تحقیق b (46)

2-10-1-نامحسوس بودن خدمت59
2-10-2-ارتباط خریدار وفروشنده وتولید ومصرف هم زمان59
2-10-3-بی ثباتی کیفیت خدمات60
2-10-4- عدم امکان ذخیره سازی و انبار کردن خدمات61
-2-11- فرایند خرید خدمات (لاولاک، 1999، 124):63
2-11-1- کنترول فرایند خدمات:64
2-11-2- تضمین غیر مشروط خدمات65
2-11-3- روشهای جبران خدمات :65
2-11-4- عوامل موثر بر کیفیت خدمات و خدمات پشتیبانی مشتری66
2-12-ماهیت و ویژگی خاص خدمات67
2-12-1-بسته خدمات :68
2-12-2-اجزای بسته خدمات :68
2-12-3-مشارکت مشتری در فرآیند خدمات :69
2-12-4-فوریت خدمات :69
2-12-5-بی دوامی خدمات :69
2-12-6-ناملموس بودن خدمات :70
2-12-7- ناهمگونی :70
2-13-چالشهای مدیران خدمات:71
2-13-1-روش های تاگوچی72
2-13-2-روش پوکا -یوکه (مصونازاشتباه ) :72
2-13-3-شکاف مربوط به کیفیت خمات:74
2-13-3-1شکاف1: شکاف اطلاعات بازاریابی (معلومات یا فهم)8776
2-31-3-2-شکاف 2: شکاف طراحی یا شکاف استاندارد:77
2-13-3-3-شکاف 3: شکاف عملکرد خدمات یا شکاف تحویل:8978
2-13-3-4-شکاف 4: شکاف ارتباطات79
2-31-3-5-شکاف5 : شکاف در خدمات (شکاف مشتری)79
2-13-4-شناشایی مشتری:79
2-13-4-1-تعریف مشتری وانواع آن(ملکی -1380)80
2-13-4-2-انواع نیازهای مشتری82
2-13-4-3-ارزش برای مشتریان :83
2-13-4-4-انتظارات مشتری (لاولاک و رایت، 1999، 160-156)9485
2-13-4-5- مزایای رضایت مشتری: (لاولاک و رایت، 175، 1999).86
بخش سوم:87
2-14-ضرورت و چگونگی ایجاد نظام تضمین کیفیت در آموزش و پرورش87
2-14-1- هدف های نظام تضمین کیفیت100
2-14-2- چگونگی ایجاد یک نظام تعیین کیفیت102
2-14-3- رویکردهای عمده درتضمین کیفیت103
2-14-4- ویژگیهای مشترک نظامهای تعیین کیفیت از بعد ساختاری105
2-14-5- نظام تعیین کیفییت با استفاده از آموزش ضمن خدمت .106
2-15-پیشینه تحقیق106
2-9- مدل مفهومی تحقیق98
فصل سوم: روش اجرای پژوهش
3-1- مقدمه1132
3-2- روش تحقیق:1132
3-3- جامعه آماری:114
3-4- سطح اندازه گیدی متغیر ها115
3-5- پایایی و روایی پرسشنامه:115
3-5-1- روایی:115
3-5-2- پایایی:116
3-6- روش تجزیه و تحلیل آماری:116
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل دادهها
مقدمهError! Bookmark not defined.
?-?- توصیف متغیرهای زمینه ایError! Bookmark not defined.
?-?-? -توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-1-2- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.09
?-?-3 – توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب وضعیت نوع مدرسهError! Bookmark not defined.
?-2- یافته های تحلیلیError! Bookmark not defined.
4-2-1-تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشیError! Bookmark not defined.
4-2- 3-تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد ملموس بودنError! Bookmark not defined.3
4-2-4- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اطمینانError! Bookmark not defined.
4-2-5-تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قدرت پاسخگوییError! Bookmark not defined.
4-2-6- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اعتمادError! Bookmark not defined.
4-2-7- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد همدلیError! Bookmark not defined.
4-1-8- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-9- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد ملموس بودن در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-10- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اطمینان در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-11- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قدرت پاسخگویی در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-11- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اعتماد در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-11-تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد همدلی در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-12- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشیبرحسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2-13- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد ملموس بودن بر حسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2-14- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اطمینان برحسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2-14- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قدرت پاسخگویی بر حسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2-15- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اعتماد بر حسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2- 16-تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد همدلی بر حسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2-17- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
جدول4- 41تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
4-2-18- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد ملموس بودن بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
4-42- توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب بعد ملموس بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
4-2-20- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اطمینان بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
4-2-21- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قدرت پاسخگویی بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
4-2-21- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اعتماد بر حسب پایه تحصیلی
4-2-22- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد همدلی بر حسب پایه تحصیلی
فصل پنجم: نتیجه گیری
مقدمه178
5-1- نتایج یافته های توصیفی179
5-2- نتایج یافته های تحلیلی182
5-3- محدودیت ها186
4-5-پیشنهادات187
ضمائم189
منابع و ماخذ:192
Abstract196
چکیده:
پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کیفیت خدمات در مدارس متوسطه شهرستان گرمسارانجام گردیده است.این تحقیق از نوع کاربردی و به شیوه توصیفی ( پیمایشی) می باشد . تعداد جامعه آماری 2029نفر بوده که تعداد 322 نفر به عنوان نمونه بصورت تصادفی انتخاب و مورد بررسی قرار گرفت.جهت جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه استاندارد مدل سرو کوال شامل 21 سوال (تدوین شده بر اساس 5مقیاس رتبه ای لیکرت ) که در دو بخش ادراکات و انتظارات دانش آموزان از هر ویژگی مطرح شده بعلاوه3 سوال از ویژگیهای جمعیت شناختی(جنسیت ،مقطع تحصیلی ،مدارس دولتی- غیر دولتی )مورد سنجش قرار میدهد . جهت تجزیه و تحلیل داده ها از میانگین ،انحراف معیار،آزمون t گروه های وابسته ، t گروه های مستقل آزمون تحلیل واریانس و آزمون های ناپارامتریک همچون یو من ویت نی و کروسکال والیس استفاده شده است.
نتایج پژوهش نشان می دهد که ادراکات دانش آموزان و انتظارات آنها در کلیه ابعاد دارای تفاوت معنا داری بوده و نیز شکاف کیفیت ادراک شده توسط دانش آموزان دختر و پسر تفاوت معنا داری بوده و سایر ویژگی های جمعیت شناختی تفاوت معنا داریدر شکاف کیفیت خدمات ادراک شده ندارد.
کلید واژه ها: خدمات ،کیفیت ، رضایت دانش آموزان، سرو کوال
فصل اول
کلیات

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

مقدمه
خدمات آموزشی به عنوان یک فعالیت خدماتی تابعی از کل اقتصاد خدمات در جهان بوده و با رشد سریعی در حجم فعالیتها و رقابت مواجه بوده است. و مازاد بر آن با توجه به اینکه خدمات آموزشی دارای ماهیت زیر ساختی می باشند مورد توج بیشتری قرار گرفته است. رشد و توسعه نظامهای آموزشی یکی از وجوه مشخص عصر ما می باشد و این به ویژه در کشورهای جهان سوم و در حال توسعه به مساله ای مهم در جهت رشد و پیشرفت و پیوستن به قافله کشورهای در حال توسعه یا توسعه یافته مبدل شده است.
امروزه خدمات در بازار جهانی جایگاه برجسته و رو به پیشرفتی پیدا کرده است و سهم بخش خدمات در بازار جهانی با شتاب رو به گسترش است به عنوان مثال در طی نود سال گذشته شاهد تحولی عظیم در جامعه آمریکا از جامعه تولید گرا به جامعه خدماتی بوده ایم.
از طرفی تولید، رشد و تحول هر یک از جوامع مبتنی بر تعریف وظایف و مشاغل خاصی بوده که اجرای آن به عهده انسان گذاشته شده است با این تفاوت که در این سیر تکاملی نقش انسان نیز از یک نیروی کار ساده و صرفاض یکی از ابزار تولید به سرمایه انسانی، که مهمترین عامل تولید به شمار می آید، ارتقا یافته است.
همگام با رشد نیاز به خدمات آموزشی، توجه پژوهشگران به ابعاد مختلف آن جلب شده و ما شاهد تحقیقات فراوان در این زمینه می باشیم جا دارد در راستای برنامه ریزی ها و پژوهشهای کشورمان به این مهم نیز پرداخته، تا از کاروان جهانی عقب نمانیم در این تحقیق ما به ارزیابی کیفیت خدمات آموزشی در مدارس متوسط شهرستان گرمسار خواهیم پرداخت.
آنچه در مطالعه این تحقیق باید مد نظرگرفته شود رویکرد بررسی مقوله آموزشی، کیفیت و اهمیت آن می باشد در این تحقیق نگاه به مقوله آموزش به عنوان یک کالا (خدمت) و نقش کیفیت در بازاریابی آن و رضایت فراگیران بر گرفته از تغییرات ماهیت ارائه خدمات آموزشی در این مدارس می باشد.
1-1- بیان مسئله
امروزه کیفیت خدمات به طور فزاینده ای عامل مهمی در موفقیت و بقا در بخش آموزشی شده است. از این رو،کشف عوامل مؤثر در کیفیت خدمات و میزان اهمیت هر یک از این عوامل از دیدگاه فراگیران، با توجه به افزایش شدت رقابت، از اهمیت بالایی برخوردار است. امروزه کیفیت خدمات و رضایت فراگیران، از مباحث استراتژیک برای سازمان های خدماتی هستند. در دنیای رقابتی امروز، ارایه خدمات با کیفیت بالا یک ضرورت برای سازمان های خدماتی، به خصوص آموزش و پرورش می باشد. ارایه خدمات با کیفیت بالا برای بقا و سودآوری سازمان ضروری است. نیاز به درک و اندازه گیری کیفیت خدمات با توجه به مزایایی که ارایه خدمات با کیفیت بالا وفاداری فراگیران، جذب فراگیران جدید و غیره برای سازمان همچون حفظ فراگیراندارد، مورد توجه قرار گرفته است. با اندازه گیری کیفیت خدمات، می توان نقاط قوت و ضعف خدمات ارایه شده را شناسایی نمود و برنام ههای بهبود کیفیت و ارتقای رضایت فراگیران را بر مبنای آن به انجام رساند. پژوهش هاحاکی از آن است که بین رضایت فراگیران، حفظ فراگیران و سودآوری رابطه وجود دارد. همچنین نرخ حفظ فراگیران، تعیین کننده سهم بازار بوده و رضایت فراگیران نیز عامل اصلی در حفظ آن ها است. از طرف دیگر، باید توجه داشت که آموزش و پرورش به عنوان بزرگ ترین نهادهای آموزشی هر کشور، نقش مهمی در، جمع آوری سرمایه های کوچک و به کار انداختن آن ها در رشته های تولیدی و خدماتی ایفا می نمایند نیاز بیش از پیش مردم به خدمات آموزشی منجر به این شده است که آموزش و پرورش سعی در مشتری گرایی داشته باشند وا ز سوی دیگر، تلاش های خود را در جهت تجهیز منابع و هدایت و تخصیص این منابع به طرح های مختلف اقتصادی- اعم ازدولتی و خصوصی- بسیج کنند. بنابراین، آموزش و پرورش به منظور حفظ بقا و دستیابی به اهداف خود، به جلب اعتماد و رضایت فراگیران که در نهایت به افزایش میزان تقاضای آنها از خدمات آموزشی منجر می شود، نیاز مبرم دارند. لذا این مؤسسات بایستی به عوامل مؤثر بر رضایتمندی فراگیران داخلی و خارجی خود توجه کافی مبذول دارند.از آنجا که رضایت فراگیران نتیجه اولیه کیفیت خدمات براساس ابعاد در نظر گرفته توسط پاراسورامان و همکاران می باشد، لذا با آگاهی از کیفیت خدمات برای مشتریان، آموزش و پرورش می توانند ضمن برنامه ریزی لازم جهت توجه به این عوامل با هدف تأمین رضایت فراگیران و نهایتاًایجاد وفاداری در آنها در دنیای پررقابت امروز با موفقیت به فعالیت خود ادامه دهند. از سوی دیگر، آگاهی از وضعیت رقبا و کسب اطلاعات در زمینه های مرتبط با فراگیرانشان راهگشای تدوین برنامه های استراتژیک کامل تر در زمینه سودآوری و جلب فراگیران خواهد بود. توجه به کیفیت خدمات چندین مزیت دارد. اول : کیفیت خدمات به رضایتمندی فراگیران و در نتیجه افزایش وفاداری و سهم بازار منجر می شود. دوم اینکه : کیفیت خدمات عنصری اساسی در بازاریابی رابطه مندفراگیران به شمار می رود. بنابر این کسب مزیت رقابتی از طریق کیفیت خدمات مستلزم شناخت الزامات کیفیتی خدمات از منظر فراگیران است.( وانگ – سوها سال 2000 )
گرنروس می گوید کیفیت؛ یعنی اندازه و جهت مغایرت بین ادراک فراگیران از خدمت و انتظارات او.(گرونروس1988 , 98)
کراسبی معتقد است کیفیت هیچ معنا و مفهومی بجز هر آنچه که فراگیران واقعاً می خواهد ندارد. به عبارت دیگر، یک محصول زمانی با کیفیت است که با خواسته ها و نیازهای فراگیران انطباق داشته باشد. کیفیت بایستی به عنوان انطباق محصول با، نیاز فراگیران تعریف شود. (کراسبی1984(
پاراسورامان کیفیت را سازگاری پایدار با انتظارات فراگیران و شناخت انتظارات فراگیران از خدمات خاص ، می داند .(پاراسورامان و همکاران1985)
کیفیت است که با خواست هها و نیازهای فراگیران انطباق داشته باشد. بنابراین، کیفیت باید به عنوان انطباق با نیاز فراگیران تعریف می شود.

در اولین گام برای درک کیفیت خدمات، بایستی درک روشنی از مفاهیم کیفیت و خدمات داشت. به طور خلاصه، می توان تعاریف زیر را برای آشنایی با مفهوم کیفیت درنظر گرفت – کیفیت هیچ معنا و مفهومی به جز هر آنچه مشتری واقعاً می خواهد، ندارد. به عبارت دیگر، یک محصول زمانی با کیفیت است که با خواسته ها و نیازهای فراگیران انطباق داشته باشد. بنابراین، کیفیت باید به عنوان انطباق با نیاز فراگیران تعریف شود.(کراسبی ،1989)
اعمال و تعاملاتی که به منظور برطرف ساختن مشکلات کیفیت عبارت است از مجموعه فعالیتها، فرآیندها،مشتریان به آنان ارایه می شود.( وارگو 2004)
واژه خدمت نیز معانی مختلفی را شامل می شود و طیفی از خدمات شخصی تا خدمت به عنوان یک محصول را در برمی گیرد.
تغییر مورد نظر در دریافت کننده خدمت یا به نیابت از او در مکان ها و زمان های خاص برای فراگیران ایجاد ا رزش می کنندخدمات نوعی فعالیت اقتصادی است که با پیامد ایجاد و منافعی را مهیا می نمایند.(لاولاک، کریستوف ،1382)
خدمت نتیجه ای است که فراگیران خواستار آن هستندعرضه می کند که اساساً نامحسوس بوده و مالکیت چیزی را.خدمت، فعالیت یا منفعتی است که یک طرف به طرف دیگر در برندارد. نتیجه ممکن است محصول فیزیکی یا غیرمادی باشد.کاتلر. فیلیپ(1382)
خدمات محصولات ناملموس و ناپایداری اند که تولید و مصرف آنها به صورت همزمان صورت می پذیرد. (ساسر،1987 )
کلس معتقد است که کیفیت خدمات، سه بعد فیزیکی، موقعیتی و رفتاری را در بر می گیرد. به عبارت دیگر، امروزه سازمان های خدماتی متوجه این موضوع شده اند که به منظور حفظ فراگیران خود وکسب مزیت رقابتی، یکی از موضوعات مهم و کلیدی که بایستی همواره در مدنظر از موضوعات مهم و کلیدی که بایستی همواره در مدنظر قرار گیرد، بهبود کیفیت خدمات می باشد.(مانگوس ،2004 )
چرا که در پژوهش های مختلف مشخص گردیده است که کیفیت خدمات منجر به رضایت و وفاداری فراگیران شده و نهایتاًمنجر به بقا و سودآوری سازمان می گردد.) لی ،2004 )
)در واقع، می توان گفت که رضایت فراگیران از خدمات دریافتی و بهبود کیفیت خدمات توسط سازمان، دو شاخص مهم در ارزیابی عملکرد سازمان به حساب می آیند.(یاسین، لیسبون- 2004 )
آگاهى به سیر تحول و تکامل برنامه‌ریزى آموزشى مفید است، دست کم مى‌تواند ما را از تکرار کردن خطاها و اشتباهاتى که در گذشته صورت گرفته است باز دارد، و به تفکر بازتر و روشن‌ترى در زمینه آموزش وپرورش وآینده‌بینى آن وادارد.هر چند از عمر برنامه‌ریزى آموزش و پرورش در جهان دیر زمانى نمى‌گذرد، ولى مطالعه همین تاریخچه وتاه، تأمل در صورت جلسات و قطع ‌نامه‌هاى کنفرانس‌هاى مختلف منطقه‌اى و بین‌ المللى آموزش و پرورش، و ارزیابى برنامه‌ریزى آموزش و پرورش در کشورهاى مختلف،تااندازه‌اى سیر تحول برنامه‌ریزى آموزش را روشن مى‌سازد. برنامه‌ریزى آموزش و پرورش به مفهوم عملى آن و در وسعت جهانی بعد از جنگ جهانى دوم شروع شده است، ولى در این مدت، على‌رغم فرصت زمانى کوتاه، بسیار تغییر کرده و تکامل شایان توجهى یافته است. امروزه کیفیت خدمات آموزشی در دنیا بر اساس پیشرفتی که داشته در برخی کشورها هنوز به تکامل نرسیده است در کشور ماایران ، کیفیت خدمات آموزشی به دلیل تغیر سیستم آموزشی و احاطه نداشتن کارکنان و مشغله کاری پایین بوده و گاه به آن توجه نمیشود، که این خود میتواند ضربه بزرگی بر پیکره نظام آموزشی باشد.( تحولات آموزش و پرورش – 1391)
در این تحقیق به دلیل کیفیت ارائه خدمات آموزشی در آموزش و پرورش شهرستان گرمسار به عنوان بخش کوچکی از بدنه آموزش و پرورش کشور ، بر اساس مدل اندازه گیری کیفیت خدمات سروکوال که جزو معتبرترین مدلهای اندازه گیری کیفیت خدمات می باشد ،بررسی می گردد. سوال اصلی در این تحقیق این است که تا چه اندازه بین ادراک مشتریان از خدمات ارائه شده درآموزش و پرورش شهرستان گرمساروانتظارآنها تفاوت هست ؟
1-2- اهمیت و ضرورت تحقیق:
کیفیت خدمات،عامل مهمی برای رشد،موفقیت و ماندگاری سازمان استواربه عنوان موضوعی راهبردی،موثروفراگیر دردستورکارمدیریت قرارگرفته است (توفیقی،1390: 22). هر یک از ما به عنوان مصرف کننده همه روزه از خدمات بهره مند می شویم از روشن کردن چراغ، سوار شدن اتوبوس یا تاکسی و … تا خدمات بانکی، بیمه ای و یا خدمات آموزشی موسسات مختلف، متاسفانه مشتریان غالباً از ارزش و کیفیت خدماتی که دریافت می کنندراضی نیستند در حالیکه مشتریان راضی منبع سود شرکت ها هستند و شرکتهایی که نمی توانند مشتریان را راضی نگه دارند در دراز مدت در بازار باقی نخواهند ماند (روستا و همکاران، 1375) خدمات آموزشی به ویژه خدماتیکه ازطریق مدارس و دانشگاه ها ارائه می شوند،نقش اساسی درتوسعه یافتگی جوامع دارند.بنابراین توجه به ارتقای کفیت خدمات آموزشی وپژوهشی به طورمستمر،مسئله ای ضروری به نظرمیرسد. کیفیت خدمات برای بقاوسودآوری نظام آموزش حیاتی و راهبردی سودآوربرای سازمان است (قلاوندی،1390: 50).آموزش دانش آموزان در سراسر جهان با توجه به نظام آموزش و نقش اطلاعات و ارتباطات تحت تاثیر تغییرات و اصلاحات مهمی قرار گرفته است. این نظام در صورتی از عهده وظایف خود بر می آید که از نظر کیفیت خدمات آموزشی در وضعیت مطلوبی باشد.
از این رو در این تحقیق کیفیت ارائه خدمات آموزشی در مدارس متوسطه شهرستان گرمسار به عنوان کوچکترین قسمت از بدنه آموزش و پرورش ، بر اساس مدل اندازه گیری کیفیت خدمات سروکوال1 که جزو معتبرترین مدلهای اندازه گیری کیفیت خدمات می باشد ،و رابطه آن با انتظارات مشتریان بررسی می شودتا نقاط ضعف و قوت خدمات آموزشی در مدارس متوسطه شهرستان مشخص و در جهت حل این نقطه ضعفها و تقویت نقاط قوت براییم و به دیگر مدارس و بخشها تعمیم دهیم.باشددر سالهای آینده هر چه بهتر شدن کیفیت خدمات آموزشی را در سراسر کشور مشاهده کنیم.
1-3- اهداف تحقیق:
با توجه به شرایط فعلی آموزش در مقاطع متوسطه شهرستان گرمسار و لزوم اهمیت دادن به بحث کیفیت خدمات و کیفیت ارائه خدمات، اهداف این تحقیق عبارتنداز:
1-3-1- هدف اصلی تحقیق:
مقایسه ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در مدارس متوسطه شهرستان گرمسار براساس مدل سروکوال
1-3-2- اهداف فرعی تحقیق:
1- مقایسه بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی.
2- مقایسه بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد ملموسات.
3- مقایسه بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد قابلیت اعتماد.
4- مقایسه بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد قابلیت پاسخگویی.
5- مقایسه بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده قابلیت اطمینان.
6- مقایسه بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد همدلی رابطه ای.
7- مقایسه بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن در مدارس دولتی و غیر انتفاعی.
8- مقایسه بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن بر حسب جنسیت پاسخگویان.
9- مقایسه بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن بر حسب پایه تحصیلی پاسخگویان.
1-4- فرضیه های تحقیق:
1-4-1- فرضیه های اصلی:
1- بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی تفاوت معنی داری وجوددارد.
2- بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد ملموسات تفاوت معنی داری وجود دارد.
3- بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد قابلیت اعتماد تفاوت معنی داری وجود دارد.
4- بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد قابلیت پاسخگویی تفاوت معنی داری وجود دارد.
5- بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده قابلیت اطمینان تفاوت معنی داری وجود دارد.
6- بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد همدلی رابطه ای وجود دارد.
1-4-2- فرضیه های فرعی
بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن در مدارس دولتی و غیر انتفاعی تفاوت معنی داری وجوددارد.
بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن بر حسب جنسیت پاسخگویان تفاوت معنی داری وجوددارد.
بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن بر حسب پایه تحصیلی پاسخگویان تفاوت معنی داری وجوددارد.
1-5-واژگان تحقیق:
> قابلیت پاسخگویی:تمایل بری کمک کردن به مشتریان و ارایه سریع خدمات به آنها .بیان دقیق و به موقع خدمات به مشتریان. (بهزاد امیر حسینی، 1385)
>همدلی:مهم شمردن و توجه فردی به مشتری .خواستاربهترین منافع برای مشتری. (مجتهدی، 1376)
>قابلیت اعتماد:توانایی سازمان در ارائه خدمات به شکل صحیح و تا زمان ارایه داده شده.انجام کاریا خدمات وعده داده شده در زمان معین. (پاراسورمان، 1988)
>قابلیت اطمینان:دانش وادب کارکنان و توانایی آنها برای ایجاد اطمینان خاطر واعتماددر مشتریان از طریق رفتارهای مطلوب. (لاولاک، 1999)
>ملموس بودن:جنبه هاوعناصرفیزیکی سازمان جهت ارائه خدمات. (ملکی، 1380)
فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق
مقدمه :
بشر از بدو خلقت با “کیفیت” سرو کار داشته است؛ به عنوان مثال در ساختن خانه و محل سکونت خود و در تشخیص مناسب بودن اسلحه و وسیله دفاعی خود، به نوعی ازآن استفاده کرده است.
دیری نپایید که با گسترش پهنه‌ نیازهای آدمی و در پی آن ایجادبازارهایی جهت دادوستد کالاها و خدمات، مساله کیفیت و وسعت یافتن بیش از پیش بازارها ، کنترل کیفیت مطرح شد و پس از چندی، به عنوان عاملی اساسی و تاثیرگذار درعرصه تولید کالا و ارائه خدمات شناخته شد. با وقوع انقلاب صنعتی در قرن هیجدهم وروی آوردن به تولید انبوه توسط بنگاه‌های اقتصادی مختلف، زمانی کوتاه و به صورتی چشمگیر، کم‌کم زمزمه‌هایی درباره لزوم به کارگیری روش‌های علمی در زمینه کنترل کیفیت به گوش رسید. تاریخچه این دانش که اکنون چنددهه‌ای بیش نیست که به عنوان یک حوزه علمی مستقل مطرح شده، گواه آن است که سرآغازتوسعه و گسترش فعالیت‌های کنترل کیفیت به صورت حاضر در اوایل قرن بیستم بوده است.
مدیریت کیفیت و استانداردسازی آن ، یک دیدگاه فلسفی – مدیریتی است که هم اکنون با سرعت فزاینده جایگاه خود را در جوامع باز می کند و توجه به نیازها و ابتکارات مشتریان، راههای ارائه خدمات و ارتقای کیفیت را اصل کار خود قرار می دهد. همین توجه به کیفیت و تلاش برای بهبود دائمی نقش اساسی و مهم در توسعه کیفیت دارد. در سالهای اخیر نظامهای ارتقای مدیریت کیفیت به سرعت متحول شده اند. از حدود دو دهه گذشته فعالیتهای بازرسی ساده باروشهای کنترل کیفیت تکمیل با جایگزین گردیده اند تضمین کیفیت به وجود آمده و راه تکامل در پیش گرفته که هم اکنون ارتقای مستمر کیفیت ،با مدیریت کیفیت جامع جای همه آنها را گرفته است.
سازمان آموزش و پرورش نیز همانند سایر دستگاههای خدمت رسان و در پی شناخت مشتریان خود ، مصمم است تا با هدف گذاری مناسب و اهتمام بر ارتقاء کیفیت و تلاش در جهت بهبود دائمی ،نقش مهمی را در افزایش بهره وری در این سازمان ایجاد نماید.
در مجموعه پیش رو ، سعی شده ضمن ارائه مفاهیم اولیه مدیریت کیفیت ، مباحث ملموسی گنجانده شود تا گستردگی و کارآیی مدیریت و تفکر کیفی و اهمیت آن در تصمیم گیری ، هدف گذاری و حرکت به سوی مرحل متعالی کاملاٌ آشکار گردد . همچنین اعتقاد مولف بر این است که درک مفاهیم کیفیت ، توسط افراد و بکار گیری آن، میتواند تاثیر شگرفی بر عملکرد آنها داشته داشته باشد . استفاده از این نگرش منطقی ، هم در زندگی اجتماعی و هم در زندگی شخصی کارآیی داشته و سبب ارتقاء کیفیت زندگی خواهد شد . امید است به این مهم نائل آییم .
این فصل به دلیل گستردگی مطالب به سه بخش تقسیم میگردد .
بخش اول : کیفیت
بخش دوم : خدمات
بخش سوم : تضمین کیفیت د رآموزش و پرورش
بخش چهارم: پیشینه
بخش اول: کیفیت
2-1-تعریف کیفیت:
کیفیت هیچ معنا و مفهومی به جز آنچه مشتری واقعا می خواهد ندارد.یعنی محصول اگربا خواست و نیازهای مشتری انطباق داشته باشد با کیفیت است.این واژه دارای معانی مختلفی است و از جنبه های مختلف قابل تعریف و بررسی است .
ذیلا به چند تعریف از کیفیت از منظرمشتری اشاره میشود:
کیفیت عبارت است از آماده بودن خدمت یا کالا برای استفاده کننده که خود نیازمند کیفیت طراحی، انطباق، در دسترس بودن و مناسب بودن مکان ارائه خدمت است.
کیفیت هیچ معنا و مفهومی بجز هر آنچه که مشتری واقعا می خواهد ،ندارد . به عبارت دیگر یک محصول زمانی با کیفیت است که با خواسته ها ونیازهای مشتری انطباق داشته باشد.کیفیت باید به عنوان انطباق محصول با نیاز مشتری تعریف شود.
سازمان استاندارد های بین المللی کیفیت را اینگونه تعریف میکند :
تمامیت ویژگیها و خصوصیات محصول یا خدمت که توانایی برآورده کردن نیازهای مشتری را دارد.
به بیان سازمان ملی به رهوری سنگاپور کیفیت مجموعه ای از خصوصیات و مشخصات یک کالا یا خدمت است که احتیاجات و رضایت مصرف کننده را تامین می کند.
کیفیت مفهوم و سیعی است که تمام بخشهای سازمان نسبت به آن متعهد هستند و هدف آن افزایش کارائی کل مجموعه است بطوریکه مانع پدید آمدن عوامل مخل کیفیت می شود و هدف نهایی آن مطابقت کامل با مشخصات مورد نیاز مشتری با حداقل هزینه برای سازمان است که منجر به افزایش رضایت می شود ( دمینگ و فین باون).
کیفیت ادراک شده عبارتست از قضاوت مشتری درباره برتری یامزیت کلی یک شئ . کیفیت ادراک شده شکلی از نگرش است که با رضایت مرتبط است لیکن با آن یکی نیست و از مقایسه انتظارات با ادراکات از عملکرد ، نتیجه می شود .
کیفیت به آن دسته از ویژگی ها وخصوصیات محصول یا خدمت اشاره می نماید که بر قابلیت ایجاد رضایت در مشتری تاثیرگذار هستند.
2-1-1مروری بر تاریخچه کیفیت:
2-1-2-تاریخچه کیفیت
درسال???? شوهارت مطا لعه کنترل کیفیت آماری SQCرا آغاز نمود در سال ????دکتر دمینگ با آشنایی با روش SQC مهندسان ومدیران ارشد اجرایی سازمانهای بزرگ ژاپنی را آموزش داد. در سال ????اولین دوایر کنترل کیفیت به منظور بهبود کیفیت ایجاد شدند دردهه ????مفهوم مدیریت کیفیت جامع منتشر شد سرانجام در دهه ????ISO????و ISO????عنوان مدل جهانی و استانداردجهانی برای سیستم کیفیت شناخته شدند. (جعفری و دیگران، 1379)
مدیریت کیفیت فراگیر،ابتدا در عملیات تولید تکراری بکار گرفته شد. مشکلات زیادی در توسعه و تسری این مفاهیم و ابزار به دیگر اهداف داشت بعضی از سئوالات که آیا کیفیت در تمام کارهای تجاری (کسب و پیشه )که خروجی های آنها اطلاعات و خدمات حرفه ای است بجای تولید ملموس قابلیت کاربرد دارد و براساس اصول شناخته شده دکتر دیمینگ : یعنی تمرکز به کنترل کیفیت آماری یک فرضیه و متدولوژی ساخته و آزمایش شده است. (جعفری و دیگران، 1379).
? این اصول بشرح زیر دارای سه اصل اساسی است.
?. تمرکز بر توجه سازمان بر درک و جوابگویی به نیازهای مشتری یکی از سه اصل اساسی است. رو در رویی با مشتریان(داخلی وخارجی) برای درک سطح انتظارات یا پیش بینی انتظارات آینده، فرایند طراحی شده ای ارائه خواهد کرد تا کوشش های کسب و پیشه را به مشتری گره بزند و یک چهارچوبی پیشنهاد می شود تا به کمک آن به تعریف شاخص و معیاری در مقابل انتظارات پایه ای مشتریان داخلی و خارجی برای خدمات کیفی باشد. (جعفری و دیگران، 1379)
2.بهبود مستمر (دائمی) همه محصولات و خدمات و فرایندها بصورت سیستماتیک دومین اصل اساسی است؛ بکارگیری موفقیت آمیز چرخه دمی دگ(PCDA) و کایزن همراه با شناخت هر فرایند بطور جامع و اندازه گیری کارائی آن و سپس ساخت اصول قابل درک و پیاده کردن حد و حدود برای آن با بکارگیری در عملیات تولیدی شروع می شود. ابزار کیفیتی پایه را می توان اکنون به همه کارها که شامل سیستم های اطلاعاتی، بازاریابی، مالی، حمل و نقل، مراقبتهای بهداشتی، آموزش، سازماندهی، مهندسی، تحقیق و توسعه وغیره می شود ،تسری داد.
?.مشارکت فراگیر همه مشترکین اصل اساسی سوم است نقش رهبری و حمایت مدیریت عالی و چگونگی استفاده از سیستم برای عموم، تشویق و تواناسازی در رهبری را شناسایی می کند، مثالهایی در چگونگی نظام دادن کامل و مشارکت عرضه کنندگان و اندازه گیری پیشرفت اهداف آنها فراهم می شود و توجه به کارکنان و درگیر نمودن تمام اعضاء سازمانی و جلب حمایت آنها در فرایندها و تصمیم گیری ها وتولیدخدمات ومحصولات است کیفیت براساس سینرژی تمام کارکنان است نه نمایندگان آنها, بنابراین به مطالعه موردی کیفیت درسه کشور آمریکا ، تایوان و ایران با توجه به اصول سه گانه فوق می پردازیم.(جعفری ودیگران????)
2-1-2-1-مدیریت کیفیت فراگیر در آمریکا:
در طی چند سال گذشته، کشور آمریکا در بازار جهانی با رقابت شدیدی روبرو بوده است. از یک طرف کشورهای اتحادیه اروپایی و از طرف دیگر کشورهای جنوب شرقی آسیا و جدیداً کشور چین از رقبای عمده ایالات متحده آمریکا در عرضه تولیدات و تجارت و اقتصاد هستند و انقلاب بین المللی در کیفیت و بهره وری، فشار سنگینی را به اقتصاد آمریکا وارد نموده است.
نقطه نظرات دمینگ آمریکایی جان تازه ای به حیات اقتصادی ژاپن در دهه ???? تا ???? بخشید. آمریکائیان بطور شتابزده ای دریافتند که از قافله کیفیت عقب مانده اند. بنابراین با گسیل داشتن کارشنان خود با ژاپن و ورود مشاوران ژاپنی به آمریکا نشان دهنده این امر بود که در دهه ???? آمریکا شعار ملی خود را در سطح کشور شکار کیفیت بود. آمریکائیان توانستند نسخه مدیریت کیفیت فراگیر آمریکایی را با استفاده از دستاوردهای جدید مدیریت کیفیت فراگیر ژاپن به روز کنند و تا حدی از عقب ماندگی خود در کیفیت نسبت به ژاپن بکاهند. (جعفری و دیگران، 1379)
2-1-2-2-کاربرد مدیریت کیفیت در تایوان:
درمطالعه ای از ??? شرکت عالی کشور تایوان, باتوجه به اینکه بطور مداوم،کشورهای منطقه اقیانوس آرام (جنوب شرقی آسیا)از رکود اقتصادی بدلیل بحران های مالی زیان دیده بودند. برعکس کشور تایوان، البته جدا از رقبای منطقه ایش توانسته است این بحران ها را به فرصت تبدیل کند. در کنار عوامل مالی که توسط اقتصاددانان بحث می شود. مدیریت کیفیت هم باید بعنوان عامل عمده ای در این بهبود نگریسته شود این تحقیق چگونگی بکارگیری موضوعات کیفیت مخصوصاً مدیریت کیفیت جامع در دهه گذشته در صنعت تایوان را بررسی می کند پرسشنامه هایی برای جمع اطلاعات از ??? شرکت عالی تایوان طراحی شده اند. تجزیه و تحلیل آماری برای ارزیابی اثرات مدیریت کیفیت جامع و همچنین پیشنهاداتی برای بهبود ارائه می کند. دراین بررسی نرخ پاسخ گویی به تحقیق ??% بود (از ??? پرسشنامه ?? پرسشنامه). دو پرسشنامه بدلیل اینکه بدلیل نامناسب بودن جوابها معتبر نبودند البته، نهایتاً ?? پرسشنامه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.در میان ?? شرکتی، که بطور معتبر به پرسشنامه ها پاسخ داده بودند ?? شرکت از آنها قبلاًَ ازمدیریت کیفیت جامع استفاده کرده بودند. این مطالعه بیان می کند که بیشتر از نصف شرکتها بطور عادی خود را با روش مدیریت کیفیت جامع برای بهبود عملکردشان در کیفیت سازگارکرده اند. البته ?? شرکت از ?? شرکت هنوز استفاده نکرده اند, نشان داده اند که آن شرکتها بامدیریت کیفیت جامع درآینده نزدیکی سازگار خواهند شد.به این باوردست یافته اند که مدیریت کیفیت جامعآنها را بهبود عالی در کیفیت و سهم بازار رهنمون می سازد. از آنجائیکه زمان کاربردمدیریت کیفیت جامع برای شرکتهایی که ازمدیریت کیفیت جامع استفاده کرده اند??%از ?? سال بیشتر و ??% بین ? سال تا ?? سال و ??% از ? سال تا ? سال و ??% کمتر از ?سال است. (شینگ هانگ: دانشگاه تامکانگ، تایپه، تایوان)
بعضی از ایده های فلسفه مدیریت کیفیت جامع را برای آزمون موضوعاتی در مورد درک ازمدیریت کیفیت جامع ارائه شده است (در قسمت پرسشنامه) نتایج دلگرم کننده هستند ،از آنجا که بعضی از شرکتهای پاسخگو بخوبی و بطور نوید بخشی این قسمت را جواب دادند در حدود ??%از شرکتهای پاسخگو با شاخص سه اصل مدیریت کیفیت جامع آشنا هستند. (جعفری و دیگران، 1379)
اندکی ابهام در موردمدیریت کیفیت جامع وجود دارد( بطور مثال مدیریت کیفیت جامع نیاز به انجام کار زیادی یا جمع آوری داده ها و تیم های سازمان یافته دارد.) که ممکن است شرکتهای پاسخگو گیج شوند.
البته، این امر بر مطالعه تاثیری ندارد و برای بررسی بیشتر ارزشمند است، البته تمام ?? شرکت پاسخگویی که مدیریت کیفیت جامع را بکار گرفته اند موقعیت بکارگیری از مدیریت کیفیت جامع در تایوان در بررسی مورد استفاده قرار می گیرند.
پاسخ به آمادگی برای بکارگیری مدیریت کیفیت جامع بیشتر از ??% پاسخها بود که موید کاربرد مدیریت کیفیت جامع به تغییرات سازمانی نیاز دارد،می باشد. در حدود ??% از پاسخ دهندگان دانسته اند که فرهنگ سازمانی هم بایستی تغییر یابد همچنین طبقه بندی دراز مدت راهبردها، تعهدات مدیریت عالی ادغام رضایت مشتری بامدیریت کیفیت جامع و تاکید به درگیر نمودن کارکنان و آموزش اکثر شرکتهای پاسخگو تجارب مثبتی است که آن شرکتهایی را بطور جدی آماده بکارگیری مدیریت کیفیت جامع هستند، آگاه سازد. (شینگ هانگ: دانشگاه تامکانگ، تایپه،تایوان)
بیشتر کار برای انجام درجه ای از ترکیب مدیریت مالی ومدیریت کیفیت جامع مورد نیاز است از آنجا که هنوز در حدود نصفی از شرکتهای پاسخگو، مدیریت کیفیت جامع را با مدیریت مالی ترکیب نکرده اند و ممکن است باعث شود کاربردمدیریت کیفیت جامع در این شرکتها ناکارآمد باشد.
در تلاشهایی که شرکتها در بکاگیری مدیریت کیفیت جامع کرده اند، اکثر این شرکتها تلاشهای عمده ای در بکارگیری مدیریت کیفیت جامع انجام داده اند شکل ? خود ارزیابی از تلاشهای بکارگیری مدیریت کیفیت جامع در شرکتهای پاسخگو را نشان می دهد. همانطور در شکل دیده می شود، مسئولیت کیفیت می تواند تلاش قابل ملاحظه ای باشد که شرکتهای پاسخگو برای بکارگیری مدیریت کیفیت جامع نشان داده اند. آن به تمام نیروی کاری برای درک اینکه کیفیت، مسئولیت هر شخصی در سازمان است ، نیاز دارد. البته آموزش بنظر می رسد بطور مداوم در شرکتهای پاسخگو، کمتر قابل توجه باشد، فقط تلاشهای متوسط دقیق در اجرای مدیریت کیفیت جامع انجام شده اند. (شینگ هانگ: دانشگاه تامکانگ، تایپه، تایوان)
درگیر نمودن مدیریت عالی، مدیریت میانی، نیروی کاری توسط مقیاس لیکرت از یک تا ? اندازه گیری می شود.

پایان‌نامه ارشد b (45)

ابن هشام تعداد آن را 15 حرف می داند که هفت حرف آن اسم ظاهر و مضمر را مجّرور می کند که عبارتند از : ” من ، إلی ، عَن ، علی ، باء ، لام و فی ” سه لفظ دیگر آن فقط اسم ظاهر را مجّرور می کند ، مانند : ” کاف ، حتی ، واو ، حرف ، تاء ” ، لفظ جلاله ” الله ” و لفظ ” رَبّ ” را که مضاف به کلمه ” الکعبه “و”ی” متکلم باشد مجّرور می سازد ، حرف ” کی ” نیز ” ما “ی استفهامیه را مجّرور می کند،” مُذ و مُنذ ” به اسم زمان اختصاص دارند.” رُب ” ضمیررا جّرمی دهد9 .
عباس حسن و ابن مالک حروف جّر را ، 20 لفظ می دانند که عبارتند از : ” مِن ، إلی ، حتی ، خَلاء ، حاشا ، عَدا ، فی ، علی ، مذ ، منذ ، رب ، لام ، کی ، واو ، تاء ، کاف ، باء لَعل ، متی10 ” .
2-6- ویژگی های حروف :
حروف مانند اسم و فعل دارای ویژگی هایی است که عبارتند از :
1) حروف صرف نمی شود .
2) نیاز به ضمیمه دارد .
3) مسند و مسندالیه واقع نمی شود .
4) تثنیه ، جمع و مضاف نمی شود .
5) حروف تنوین نمی گیرد .
6) به تنهایی تشکیل جمله نمی دهد .
7) تمامی حروف مبنی اند .
8) از وظایف اصلی حروف ، ارتباط میان اجزاء جمله می باشد .
9) حروف ویژگی های اسم و فعل را نمی پذیرد .
2-7- انواع حروف به اعتبار عمل :
حروف به اعتبار عمل به دو دسته تقسیم می شود :
1) حروف عامل

2) غیر عامل
عامل آن است که اعراب کلمه بعد از خود را تغییر دهد . به عکس غیرعامل که در اعراب کلمه بعد از خود اثری ندارد .
حروف عامل یا یک عمل انجام می دهند یا دو عمل . حروفی که یک عمل انجام می دهند یا ناصبند ، مانند : نواصب فعل ، ( الّا ) در استثناء و واو ( مع ) بنابر قول بعضی ها ، و یا جّر می دهد ، مانند : حروف جّر و یا جازمند ، مانند : حروف جزم . حروفی که فقط رفع بدهد وجود ندارد . اما نوع دوم از حروف عامل که دو عمل انجام می دهند ، فقط حروف مشّبه بالفعل و حروف شبیه به لیس هستند که نصب و رفع می دهند11 .
2-8- نقش حروف در زبان عربی :
حروف در کلام عربی نقش کاربردی دارد ، اگرچه فی حد نفسه استقلال معنا ندارند ، ولی در کلمات دیگر دلالت بر معنایی می کنند و بیشتر مقاصد سخن عرب بر پایه معانی حروف استوار است . از این رو حروف در کلام عرب کاربرد فراوان دارد و علماء به بررسی جوانب گوناگون آنها پرداخته اند .
مالقی می گوید : ” کاربرد حروف در زبان از اسم و فعل بیشتر است و بیش تر آنها دارای معانی عمیقی هستند و ساختمان کلام بیشتر بر پایه حروف استوار است و حروف در ادای معنای عبارت نقش تعیین کننده دارد12 ” .
وجه تسمیه حروف جّر : این حروف را حروف جّر نامیده اند ، زیرا فعل یا معنای فعل را به مجّرور خود می کشند ، و یا بدان جهت که اسم بعد از خود را مجّرور می سازند .
تعریف حروف جّر : حروف جّر کلماتی است که برای رسانیدن فعل یا معنای فعل به مجّرور خود وضع شده اند .
2-9- حروف جّر از لحاظ اصالت و عدم آن :
حروف جّر از لحاظ اصالت و عدم آن به سه دسته تقسیم می شوند :
1) حروف جّر اصلی .
2) حروف جّر زائد .
3) حروف جّر شبیه به زاید .
1- حروف جّر اصلی :
عبارتند از : إلی ، حتی ، خلا ، عَدا ، حاشا ، فی ، عن ، علی ، مُذ ، مُنذ ، کی ، واو قسم ، تاء قسم ، متی .
کلام در این مورد از حرف جر بی نیاز نیست ، نه لفظاً و نه معناً . این حروف دارای معنای خاصی بوده و با مجّرورشان احتیاج به متعلّق دارند . متعلّق آنها در کدام فعل یا شبه فعل است ، مانند ” إمسَحوا بِرؤوسَکم ” ( مائده / 6 ) . ” و اعتصموا بِحَبل الله جَمیعاً “(بقره103)
2- حروف جّر زائد :
عبارتند از : لام ، کاف ، باء و من .
این حروف دارای معنای خاصی نبوده و کلام در معنی به آنها نیازمند است نه لفظاً ، و تنها برای تاکید مضمون جمله آورده می شوند و با مجّرورشان احتیاج به متعلّق ندارند ، مانند : ” ولا تُلقوا بأیدیکم إلی التَّهلُکه ” ( بقره / 195 ) . که در اینجا “باء” بر سر مفعول به آمده است . زائد و برای تاکید مفعول است ، یعنی اگر “باء” برداشته شود در معنای جمله تغییری حاصل نمی شود . ” ولا تُلقوا أیدیکم إلی التَّهلُکه ” . ” هل مِن خالِقٍ غَیرُ اللهِ یرزُقُکُم ” (فاطر ، 2 )
توجه : این حروف با صورت اصلی هم به کار می روند ، یعنی این گونه نیست که این چهار حرف همیشه حروف جّر زاید باشند ، بلکه در بعضی موارد این چنین است .
3- حروف جّر شبه به زاید :
عبارتند از : رُبَّ ، لعَّل ( در لهجه عُقَیل ) ، خَلا ، عَدا ، حاشا ، مَتی ( در لهجه هُذَیل ) ، کیَ ( به معنی لام تعلیل ) ، لولا .
این حروف دارای معنای خاصی بوده و نیاز به متعلّق ندارند13 ، ولی کلام از آنها بی نیاز نیست ، نه در معنی و نه در لفظ ، مانند : ” رُبّ تالٍ القُرآنَ و القرآنُ یَلعنُهُ ” چه بسا تلاوت کننده قرآن که قرآن او را لعنت می کند .
2-10- متعلّق حرف جّر اصلی :
در موردی که حرف جّر اصلی است ، جار و مجّرور متعلّق است به فعل یا شبه فعل و یا کلمه ای که در معنی فعل می باشد . مثال برای فعل : ” ثُمّ أتِمواالصیّامَ الی اللیلِ ” ( بقره / 187 ) .
و مثال برای شبه فعل : ” وماکنّا لِحَکمهم شاهدینَ ” ( انبیاء/78) . (یا التائبُ مِن الذنبِ کمن لا ذنبَ لَهُ ) حدیث می باشد ، یعنی توبه کننده از گناه مانند کسی است که گناهی ندارد . و مثال برای کلمه ای که در معنی فعل است : ” أفٍّ لِلمتکبّر14 ” . از متکبر بیزار و گریزان است . ” أفٍّ ” اسم فعل است که در معنی فعل می باشد ، ” لِلمتکبّر ” جار و مجرور ، متعلق به ” أفٍّ ” .
گاهی در این مورد جّار و مجّرور متعلّق به اسمی است که آن اسم تأویل و تبدیل به شبه فعل می گردد ، مانند : ” وهوالله و فی السّمواتِ و الارضِ ” . “فی السمواتِ” جار و مجّرور متعلّق به لفظ جلاله “الله” که به کلمه ” المعبود ” تاویل می شود . [ وهوالمعبودُ فی السمواتِ والأرض ] . و از این نمونه است جمله ی : ” سعیدٌ لَیثٌ فی کلّ موقعهٍ ” . “فی کّل” جار و مجّرور ، متعلّق به ” لَیث ” که تاویل به ” شجاع ” می شود و ” شجاع ” شبه فعل است . [ صفت مشبه ] و نیز جمله ی : هو عُبد اللهِ فی کلّ مکانٍ . که به [ هوالمعروف بِعبِداللهِ فی کلّ مکان ] تاویل می شود15 .
2-11- معانی حروف جّر :
استاد حسن بن قاسم مرادی می گوید : ” معانی حروف علمی است که در رکاب تفسیر قرآن به وجود آمده است و این سخن بیانگر این حقیقت است که مفسران و فقهاء اولین کسانی بوده اند که به نقش معانی حروف در قرآن پی برده اند و در ترجمه آیات به بیان معانی حروف همت گمارده اند . تا آنجا که سیوطی و زرکشی از دانشمندان این زمان می گویند که دانستن معانی حروف از معیارهای مهمی است که مفسران بدان نیاز دارند16 .
از این رو جهت روشن شدن اهمیت معانی حروف به نظرات و اقوال علماء به معانی ” إلی ” در آیه شریفه وضوء نظر می نمائیم .
” یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاهِ فاغْسِلُواْ وُجُوهَکُمْ وَأَیْدِیَکُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُواْ بِرُؤُوسِکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَى الْکَعْبَینِ وَإِن کُنتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُواْ وَإِن کُنتُم مَّرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاء أَحَدٌ مَّنکُم مِّنَ الْغَائِطِ أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاء فَلَمْ تَجِدُواْ مَاء فَتَیَمَّمُواْ صَعِیدًا طَیِّبًا فَامْسَحُواْ بِوُجُوهِکُمْ وَأَیْدِیکُم مِّنْهُ مَا یُرِیدُ اللّهُ لِیَجْعَلَ عَلَیْکُم مِّنْ حَرَجٍ وَلَکِن یُرِیدُ لِیُطَهَّرَکُمْ وَلِیُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکُمْ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ ” ( مائده / 6 ) .
زجاج براین عقیده است که ” اِلی ” در این آیه به معنای اصلی خود به کار رفته است و از آن جا که ما بعد ” إلی ” بدون قرینه در حکم ، قبل ” إلی ” داخل نمی شود ، در نتیجه شستن آرنج دست لازم نیست ، پس فقط دو دست از سرانگشتان به طرف بالا تا آرنج شسته می شود .
مرحوم علامه طباطبائی می گوید : ظاهر آیه قول زجاج را تائید می کند ، ولی ” إلی ” در این آیه به معنی ” مع ” است ، در نتیجه شستن آرنج دست لازم است . مانند آیه : ” ولا تأکلوا اموالَهم الی اموالِکم ” (نساء / 120)
حال به معنای ” باء ” در ” وامسَحوا برؤوسکم ” می پردازیم :
سیوری می گوید : فعل ” وامسحَوا ” متضمن فعل ” ألصِقوا ” است ، یعنی ” ألصقوا المسحَ بِرؤوسکم ” که در این صورت دلالت بر مسح همه سر دارد17 .
محمد باقر شریف در حاشیه کنز العرفان می گوید : کوفیها “باء” را در این آیه به معنای تبعیض می دانند و ابن قتیبه در ادب الکاتب و ابوعلی فارسی و ابن جنی و اصمعی و ابن مالک در شرح التسهیل و شافعی و احمد و ابوحنیفه نیز می گویند : “باء” در این آیه به معنای تبعیض به کار رفته است و زراره هم در یک حدیث صحیح و مشهور از امام باقر (ع) نقل می کند که حضرت فرمودند : ” باء ” در این آیه دلالت بر معنای تبعیض دارد18 .
سیوطی معتقد است ” باء ” در این آیه زایده بوده و برای تاکید است19 . بعضی نیز گفته اند که ” باء ” به معنای استعانت است ، یعنی آیه ” امسحوا ایدیکم برؤوسکم ” بوده که مفعول به آن حذف شده است20 . و نیز گفته شده که ” باء ” به معنای استعانت است ، ولی در آیه قلب و حذف صورت گرفته است و اصلش ” إمسحوا رؤوسکم بالماءِ ” بوده است21
2-12- حروف جّر زاید :
حروف جّر در زبان عربی به سه شکل به کار رفته است :
1) کاربرد در معنای حقیقی و وصفی
2) کاربرد در معانی مجازی و استعمالی
3) کاربرد در معنای زاید
معنای زاید بودن این حروف این نیست که متضمن هیچ معنایی نباشد ، بلکه بدین معنی است که جمله بدون ذکر این حروف ناقص نخواهد بود . اما این حروف در جمله در عین حالی که زاید هستند برای تاکید مضمون جمله یا برای فصاحت یا برای حسن سجع و غیره می آیند . از این رو علماء و ادباء حروف زاید را به عنوان تاکید می نامند و بصریان آن را لغو می پندارند و کوفیان صله و حشو22 .
زرکشی می گوید : بهتر است از اطلاق زاید در کلام خدا پرهیز نمود ، چون مراد ایشان از زایده بودن بعد اعرابی آنها می باشد نه بعد معنوی . این حروف همانند ” ما ” در آیه ” فبمارحمهٍ من الله کنتُ لهم ” دلالت بر حصر دارد .
زرکشی ادامه می دهد که اکثر علماء و مفسران وجود حروف زاید در قرآن را قبول دارند ، ولی زاید را به معنای چیزی بی فایده نمی گیرند ، چون زاید به این معنا در کلام عرب اصلاً وجود ندارد ، بلکه آمدن حروف زاید جهت تاکید سخن است . مانند ” لیس کمثلهِ شیءٌ ” . که در این جا ” کاف” بر سر خبر لیسُ آمده است .
زاید نزد آنها به این معنا است که اصل معنا بدون آنها حاصل است ولی وجود آن سبب تاکید معنی می شود و خداوند حکیم است و حیکم هر چیزی را به خاطر فایده اش می آورد و فایده زاید تاکید مضمون جمله است و اهل طبع این تاکید را احساس می کنند . همچنان که اهل شعر را می شناسد و از روی طبع اگر کلمه ای کم یا زیاد شود ، متوجه می گردند23 .
عباس حسن می گوید : آراء در مورد تعریف حرف زاید گوناگون است ، ولی بهترین تعریف آن است که بگوییم : حرف زاید ، حرفی است که غالباً می توان آن را بدون این که معنا ناقص شود ، حذف کرد . ولی گاهی از لحاظ معنا نمی توان آن را حذف کرد که در این صورت زایده بودنشان به این معناست که از لحاظ اعراب عمل نمی کنند .
او به نقل از شرح التصریح می گوید : حروف زاید معنای کل جمله را تاکید می کنند و آنها به منزله تکرار جمله هستند . پس همچنان که تکرار موجب تاکید می شود آنها نیز سبب تاکید هستند24 .
2-13- اسرار حروف جّر در قرآن :
حروف جّر در قرآن با ظرافت بسیار شگفت انگیزی به کار رفته اند . و نقش معنوی دقیقی را ایفا می کنند ، از این رو برای روشن شدن این اسرار به معنای حروف جّر در آیه زیر می پردازیم :
” کُلُّ من علیها فانٍ ” ( رحمان / 26 )
در این آیه شریفه حرف ” فی ” را به کار نرفته است ، زیرا ” فی ” در استقرار و آرامش دلالت می کند و ” عَلی ” را به کار برد چون روز قیامت استقرار و آرامش وجود ندارد25 .
2-14- مهمترین معانی حروف جّر :
” الی “
1) انتهای غایت زمانی مانند : “وَإِن کَانَ ذُو عُسْرَهٍ فَنَظِرَهٌ إِلَى مَیْسَرَهٍ وَأَن تَصَدَّقُواْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ ‏”26 .
2) یا انتهای غایت مکانی ، مانند “سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَیْلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ البَصِیرُ 27 ” یا انتهای غایت ، امانه غایت زمانی و نه غایت مکانی ، مانند : ” وَالْأَمْرُ إِلَیْکِ “28 . در این آیه شریفه ” إلی ” دال بر انتهای غایت امر است . یعنی ضمیر مخاطب ، منتهی الیه ” أمر ” است که نه مکان است و نه زمان29 .
3) معیت : گاهی إلی در معنای ” مَعَ ” ” الی ” هنگامی براین معنا دلالت می کند که شما چیزی را در حکم و یا در تعلق و ارتباط ، به چیز دیگر ضمیمه کنی ، مانند : قال مَن أنصارِی اِلَیَ الله . ( آل عمران / 52 ) .
در این آیه گوینده با سران خود می خواهد افرادی را به خداوند ضمیمه کرده تا با هم مرتبط بوده و یاور او باشند . و مانند : ” فاغْسِلُواْ وُجُوهَکُمْ وَأَیْدِیَکُمْ إِلَى الْمَرَافق‏30 ” . در این آیه نیز دستان را در حکم به وجوب شستن به آرنج ها ضمیمه می کند . و مانند : ” وَلاَ تَأْکُلُواْ أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِکُمْ‏31 ” . در این جا نیز ابتدا ” أموالهم ” را به ” أموالکم ” ضمیمه کرده و سپس حکم علیه آن صادر کرده است ، یعنی این که از ضمیمه کردن آن دو نهی کرده است .
شیخ رضی استرآبادی گفته است : تحقیق آن است که ” إلی ” در این سه آیه بر انتهای غایت دلالت می کند . او گفته است : اگر در آیه ( و أیدیکم الی الموافقِ ) قبل از ” الی ” کلمه ” مضافهً ” تقدیر بگیریم ، در این صورت معنای معیت مورد نیاز جمله از این کلمه فهمیده می شود و ” إلی ” بر معنای اصلیش یعنی انتهای غایت باقی خواهد ماند .
و یا چنین تقدیر بگیریم : ” من ینصُرُنی مالَ کونی راهباً إلی الله ” یعنی چه کسی مرا یاری می کند در حالی که من به سوی خدا می روم . روشن است که در این
دو تضمین و تقدیر إلی به معنای انتهای غایت است32 .
4) تبیین : هرگاه بعد از ” إلی ” فعل تعجب یا اسم تفضیل از ماده حبّ و بعض یا آنچه به معنای این دو است به کار رود ، ” إلی ” مبیّن فاعل بودن مجّرورش خواهد بود ، مانند : ” قَالَ رَبِّ
السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَیَّ‏33 ” که در اینجا معنای محبوب را می دهد
5) به معنای لام : مانند : ” الْأَمْرُ إِلَیْکِ فَانظُرِی مَاذَا تَأْمُرِینَ‏34 ” یعنی ” والأمُر لک ” یعنی انتها و پایان برای توست .

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

6) إلی در معنای ” فی ” مانند : ” لَیَجْمَعَنَّکُمْ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ لاَ رَیْبَ فِیهِ35 ” یعنی ” شما را در روز قیامت جمع خواهم کرد36 . “
7) به معنای عِندَ ،مانند : ” لَکُمْ فِیهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَیْتِ الْعَتِیق‏37 ” و مانند قول شاعر یُقالُ إذا راد النّساءُ : خریدهٌ صناعٌ فقد سادت إلیّ الغَوانیا یعنی عندی38 .
8) إلی به معنای ” مِن ” یعنی ابتدا مثل سخن عمر و بن احمر الباهلی :
” تَقولُ ، وقد عالیت بالکدر فَوقَهاأیسقی ، فلا یروَی إلیّ ابنُ أحمرا . یعنی منی39 .
9) زاید برای تاکید : مانند قرائت برخی فراء از آیه شریفه ی ” فَاجْعَلْ أَفْئِدَهً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ ‏40 ” که ” تهوی ” به معنی : ” فرود آیند ” را ” تَهَوی ” به معنی ، ” دوست می دارند ، عشق می ورزند ” قرائت کرده اند ، در این صورت ، ” إلی ” زائد خواهد بود ، زیرا ” تهوی ” متعدی به نفسه است و نیاز به حرف ” إلی ” ندارد . این سخن را فراء گفته است .
غیر از فراء دیگر نحویان گفته اند که در این قرائت ” تَهوی ” متضمن معنای فعل ” تمیل ” است و بدین ترتیب ” إلی ” بر معنای خود یعنی انتهای غایت باقی است و زائد نمی باشد ، زیرا فعل ” تمیل ” با حرف اضافه ” إلی ” می آید41 . نکته دیگر این که در عربی برخی فعلها تنها با ” إلی ” استعمال می شوند مثل ” أسند ” یا “أضاف ” یعنی أسند إلی یا أضاف إلی .42
( باء )

  • 1

منبع پایان‌نامه ارشد b (44)

الف -رضایی بودن قرارداد……………………………………………………………………………………………………………………………………..
ب -عینی بودن قرارداد…………………………………………………………………………………………………………………………………………..
شرایط ضمن عقد در پرداخت حق بیمه…………………………………………………………………………………………………………………
معاملات قابل ابطال در حقوق ایران ………………………………………………………………………………………………………………………….
موارد فسخ و انفساخ قرارداد بیمه …………………………………………………………………………………………………………………………..
بررسی و آزمون فرصیه دوم ………………………………………………………………………………………………………………………………………
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل چهارم- بررسی مغایرت بند 7ماده 5وماده 8 آیین نامه شماره 53شرایط عمومی بیمه بدنه با ماده1و 19 قانون بیمه
مفاد والزامات ماده 1قانون بیمه ………………………………………………………..
مفاد و الزامات ماده 19قانون بیمه ……………………………
مفاد و الزامات ماده8 آیین نامه شماره 53شرایط عمومی بیمه بدنه …………………………….
مفاد بند 7ماده 5آیین نامه شماره 53شرایط عمومی بیمه بدنه ………………………………….
بررسی حقوقی مغایرت ماده قانونی باآیین نامه اجرایی………………………
بررسی وآزمون فرضیه سوم……………………………………………………………………..
نتیجه و پیشنهادها
نتیجه………………………………………………………………………………………………………………………………………..
پیشنهاد……………………………………………………………………………………………………………………………………..
منابع و مآخذ
منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………………………………..
منابع خارجی……………………………………………………………………………………………………………………………
چکیده
هدف اصلی این مقاله بررسی فقهی ،حقوقی ومغایرتهای شرایط عمومی بیمه بدنه مصوب شورای عالی بیمه با قانون بیمه مصوب سال 1316 می باشد.دراین تحقیق با بررسی نظریه های موجود به بیان ماهیت ، ارکان ، اوصاف و ویژگیهای قرارداد بیمه بدنه خودرو پرداخته شده و سعی میشود بیمه بدنه از منظر حقوقی بررسی شده و تعادلی بین قواعد حقوقی و فقهی ایجاد شود. درخصوص ماهیت قرارداد بیمه بدنه اتومبیل تا بحال تحقیق جامعی صورت نگرفته است .وجود اختلافات بین بیمه گذارو بیمه گر،مغایرتهای بین آیین نامه ها وشرایط عمومی بیمه بدنه مصوب شورایعالی بیمه با قانون بیمه ، حل دعاوی و مشکلات بین بیمه گران و بیمه گذاران در الویت این تحقیق جای گرفته است .
روش تحقیق بصورت توصیفی ،تحلیلی بوده ، جامعه آماری شرکت سهامی بیمه ایران می باشد بر اساس اهداف و سوالات تحقیق سه فرضیه مطرح شده و پس از بررسی های لازم و تجزیه و تحلیل فرضیه هاو اطلاعات و داده ها ی تحقیق نتایج زیر بدست آمده است که عبارتند از: 1- خسارت افت ارزش خودرو با توجه به قاعده فقهی لاضرر و ماده 19 قانون بیمه قابل پرداخت می باشد.2- با توجه به لازم و رضایی بودن قرارداد بیمه بدنه در صورت تأخیر در پرداخت اقساط حق بیمه از طرف بیمه گذار ،بیمه گر ملزم به جبران خسارات وارد به بیمه گذار می باشد.3- مغایرت بند 7 ماده 5 و همچنین ماده 8 آیین نامه اجرایی شماره 53 شرایط عمومی بیمه بدنه با ماده 1و 19 قانون بیمه مشخص گردید. با استفاده از نتایج بدست آمده از بررسی جامع و اثبات فرضیه های تحقیق پیشنهاداتی ارائه شده است .این پیشنهادات می توانددرجهت رفع اختلافات بین بیمه گر و بیمه گذار ،حل اختلافهای مباحث نظری،ارائه راهکارهای فقهی و حقوقی جهت رفع مغایرتها، اتخاذ تدابیر و توصیه های استراتژیک جهت اصلاحات حقوقی و آیین نامه ای ازسوی سیاست گذاران و برنامه ریزان و مجلس شورای اسلامی مورد استفاده قرار گیرد .
کلمات کلیدی:
خسارت افت ارزش خودرو- آیین نامه اجرائی- قرارداد رضایی- بیمه بدنه- قاعده فقهی لا ضرر
مقدمه
باتوجه به اینکه رشته حقوق یکی از رشته های علوم انسانی است، که هدف آن جستجوی قواعدی است که بر روابط اشخاص ،از این جهت که عضو جامعه می باشند بنا نهاده شده است و اجتماع انسان ها را تنها به منظور کشف قواعدی که نظم جمع را تامین میکند مورد مطالعه قرار میدهد.پس بدین منظور که هرگونه تنش را در جامعه کاهش دهد یا از بین ببرد، قانونی را وضع کرده و به اجرا در می آورد در نتیجه با رفع هرگونه تنش موجب شکوفایی فرهنگی، اجتماعی جامعه می شود در این مقاله به بررسی ماهیت حقوقی و فقهی بیمه بدنه پرداخته شده وبه مطابقت قرارداد بیمه بدنه خودرو با موازین شرعی و شرایط قراردادهای معین در قانون مدنی پرداخته شده است با توجه به اینکه بدنه اتومبیل یکی از پرفروش ترین بیمه نامه شرکتهای بیمه می باشد و از جمله بیمه های مهم اموال و بیمه های بازرگانی می باشد.و ماهیت حقوقی وفقهی آن بررسی نشده است علت اصلی بررسی آن در این پژوهش می باشد.این بیمه نامه دارای مزایای بیشماری است ،اتومبیل به علت نقشی که در سهولت و سرعت حمل و نقل و مسافرت و جابجایی کالا و مسافردارد در زندگی امروزی بشر اهمیت ویژه ای کسب کرده است . بیمه بدنه از نظر اقتصادی باعث حفظ ثروت ملی شده و همچنین در جبران خسارت خودرو و وسیله نقلیه خانوارها که محل درآمد و امرار معاش آنها می باشد نقش بسزایی دارد .همزمان با این مزایا ممکن است عامل ایجاد خسارت و خطر باشد.بیمه بدنه اتومبیل خسارت وارده به اتومبیل بر اثر حوادث یا تصادف ،آتش سوزی و دزدی و سایر خطرات طبق مفاد قرارداد بیمه بدنه اتومبیل را جبران می کند.که این امر موجب بروز اختلافات و تفاسیر متفاوت از مسائل فنی صدور وخسارت قرارداد بدنه و ماهیت حقوقی و فقهی آن می شود.
در این تحقیق سعی میشود بیمه بدنه از منظر حقوقی بررسی شده و تعادلی بین قواعد حقوقی و مدنی و فقهی ایجاد شود زیرا اساس قوانین ما شرع و فقه بوده و قراردادهایی مثل قرارداد عقد بیمه که هرچند در زمان پیامبر وجود نداشته است ودر شرع بطور صریح به آن اشاره ای نشده است ،این بررسیها این امکان را به ما می دهد تا بتوان قراردادهای بیمه را با شرایط عقود معین ذکرشده در قوانین مدنی مطابقت داد .از اهداف دیگر این مقاله این است که بتواند اختلافاتی که بین بیمه گر و بیمه گذار در جامعه به وجود می آید را حل کرده و یا به حد اقل کاهش داده و موجبات توسعه و شکوفایی اجتماعی و فرهنگی جامعه را فراهم سازد .
در ارتباط با بیمه بدنه و سایر بیمه ها از نظر فقهی و حقوقی توسط علمای فقه و حقوقدانان نظرات متفاوتی ارائه شده است که در این پژوهش به آنها استناد شده است . در این پژوهش تلاش بر این است که شرایط عمومی بیمه نامه بدنه با مفاد و مواد قانون بیمه مقایسه شده ودر خصوص اینکه مفادآیین نامه بیمه بدنه بر خلاف مفاد قانون بیمه بوده یا خیر ؟ اظهار نظر شود .
یکی از اختلافات و مسائل بحث برانگیز در خصوص بیمه بدنه خودرو عدم پرداخت اقساط در سر رسید معینه می باشد که متخصصین و مولفین کتب بیمه ای در این مورد اظهار نظرهای متفاوتی را ارائه داده اند و همچنین برداشتهای قضات دادگستری و کارشناسان بیمه نیز در این مورد متفاوت می باشد .به عنوان مثال آقای دکترلطیف حنیفه زاده و آقای آیت کریمی معتقد به این هستند که در صورتیکه بیمه گذار اقساط بیمه بدنه را در سر رسید معین نپردازد بیمه گر حق فسخ قرارداد بیمه را داشته و می تواند از پرداخت خسارت امتناع ورزد. در صورتیکه آقای دکتر ایرج بابایی معتقدند که چون بیمه عقد رضایی و لازم است به محض توافق طرفین قرار داد ،عقد بیمه منعقد شده و بیمه گر ملزم به جبران خسارت می باشد و همچنین بیمه گذارمتعهد به پرداخت حق بیمه متعلقه بوده وطرفین قرارداد حق امتناع یکطرفه از انجام تعهدات قرارداد رانخواهند داشت،و نمی توانند یکطرفه قرارداد را فسخ نمایند.لذا تلفیق نظرات مختلف فقهی و حقوقی رسیدن به یک نظر واحد، که از لحاظ فقهی پشتیبانی شده و پایه و اساس قانونگذاری و تهیه شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل از سوی سیاست گذاران و متولیان بیمه از جمله شورای عالی بیمه و بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران است.
هر چند در سالهای اخیر تغییراتی در نحوه برخورد شرکتهای بیمه در خصوص پرداخت خسارت بیمه نامه بدنه اتومبیل صورت گرفته است ،بدین ترتیب که در صورتیکه پرداخت حق بیمه بصورت اقساطی باشد زمانیکه یک یا چند قسط آن را بیمه گذار پرداخت نکرده باشد خسارت طبق قاعده نسبی داده می شود. یعنی اینکه بیمه گذار تا هر اندازه که اقساط حق بیمه را پرداخت کرده در صورت وقوع خسارت به نسبت حق بیمه پرداختی خسارت دریافت خواهد کرد.اما همچنان در این موردخلا قانونی دیده می شود و نیاز به وضع قانون و تدوین قاعده کلی در این مورد احساس می شود.
با بررسیهای میدانی و کتابخانه ای انجام شده در رابطه با قرارداد بیمه بدنه اتومبیل مشخص گردید که مغایرتهایی در خصوص آیین نامه شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل با قانون بیمه مصوب سال 1316مجلس شورای اسلامی وجود دارد که بر اساس سوالات مطرح شده در پژوهش فرضیاتی طرح و مورد بررسی و آزمون قرار می گیرد. در این تحقیق جامعه آماری شرکت سهامی بیمه ایران می باشد . تحقیق بصورت تطبیقی و مطابقت مفاد آیین نامه شماره 53 شرایط عمومی بیمه بدنه با قانون بیمه وهمچنین شرایط قراردادهای معین شده در قانون مدنی و با موازین شرعی و مسائل فقهی صورت خواهد گرفت . ودر مواردی که بیمه گذار اقساط خود را در سرسید مشخص شده پرداخت نکرده باشد طرز برخورد شرکتهای بیمه و اظهارنظرهای حقوقدانان و صاحب نظران و متخصصین بیمه بررسی شده و نظرات موافق و مخالف مورد نقد و بررسی قرار خواهد گرفت . وهمچنین بر طبق ماده 1 و 19 قانون بیمه تعهد بیمه گر به جبران خسارت وارده به مورد بیمه و برگرداندن آن به وضعیت قبل از حادثه می باشد.شرکتهای بیمه که سالیان مدیدی بدون توجه به این ماده قانونی که قانون خاص می باشد و ناظر اجرای قراردادهای بیمه و مرجع رسمی حل وفصل اختلاف بین بیمه گزار و بیمه گر می باشد از پرداخت خسارت افت ارزش خودرو طفره می رفتند که با گنجاندن یک شرط در آیین نامه شماره 53 شرایط عمومی بیمه بدنه خودرو پوشش قانونی به این عمل شرکتهای بیمه داده شد.ولی اگرچه بطور صریح به عدم تعهد شرکتهای بیمه در بروز حادثه و کاهش ارزش خودرو اشاره شده و بعنوان یک شرط ضمن عقد در قرارداد بیمه خودرو آورده می شود ولی از لحاظ حقوقی مغایرتی بین مواد قانونی و آیین نامه بوجود آورده است .بر طبق ماده یک قانون بیمه صراحتا به جبران کلیه خسارتها اشاره شده ولی در ماده 5آیین نامه شماره 53این صراحت و الزام ماده قانونی نادیده گرفته شده است .که نیازمند بازنگری و اصلاح می باشد.چرا که آیین نامه اجرایی نمی تواند مغایر ماده قانونی باشد.
1-بیان مسئله
باتوجه به اینکه رشته حقوق یکی از رشته های علوم انسانی است، که هدف آن جستجوی قواعدی است که بر روابط اشخاص ،از این جهت که عضو جامعه می باشند بنا نهاده شده است. اجتماع انسان ها را تنها به منظور کشف قواعدی که نظم جمع را تامین میکند مورد مطالعه قرار میدهد.علم حقوق باید توانایی رفع وکاهش هرگونه تنش در جامعه راداشته باشد.بتواند با وضع و اجرای قوانین مورد نیاز جامعه صلح وآرامش را به جامعه آورده ،درنتیجه با رفع هرگونه تنش موجب شکوفایی فرهنگی، اجتماعی جامعه شود. در این تحقیق به بررسی ماهیت حقوقی وفقهی بیمه بدنه پرداخته شده است .همچنین به مطابقت قرارداد بیمه بدنه خودرو با موازین شرعی و شرایط قراردادهای معین در قانون مدنی پرداخته شده است.
اتومبیل وسیله ای است که تقریبا از اواخرقرن نوزدهم به شکلی فراگیر وارد زندگی انسان در جوامع بشری شده و نقش بسیار مهمی را در حمل مسافر ، جابجایی کالا و محصولات کشاورزی دارد. پدیده بارز قرن حاضر پدید آمدن وسائط نقلیه در جهت رفاه و آسایش انسانها بوده است. به اندازه ای که اتومبیل رفاه وآسایش انسانها را فراهم ساخته است،به همان اندازه فاجعه آفرین بوده و خسارت و زیانهایی رابرای انسانها به بار آورده است. با توجه به اینکه تهیه اتومبیل برای خانواده ها جهت استفاده شخصی وکسب درآمد با پس انداز اندک و با اخذ وام بانکی ممکن شده است.با از دست رفتن اتومبیل در تصادفات، جبران خسارتهای سنگین برای خانواده ها بعضا غیر ممکن بوده و با مشکلات عدیده ای همراه بوده است.
این تحقیق با بررسی نظریه های موجود به بیان ماهیت ، ارکان ، اوصاف و ویژگیهای قرارداد بیمه بدنه خودرو می پردازد .قرارداد بیمه قراردادی است که بیمه گر در آن با دریافت حق بیمه ای کم و نا چیز با استفاده ازمکانیزم پیشرفته تعاون به توزیع ریسک و خطر بین بیمه گذاران اقدام می کند. بیمه گر ضمن جبران خسارت و پرداخت آن به زیان دیدگان ,سودی را نصیب خود می کند. بیمه چون یک عقد است پس، از لحاظ حقوقی باید آن رادر زمره عقود معین غیر از عقود ذکرشده در قانون مدنی قرار داد.
با توجه به اینکه درصد بیشتری از پرونده های مطروحه در محاکم قضایی را پرونده های بیمه بدنه اتومبیل تشکیل می دهد. همچنین وجود مسائلی مانند خسارت افت ارزش خودرو وعدم پرداخت خسارت از طرف بیمه گران به علت تاخیر در پرداخت حق بیمه و اقساط از طرف بیمه گذاران یکی از بحث برانگیز ترین مسائل مطرح شده بین صاحب نظران ومتخصصین علم حقوق می باشد.لذاتلاش درجهت رفع اختلاف نظربین علماو متخصصین، رفع مغایرتهای قانونی، فقهی و حقوقی بیشتردر این تحقیق مد نظر بوده که به آنها پرداخته شده است. علاوه برموارد ذکر شده و نظر به فراگیر بودن بیمه بدنه اتومبیل ، استفاده اکثر خانواده ها از این نوع خدمت شرکتهای بیمه وبررسی مسائل و مشکلات آن علل اصلی انجام این تحقیق می باشد.
با توجه به اینکه قانون مدنی ایران برگرفته ازفقه امامیه بوده ، این تحقیق از حیث و جنبه های فقهی قرارداد بیمه بدنه را مورد بررسی قرارمی دهد. رفع مغایرتها ، اصلاح قانون و آیین نامه های مربوط به بیمه بدنه خودرو ، حل دعاوی و مشکلات بین بیمه گران و بیمه گذاران در الویت این تحقیق جای گرفته است.در این تحقیق قانون بیمه ، آیین نامه و شرایط عمومی مصوب شورایعالی بیمه در زمینه بیمه اتومبیل مورد بررسی دقیق و موشکافانه قرارخواهدگرفت،تا مشخص شود این قانون ومقررات وضع شده به چه اندازه با یکدیگرهماهنگی داشته است. آیا قرارداد بیمه بدنه با شرایط قرارداد معین ذکر شده در قانون مدنی هماهنگی دارد ؟قانون بیمه و شرایط عمومی بیمه بدنه خودرو تا چه اندازه توانسته است منافع بیمه گر و بیمه گذار را تأمین نماید؟ آیا این قانون و مقررات توانسته از تضاد منافع بین بیمه گرو بیمه گذار بکاهدودعاوی قضایی را به حد اقل برساند ؟در صورت وجود دعاوی بین بیمه گر و بیمه گذار در چه زمینه هایی قانون و مقررات بیمه می تواند موثر باشد، راهکارها و پیشنهاد هایی که بتواند این مشکلات و دعاوی را از بین ببرد کدامند ؟و چه تغییراتی باید در قانون وآیین نامه های بیمه صورت گیرد؟
دراین پژوهش سعی میشود بیمه بدنه از منظر حقوقی بررسی شده و تعادلی بین قواعد حقوقی و فقهی ایجاد شود. با توجه به اینکه اساس قوانین ما شرع و فقه بوده و قراردادهایی مثل قرارداد بیمه که هرچند در زمان پیامبر وجود نداشته است ،در شرع هم بطور صریح به آن اشاره ای نشده است .این بررسیها این امکان را به ما می دهد تا بتوانیم قراردادهای بیمه را با شرایط عقود معین ذکرشده در قوانین مدنی مطابقت دهیم.بررسی جامع و اثبات فرضیه های تحقیق درجهت حل اختلافهای مباحث نظری،ارائه راهکارهای فقهی و حقوقی جهت رفع مغایرتها، اتخاذ تدابیر و توصیه های استراتژیک جهت اصلاحات حقوقی و آیین نامه ای مورد استفاده قرار خواهد گرفت. همچنین زمینه ها ،مبانی نظری و چارچوب فکری لازم جهت ادامه تحقیقات آتی در خصوص قرارداد بیمه بدنه اتومبیل را مهیا خواهد کرد.
2- سئوالات تحقیق
سئوالات این تحقیق عبارتند از:
1-آیاقرارداد بیمه اتومبیل عقد رضایی است ؟ تاخیردر پرداخت حق بیمه چگونه می تواند به صحت قرارداد لطمه وارد آورده و موجب بطلان عقد بیمه گردد؟
2 – چگونه غرر و میسر در قرار داد بیمه بدنه اتومبیل مشخص ومعین می گردد ؟
3-عقد بیمه در زمره کدام یک از قرار داد های معین در قانون مدنی قرار می گیرد؟
4- آیا بیمه گران می توانند به بهانه عدم پرداخت بموقع اقساط بیمه نامه بدنه اتومبیل از سوی بیمه گذاراز پرداخت خسارت امتناع ورزند؟
5- باتوجه به اینکه بیمه بدنه خودرو از امور مستحدثه(جدید) است ، جواز و منع شرعی ودینی در این مورد چگونه است ؟ نظرات مخالف و موافق از سوی فقهای متاخر دراین خصوص کدامها هستند؟
6-موارد عدم هماهنگی قانون بیمه و آیین نامه و شرایط عمومی مصوب شورایعالی بیمه در زمینه بیمه اتومبیل با شرایط قرارداد معین ذکر شده در قانون مدنی درچیست ؟
3-پیشینه تحقیق
هرچنددرخصوص ماهیت قرارداد بیمه بدنه اتومبیل تا بحال تحقیق جامعی صورت نگرفته است ،اما در مورد ماهیت قرارداد بیمه در زمینه های بیمه آتش سوزی ،حوادث و اشخاص تحقیقاتی از سوی محققین و دانشجویان صورت گرفته ، مقالات و کتب حقوقی تالیف و ارائه شده است .لذا از تحقیقات صورت گرفته ،مقالات و کتب حقوقی تالیفی در خصوص ماهیت قراردادهای بیمه به شرح زیر استفاده شده است :
آقای دکتر ایرج بابایی معتقدند که چون بیمه عقد رضایی ولازم است به محض توافق طرفین قرارداد ،عقد بیمه منعقد شده و بیمه گر ملزم به جبران خسارت می باشد . همچنین بیمه گذارمتعهد به پرداخت حق بیمه متعلقه بوده وطرفین قرارداد حق امتناع یکطرفه از انجام تعهدات قرارداد رانخواهند داشت، نمی توانند یکطرفه قرارداد را فسخ نماین(بابایی ،1382)1.
آقای باباپور درسال 1377 به بررسی جنبه های حقوقی بیمه های اعتباری پرداخته است. وی معتقد است که بیمه اعتباری شاخه ای از بیمه های بازرگانی است که بیمه گر در مقابل در یافت مبلغی کار مزد خطراتی از قبیل عدم ایفاء تعهد ،عدم پرداخت،وعدم النفع را با شرایط خاص تحت پوشش قرارمی دهد. در واقع بیمه گر اعتبار شخص مدیون یا متعهد را تضمین می کند.این تحقیق در صدد تعیین ماهیت حقوقی قراردادهای بیمه اعتباری است. اینکه آیا پوششهایی که بیمه گر اعتباری به بیمه نامه یا ضمانت نامه صادر می کند ماهیتأ بیمه نامه بوده و تابع عقد بیمه بوده است یا ضمانت نامه بوده وتابع عقد ضمان است؟قراردادهای بیمه اعتباری از لحاظ حقوقی بعضأ بیمه نامه و تابع عقد بیمه و بعضی از آنها ضمانت نامه و تابع عقد ضمان ،ویکسری از قراردادهای بیمه اعتباری نیز از لحاظ حقوقی باطل است.سابقه این بیمه به سال 1352 در داخل کشور بر می گردد(باباپور،1377)2
آقای پور آذر درسال 1381به بررسی ماهیت حقوقی و آثار بیمه عمر پرداخته اند ایشان معتقدند که در تاریخ اسلام بیمه عمر به شکل امروزی سابقه نداشته و مسلمانان برای اولین بار در قرن 13 هجری با بیمه عمر آشنا شدند. وقتی مسلمانان برای اولین بار با آن مواجه شدند آن را نفی وغیر مشروع اعلام کردند. در ایران بیمه عمر نزدیک یک قرن سابقه دارد.بیمه عمر از طرف بیمه گر عقدی لازم و از طرف بیمه گذار عقدی جایز است.در صورتی که موضوع بیمه حیات شخصی غیر از بیمه گذار باشد رضایت بیمه شده ضروری بوده ، لازم است که قبل از انعقاد قرارداد این رضایت کسب شود.کلیه توافقات بین بیمه گر وبیمه گذار باید بصورت کتبی باشد.بعد از امضای بیمه نامه قرارداد وارد مرحله اجرایی شده وتعهدات بیمه گرو بیمه گذار آغاز می شود. البته بیمه گران اغلب شروع تعهدات خود را موکول به در یافت اولین قسط حق بیمه می نمایند (پورآذر،1381)3.
آقای دکترلطیف حنیفه زاده4 (اصول و کلیات بیمه ،1390)وآقای آیت کریمی 5 (کلیات بیمه ،1379)معتقدند که در صورتیکه بیمه گذار اقساط بیمه بدنه را درسررسید معین نپردازد بیمه گر با استناد به قانون و شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل حق فسخ قرارداد بیمه را داشته و می تواند از پرداخت خسارت امتناع ورزد.
آقای شیروانی درسال 1380،ماهیت حقوقی بیمه شخص ثالث را مورد برسی قرار دادند.مباحث اصلی این رساله پیرامون مسئولیت مدنی و بیمه مسئولیت مدنی است.مسولیت مدنی عبارت است ازمسئولیت شخص در مقابل دیگران جهت رفع ضرر و زیان که در نتیجه عمل و فعالیت خود یا اشیاء و اشخاص تحت مالکیت و یا ولایت او به دیگران وارد شده است.دربیمه مسؤلیت مدنی بیمه گر بدهی احتمالی بیمه گذاری راکه درمقابل اشخاص دیگرمسؤل شناخته می شودوبایدازاموال ودارایی خود رابپردازد متعهد می شود.مسئولیت مدنی جزء بیمه های غرامتی است.در این رساله ضمن بررسی قانون بیمه اجباری شخص ثالث و آیین نامه اجرایی آن در مورد ماهیت حقوقی قرارداد بیمه مسؤلیت مدنی نیز بحث و بررسی صورت گرفته است (شیروانی ،1380)6.
آقای رحیم هادی درسال 1388به بررسی ماهیت و آثار حقوقی بیمه حوادث و درمان اشخاص پرداخته است .هدف این پژوهش ،بررسی ماهیت و آثار حقوقی قرارداد بیمه حوادث و در مان اشخاص است.قرارداد بیمه در مان عقدی است که پرداخت آن بخشی از هزینه های بیمارستانی و جراحی ناشی از بیماری،حادثه و نیز سایر هزینه های اضافی تحت پوشش است ،که توسط بیمه گر اول(سازمان های بیمه خدمات در مانی و تأمین اجتماعی) جبران نشده است. از قواعد عمومی قراردادها تبعیت می کند.ماهیت تمام اقسام قراردادهای بیمه حوادث و درمان با وجود ماهیت خاص و تنوعی که دارد واحد بوده و در زمره عقود مستقل و معین غیر از عقود ذکر شده در قانون مدنی محسوب می شود. اما این قراردادها آثار حقوقی متفاوتی داردو ایجاد کننده حقوق برای اشخاص ثالث بوده و نسبت به طرفین قرارداد،متضمن تعهدات متقابلی است. در بیمه حوادث،وجود شخص ثالث علت عمده انعقاد قرارداداست (هادی پور ،1388)7.
4- فرضیه‏های تحقیق:
با توجه به موضوع تحقیق و سئوالات مطرح شده در باره آن سه فرضیه به شرح زیر شکل گرفته اند که در این پژوهش به آنها پاسخ جامع داده خواهد شدکه عبارتند از:
1-از نظر فقهی و حقوقی خسارت افت ارزش اتومبیل قابل پر داخت می باشد.
2-عدم پرداخت به موقع اقساط بیمه بدنه خودرو مانع از پرداخت خسارت توسط بیمه گران نمی باشد و همچنین عدم پرداخت اقساط بیمه بدنه باعث بطلان قرارداد بیمه اتومبیل نخواهد شد.
3 جزئیات و شرایط عمومی بیمه بدنه مصوب شورای عالی بیمه مغایر بامفاد قانون بیمه که توسط قانونگذار وضع شده است، می باشد.
5- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
درخصوص ماهیت قرارداد بیمه بدنه اتومبیل تا بحال تحقیق جامعی صورت نگرفته است .وجود اختلافات بین بیمه گذارو بیمه گر،مغایرتهای بین آیین نامه ها وشرایط عمومی بیمه بدنه مصوب شورایعالی بیمه با قانون بیمه ، حل دعاوی و مشکلات بین بیمه گران و بیمه گذاران در الویت این تحقیق جای گرفته است . باتوجه به اینکه در زمینه ماهیت حقوقی قرارداد بیمه بدنه اتومبیل تحقیقی درمقطع کارشناسی ارشد و دکتری صورت نگرفته است ،لذا تصمیم برآن است که این تحقیق این نقیصه را رفع نموده و در حد توان به بررسی جامع حقوقی وفقهی قرارداد بیمه بدنه اتومبیل پرداخته شود.، نقاط ضعف و قوت قرارداد بیمه بدنه اتومبیل مورد شناسایی قرار گیرد.همچنین این پژوهش درنظر دارد در راستای توسعه بیمه و بهتر شدن قوانین و مقررات و آیین نامه های بیمه گام بردارد.
هدف اصلی این مقاله بررسی فقهی ،حقوقی ومغایرتهای شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل مصوب شورای عالی بیمه با قانون بیمه مصوب سال 1316 می باشد.هدف از این تحقیق این است که حقوق خصوصی که حامی تضمین روابط بین انسانها و حامی تکمیل قواعد حقوقی است بتواند به این هدف خود نایل آمده و بتواند توازنی بین حقوق ، شرع و قراردادی چون قرارداد بیمه ایجاد نموده و باعث توسعه روز افزون حقوق در جامعه شود .در این تحقیق سعی برآن داریم که به تعیین تکلیف ماهیت حقوقی عقد بیمه (بیمه بدنه )پرداخته و از این طریق بتوانیم فرضیات تحقیق را اثبات کرده ، نظرات موافق و مخالف را تجزیه و تحلیل نموده ،تابتوانیم از این تجزیه و تحلیلها نتیجه گرفته وپیشنهادهایی را ارائه نماییم.
6- اهداف مشخص تحقیق
بررسی حقوقی ماهیت قرارداد بیمه بدنه خودرو ، مطابقت قراردادبیمه خودرو شرکتهای بیمه با شرایط قرارداد طبق قانون مدنی وفقه امامیه ، بررسی غرر و میسردر قراردادبیمه بدنه و بررسی افت ارزش خودرودر قراردادبیمه بدنه خودرواز اهداف اصلی این تحقیق می باشد. همچنین پاسخ دادن به ایرادات و کاستی های قانونی قرارداد بیمه خودرو ،رفع مغایرتهای بین قوانین و مقررات وآیین نامه ها و شرایط عمومی بیمه های بدنه خودرو مصوب شورای عالی بیمه وکاهش اختلافات ودعاوی بین بیمه گذاران و بیمه گران از اهداف دیگر تحقیق حاضرمی باشد.عینی ورضایی بودن قرارداد بیمه اتومبیل می تواند در تعیین تکلیف وحل مشکل قانونی عدم پرداخت خسارت به بیمه گذاران به هنگام تاخیر در پرداخت حق بیمه توسط بیمه گذارموثربوده،به حل قانونی این معضل کمک نماید.
علاوه بر اهداف اصلی تحقیق یکسری اهداف فرعی نیز در این تحقیق دنبال می شود که سعی بر این داریم با حل مسئله و مشکلات در زمینه بیمه های بدنه و موشکافی موضوع ، با استناد به نتیجه و ارائه پیشنهاهایی به تحقق اهداف فرعی زیر کمک نماییم که عبارتند از:1-کاهش اختلافات ودعاوی مطرح شده بین بیمه گذاران و بیمه گران در محاکم قضایی؛2-کمک به رفع مغایرتهای قانونی و تکمیل شدن قانون بیمه؛
3-کمک به توسعه بیمه های خودرو ؛4-ارائه نظر متقن فقهی حقوقی درخصوص افت ارزش خودرو .
نتایج این تحقیق می تواند مورد استفاده پژوهشکده بیمه ، بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران ،شرکتهای بیمه ومرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی و سایر ذینفعان قرار گیرد.

7-روش شناسی تحقیق:
روش این پژوهش کاربردی می باشد وسعی دارد با بررسی فقهی قانون بیمه و آیین نامه های مربوطه در خصوص قرارداد بیمه شرکتهای بیمه ،با تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیات تحقیق راهکارهای کاربردی و عملی جهت رفع نقایص احتمالی قانون وآیین نامه های مربوط به بیمه را پیدا کند. همچنین در راستای رفع دعاوی و مشکلات در خصوص قراردادهای بیمه اتومبیل بین بیمه گران و بیمه گذاران گام بردارد.
روش تحقیق بصورت توصیفی ، تحلیلی و مقایسه ای می باشد .در این تحقیق بصورت میدانی قرارداد بیمه بدنه شرکتهای بیمه و بیمه نامه های صادره شرکتهای بیمه مورد بررسی قرارگرفته است .همچنین قرارداد بیمه بدنه با ویژگیهای قراردادهای معین که در قانون مدنی ذکر شده و همچنین با موارد بیان شده در خصوص قراردادها در فقه امامیه مقایسه خواهد شد.در نهایت ماهیت قراردادهای بیمه و شروط ضمن عقد و شرایط فسخ و ابطال بیمه نامه بدنه مورد بررسی قرار گرفته و با مقایسه آن با آیین نامه ها و شرایط عمومی بیمه بدنه خودرو، فرضیات و سئوالات تحقیق پاسخ داده خواهد شد .در نهایت با بررسی و آنالیز سئوالات و فرضیه های تحقیق و با اثبات و رد فرضیه های تحقیق به بیان نتیجه و پیشنهاها اقدام خواهدشد.

9-روش و ابزار گردآوری داده‏ها :
روش گرد آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای و میدانی می باشد.به همین منظور قرارداد بیمه بدنه و بیمه نامه های صادره شرکتهای بیمه مورد بررسی جامع قرار خواهدگرفت.همچنین از نتیجه تحقیقات صورت گرفته ، مقالات ، مجلات علمی تخصصی و نظرات اساتید و کارشناسان و مسئولین ومدیران شرکتهای بیمه نیزاستفاده خواهد شد.
10- جامعه آماری

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جامعه آماری این تحقیق شرکت سهامی بیمه ایران می باشد.
روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها:
در این تحقیق برای اثبات فرضیات تحقیق ازروش توصیفی ، تحلیلی و مقایسه ای استفاده خواهدشد.
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1-مفاهیم
بیمه و مفاهیم مربوط به آن :
بیمه یکی از بخشهای مهم اقتصادی است که در اقتصاد خرد و کلان نقش بسزایی دارد و از فعالان بازارهای پولی و سرمایه است که میتواند تامین کننده اعتبار بلند مدت سرمایه گذاران باشد، همچنین در جذب سرمایه های کوچک و هدایت آن به سرمایه گذاریهای کلان و زیر بنایی و توسعه اقتصادی و اشتغال موثر واقع شود.بیمه میتواند در توسعه صادرات و افزایش آن موثر باشد ،چرا که با تضمین صادرات این امر را رونق خواهد بخشید. همچنین در حفاظت از ثروتها و سرمایه های ملی و حمایت از سرمایه گذاران نقش تعیین کننده ای خواهد داشت .
بیمه نقش اساسی در بهبود زندگی اجتماعی و توسعه عدالت اجتماعی و جلو گیری از نا بسامانیهای اجتماعی دارد . هنگامی که خانواده منبع اصلی درآمدش را از دست میدهد یا به ایام پیری میرسد ،اگر منابع دیگری برای جایگزینی نداشته باشد، در وضع بسیار بدی قرار خواهد گرفت، همچنین بیمه های در مانی در تضمین سلامت اجتماع بسیار موثر است . عدالت اجتماعی در جامعه که” اصل 43 قانون اساسی” جمهوری اسلامی ایران به آن تاکید دارد، بدون بیمه محقق نخواهد شد. با تامین اطمینان برای موسسات تولیدی و خدماتی از آثار مخرب حوادث کاسته شده و باجبران خسارتهای قشرهای آسیب پذیر از تنگدستی خانواده ها جلوگیری بعمل خواهد آمدو با پوشش بیمه ای در زمان مناسب میتوان با حوادث غیر مترقبه مقابله اصولی بعمل آورد.
بیمه از لحاظ فرهنگی کارکرد مطلوب و سازنده ای دارد، در جامعه باعث افزایش امید به زندگی شده که یکی از شاخصهای توسعه انسانی است .و هدف نهایی توسعه اقتصادی انسانها است . که عمر زیادی کنند واز آموزش بالایی برخوردارباشند و امکانات رفاهی مناسبی را داشته باشند که در این صورت یک جامعه قابلیت بیشتری از خود نشان خواهد داد، که رسیدن به اهداف اشاره شده با بیمه ، خصوصا بیمه های عمر و زندگی میسر خواهد بود، در جامعه روحیه پس انداز را تقویت کرده و از مصرف گرایی با بیمه های عمر و پس انداز جلو گیری خواهد نمود، و همچنین با ارائه خدمات بهداشتی و درمانی موجب کاهش تنشهای روانی و اطمینان به آینده میشود .از چنین رهگذری است که موجب سلامتی افراد جامعه و کاهش بیماریها شده و موجب افزایش طول عمر و امید به زندگی شده بالندگی و رفاه جامعه را به همراه خواهد داشت .نظر به اینکه برای درک مطالب حسابداری شرکتهای بیمه نیاز به درک مفاهیم بیمه ای و اصطلاحات مورد استفاده در این صنعت است، مفاهیم و اصطلاحات بیمه ای به شرح زیر تعریف و توضیح داده میشود:
تعاریف:
بیمه :
ماده 1 قانون بیمه مصوب اردیبهشت ماه 1316 اشعار میدارد: بیمه عقدی است که بموجب آن یکطرف تعهد میکند در ازاء پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه خسارت وارد بر او را جبران کند یا وجه معینی بپردازد.متعهد را بیمه گر، طرف تعهد را بیمه گذار، وجهی را که بیمه گذار به بیمه گر می پردازد حق بیمه و آنچه را که بیمه میشود موضوع بیمه نامند.
عقد رضایی:
عقد رضایی عقدی است که به صرف ایجاب و قبول طرفین بر سر اصل و شرایط حتی بصورت شفاهی منعقد شده و برای طرفین تعهد آوراست .
عقد عینی :
عقدعینی به عقدی گفته می شود که باقصد مشترک دوطرف وتسلیم موردمعامله تشکیل می شود.عقد عینی نوعی عقد تشریفاتی است .
عقد معلق:
عقد معلق عقدی است که تاثیر آن برحسب انشا موقوف به امردیگری باشد.
عقد منجز:
عقد منجز عقدی است که تاثیرآن بر حسب انشا موقوف به امر دیگری نباشدو اگرنه معلق خواهد بود.
عقد لازم :
عقد لازم عقدی است که هیچ یک از طرفین معامله حق فسخ آنرا نداشته باشد،مگر در موارد معینه مانند عقد بیع وعقد بیمه .
خسارت:

“خسارت” در لغت به معنی ضرروزیان است .در اصطلاح حقوقی عبارت از مالی یا وجهی است که شخص عامل یا مسبب ضرر باید به زیان دیده بپردازد،خواه ضررناشی از عدم انجام قراردادباشد یا عملی غیرازقرارداد.اصطلاح “خسارت” در فرهنگ بیمه دارای مفهوم ویژه ای است، در قانون بیمه در موارد مختلف به معنی ضررو زیان و گاهی به معنی غرامت و زمانی نیز به معنی خسارت در مفهوم خاص بیمه ای است .در معنای خاص عبارتست از وجوهی که شرکت بیمه به موجب قرارداد ودر پی وقوع حادثه تحت پوشش بیمه ویا در سررسید بیمه های پس انداز و بازخرید بیمه نامه های عمردر وجه بیمه گذار می پردازد.
بیمه گر:
بیمه گر موسسه ای است که در برابر بیمه گذاران آثار مجموعه ای از حوادث را به عهده می گیرد تا در برابر حق بیمه بر طبق قوانین آمار از آنان جبران خسارت کند، یا وجه معینی بپردازد یا خدمات مورد توافق را انجام دهد.ماده 31 قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران بوسیله شرکتهای سهامی عام ایرانی که کلیه سهام آنها با نام بوده و با رعایت این قانون و طبق قانون تجارت به ثبت رسیده باشد انجام خواهد گرفت.
بیمه گذار:
بیمه گذار شخص حقیقی یا حقوقی است که با انعقاد قرارداد بیمه با بیمه گر تعهد بیمه گر را برای خود یا شخص دیگر تحمیل می کند و متعهد پرداخت حق است.
موضوع بیمه :
موضوع بیمه خطری است که در صورت تحقق، بیمه گر آثار و جبران خسارتها و صدمات ناشی از آنرا بعهده می گیرد.

منابع پایان‌نامه ارشد b (43)

فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول : کلیات تحقیق ………………………………………………………………………………………..2
1-1-بیان مسأله تحقیق …………………………………………………………………………………………….3
1-2-اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن…………………………………………………………..4
1-3-هدف های تحقیق …………………………………………………………………………………………….5
1-4-سؤالات تحقیق…………………………………………………………………………………………………5
1-5-فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………….5
1-6-قلمرو تحقیق …………………………………………………………………………………………………..6
1-7-مدل و روش تحقیق………………………………………………………………………………………….6
1-8-تعریف مفاهیم …………………………………………………………………………………………………7
1-9-روش گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………….13
1-10-روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ……………………………………………………………………..13
1-11-متغیرها ……………………………………………………………………………………………………….13
1-12-پیشینه و ادبیات تحقیق …………………………………………………………………………………13
1-13-سازماندهی تحقیق ……………………………………………………………………………………….18
فصل دوم : مطالعات نظری تحقیق …………………………………………………………………………19
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….20
2-1-مبانی نظری وچارچوب تحقیق؛ رئالیسم…………………………………………………………….21
2-2-مؤلفه های کلیدی رئالیسم………………………………………………………………………………..23
2-3-انواع تصاویر رئالیسم ……………………………………………………………………………………..26
2-4-رئالیسم و فناوری هسته ای………………………………………………………………………………29
2-5-نظریه رئالیسم و تحریم اقتصادی………………………………………………………………………42
2-6-بررسی جنبه های مختلف امنیت انرژی………………………………………………………………49
فصل سوم: شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا,مناسبات ایران بااین اتحادیه….62
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….63
3-1-وضعیت ذخائر، تولید، مصرف و واردات نفت خام و گاز طبیعی اتحادیه اروپا………..65
آآآ3-2 -مناسبات انرژی اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی ایران ……………………………………..79
3-2-1- پیشینه روابط اتحادیه اروپا و ایران ……………………………………………………………….79
3-2-2-روابط تجاری-انرژی اتحادیه اروپا و ایران …………………………………………………….84
فصل چهارم : تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………….92
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….93
4-1- بررسی کلی تحریم های نفتی علیه ایران…………………………………………………………..94
4-2- تحریم های اروپا علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………………….101
4-3- تأثیر تحریم های نفتی بر مناسبات انرژی ایران و اروپا……………………………………..107
4-4- چالش های تحریم نفتی ایران برای اتحادیه اروپا……………………………………………..110
فصل پنجم:سیاست های اتحادیه اروپا در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود………………119
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………….120
5-1-تأمین امنیت عرضه انرژی و چالش های آن………………………………………………………122
5-2-برنامه های کوتاه مدت…………………………………………………………………………………..133
5-2-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………133
5-2-2- مدیریت تقاضا…………………………………………………………………………………………140
5-2-3- امنیت تقاضای انرژی………………………………………………………………………………..140
5-2-4- ایجاد ثبات در کشورهای صادرکننده انرژی…………………………………………………141
5-2-5- گفتگوی جامع میان تولید کنندگان انرژی……………………………………………………142
5-2-6- مذاکرات با ایران……………………………………………………………………………………..143
5-3-برنامه های میان مدت……………………………………………………………………………………149
5-3-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………150
5-3-2-تنوع بخشیدن به منابع(نوع) انرژی با تکیه بر حفظ محیط زیست……………………151
5-3-3-رقابت پذیری انرژی………………………………………………………………………………….153
5-3-4- هماهنگی بین اعضای اتحادیه اروپا برای اتخاذ سیاست های مشترک……………..154
5-3-5- بهبود و توسعه بخشندن به شبکه های انتقال وتوزیع انرژی‌…………………………..155
نتیجهگیری ………………………………………………………………………………………………………….157
منابع و مآخذ ……………………………………………………………………………………………………….164

مقدمه :
از ابتدای مطرح شدن موضوع هسته ای ج.ا.ایران در سال 2003،قدرت های بزرگ به صورت فردی یا در قالب گروه بندی های مختلف اصلی ترین بازیگران تأثیرگذار بر این موضوع بوده اند. اگرچه اتحادیه اروپا که یکی از بازیگران تأثیر گذار در این عرصه بوده و به دلایل مختلف از اعمال تحریم ها بر کشورمان حمایت کرده است ، اما از یک جانبه گرایی و به خصوص دکترین بازدارنده آمریکایی ها نگران است و این نگرانی ناشی از آن است که آمریکا به نام مقابله با تروریسم و کشورهای خودسر ، شورای امنیت سازمان ملل وناتو را نادیده می گیرد.
اروپائیان همواره به دنبال آن هستند ضمن مقابله با یکجانبه گرایی آمریکائی ها ، وضعیت چند جانبه گرایی را درنظام بین الملل ایجاد نمایند.و در این بین ایران به نقطه ای هویت بخشی برای اروپائیان تبدیل شده است. هرچند این به آن معنی نیست که اروپائیان نگرانی های آمریکا در مورد ایران را درک نمی کنند و ضد آمریکا هستند ، بلکه مسئله آنها مخالفت با یک جانبه گرایی آمریکا است.
اگرچه اتحادیه اروپا ، ایالات متحده را در اعمال تحریم ها بر علیه ایران همراهی نمود اما با عنایت به این که تحریم های اعمالی بر جمهوری اسلامی به نوعی بر جوامع اروپایی و اقتصاد کشورهای حوزه اتحادیه اروپا تأثیر گذاری مستقیم داشته است و با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا،این پژوهش تلاش دارد سیاست های این اتحادیه را در راستای تأمین انرژی مورد نیازخود، در چهارچوب تأمین عرضه انرژی، برنامه های کوتاه و میان مدت برای رسیدن به نتایج مطلوب را در پنج فصل شامل:کلیات تحقیق در فصل اول، چارچوب تحقیق درفصل دوم ، شرایط حاکم بر ساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه در فصل سوم ، تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران فصل چهارم و سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود در فصل پنجم مورد بررسی قرار دهد.
فصل اول :
کلیات تحقیق
1-1 بیان مسأله تحقیق :
به طور کلی سیاست اتحادیه اروپا در قبال ایران و مسائلی مانند سلاح های هسته ای و کشتار جمعی ، حقوق بشر ، تروریسم و روند مذاکرات صلح خاورمیانه به ویژه نقشه راه با سیاست های ایالات متحده آمریکا هماهنگ شده است. اتحادیه اروپا در قبال برنامه هسته ای ایران موضعی مشابه موضع ایالات متحده آمریکا اتخاذ نموده است.
اتحادیه اروپا به خاطر همراهی با ایالات متحده و تحت فشار قرار دادن ایران برای دست کشیدن از دستیابی به انرژی هسته ای ، تحریم هایی را علیه جمهوری اسلامی ایران از جمله تحریم نفتی تصویب و آن را به مرحله اجرا گذاشت و این در حالی بود که اعضای اتحادیه اروپا در مجموع بین هجده الی بیست در صد صادرات ایران که حدود چهار صد هزار بشکه در روز می شود را از ایران خریداری می نمودند.
با اعمال تحریم های نفتی ، دنیای غرب در حالی خود را از نفت ایران محروم می کند که ذخائر نفتی ایران یکی از مطمئن ترین ذخائر دنیا محسوب می شود.
در بازی که دنیای غرب شروع کرده ایران نیز مطابق با حرکات بازی ، اقداماتی را می تواند انجام دهد تا هزینه این بازی برای غرب نیز افزایش یابد و در تصمیمی عقلانی آنها را وادار به رعایت قواعد بازی نماید. با توجه به نیازهای اتحادیه اروپا به منافع نفتی ایران ، این پژوهش با عنایت به چالش های موجود در رابطه با تأمین و استفاده از انرژی برای اتحادیه اروپا ، راه کارهای این اتحادیه برای تأمین انرژی مورد نیاز خود را مورد بررسی قرار می دهد.
1-2- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن :
از آنجاکه اتحادیه اروپا‌ یکی از مهمترین بازیگران نظام بین الملل بوده به گونه‌ای که همواره جهتگیری‌ها و اتخاذ مواضع این کشور بر روند تحولات‌ جهان اثرگذار بوده است و با عنایت به اینکه سیاست های خارجی این اتحادیه دربسیاری از جهات همسو با سیاست های خارجی ایالات متحده امریکا که خود نیز یکی دیگر از مهمترین بازیگران نظام بین الملل و حتی اثرگذارترین آنهاست می باشد،بررسی سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه برای تأمین منابع نفتی و گازی مورد نیاز خود بعمل می آورد از بسیاری جهات مهم و ضروری می باشد. همچنین می توان به تأثیراتی که تحریم نفتی ایران بر اقتصاد بین الملل به خصوص بر اقتصاد و صنعت کشورهای مختلف بخصوص کشورهای صنعتی مانند چین، ژاپن، هندوستان ،برزیل، کشورهای عضو اتحادیه اروپا وهمچنین نقش سازمانهای بین المللی و کشورهای دیگر در نظام و روابط بین الملل اشاره نمود.
ضمن اینکه علاقه شخصی پژوهشگر به موضوع پژوهش، ضرورت انجام پژوهش در خصوص مسائل جاری و افزایش شناخت و آگاهی پژوهشگر در خصوص موضوع مورد بحث از انگیزه های پژوهشگر می‌باشد .
1-3 هدف های تحقیق :
هدف اصلی:با عنایت به اینکه منابع نفتی و گاز ایران چرخاننده و محرک کارخانجات، صنایع و تولیدی های اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن می باشد،هدف اصلی در پژوهش پیش رو،شناخت رویکردهای اتحادیه اروپا در خصوص موضوع تحریم های جمهوری اسلامی ایران و آشنایی با سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه در جهت تأمین نیازمندی های گازی و نفتی خود پس از اعمال این تحریم ها اتخاد و به مورد اجرا درآورده اند، می باشد.
اهداف فرعی : اهداف دیگری چون بررسی مناسبات تجاری ایران و اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم ها و شناخت چالش هایی که این تحریم ها برای اتحادیه اروپا در بر دارد ، به موازات هدف اصلی دنبال می‌شوند.
1-4- سوالات تحقیق ( بیان روابط بین متغیرهای مورد مطالعه ) :
سوال اصلی :اتحادیه اروپا بعد از اعمال تحریم های نفتی علیه ایران چه اقداماتی در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود انجام می دهد؟
سوال فرعی(بخش های پایان نامه):مناسبات تجاری با اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم های علیه ج .ا ایران چگونه بوده است؟
1-5- فرضیه های تحقیق: فرضیه اصلی :
با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا ، این اتحادیه پس از تحریم های اخیر علیه ایران دسترسی پایدار به منابع انرژی وتنوع بخشی به این منابع را به صورت جدی تر دنبال می کند.
فرضیه فرعی: تا قبل از اعمال تحریم ها علیه ایران ، اتحادیه اروپا ،بزرگترین شریک تجاری ایران درهر دو بعد صادرات و واردات محسوب می گردید. بیش از80 % واردات اتحادیه اروپا از ایران شامل محصولات نفتی می شد در حالی که صادرات اتحادیه به ایران محصولات متنوعی را نظیر نیروگاه برق ، ماشین آلات بزرگ و صنعتی و… در بر می گرفت که 45 % کل صادرات اروپا را تشکیل می داد.
1-6- قلمرو تحقیق:
قلمرو نظری این پژوهش بر بررسی سیاست ها و اقدامات اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن در قبال تحریم های نفتی جمهوری اسلامی ایران در چهارچوب نظریه واقعگرایی می‌باشد. و این که از لحاظ نظری، رفتارهای اتحادیه اروپا،به عنوان یک قدرت و ائتلاف بزرگ و تأثیرگذارجهانی ، چگونه در چهارچوب این نظریه قابل تبیین و توصیف است. اهداف این تحریم ها به هراندازه محقق شود،اتحادیه اروپا وکشورهای عضو آن با مشکلات وچالش های زیادی روبرو خواهند بود.لذا این اتحادیه تلاش خواهد کرد شرایط را به سمت و سوی مطلوب خویش سوق دهد و اینکه تا چه حد در این هدف خود موفق است را بایستی در چهارچوب نظریه فوق جستجو کرد.
1-7- مدل و روش تحقیق :این پژوهش براساس روش توصیفی و تحلیلی می باشد، که موارد تاریخی نیز مورد توجه قرارگرفته ضمناً این پژوهش از روش کتابخانه ای بطور اخص و استفاده از موارد دیگرمانند روشهای اینترنتی و… مورد توجه قرارار خواهد داد .

1-8- تعریف مفاهیم :
در این پژوهش از چند مفهوم کلیدی مطرح استفاده شده است که به اختصار در زیر به آنها اشاره می شود: امنیت انرژی -بازدارندگی-اتحادیه اروپا-سیاست خارجی-مداخله-مهار- اوپک-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای.
-امنیت انرژی(Energy Security): فراهم بودن بلاوقف? فیزیکی فرآورده های انرژی در بازار به قیمتی قابل پرداخت برای تمامی مصرف کنندگان ، تعریف کمیسیون اروپا از امنیت انرژی است و دسترسی کافی ، قابل خرید و مطمئن به سوخت ها و خدمات انرژی ، شامل فراهم بودن منابع ، کاهش وابستگی به واردات ، کاهش فشار وارد بر محیط زیست ،رقابت و بازار کارآمد، اتکا به منابع بومی که از نظر زیست محیطی پاک باشند و خدمات انرژی قابل خرید و تقسیم شده به شکل منصفانه، تعریف آژانس بین المللی انرژی از امنیت انرژی است.(سوواکول:1391 ،38)
-بازدارندگی(deterrence):طبق تعریف بازدارندگی عبارت است از اقدام یا مجموعه‌ای از اقدامات که برای پیشگیری از اقدام خصمانه دشمن صورت می‌گیرد.از فردای جنگ جهانی دوم با اختراع بمب اتم و توسعه سلاح‌های اتمی صحبت بر سر این بود که مبحث بازدارندگی باید به صورت دکترین سیاسی با ضمانت اجرایی درآید براین اساس،دکترین بازدارندگی که روی تعادل و توازن اتمی بین دو ابر قدرت طرح‌ریزی شد، به دنبال ممانعت از جنگ بود،و هم به این دلیل که جنگ اتمی پیروز نداشت.در حالی‌که تا آن زمان تمام نظریه‌های نظامی اساساً بر پایه پیروزی در جنگ استوار بود.براساس تعاریف کلاسیک، نظریه بازدارندگی عبارت است از کوشش یکی برای اعمال نفوذ در دیگری تا او را از اقدام به عمل که متضمن خسارت یا هزینه‌ای برای اولی است بازدارد. این نظریه براساس تهدید بنا شده است و هدفش آن بازداشتن بازیگر از بازی‌اش براساس ایجاد ترس است.در حقیقت،نظریه بازدارندگی بر این باور است که در شرایطی که هزینه پیش‌بینی شده برای یک تجاوز نظامی ازمنافع موردنظر بیشتر باشد،تصمیم گیرندگان از توسل به جنگ خودداری می‌کنند.به عبارت بهتر، تا هنگامی که طرف مقابل قدرت وارد کردن ضربه را پس از دریافت ضربه نخست دارد، هیچ ابرقدرتی ریسک آغاز جنگ اتمی را نمی‌پذیرد.در واقع ضربه نخست نمی‌تواند مانع از ضربه حریف باشد.
معمولاً، در بازدارندگی،عمل متقابل یا تلافی‌جویانه نقش اساسی دارد.به عبارت دیگر بازدارندگی در صدد است تا با افزایش هزینه بر محاسبات استراتژیک رقیب تأثیر بگذارد.این تأثیر باید به گونه‌ای باشد که اگردشمن جنگ راآغازکند،باید بهای بسیار سنگینی برای آن بپردازد.نکته مهم اینکه بازدارندگی از نظر فیزیکی وضع دشمن را تغییر نمی‌دهد، بلکه از نظر روانی از تجاوز جلوگیری می‌کند. بوفر می‌گوید بازدارندگی فرآیندی روانی است که در آن، نمایش استفاده از زور نقش مهمی دارد ولی اهمیت انحصاری ندارد.هنری کیسینجر نیز در این باره می‌گوید:همان طورکه قدرت به طرز وحشتناکی رشد کرده است،به صورت انتزاعی،نامحسوس و اغفال کننده نیز درآمده است.هر چند بازدارندگی سیاست مسلط نظامی است،اما بیشتر از هر چیز وابسته به ملاک‌های روانی است.در این سیاست، سعی می‌شود تا تصور خطر‌های تحمل ناپذیر طرف مخالف را از ارتکاب به عمل باز دارد.پیروزی این سیاست بستگی دارد به آگاهی کامل از محاسبات طرف مخالف نسبت به حیله‌ای که جدی گرفته شود که به مراتب مؤثر‌تر از تهدیدی است که به عنوان یک بلوف تلقی شود برای مقاصد سیاسی، میزان قدرت مؤثر نظامی یک کشور، ارزیابی کشور دیگر از آن قدرت است.به طور کلی هدف نهایی از بازدارندگی این است که کشورهای مختلف به ویژه کشورهای دارنده نیروهای هسته‌ای بتواند به تعقیب سیاست‌های مبتنی بر منافع خود بپردازندو در عین حال از ایجاد شرایطی که منتهی به درگیری با کشور یا کشورهای رقیب شود جلوگیری کنند.با توجه به این نکته که دو کشور آمریکا و شوروی نسبت به سایر کشورهای اتمی توانایی کامل نابودی طرف مقابل راداشتند بنابراین هرگونه جنگ احتمالی نمی‌توانست برنده‌ای داشته باشدودرنتیجه بازدارندگی صحیح‌ترین استراتژی برای دوقدرت محسوب می‌شد.باعنایت به این مسئله که پژوهش حاضر بر پایه‌های مکتب رئالیسم متکی است، لذا بامحور قراردادن مفاهیم اصلی رئالیسم، بحث بازدارندگی را پی می‌گیریم. درمیان نظریه‌پردازان بازدارندگی، افرادی چون برناردبرودی ، ریچارد اسموک ، هرمان کان ، رابرت جرویس از دهه شصت به تبیین تئوریک بازدارندگی همت گماشتند. از میان آنها برودی به عنوان اولین ومهمترین نظریه‌پرداز بازدارندگی دردوران جنگ سرد انتخاب شد. برودی که استاد دانشگاه بیل و محقق مؤسسه رندور آمریکا بود، عمده نظرات خود را دوکتاب استراتژیک درعصر موشک ها و کتاب جنگ وسیاست مطرح کرده است.(دوئرتی و فالتزگراف:1384،604-595)
-اتحادیه اروپا(European union ): اتحادیه ای شامل بسیاری از کشورهای اروپایی که سنگ بنای آن بیش از نیم قرن پیش با تأسیس جامعه زغال و فولاد اروپا در سال1951 به وسیله شش کشور بنیانگذار آلمان ، فرانسه، ایتالیا، بلژیک، هلند و لوکزامبورگ در پاریس بنا نهاده شد. این اتحادیه با امضای پیمان ماستریخت در دسامیر1991 شکل گرفت.که هدف از آن ، افزایش همکاری های بین دولتی در امور مالی و اقتصادی ، همچنین ایجاد سیاست خارجی و امنیتی مشترک و همکاری در امور قضایی و داخلی کشورهای عضو بود.(خالوزاده:1383،3)
-تحریم(Sanction ):عمل دسته جمعی و کیفری که متضمن اقدامات لازم دیپلماتیک اقتصادی یا نظامی در برابر کشوری است که بر خلاف مصوبات منشور ملل متحد رفتار می نماید.
-سیاست خارجی(Foreign Policy): عبارت است از یک رشته اعمال از پیش طرح ریزی شده توسط تصمیم گیرندگان حکومتی که مقصود آن دستیابی به اهدافی معین، در چهارچوب منافع ملی و در محیط بین‌المللی است.به‌طور خلاصه می‌توان گفت که سیاست خارجی شامل تعیین و اجرای یک سلسله اهداف و منافع ملی است که در صحنه‌ی بین‌المللی از سوی دولت‌ها انجام می‌پذیرد. سیاست خارجی می‌تواند ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش آن در قبال کنش دیگر دولت‌ها باشد(مقتدر: 1385، 132-131).ودر تعریفی دیگر می‌توان این‌طور تعریف کرد که: جهتی را که یک دولت بر می‌گزیند و در آن از خود تحرک نشان می‌دهد و نیز شیو? نگرش دولت را نسبت به جامع? بین‌المللی، سیاست خارجی می‌گویند(خوشوقت:1375، 145).
-مداخله(Intervention ):عبارت است از دخالت قهری یک دولت یا دولت های دیگر در امور کشور دیگر، به منظور تغییر سیاست‌های داخلی یا خارجی آن. بر اساس موازین بین‌المللی، مداخله درموارد زیر می‌تواند مجاز و قابل توجیه باشد.
1)کشور مداخله کننده طبق یک پیمان یا قرارداد،‌مجاز به دخالت باشد.2)چنانچه یک کشور طبق معاهده منعقده با دولت مداخله کننده، ملزم به پیگیری یک سیاست مشترک باشد و اصول این معاهده را نقض کند.3)دخالت برای حمایت از اتباع خود.4)دفاع ازخود.5)چنانچه کشوری موازین بین‌المللی را نقض نماید.6)در صورتی که سازمان ملل متحد (بر اساس منشور ملل متحد)به اقدام مشترکی علیه کشوری دست بزندکه صلح بین المللی را نقض کرده ویا مرتکب تجاوز شده باشد(علی بابایی:‌1383 ،314).
-مهار(Containment ):یکی از پایه های اساسی سیاست خارجی آمریکا در رابطه با جلوگیری از نفوذ کمونیسم در جهان و نیز توسعه طلبی اتحاد شوروی بود.تئوری “مهار” طی دو مرحله برنامه کمک به ترکیه و یونان پیاده شد(1947). مرحله اول در دکترین ترومن تبلور یافت که خواستار توقف پیشروی جغرافیایی اتحاد شوروی بود.در مرحله دوم امریکا به خود این حق را می‌داد که در هر زمان و مکان که بخواهد، نفوذ کمونیسم را محدود کند(علی بابایی:‌1382،567).
-اوپک(OPEC):سازمان کشورهای صادر کننده نفت(اوپک)organization of petroleum exporting countries) )در ژانوی?1961درکاراکاس(ونزوئلا) تشکیل شد و کشورهای ایران ،عربستان سعودی،عراق،کویت و ونزوئلا به عضویت آن درآمدندوسپس اندونزی،لیبی،امارات متحده عربی ونیجریه به آن پیوستند. دولت های بنیان گذار تصمیم گرفتندکه:1)از شرکت های نفتی بخواهند که قیمت ها را دور از هم?نوسان های نالازمی که هم بر توسع?اقتصادی کشورهای تولید کننده وهم مصرف کننده اثر می -گذارد ثابت نگاهدارند.2) با تنظیم تولید قیمت ها را ثابت نگاه دارند.3)از صدور نفت اضافی یا افزایش قیمت و رفتار ترجیحی با کمپانی ها،چنان چه خلاف رأی اکثریت اعضای سازمان و به زیان هریک از اعضای آن باشد، خودداری کنند.کشورهای اوپک45 درصد تولید نفت جهان و 85 درصد صادرات آن را در بیرون از بلوک شوروی در دست دارند.(آشوری:1373 ، 190).
-غنی سازی اورانیوم(Uranium Enrichment):غنی سازی اورانیوم عملی است که بواسطه آن در یک توده اورانیوم طبیعی مقدار ایزوتوپ235U بیشتر شود و مقدار ایزوتوپ 238U کمتر. غنی سازی اورانیوم یکی از مراحل چرخه سوخت هسته ای است.اورانیوم طبیعی(که بشکل اکسید اورانیوم است) شامل 99/3% از ایزوتوپ 238 U و7/0 % از235U است. ایزوتوپ235U اورانیوم قابل شکاف و مناسب برای بمب ها و نیروگاه های هسته ای است.238U باقی مانده را اورانیوم ضعیف شده می نامند و نوعی زباله اتمی است. بخاطر سختی زیاد و آتشگیری و ویژگی های دیگراز آن در ساختن گلوله های ضد زره استفاده می کنند. اورانیوم ضعیف شده نیز همچنان پرتوزا است.(http://www.academist.ir p=238)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای(Treaty -on the Non Proliferation of Nuclear Weapons): پیمان نامه منع گسترش سلاح های هسته ای ، در دوران جنگ سرد (1968 میلادی) برابر با 1347 شمسی به صورت محدود بین چند کشور جهان منعقد شد.این پیمان کشورهای جهان را به دو طبقه برخوردار از سلاح های هسته ای و غیر برخوردار که فاقد سلاح های هسته ای هستند تقسیم می کند.طبق تعریف کشورهای برخوردار ،شامل کشورهایی هستند که تا پیش از اول ژانویه 1967میلادی برابر بایازده دی1347 سلاح هسته ای یا دیگر وسایل منفجره هسته ای را تولید و منفجر کرده باشند.طبق این تعریف چین، فرانسه،روسیه،انگلیس وآمریکا(اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد) به طور رسمی دارای سلاح هسته ای شدند.تاکنون یکصدوهشتادوهشت کشور جهان با امضای آن به پیمان نامه پیوسته اند. هند، پاکستان و اسرائیل این پیمان نامه را نپذیرفته اند. کره شمالی نیز پس از نقض پیمان در نهایت از این پیمان خارج شد. طبق این معاهده کشورهای دارای سلاح هسته ای نباید به طور مستقیم و غیرمستقیم به کشورهای غیربرخوردار در راه تحصیل این سلاح کمک کنند و کشورهای غیر برخوردار متعهد می شوند تا در این راه تلاش نکنند، هرچند به موجب ماده4 برخوردارها متعهد شده اند که فناوری هسته ای صلح آمیز را دراختیار غیر برخوردارها قرار دهند.اهداف پیمان ،جلوگیری از گسترش سلاح های هسته ای و پی گیری مذاکرات خلع سلاح هسته ای یکی ازاهداف مهم پیمان مذبور به شمار می رود، همچنین یاری رسانی به کشورهای غیر هسته ای درراه به کارگیری صلح آمیز فناوری هسته ای یکی دیگر از اهداف این پیمان بین المللی است.(http://en.Wikipedia.org/wiki/NUCLEAR- Non- proliferation- Treaty )
1-9 روش گرد آوری اطلاعات :

روش انتخابی برای انجام این تحقیق روش اسنادی و کتابخانه ای و مراجعه به اینترنت است. برای پاسخگویی به سوالات و جمع آوری اطلاعات پژوهش مجموعه ای از اسناد، کتب و مقالات مرتبط با موضوع و سایت های اینترنتی مورد مطالعه قرار گرفته است.
1-10 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات :
با عنایت به سطح تحلیل منطقه‌ای و بین المللی موضوع پژوهش‌، تجزیه و تحلیل اطلاعات بر مبنای روش استدلال منطقی و به صورت کیفی خواهد بود.
1-11 متغیرها و واژه های کلیدی :
متغیر مستقل : اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت وگاز اتحادیه اروپا
متغیر وابسته : رویکرد کوتاه و میان مدت اتحادیه اروپا برای حصول به نتایج
واژگان کلیدی: تحریم ، اتحادیه اروپا ، نفت، اوپک،انرژی هسته ای
1-12 پیشینه و ادبیات پژوهش :
با اینکه از آغاز تحریم ها تاکنون مدت زیادی نگذشته است اما به لحاظ اهمیت و وسعت و تأثیرگذاری این تغییرات، مقالات زیادی در خصوص تحریم های نفتی ایران و موضوع هسته ای جمهوری اسلامی ایران و مذاکرات با 1+5 به رشته تحریر در آمده است اما پژوهش زیادی در خصوص بررسی راه کارهای تأمین انرژی اتحادیه اروپا بعد از تحریم نفتی جمهوری اسلامی صورت نگرفته است، لیکن به ذکر تعدادی پایان نامه و مقاله مرتبط با این موضوع(اتحادیه اروپا و مسئله هسته ای ایران) اشاره می گردد:
-((کتاب نظریه های تحریم اقتصادی))که باکوشش مصطفی زهرانی درسال 1976،دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی منتشر کرده است به برخی مباحث نظری پیرامون تحریم ها پرداخته است که عموماً ترجم? مقالات صاحبنظران خارجی است.درحالی که تحریم های اقتصادی چیز جدیدی نیست ،دست کم از جنگ جهانی اول به این سو، تحریم اقتصادی به عنوان ابزار قوی در سیاست خارجی کشورها مطرح شده است.محققان سیاست بین الملل و روابط بین الملل نیز با مطالعه مجموعه موارد تحریم های اقتصادی با شیوه های عملی سعی کرده اند نظریه های مختلفی به دست آورند.
سازوکارهای عملی تحریم های اقتصادی و عواملی که درموفقیت یا شکست آن دخیل است چندان متنوع است که کشورهای تحریم کننده نمی توانند پیش بینی درستی داشته باشند.به همین سبب توجه به تحولات روزمره واظهارات سیاستمداران و دولتمردان کشور تحریم کننده یا تحریم شونده نیز در مواردی گمراه کننده است.زیرا،چه بسا خود آن ها نیز از کاری که انجام می دهند درک درستی نداشته باشند.از این رو دقت و مطالعه بحث های نظری که براساس تجربه های گذشته به دست آمده است نه تنها برای محققان ، بلکه برای سیاست گذاران نیز مفید است.
-کتاب((تحریم ایران:شکست یک سیاست))نوشت?حسین علیخانی؛ترجمه محمد متقی نژاد در سال1380که دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه آنرا منتشر کرده است به بررسی گذشته،حال و آینده تحریم های آمریکا بر ایران از جنبه نظری و عملی پرداخته است. نویسنده آن به تفصیل فرآیند تیرگی فزاینده میان روابط تجاری ایران-آمریکا را تشریح می کند که از زمان سقوط شاه و بحران گروگانگیری سال 1979-80 آغاز شده است.تحریم ایران به صورت یک طرفه باقی مانده است و ناگزیر شرکت های غیر آمریکایی وعمدتاً اروپای غربی، تجارت با ایران را در دست گرفته اند.درحالی که آمریکایی ها مجبور به معامله نکردن با ایران هستند.آمریکا برای پاسخ دادن به این اقدام کوشید در خصوص هر کشور ثالثی که تحریم را بشکند قوانین فرامرزی وضع کند.اما اعتراض متحدان آمریکاکه نمی توانستند با ایران قطع رابطه کننداین رهیافت را ناممکن ساخت.خصومت رسمی آمریکا با ایران با نقش گروه های صاحب نفوذ طرفدار اسرائیل فزونی گرفته ومسأل? رفع تحریم ها را مشکل ساخته است.اما عد? زیادی از ناظران آمریکایی اکنون معتقد شده اندکه تنها نتیج? سیاست تحریم،محروم شدن آمریکا از بخش سود آور تجارت بین المللی است.کتاب تحریم ایران جزییات وضع قوانین فرامرزی را با دقت بررسی وتحلیلی نقدانه وجامع از این سیاست عرضه می کند.این اثر همچنین به شکلی جامع و با استنادبه مدارک متقن منابع مکتوب مهمی رابررسی وتأثیر تحریم ها بر ایران را ارزیابی کرده است.
-درکتاب اتحادیه اروپایی که جناب دکتر سعید خالوزاده در سال 1383به رشته تحریر در آورده و در چندین نوبت نیز تجدید چاپ شده است درفصل های مختلف به بررسی روند شکل گیری اتحادیه اروپا،اصلاحات ساختاری آن،ساختارتشکیلاتی،نهادهای اصلی این اتحادیه،سیاست خارجی مشترک اتحادیه اروپایی و روابط خارجی آن با شرق اروپا و امریکا،مناسبات فراآتلانتیکی، قدرت اقتصادی وپولی اتحادیه وروابط اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی پرداخته شده است.درفصل نهایی این کتاب ارزشمند که به بررسی روابط اتحادیه اروپا با ایران پرداخته شده است تأثیر فعالیت هسته ای ایران برروابط اتحادیه اروپا را مورد بررسی قرار داده است .
-درکتاب اروپا ویژه اتحادیه اروپا درسال1382 تعدادی از مقاله های مختلف مرتبط با اتحادیه اروپا جمع بندی و به چاپ رسیده است که به بررسی تاریخچه اتحادیه اروپا، نظام های حقوقی این اتحادیه،چشم انداز جایگاه بریتانیا در اروپا،ژئوپلتیک نوین اروپا و هم گرایی امنیتی اروپا پرداخته شده است.
-کتاب اروپا2 که ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد شامل: مقالاتی در خصوص جامعه اروپا وانقلاب ایران ،ارزیابی تحلیلی روابط ایران و اتحادیه اروپایی ، توافق های تجاری-اقتصادی ایران،اتحادیه اروپا و چالش های حقوق بشری در روابط ایران و این اتحادیه و بررسی گفت وگو -های انتقادی تا مشروط می باشد که در سال1382 به چاپ رسیده است .
-در کتاب 3 اروپا نیز که از مقالات متعدد تشکیل شده ودر سال1383به چاپ رسیده است و به عنوان جلد دوم این کتاب و ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد به بررسی موارد مختلف روابط ایران و اتحادیه پرداخته و چشم انداز روابط این دو بازیگر را در چارچوب تحولات جهانی و تبیین مواضع اتحادیه اروپا در خصوص برنامه هسته ای ایران را مورد بررسی قرارمی دهد.
-درسال 1389پژوهشی درخصوص رژیم غاصب صهیونیستی وتوهم حمله به تأسیسات هسته -ای ایران، توسط پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی به چاپ رسید که به بررسی تحلیل و ارزیابی مزایا و معایب حمله یا عدم حمله رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته ای ایران و در نتیجه ارائه بهترین گزینه در این زمینه پرداخته است.
-پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی مجدداً در سال 1389 گزارشی کاربردی ، ایران هسته ای از نگاه صاحب نظران غربی به چاپ رسانید که در آن به ترجمه چند مقاله مانند: بازداشتن هسته -ای ایران که به چالش های هسته ای ایران،پیامد های دیپلماتیک و امنیتی محتمل ایران مجهز به تسلیحات هسته ای پرداخته شده که به شکلی به عنوان منبع فکری دستگاه سیاست خارجی امریکا عمل می کند .
– مجله سیاسی-راهبردی بصائر نیز که توسط سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی به چاپ می رسد در شماره 325-سال بیست و نهم-دی ماه 1391 نیز به بررسی تحریمی جدید سنای امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران پرداخته است ودر شماره 219 خود که در خرداد 1391 به چاپ رسانیده به بررسی مذاکرات هسته ای ایران با کروه 1+5 پرداخته است. این مجله در شماره 317خود در سال 1390 نیز با موضوعی به نام تنگه راهبردی به تحلیلی بر اهمیت راهبردی تنگه هرمز در ارتباط با تحریم احتمالی نفتی پرداخته است.
-ماهنامه امیران فردا نیزدر شماره پنجاه و پنج -مرداد وشهریور 1391 نیز موضوع تحریم نفتی اروپا علیه ایران را با عنوان شروع بازی خطرناک مورد بررسی قرار داده است .
-پژوهشکده مطالعات راهبردی در ماه نگار راهبردی دیدبان امنیت ملی،شماره چهارم مرداد 1391 نیزمقالاتی درمورد تحریم های جدید؛افزایش هزینه غرب وسناریوی ایران مجهزبه بمب هسته ای: فریبی استراتژیک و همچنین در شماره چهاردهم خود در خرداد 1392وضعیت تحریم های بین المللی را بررسی و به چاپ رسانده است.
-درپایان نامه هایی نظیر نقش اتحادیه اروپا در معادله هسته ای ایران(نرگس آرین فر)تأثیر هسته ای شدن ایران بر روابط اتحادیه اروپا و آمریکا(میرزائی)-نقش انرژی در تأمین امنیت ایران و اتحادیه اروپا(حوریه کافیان)-بررسی تطبیقی سیاست های امریکا و اتحادیه اروپا در جهت دستیابی به منابع انرژی نفت(مصطفی آقا باقری)-روابط ایران و اتحادیه اروپا(اسدالله شبانی)- نیز به موضوع هسته ای شدن ایران پرداخته شده است ولی به رویکرد اتحادیه اروپا در خصوص نحوه تحریم ها و راه کارهای تأمین انرژی پرداخته نشده است.
1-13-سازماندهی تحقیق:
این پژوهش درپنج فصل اصلی و یک قسمت نتیجه گیری تنظیم شده است.در فصل اول به کلیات تحقیق پرداخته شده است،در فصل دوم چارچوب تحقیق بر اساس نظریه و رویکرد رئالیسم ارائه شده است،در فصل سوم شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه عرضه شده است، در فصل چهارم تحریم های نفتی علیه کشورمان بیان شده است و در فصل پنجم به سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود اشاره شده است.
فصل دوم :
مطالعات نظری

مقاله دانلود b (42)

فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول : کلیات تحقیق ………………………………………………………………………………………..2
1-1-بیان مسأله تحقیق …………………………………………………………………………………………….3
1-2-اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن…………………………………………………………..4
1-3-هدف های تحقیق …………………………………………………………………………………………….5
1-4-سؤالات تحقیق…………………………………………………………………………………………………5
1-5-فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………….5
1-6-قلمرو تحقیق …………………………………………………………………………………………………..6
1-7-مدل و روش تحقیق………………………………………………………………………………………….6
1-8-تعریف مفاهیم …………………………………………………………………………………………………7
1-9-روش گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………….13
1-10-روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ……………………………………………………………………..13
1-11-متغیرها ……………………………………………………………………………………………………….13
1-12-پیشینه و ادبیات تحقیق …………………………………………………………………………………13
1-13-سازماندهی تحقیق ……………………………………………………………………………………….18
فصل دوم : مطالعات نظری تحقیق …………………………………………………………………………19
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….20
2-1-مبانی نظری وچارچوب تحقیق؛ رئالیسم…………………………………………………………….21
2-2-مؤلفه های کلیدی رئالیسم………………………………………………………………………………..23
2-3-انواع تصاویر رئالیسم ……………………………………………………………………………………..26
2-4-رئالیسم و فناوری هسته ای………………………………………………………………………………29
2-5-نظریه رئالیسم و تحریم اقتصادی………………………………………………………………………42
2-6-بررسی جنبه های مختلف امنیت انرژی………………………………………………………………49
فصل سوم: شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا,مناسبات ایران بااین اتحادیه….62
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….63
3-1-وضعیت ذخائر، تولید، مصرف و واردات نفت خام و گاز طبیعی اتحادیه اروپا………..65
آآآ3-2 -مناسبات انرژی اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی ایران ……………………………………..79
3-2-1- پیشینه روابط اتحادیه اروپا و ایران ……………………………………………………………….79
3-2-2-روابط تجاری-انرژی اتحادیه اروپا و ایران …………………………………………………….84
فصل چهارم : تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………….92
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….93
4-1- بررسی کلی تحریم های نفتی علیه ایران…………………………………………………………..94
4-2- تحریم های اروپا علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………………….101
4-3- تأثیر تحریم های نفتی بر مناسبات انرژی ایران و اروپا……………………………………..107
4-4- چالش های تحریم نفتی ایران برای اتحادیه اروپا……………………………………………..110
فصل پنجم:سیاست های اتحادیه اروپا در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود………………119
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………….120
5-1-تأمین امنیت عرضه انرژی و چالش های آن………………………………………………………122
5-2-برنامه های کوتاه مدت…………………………………………………………………………………..133
5-2-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………133
5-2-2- مدیریت تقاضا…………………………………………………………………………………………140
5-2-3- امنیت تقاضای انرژی………………………………………………………………………………..140
5-2-4- ایجاد ثبات در کشورهای صادرکننده انرژی…………………………………………………141
5-2-5- گفتگوی جامع میان تولید کنندگان انرژی……………………………………………………142
5-2-6- مذاکرات با ایران……………………………………………………………………………………..143
5-3-برنامه های میان مدت……………………………………………………………………………………149
5-3-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………150
5-3-2-تنوع بخشیدن به منابع(نوع) انرژی با تکیه بر حفظ محیط زیست……………………151
5-3-3-رقابت پذیری انرژی………………………………………………………………………………….153
5-3-4- هماهنگی بین اعضای اتحادیه اروپا برای اتخاذ سیاست های مشترک……………..154
5-3-5- بهبود و توسعه بخشندن به شبکه های انتقال وتوزیع انرژی‌…………………………..155
نتیجهگیری ………………………………………………………………………………………………………….157
منابع و مآخذ ……………………………………………………………………………………………………….164

مقدمه :
از ابتدای مطرح شدن موضوع هسته ای ج.ا.ایران در سال 2003،قدرت های بزرگ به صورت فردی یا در قالب گروه بندی های مختلف اصلی ترین بازیگران تأثیرگذار بر این موضوع بوده اند. اگرچه اتحادیه اروپا که یکی از بازیگران تأثیر گذار در این عرصه بوده و به دلایل مختلف از اعمال تحریم ها بر کشورمان حمایت کرده است ، اما از یک جانبه گرایی و به خصوص دکترین بازدارنده آمریکایی ها نگران است و این نگرانی ناشی از آن است که آمریکا به نام مقابله با تروریسم و کشورهای خودسر ، شورای امنیت سازمان ملل وناتو را نادیده می گیرد.
اروپائیان همواره به دنبال آن هستند ضمن مقابله با یکجانبه گرایی آمریکائی ها ، وضعیت چند جانبه گرایی را درنظام بین الملل ایجاد نمایند.و در این بین ایران به نقطه ای هویت بخشی برای اروپائیان تبدیل شده است. هرچند این به آن معنی نیست که اروپائیان نگرانی های آمریکا در مورد ایران را درک نمی کنند و ضد آمریکا هستند ، بلکه مسئله آنها مخالفت با یک جانبه گرایی آمریکا است.
اگرچه اتحادیه اروپا ، ایالات متحده را در اعمال تحریم ها بر علیه ایران همراهی نمود اما با عنایت به این که تحریم های اعمالی بر جمهوری اسلامی به نوعی بر جوامع اروپایی و اقتصاد کشورهای حوزه اتحادیه اروپا تأثیر گذاری مستقیم داشته است و با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا،این پژوهش تلاش دارد سیاست های این اتحادیه را در راستای تأمین انرژی مورد نیازخود، در چهارچوب تأمین عرضه انرژی، برنامه های کوتاه و میان مدت برای رسیدن به نتایج مطلوب را در پنج فصل شامل:کلیات تحقیق در فصل اول، چارچوب تحقیق درفصل دوم ، شرایط حاکم بر ساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه در فصل سوم ، تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران فصل چهارم و سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود در فصل پنجم مورد بررسی قرار دهد.
فصل اول :
کلیات تحقیق
1-1 بیان مسأله تحقیق :
به طور کلی سیاست اتحادیه اروپا در قبال ایران و مسائلی مانند سلاح های هسته ای و کشتار جمعی ، حقوق بشر ، تروریسم و روند مذاکرات صلح خاورمیانه به ویژه نقشه راه با سیاست های ایالات متحده آمریکا هماهنگ شده است. اتحادیه اروپا در قبال برنامه هسته ای ایران موضعی مشابه موضع ایالات متحده آمریکا اتخاذ نموده است.
اتحادیه اروپا به خاطر همراهی با ایالات متحده و تحت فشار قرار دادن ایران برای دست کشیدن از دستیابی به انرژی هسته ای ، تحریم هایی را علیه جمهوری اسلامی ایران از جمله تحریم نفتی تصویب و آن را به مرحله اجرا گذاشت و این در حالی بود که اعضای اتحادیه اروپا در مجموع بین هجده الی بیست در صد صادرات ایران که حدود چهار صد هزار بشکه در روز می شود را از ایران خریداری می نمودند.
با اعمال تحریم های نفتی ، دنیای غرب در حالی خود را از نفت ایران محروم می کند که ذخائر نفتی ایران یکی از مطمئن ترین ذخائر دنیا محسوب می شود.
در بازی که دنیای غرب شروع کرده ایران نیز مطابق با حرکات بازی ، اقداماتی را می تواند انجام دهد تا هزینه این بازی برای غرب نیز افزایش یابد و در تصمیمی عقلانی آنها را وادار به رعایت قواعد بازی نماید. با توجه به نیازهای اتحادیه اروپا به منافع نفتی ایران ، این پژوهش با عنایت به چالش های موجود در رابطه با تأمین و استفاده از انرژی برای اتحادیه اروپا ، راه کارهای این اتحادیه برای تأمین انرژی مورد نیاز خود را مورد بررسی قرار می دهد.
1-2- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن :

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از آنجاکه اتحادیه اروپا‌ یکی از مهمترین بازیگران نظام بین الملل بوده به گونه‌ای که همواره جهتگیری‌ها و اتخاذ مواضع این کشور بر روند تحولات‌ جهان اثرگذار بوده است و با عنایت به اینکه سیاست های خارجی این اتحادیه دربسیاری از جهات همسو با سیاست های خارجی ایالات متحده امریکا که خود نیز یکی دیگر از مهمترین بازیگران نظام بین الملل و حتی اثرگذارترین آنهاست می باشد،بررسی سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه برای تأمین منابع نفتی و گازی مورد نیاز خود بعمل می آورد از بسیاری جهات مهم و ضروری می باشد. همچنین می توان به تأثیراتی که تحریم نفتی ایران بر اقتصاد بین الملل به خصوص بر اقتصاد و صنعت کشورهای مختلف بخصوص کشورهای صنعتی مانند چین، ژاپن، هندوستان ،برزیل، کشورهای عضو اتحادیه اروپا وهمچنین نقش سازمانهای بین المللی و کشورهای دیگر در نظام و روابط بین الملل اشاره نمود.
ضمن اینکه علاقه شخصی پژوهشگر به موضوع پژوهش، ضرورت انجام پژوهش در خصوص مسائل جاری و افزایش شناخت و آگاهی پژوهشگر در خصوص موضوع مورد بحث از انگیزه های پژوهشگر می‌باشد .
1-3 هدف های تحقیق :
هدف اصلی:با عنایت به اینکه منابع نفتی و گاز ایران چرخاننده و محرک کارخانجات، صنایع و تولیدی های اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن می باشد،هدف اصلی در پژوهش پیش رو،شناخت رویکردهای اتحادیه اروپا در خصوص موضوع تحریم های جمهوری اسلامی ایران و آشنایی با سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه در جهت تأمین نیازمندی های گازی و نفتی خود پس از اعمال این تحریم ها اتخاد و به مورد اجرا درآورده اند، می باشد.
اهداف فرعی : اهداف دیگری چون بررسی مناسبات تجاری ایران و اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم ها و شناخت چالش هایی که این تحریم ها برای اتحادیه اروپا در بر دارد ، به موازات هدف اصلی دنبال می‌شوند.
1-4- سوالات تحقیق ( بیان روابط بین متغیرهای مورد مطالعه ) :
سوال اصلی :اتحادیه اروپا بعد از اعمال تحریم های نفتی علیه ایران چه اقداماتی در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود انجام می دهد؟
سوال فرعی(بخش های پایان نامه):مناسبات تجاری با اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم های علیه ج .ا ایران چگونه بوده است؟
1-5- فرضیه های تحقیق: فرضیه اصلی :
با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا ، این اتحادیه پس از تحریم های اخیر علیه ایران دسترسی پایدار به منابع انرژی وتنوع بخشی به این منابع را به صورت جدی تر دنبال می کند.
فرضیه فرعی: تا قبل از اعمال تحریم ها علیه ایران ، اتحادیه اروپا ،بزرگترین شریک تجاری ایران درهر دو بعد صادرات و واردات محسوب می گردید. بیش از80 % واردات اتحادیه اروپا از ایران شامل محصولات نفتی می شد در حالی که صادرات اتحادیه به ایران محصولات متنوعی را نظیر نیروگاه برق ، ماشین آلات بزرگ و صنعتی و… در بر می گرفت که 45 % کل صادرات اروپا را تشکیل می داد.
1-6- قلمرو تحقیق:
قلمرو نظری این پژوهش بر بررسی سیاست ها و اقدامات اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن در قبال تحریم های نفتی جمهوری اسلامی ایران در چهارچوب نظریه واقعگرایی می‌باشد. و این که از لحاظ نظری، رفتارهای اتحادیه اروپا،به عنوان یک قدرت و ائتلاف بزرگ و تأثیرگذارجهانی ، چگونه در چهارچوب این نظریه قابل تبیین و توصیف است. اهداف این تحریم ها به هراندازه محقق شود،اتحادیه اروپا وکشورهای عضو آن با مشکلات وچالش های زیادی روبرو خواهند بود.لذا این اتحادیه تلاش خواهد کرد شرایط را به سمت و سوی مطلوب خویش سوق دهد و اینکه تا چه حد در این هدف خود موفق است را بایستی در چهارچوب نظریه فوق جستجو کرد.
1-7- مدل و روش تحقیق :این پژوهش براساس روش توصیفی و تحلیلی می باشد، که موارد تاریخی نیز مورد توجه قرارگرفته ضمناً این پژوهش از روش کتابخانه ای بطور اخص و استفاده از موارد دیگرمانند روشهای اینترنتی و… مورد توجه قرارار خواهد داد .

1-8- تعریف مفاهیم :
در این پژوهش از چند مفهوم کلیدی مطرح استفاده شده است که به اختصار در زیر به آنها اشاره می شود: امنیت انرژی -بازدارندگی-اتحادیه اروپا-سیاست خارجی-مداخله-مهار- اوپک-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای.
-امنیت انرژی(Energy Security): فراهم بودن بلاوقف? فیزیکی فرآورده های انرژی در بازار به قیمتی قابل پرداخت برای تمامی مصرف کنندگان ، تعریف کمیسیون اروپا از امنیت انرژی است و دسترسی کافی ، قابل خرید و مطمئن به سوخت ها و خدمات انرژی ، شامل فراهم بودن منابع ، کاهش وابستگی به واردات ، کاهش فشار وارد بر محیط زیست ،رقابت و بازار کارآمد، اتکا به منابع بومی که از نظر زیست محیطی پاک باشند و خدمات انرژی قابل خرید و تقسیم شده به شکل منصفانه، تعریف آژانس بین المللی انرژی از امنیت انرژی است.(سوواکول:1391 ،38)
-بازدارندگی(deterrence):طبق تعریف بازدارندگی عبارت است از اقدام یا مجموعه‌ای از اقدامات که برای پیشگیری از اقدام خصمانه دشمن صورت می‌گیرد.از فردای جنگ جهانی دوم با اختراع بمب اتم و توسعه سلاح‌های اتمی صحبت بر سر این بود که مبحث بازدارندگی باید به صورت دکترین سیاسی با ضمانت اجرایی درآید براین اساس،دکترین بازدارندگی که روی تعادل و توازن اتمی بین دو ابر قدرت طرح‌ریزی شد، به دنبال ممانعت از جنگ بود،و هم به این دلیل که جنگ اتمی پیروز نداشت.در حالی‌که تا آن زمان تمام نظریه‌های نظامی اساساً بر پایه پیروزی در جنگ استوار بود.براساس تعاریف کلاسیک، نظریه بازدارندگی عبارت است از کوشش یکی برای اعمال نفوذ در دیگری تا او را از اقدام به عمل که متضمن خسارت یا هزینه‌ای برای اولی است بازدارد. این نظریه براساس تهدید بنا شده است و هدفش آن بازداشتن بازیگر از بازی‌اش براساس ایجاد ترس است.در حقیقت،نظریه بازدارندگی بر این باور است که در شرایطی که هزینه پیش‌بینی شده برای یک تجاوز نظامی ازمنافع موردنظر بیشتر باشد،تصمیم گیرندگان از توسل به جنگ خودداری می‌کنند.به عبارت بهتر، تا هنگامی که طرف مقابل قدرت وارد کردن ضربه را پس از دریافت ضربه نخست دارد، هیچ ابرقدرتی ریسک آغاز جنگ اتمی را نمی‌پذیرد.در واقع ضربه نخست نمی‌تواند مانع از ضربه حریف باشد.
معمولاً، در بازدارندگی،عمل متقابل یا تلافی‌جویانه نقش اساسی دارد.به عبارت دیگر بازدارندگی در صدد است تا با افزایش هزینه بر محاسبات استراتژیک رقیب تأثیر بگذارد.این تأثیر باید به گونه‌ای باشد که اگردشمن جنگ راآغازکند،باید بهای بسیار سنگینی برای آن بپردازد.نکته مهم اینکه بازدارندگی از نظر فیزیکی وضع دشمن را تغییر نمی‌دهد، بلکه از نظر روانی از تجاوز جلوگیری می‌کند. بوفر می‌گوید بازدارندگی فرآیندی روانی است که در آن، نمایش استفاده از زور نقش مهمی دارد ولی اهمیت انحصاری ندارد.هنری کیسینجر نیز در این باره می‌گوید:همان طورکه قدرت به طرز وحشتناکی رشد کرده است،به صورت انتزاعی،نامحسوس و اغفال کننده نیز درآمده است.هر چند بازدارندگی سیاست مسلط نظامی است،اما بیشتر از هر چیز وابسته به ملاک‌های روانی است.در این سیاست، سعی می‌شود تا تصور خطر‌های تحمل ناپذیر طرف مخالف را از ارتکاب به عمل باز دارد.پیروزی این سیاست بستگی دارد به آگاهی کامل از محاسبات طرف مخالف نسبت به حیله‌ای که جدی گرفته شود که به مراتب مؤثر‌تر از تهدیدی است که به عنوان یک بلوف تلقی شود برای مقاصد سیاسی، میزان قدرت مؤثر نظامی یک کشور، ارزیابی کشور دیگر از آن قدرت است.به طور کلی هدف نهایی از بازدارندگی این است که کشورهای مختلف به ویژه کشورهای دارنده نیروهای هسته‌ای بتواند به تعقیب سیاست‌های مبتنی بر منافع خود بپردازندو در عین حال از ایجاد شرایطی که منتهی به درگیری با کشور یا کشورهای رقیب شود جلوگیری کنند.با توجه به این نکته که دو کشور آمریکا و شوروی نسبت به سایر کشورهای اتمی توانایی کامل نابودی طرف مقابل راداشتند بنابراین هرگونه جنگ احتمالی نمی‌توانست برنده‌ای داشته باشدودرنتیجه بازدارندگی صحیح‌ترین استراتژی برای دوقدرت محسوب می‌شد.باعنایت به این مسئله که پژوهش حاضر بر پایه‌های مکتب رئالیسم متکی است، لذا بامحور قراردادن مفاهیم اصلی رئالیسم، بحث بازدارندگی را پی می‌گیریم. درمیان نظریه‌پردازان بازدارندگی، افرادی چون برناردبرودی ، ریچارد اسموک ، هرمان کان ، رابرت جرویس از دهه شصت به تبیین تئوریک بازدارندگی همت گماشتند. از میان آنها برودی به عنوان اولین ومهمترین نظریه‌پرداز بازدارندگی دردوران جنگ سرد انتخاب شد. برودی که استاد دانشگاه بیل و محقق مؤسسه رندور آمریکا بود، عمده نظرات خود را دوکتاب استراتژیک درعصر موشک ها و کتاب جنگ وسیاست مطرح کرده است.(دوئرتی و فالتزگراف:1384،604-595)
-اتحادیه اروپا(European union ): اتحادیه ای شامل بسیاری از کشورهای اروپایی که سنگ بنای آن بیش از نیم قرن پیش با تأسیس جامعه زغال و فولاد اروپا در سال1951 به وسیله شش کشور بنیانگذار آلمان ، فرانسه، ایتالیا، بلژیک، هلند و لوکزامبورگ در پاریس بنا نهاده شد. این اتحادیه با امضای پیمان ماستریخت در دسامیر1991 شکل گرفت.که هدف از آن ، افزایش همکاری های بین دولتی در امور مالی و اقتصادی ، همچنین ایجاد سیاست خارجی و امنیتی مشترک و همکاری در امور قضایی و داخلی کشورهای عضو بود.(خالوزاده:1383،3)
-تحریم(Sanction ):عمل دسته جمعی و کیفری که متضمن اقدامات لازم دیپلماتیک اقتصادی یا نظامی در برابر کشوری است که بر خلاف مصوبات منشور ملل متحد رفتار می نماید.
-سیاست خارجی(Foreign Policy): عبارت است از یک رشته اعمال از پیش طرح ریزی شده توسط تصمیم گیرندگان حکومتی که مقصود آن دستیابی به اهدافی معین، در چهارچوب منافع ملی و در محیط بین‌المللی است.به‌طور خلاصه می‌توان گفت که سیاست خارجی شامل تعیین و اجرای یک سلسله اهداف و منافع ملی است که در صحنه‌ی بین‌المللی از سوی دولت‌ها انجام می‌پذیرد. سیاست خارجی می‌تواند ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش آن در قبال کنش دیگر دولت‌ها باشد(مقتدر: 1385، 132-131).ودر تعریفی دیگر می‌توان این‌طور تعریف کرد که: جهتی را که یک دولت بر می‌گزیند و در آن از خود تحرک نشان می‌دهد و نیز شیو? نگرش دولت را نسبت به جامع? بین‌المللی، سیاست خارجی می‌گویند(خوشوقت:1375، 145).
-مداخله(Intervention ):عبارت است از دخالت قهری یک دولت یا دولت های دیگر در امور کشور دیگر، به منظور تغییر سیاست‌های داخلی یا خارجی آن. بر اساس موازین بین‌المللی، مداخله درموارد زیر می‌تواند مجاز و قابل توجیه باشد.
1)کشور مداخله کننده طبق یک پیمان یا قرارداد،‌مجاز به دخالت باشد.2)چنانچه یک کشور طبق معاهده منعقده با دولت مداخله کننده، ملزم به پیگیری یک سیاست مشترک باشد و اصول این معاهده را نقض کند.3)دخالت برای حمایت از اتباع خود.4)دفاع ازخود.5)چنانچه کشوری موازین بین‌المللی را نقض نماید.6)در صورتی که سازمان ملل متحد (بر اساس منشور ملل متحد)به اقدام مشترکی علیه کشوری دست بزندکه صلح بین المللی را نقض کرده ویا مرتکب تجاوز شده باشد(علی بابایی:‌1383 ،314).
-مهار(Containment ):یکی از پایه های اساسی سیاست خارجی آمریکا در رابطه با جلوگیری از نفوذ کمونیسم در جهان و نیز توسعه طلبی اتحاد شوروی بود.تئوری “مهار” طی دو مرحله برنامه کمک به ترکیه و یونان پیاده شد(1947). مرحله اول در دکترین ترومن تبلور یافت که خواستار توقف پیشروی جغرافیایی اتحاد شوروی بود.در مرحله دوم امریکا به خود این حق را می‌داد که در هر زمان و مکان که بخواهد، نفوذ کمونیسم را محدود کند(علی بابایی:‌1382،567).
-اوپک(OPEC):سازمان کشورهای صادر کننده نفت(اوپک)organization of petroleum exporting countries) )در ژانوی?1961درکاراکاس(ونزوئلا) تشکیل شد و کشورهای ایران ،عربستان سعودی،عراق،کویت و ونزوئلا به عضویت آن درآمدندوسپس اندونزی،لیبی،امارات متحده عربی ونیجریه به آن پیوستند. دولت های بنیان گذار تصمیم گرفتندکه:1)از شرکت های نفتی بخواهند که قیمت ها را دور از هم?نوسان های نالازمی که هم بر توسع?اقتصادی کشورهای تولید کننده وهم مصرف کننده اثر می -گذارد ثابت نگاهدارند.2) با تنظیم تولید قیمت ها را ثابت نگاه دارند.3)از صدور نفت اضافی یا افزایش قیمت و رفتار ترجیحی با کمپانی ها،چنان چه خلاف رأی اکثریت اعضای سازمان و به زیان هریک از اعضای آن باشد، خودداری کنند.کشورهای اوپک45 درصد تولید نفت جهان و 85 درصد صادرات آن را در بیرون از بلوک شوروی در دست دارند.(آشوری:1373 ، 190).
-غنی سازی اورانیوم(Uranium Enrichment):غنی سازی اورانیوم عملی است که بواسطه آن در یک توده اورانیوم طبیعی مقدار ایزوتوپ235U بیشتر شود و مقدار ایزوتوپ 238U کمتر. غنی سازی اورانیوم یکی از مراحل چرخه سوخت هسته ای است.اورانیوم طبیعی(که بشکل اکسید اورانیوم است) شامل 99/3% از ایزوتوپ 238 U و7/0 % از235U است. ایزوتوپ235U اورانیوم قابل شکاف و مناسب برای بمب ها و نیروگاه های هسته ای است.238U باقی مانده را اورانیوم ضعیف شده می نامند و نوعی زباله اتمی است. بخاطر سختی زیاد و آتشگیری و ویژگی های دیگراز آن در ساختن گلوله های ضد زره استفاده می کنند. اورانیوم ضعیف شده نیز همچنان پرتوزا است.(http://www.academist.ir p=238)
-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای(Treaty -on the Non Proliferation of Nuclear Weapons): پیمان نامه منع گسترش سلاح های هسته ای ، در دوران جنگ سرد (1968 میلادی) برابر با 1347 شمسی به صورت محدود بین چند کشور جهان منعقد شد.این پیمان کشورهای جهان را به دو طبقه برخوردار از سلاح های هسته ای و غیر برخوردار که فاقد سلاح های هسته ای هستند تقسیم می کند.طبق تعریف کشورهای برخوردار ،شامل کشورهایی هستند که تا پیش از اول ژانویه 1967میلادی برابر بایازده دی1347 سلاح هسته ای یا دیگر وسایل منفجره هسته ای را تولید و منفجر کرده باشند.طبق این تعریف چین، فرانسه،روسیه،انگلیس وآمریکا(اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد) به طور رسمی دارای سلاح هسته ای شدند.تاکنون یکصدوهشتادوهشت کشور جهان با امضای آن به پیمان نامه پیوسته اند. هند، پاکستان و اسرائیل این پیمان نامه را نپذیرفته اند. کره شمالی نیز پس از نقض پیمان در نهایت از این پیمان خارج شد. طبق این معاهده کشورهای دارای سلاح هسته ای نباید به طور مستقیم و غیرمستقیم به کشورهای غیربرخوردار در راه تحصیل این سلاح کمک کنند و کشورهای غیر برخوردار متعهد می شوند تا در این راه تلاش نکنند، هرچند به موجب ماده4 برخوردارها متعهد شده اند که فناوری هسته ای صلح آمیز را دراختیار غیر برخوردارها قرار دهند.اهداف پیمان ،جلوگیری از گسترش سلاح های هسته ای و پی گیری مذاکرات خلع سلاح هسته ای یکی ازاهداف مهم پیمان مذبور به شمار می رود، همچنین یاری رسانی به کشورهای غیر هسته ای درراه به کارگیری صلح آمیز فناوری هسته ای یکی دیگر از اهداف این پیمان بین المللی است.(http://en.Wikipedia.org/wiki/NUCLEAR- Non- proliferation- Treaty )
1-9 روش گرد آوری اطلاعات :
روش انتخابی برای انجام این تحقیق روش اسنادی و کتابخانه ای و مراجعه به اینترنت است. برای پاسخگویی به سوالات و جمع آوری اطلاعات پژوهش مجموعه ای از اسناد، کتب و مقالات مرتبط با موضوع و سایت های اینترنتی مورد مطالعه قرار گرفته است.
1-10 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات :
با عنایت به سطح تحلیل منطقه‌ای و بین المللی موضوع پژوهش‌، تجزیه و تحلیل اطلاعات بر مبنای روش استدلال منطقی و به صورت کیفی خواهد بود.
1-11 متغیرها و واژه های کلیدی :
متغیر مستقل : اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت وگاز اتحادیه اروپا
متغیر وابسته : رویکرد کوتاه و میان مدت اتحادیه اروپا برای حصول به نتایج
واژگان کلیدی: تحریم ، اتحادیه اروپا ، نفت، اوپک،انرژی هسته ای
1-12 پیشینه و ادبیات پژوهش :
با اینکه از آغاز تحریم ها تاکنون مدت زیادی نگذشته است اما به لحاظ اهمیت و وسعت و تأثیرگذاری این تغییرات، مقالات زیادی در خصوص تحریم های نفتی ایران و موضوع هسته ای جمهوری اسلامی ایران و مذاکرات با 1+5 به رشته تحریر در آمده است اما پژوهش زیادی در خصوص بررسی راه کارهای تأمین انرژی اتحادیه اروپا بعد از تحریم نفتی جمهوری اسلامی صورت نگرفته است، لیکن به ذکر تعدادی پایان نامه و مقاله مرتبط با این موضوع(اتحادیه اروپا و مسئله هسته ای ایران) اشاره می گردد:
-((کتاب نظریه های تحریم اقتصادی))که باکوشش مصطفی زهرانی درسال 1976،دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی منتشر کرده است به برخی مباحث نظری پیرامون تحریم ها پرداخته است که عموماً ترجم? مقالات صاحبنظران خارجی است.درحالی که تحریم های اقتصادی چیز جدیدی نیست ،دست کم از جنگ جهانی اول به این سو، تحریم اقتصادی به عنوان ابزار قوی در سیاست خارجی کشورها مطرح شده است.محققان سیاست بین الملل و روابط بین الملل نیز با مطالعه مجموعه موارد تحریم های اقتصادی با شیوه های عملی سعی کرده اند نظریه های مختلفی به دست آورند.
سازوکارهای عملی تحریم های اقتصادی و عواملی که درموفقیت یا شکست آن دخیل است چندان متنوع است که کشورهای تحریم کننده نمی توانند پیش بینی درستی داشته باشند.به همین سبب توجه به تحولات روزمره واظهارات سیاستمداران و دولتمردان کشور تحریم کننده یا تحریم شونده نیز در مواردی گمراه کننده است.زیرا،چه بسا خود آن ها نیز از کاری که انجام می دهند درک درستی نداشته باشند.از این رو دقت و مطالعه بحث های نظری که براساس تجربه های گذشته به دست آمده است نه تنها برای محققان ، بلکه برای سیاست گذاران نیز مفید است.
-کتاب((تحریم ایران:شکست یک سیاست))نوشت?حسین علیخانی؛ترجمه محمد متقی نژاد در سال1380که دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه آنرا منتشر کرده است به بررسی گذشته،حال و آینده تحریم های آمریکا بر ایران از جنبه نظری و عملی پرداخته است. نویسنده آن به تفصیل فرآیند تیرگی فزاینده میان روابط تجاری ایران-آمریکا را تشریح می کند که از زمان سقوط شاه و بحران گروگانگیری سال 1979-80 آغاز شده است.تحریم ایران به صورت یک طرفه باقی مانده است و ناگزیر شرکت های غیر آمریکایی وعمدتاً اروپای غربی، تجارت با ایران را در دست گرفته اند.درحالی که آمریکایی ها مجبور به معامله نکردن با ایران هستند.آمریکا برای پاسخ دادن به این اقدام کوشید در خصوص هر کشور ثالثی که تحریم را بشکند قوانین فرامرزی وضع کند.اما اعتراض متحدان آمریکاکه نمی توانستند با ایران قطع رابطه کننداین رهیافت را ناممکن ساخت.خصومت رسمی آمریکا با ایران با نقش گروه های صاحب نفوذ طرفدار اسرائیل فزونی گرفته ومسأل? رفع تحریم ها را مشکل ساخته است.اما عد? زیادی از ناظران آمریکایی اکنون معتقد شده اندکه تنها نتیج? سیاست تحریم،محروم شدن آمریکا از بخش سود آور تجارت بین المللی است.کتاب تحریم ایران جزییات وضع قوانین فرامرزی را با دقت بررسی وتحلیلی نقدانه وجامع از این سیاست عرضه می کند.این اثر همچنین به شکلی جامع و با استنادبه مدارک متقن منابع مکتوب مهمی رابررسی وتأثیر تحریم ها بر ایران را ارزیابی کرده است.
-درکتاب اتحادیه اروپایی که جناب دکتر سعید خالوزاده در سال 1383به رشته تحریر در آورده و در چندین نوبت نیز تجدید چاپ شده است درفصل های مختلف به بررسی روند شکل گیری اتحادیه اروپا،اصلاحات ساختاری آن،ساختارتشکیلاتی،نهادهای اصلی این اتحادیه،سیاست خارجی مشترک اتحادیه اروپایی و روابط خارجی آن با شرق اروپا و امریکا،مناسبات فراآتلانتیکی، قدرت اقتصادی وپولی اتحادیه وروابط اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی پرداخته شده است.درفصل نهایی این کتاب ارزشمند که به بررسی روابط اتحادیه اروپا با ایران پرداخته شده است تأثیر فعالیت هسته ای ایران برروابط اتحادیه اروپا را مورد بررسی قرار داده است .
-درکتاب اروپا ویژه اتحادیه اروپا درسال1382 تعدادی از مقاله های مختلف مرتبط با اتحادیه اروپا جمع بندی و به چاپ رسیده است که به بررسی تاریخچه اتحادیه اروپا، نظام های حقوقی این اتحادیه،چشم انداز جایگاه بریتانیا در اروپا،ژئوپلتیک نوین اروپا و هم گرایی امنیتی اروپا پرداخته شده است.
-کتاب اروپا2 که ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد شامل: مقالاتی در خصوص جامعه اروپا وانقلاب ایران ،ارزیابی تحلیلی روابط ایران و اتحادیه اروپایی ، توافق های تجاری-اقتصادی ایران،اتحادیه اروپا و چالش های حقوق بشری در روابط ایران و این اتحادیه و بررسی گفت وگو -های انتقادی تا مشروط می باشد که در سال1382 به چاپ رسیده است .
-در کتاب 3 اروپا نیز که از مقالات متعدد تشکیل شده ودر سال1383به چاپ رسیده است و به عنوان جلد دوم این کتاب و ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد به بررسی موارد مختلف روابط ایران و اتحادیه پرداخته و چشم انداز روابط این دو بازیگر را در چارچوب تحولات جهانی و تبیین مواضع اتحادیه اروپا در خصوص برنامه هسته ای ایران را مورد بررسی قرارمی دهد.
-درسال 1389پژوهشی درخصوص رژیم غاصب صهیونیستی وتوهم حمله به تأسیسات هسته -ای ایران، توسط پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی به چاپ رسید که به بررسی تحلیل و ارزیابی مزایا و معایب حمله یا عدم حمله رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته ای ایران و در نتیجه ارائه بهترین گزینه در این زمینه پرداخته است.
-پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی مجدداً در سال 1389 گزارشی کاربردی ، ایران هسته ای از نگاه صاحب نظران غربی به چاپ رسانید که در آن به ترجمه چند مقاله مانند: بازداشتن هسته -ای ایران که به چالش های هسته ای ایران،پیامد های دیپلماتیک و امنیتی محتمل ایران مجهز به تسلیحات هسته ای پرداخته شده که به شکلی به عنوان منبع فکری دستگاه سیاست خارجی امریکا عمل می کند .
– مجله سیاسی-راهبردی بصائر نیز که توسط سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی به چاپ می رسد در شماره 325-سال بیست و نهم-دی ماه 1391 نیز به بررسی تحریمی جدید سنای امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران پرداخته است ودر شماره 219 خود که در خرداد 1391 به چاپ رسانیده به بررسی مذاکرات هسته ای ایران با کروه 1+5 پرداخته است. این مجله در شماره 317خود در سال 1390 نیز با موضوعی به نام تنگه راهبردی به تحلیلی بر اهمیت راهبردی تنگه هرمز در ارتباط با تحریم احتمالی نفتی پرداخته است.
-ماهنامه امیران فردا نیزدر شماره پنجاه و پنج -مرداد وشهریور 1391 نیز موضوع تحریم نفتی اروپا علیه ایران را با عنوان شروع بازی خطرناک مورد بررسی قرار داده است .
-پژوهشکده مطالعات راهبردی در ماه نگار راهبردی دیدبان امنیت ملی،شماره چهارم مرداد 1391 نیزمقالاتی درمورد تحریم های جدید؛افزایش هزینه غرب وسناریوی ایران مجهزبه بمب هسته ای: فریبی استراتژیک و همچنین در شماره چهاردهم خود در خرداد 1392وضعیت تحریم های بین المللی را بررسی و به چاپ رسانده است.
-درپایان نامه هایی نظیر نقش اتحادیه اروپا در معادله هسته ای ایران(نرگس آرین فر)تأثیر هسته ای شدن ایران بر روابط اتحادیه اروپا و آمریکا(میرزائی)-نقش انرژی در تأمین امنیت ایران و اتحادیه اروپا(حوریه کافیان)-بررسی تطبیقی سیاست های امریکا و اتحادیه اروپا در جهت دستیابی به منابع انرژی نفت(مصطفی آقا باقری)-روابط ایران و اتحادیه اروپا(اسدالله شبانی)- نیز به موضوع هسته ای شدن ایران پرداخته شده است ولی به رویکرد اتحادیه اروپا در خصوص نحوه تحریم ها و راه کارهای تأمین انرژی پرداخته نشده است.
1-13-سازماندهی تحقیق:
این پژوهش درپنج فصل اصلی و یک قسمت نتیجه گیری تنظیم شده است.در فصل اول به کلیات تحقیق پرداخته شده است،در فصل دوم چارچوب تحقیق بر اساس نظریه و رویکرد رئالیسم ارائه شده است،در فصل سوم شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه عرضه شده است، در فصل چهارم تحریم های نفتی علیه کشورمان بیان شده است و در فصل پنجم به سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود اشاره شده است.

فصل دوم :
مطالعات نظری

پایان‌نامه رایگان b (41)

فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول : کلیات تحقیق ………………………………………………………………………………………..2
1-1-بیان مسأله تحقیق …………………………………………………………………………………………….3
1-2-اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن…………………………………………………………..4
1-3-هدف های تحقیق …………………………………………………………………………………………….5
1-4-سؤالات تحقیق…………………………………………………………………………………………………5
1-5-فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………….5
1-6-قلمرو تحقیق …………………………………………………………………………………………………..6
1-7-مدل و روش تحقیق………………………………………………………………………………………….6
1-8-تعریف مفاهیم …………………………………………………………………………………………………7
1-9-روش گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………….13
1-10-روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ……………………………………………………………………..13
1-11-متغیرها ……………………………………………………………………………………………………….13
1-12-پیشینه و ادبیات تحقیق …………………………………………………………………………………13
1-13-سازماندهی تحقیق ……………………………………………………………………………………….18
فصل دوم : مطالعات نظری تحقیق …………………………………………………………………………19
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….20
2-1-مبانی نظری وچارچوب تحقیق؛ رئالیسم…………………………………………………………….21
2-2-مؤلفه های کلیدی رئالیسم………………………………………………………………………………..23
2-3-انواع تصاویر رئالیسم ……………………………………………………………………………………..26
2-4-رئالیسم و فناوری هسته ای………………………………………………………………………………29
2-5-نظریه رئالیسم و تحریم اقتصادی………………………………………………………………………42
2-6-بررسی جنبه های مختلف امنیت انرژی………………………………………………………………49
فصل سوم: شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا,مناسبات ایران بااین اتحادیه….62
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….63
3-1-وضعیت ذخائر، تولید، مصرف و واردات نفت خام و گاز طبیعی اتحادیه اروپا………..65
آآآ3-2 -مناسبات انرژی اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی ایران ……………………………………..79
3-2-1- پیشینه روابط اتحادیه اروپا و ایران ……………………………………………………………….79
3-2-2-روابط تجاری-انرژی اتحادیه اروپا و ایران …………………………………………………….84
فصل چهارم : تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………….92
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….93
4-1- بررسی کلی تحریم های نفتی علیه ایران…………………………………………………………..94
4-2- تحریم های اروپا علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………………….101
4-3- تأثیر تحریم های نفتی بر مناسبات انرژی ایران و اروپا……………………………………..107
4-4- چالش های تحریم نفتی ایران برای اتحادیه اروپا……………………………………………..110
فصل پنجم:سیاست های اتحادیه اروپا در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود………………119
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………….120
5-1-تأمین امنیت عرضه انرژی و چالش های آن………………………………………………………122
5-2-برنامه های کوتاه مدت…………………………………………………………………………………..133
5-2-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………133
5-2-2- مدیریت تقاضا…………………………………………………………………………………………140
5-2-3- امنیت تقاضای انرژی………………………………………………………………………………..140
5-2-4- ایجاد ثبات در کشورهای صادرکننده انرژی…………………………………………………141
5-2-5- گفتگوی جامع میان تولید کنندگان انرژی……………………………………………………142
5-2-6- مذاکرات با ایران……………………………………………………………………………………..143
5-3-برنامه های میان مدت……………………………………………………………………………………149
5-3-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………150
5-3-2-تنوع بخشیدن به منابع(نوع) انرژی با تکیه بر حفظ محیط زیست……………………151
5-3-3-رقابت پذیری انرژی………………………………………………………………………………….153
5-3-4- هماهنگی بین اعضای اتحادیه اروپا برای اتخاذ سیاست های مشترک……………..154
5-3-5- بهبود و توسعه بخشندن به شبکه های انتقال وتوزیع انرژی‌…………………………..155
نتیجهگیری ………………………………………………………………………………………………………….157
منابع و مآخذ ……………………………………………………………………………………………………….164

مقدمه :
از ابتدای مطرح شدن موضوع هسته ای ج.ا.ایران در سال 2003،قدرت های بزرگ به صورت فردی یا در قالب گروه بندی های مختلف اصلی ترین بازیگران تأثیرگذار بر این موضوع بوده اند. اگرچه اتحادیه اروپا که یکی از بازیگران تأثیر گذار در این عرصه بوده و به دلایل مختلف از اعمال تحریم ها بر کشورمان حمایت کرده است ، اما از یک جانبه گرایی و به خصوص دکترین بازدارنده آمریکایی ها نگران است و این نگرانی ناشی از آن است که آمریکا به نام مقابله با تروریسم و کشورهای خودسر ، شورای امنیت سازمان ملل وناتو را نادیده می گیرد.
اروپائیان همواره به دنبال آن هستند ضمن مقابله با یکجانبه گرایی آمریکائی ها ، وضعیت چند جانبه گرایی را درنظام بین الملل ایجاد نمایند.و در این بین ایران به نقطه ای هویت بخشی برای اروپائیان تبدیل شده است. هرچند این به آن معنی نیست که اروپائیان نگرانی های آمریکا در مورد ایران را درک نمی کنند و ضد آمریکا هستند ، بلکه مسئله آنها مخالفت با یک جانبه گرایی آمریکا است.
اگرچه اتحادیه اروپا ، ایالات متحده را در اعمال تحریم ها بر علیه ایران همراهی نمود اما با عنایت به این که تحریم های اعمالی بر جمهوری اسلامی به نوعی بر جوامع اروپایی و اقتصاد کشورهای حوزه اتحادیه اروپا تأثیر گذاری مستقیم داشته است و با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا،این پژوهش تلاش دارد سیاست های این اتحادیه را در راستای تأمین انرژی مورد نیازخود، در چهارچوب تأمین عرضه انرژی، برنامه های کوتاه و میان مدت برای رسیدن به نتایج مطلوب را در پنج فصل شامل:کلیات تحقیق در فصل اول، چارچوب تحقیق درفصل دوم ، شرایط حاکم بر ساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه در فصل سوم ، تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران فصل چهارم و سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود در فصل پنجم مورد بررسی قرار دهد.
فصل اول :
کلیات تحقیق
1-1 بیان مسأله تحقیق :
به طور کلی سیاست اتحادیه اروپا در قبال ایران و مسائلی مانند سلاح های هسته ای و کشتار جمعی ، حقوق بشر ، تروریسم و روند مذاکرات صلح خاورمیانه به ویژه نقشه راه با سیاست های ایالات متحده آمریکا هماهنگ شده است. اتحادیه اروپا در قبال برنامه هسته ای ایران موضعی مشابه موضع ایالات متحده آمریکا اتخاذ نموده است.
اتحادیه اروپا به خاطر همراهی با ایالات متحده و تحت فشار قرار دادن ایران برای دست کشیدن از دستیابی به انرژی هسته ای ، تحریم هایی را علیه جمهوری اسلامی ایران از جمله تحریم نفتی تصویب و آن را به مرحله اجرا گذاشت و این در حالی بود که اعضای اتحادیه اروپا در مجموع بین هجده الی بیست در صد صادرات ایران که حدود چهار صد هزار بشکه در روز می شود را از ایران خریداری می نمودند.
با اعمال تحریم های نفتی ، دنیای غرب در حالی خود را از نفت ایران محروم می کند که ذخائر نفتی ایران یکی از مطمئن ترین ذخائر دنیا محسوب می شود.
در بازی که دنیای غرب شروع کرده ایران نیز مطابق با حرکات بازی ، اقداماتی را می تواند انجام دهد تا هزینه این بازی برای غرب نیز افزایش یابد و در تصمیمی عقلانی آنها را وادار به رعایت قواعد بازی نماید. با توجه به نیازهای اتحادیه اروپا به منافع نفتی ایران ، این پژوهش با عنایت به چالش های موجود در رابطه با تأمین و استفاده از انرژی برای اتحادیه اروپا ، راه کارهای این اتحادیه برای تأمین انرژی مورد نیاز خود را مورد بررسی قرار می دهد.
1-2- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن :
از آنجاکه اتحادیه اروپا‌ یکی از مهمترین بازیگران نظام بین الملل بوده به گونه‌ای که همواره جهتگیری‌ها و اتخاذ مواضع این کشور بر روند تحولات‌ جهان اثرگذار بوده است و با عنایت به اینکه سیاست های خارجی این اتحادیه دربسیاری از جهات همسو با سیاست های خارجی ایالات متحده امریکا که خود نیز یکی دیگر از مهمترین بازیگران نظام بین الملل و حتی اثرگذارترین آنهاست می باشد،بررسی سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه برای تأمین منابع نفتی و گازی مورد نیاز خود بعمل می آورد از بسیاری جهات مهم و ضروری می باشد. همچنین می توان به تأثیراتی که تحریم نفتی ایران بر اقتصاد بین الملل به خصوص بر اقتصاد و صنعت کشورهای مختلف بخصوص کشورهای صنعتی مانند چین، ژاپن، هندوستان ،برزیل، کشورهای عضو اتحادیه اروپا وهمچنین نقش سازمانهای بین المللی و کشورهای دیگر در نظام و روابط بین الملل اشاره نمود.
ضمن اینکه علاقه شخصی پژوهشگر به موضوع پژوهش، ضرورت انجام پژوهش در خصوص مسائل جاری و افزایش شناخت و آگاهی پژوهشگر در خصوص موضوع مورد بحث از انگیزه های پژوهشگر می‌باشد .
1-3 هدف های تحقیق :
هدف اصلی:با عنایت به اینکه منابع نفتی و گاز ایران چرخاننده و محرک کارخانجات، صنایع و تولیدی های اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن می باشد،هدف اصلی در پژوهش پیش رو،شناخت رویکردهای اتحادیه اروپا در خصوص موضوع تحریم های جمهوری اسلامی ایران و آشنایی با سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه در جهت تأمین نیازمندی های گازی و نفتی خود پس از اعمال این تحریم ها اتخاد و به مورد اجرا درآورده اند، می باشد.
اهداف فرعی : اهداف دیگری چون بررسی مناسبات تجاری ایران و اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم ها و شناخت چالش هایی که این تحریم ها برای اتحادیه اروپا در بر دارد ، به موازات هدف اصلی دنبال می‌شوند.
1-4- سوالات تحقیق ( بیان روابط بین متغیرهای مورد مطالعه ) :
سوال اصلی :اتحادیه اروپا بعد از اعمال تحریم های نفتی علیه ایران چه اقداماتی در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود انجام می دهد؟
سوال فرعی(بخش های پایان نامه):مناسبات تجاری با اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم های علیه ج .ا ایران چگونه بوده است؟
1-5- فرضیه های تحقیق: فرضیه اصلی :
با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا ، این اتحادیه پس از تحریم های اخیر علیه ایران دسترسی پایدار به منابع انرژی وتنوع بخشی به این منابع را به صورت جدی تر دنبال می کند.
فرضیه فرعی: تا قبل از اعمال تحریم ها علیه ایران ، اتحادیه اروپا ،بزرگترین شریک تجاری ایران درهر دو بعد صادرات و واردات محسوب می گردید. بیش از80 % واردات اتحادیه اروپا از ایران شامل محصولات نفتی می شد در حالی که صادرات اتحادیه به ایران محصولات متنوعی را نظیر نیروگاه برق ، ماشین آلات بزرگ و صنعتی و… در بر می گرفت که 45 % کل صادرات اروپا را تشکیل می داد.
1-6- قلمرو تحقیق:
قلمرو نظری این پژوهش بر بررسی سیاست ها و اقدامات اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن در قبال تحریم های نفتی جمهوری اسلامی ایران در چهارچوب نظریه واقعگرایی می‌باشد. و این که از لحاظ نظری، رفتارهای اتحادیه اروپا،به عنوان یک قدرت و ائتلاف بزرگ و تأثیرگذارجهانی ، چگونه در چهارچوب این نظریه قابل تبیین و توصیف است. اهداف این تحریم ها به هراندازه محقق شود،اتحادیه اروپا وکشورهای عضو آن با مشکلات وچالش های زیادی روبرو خواهند بود.لذا این اتحادیه تلاش خواهد کرد شرایط را به سمت و سوی مطلوب خویش سوق دهد و اینکه تا چه حد در این هدف خود موفق است را بایستی در چهارچوب نظریه فوق جستجو کرد.
1-7- مدل و روش تحقیق :این پژوهش براساس روش توصیفی و تحلیلی می باشد، که موارد تاریخی نیز مورد توجه قرارگرفته ضمناً این پژوهش از روش کتابخانه ای بطور اخص و استفاده از موارد دیگرمانند روشهای اینترنتی و… مورد توجه قرارار خواهد داد .

1-8- تعریف مفاهیم :
در این پژوهش از چند مفهوم کلیدی مطرح استفاده شده است که به اختصار در زیر به آنها اشاره می شود: امنیت انرژی -بازدارندگی-اتحادیه اروپا-سیاست خارجی-مداخله-مهار- اوپک-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای.
-امنیت انرژی(Energy Security): فراهم بودن بلاوقف? فیزیکی فرآورده های انرژی در بازار به قیمتی قابل پرداخت برای تمامی مصرف کنندگان ، تعریف کمیسیون اروپا از امنیت انرژی است و دسترسی کافی ، قابل خرید و مطمئن به سوخت ها و خدمات انرژی ، شامل فراهم بودن منابع ، کاهش وابستگی به واردات ، کاهش فشار وارد بر محیط زیست ،رقابت و بازار کارآمد، اتکا به منابع بومی که از نظر زیست محیطی پاک باشند و خدمات انرژی قابل خرید و تقسیم شده به شکل منصفانه، تعریف آژانس بین المللی انرژی از امنیت انرژی است.(سوواکول:1391 ،38)
-بازدارندگی(deterrence):طبق تعریف بازدارندگی عبارت است از اقدام یا مجموعه‌ای از اقدامات که برای پیشگیری از اقدام خصمانه دشمن صورت می‌گیرد.از فردای جنگ جهانی دوم با اختراع بمب اتم و توسعه سلاح‌های اتمی صحبت بر سر این بود که مبحث بازدارندگی باید به صورت دکترین سیاسی با ضمانت اجرایی درآید براین اساس،دکترین بازدارندگی که روی تعادل و توازن اتمی بین دو ابر قدرت طرح‌ریزی شد، به دنبال ممانعت از جنگ بود،و هم به این دلیل که جنگ اتمی پیروز نداشت.در حالی‌که تا آن زمان تمام نظریه‌های نظامی اساساً بر پایه پیروزی در جنگ استوار بود.براساس تعاریف کلاسیک، نظریه بازدارندگی عبارت است از کوشش یکی برای اعمال نفوذ در دیگری تا او را از اقدام به عمل که متضمن خسارت یا هزینه‌ای برای اولی است بازدارد. این نظریه براساس تهدید بنا شده است و هدفش آن بازداشتن بازیگر از بازی‌اش براساس ایجاد ترس است.در حقیقت،نظریه بازدارندگی بر این باور است که در شرایطی که هزینه پیش‌بینی شده برای یک تجاوز نظامی ازمنافع موردنظر بیشتر باشد،تصمیم گیرندگان از توسل به جنگ خودداری می‌کنند.به عبارت بهتر، تا هنگامی که طرف مقابل قدرت وارد کردن ضربه را پس از دریافت ضربه نخست دارد، هیچ ابرقدرتی ریسک آغاز جنگ اتمی را نمی‌پذیرد.در واقع ضربه نخست نمی‌تواند مانع از ضربه حریف باشد.
معمولاً، در بازدارندگی،عمل متقابل یا تلافی‌جویانه نقش اساسی دارد.به عبارت دیگر بازدارندگی در صدد است تا با افزایش هزینه بر محاسبات استراتژیک رقیب تأثیر بگذارد.این تأثیر باید به گونه‌ای باشد که اگردشمن جنگ راآغازکند،باید بهای بسیار سنگینی برای آن بپردازد.نکته مهم اینکه بازدارندگی از نظر فیزیکی وضع دشمن را تغییر نمی‌دهد، بلکه از نظر روانی از تجاوز جلوگیری می‌کند. بوفر می‌گوید بازدارندگی فرآیندی روانی است که در آن، نمایش استفاده از زور نقش مهمی دارد ولی اهمیت انحصاری ندارد.هنری کیسینجر نیز در این باره می‌گوید:همان طورکه قدرت به طرز وحشتناکی رشد کرده است،به صورت انتزاعی،نامحسوس و اغفال کننده نیز درآمده است.هر چند بازدارندگی سیاست مسلط نظامی است،اما بیشتر از هر چیز وابسته به ملاک‌های روانی است.در این سیاست، سعی می‌شود تا تصور خطر‌های تحمل ناپذیر طرف مخالف را از ارتکاب به عمل باز دارد.پیروزی این سیاست بستگی دارد به آگاهی کامل از محاسبات طرف مخالف نسبت به حیله‌ای که جدی گرفته شود که به مراتب مؤثر‌تر از تهدیدی است که به عنوان یک بلوف تلقی شود برای مقاصد سیاسی، میزان قدرت مؤثر نظامی یک کشور، ارزیابی کشور دیگر از آن قدرت است.به طور کلی هدف نهایی از بازدارندگی این است که کشورهای مختلف به ویژه کشورهای دارنده نیروهای هسته‌ای بتواند به تعقیب سیاست‌های مبتنی بر منافع خود بپردازندو در عین حال از ایجاد شرایطی که منتهی به درگیری با کشور یا کشورهای رقیب شود جلوگیری کنند.با توجه به این نکته که دو کشور آمریکا و شوروی نسبت به سایر کشورهای اتمی توانایی کامل نابودی طرف مقابل راداشتند بنابراین هرگونه جنگ احتمالی نمی‌توانست برنده‌ای داشته باشدودرنتیجه بازدارندگی صحیح‌ترین استراتژی برای دوقدرت محسوب می‌شد.باعنایت به این مسئله که پژوهش حاضر بر پایه‌های مکتب رئالیسم متکی است، لذا بامحور قراردادن مفاهیم اصلی رئالیسم، بحث بازدارندگی را پی می‌گیریم. درمیان نظریه‌پردازان بازدارندگی، افرادی چون برناردبرودی ، ریچارد اسموک ، هرمان کان ، رابرت جرویس از دهه شصت به تبیین تئوریک بازدارندگی همت گماشتند. از میان آنها برودی به عنوان اولین ومهمترین نظریه‌پرداز بازدارندگی دردوران جنگ سرد انتخاب شد. برودی که استاد دانشگاه بیل و محقق مؤسسه رندور آمریکا بود، عمده نظرات خود را دوکتاب استراتژیک درعصر موشک ها و کتاب جنگ وسیاست مطرح کرده است.(دوئرتی و فالتزگراف:1384،604-595)
-اتحادیه اروپا(European union ): اتحادیه ای شامل بسیاری از کشورهای اروپایی که سنگ بنای آن بیش از نیم قرن پیش با تأسیس جامعه زغال و فولاد اروپا در سال1951 به وسیله شش کشور بنیانگذار آلمان ، فرانسه، ایتالیا، بلژیک، هلند و لوکزامبورگ در پاریس بنا نهاده شد. این اتحادیه با امضای پیمان ماستریخت در دسامیر1991 شکل گرفت.که هدف از آن ، افزایش همکاری های بین دولتی در امور مالی و اقتصادی ، همچنین ایجاد سیاست خارجی و امنیتی مشترک و همکاری در امور قضایی و داخلی کشورهای عضو بود.(خالوزاده:1383،3)
-تحریم(Sanction ):عمل دسته جمعی و کیفری که متضمن اقدامات لازم دیپلماتیک اقتصادی یا نظامی در برابر کشوری است که بر خلاف مصوبات منشور ملل متحد رفتار می نماید.
-سیاست خارجی(Foreign Policy): عبارت است از یک رشته اعمال از پیش طرح ریزی شده توسط تصمیم گیرندگان حکومتی که مقصود آن دستیابی به اهدافی معین، در چهارچوب منافع ملی و در محیط بین‌المللی است.به‌طور خلاصه می‌توان گفت که سیاست خارجی شامل تعیین و اجرای یک سلسله اهداف و منافع ملی است که در صحنه‌ی بین‌المللی از سوی دولت‌ها انجام می‌پذیرد. سیاست خارجی می‌تواند ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش آن در قبال کنش دیگر دولت‌ها باشد(مقتدر: 1385، 132-131).ودر تعریفی دیگر می‌توان این‌طور تعریف کرد که: جهتی را که یک دولت بر می‌گزیند و در آن از خود تحرک نشان می‌دهد و نیز شیو? نگرش دولت را نسبت به جامع? بین‌المللی، سیاست خارجی می‌گویند(خوشوقت:1375، 145).
-مداخله(Intervention ):عبارت است از دخالت قهری یک دولت یا دولت های دیگر در امور کشور دیگر، به منظور تغییر سیاست‌های داخلی یا خارجی آن. بر اساس موازین بین‌المللی، مداخله درموارد زیر می‌تواند مجاز و قابل توجیه باشد.
1)کشور مداخله کننده طبق یک پیمان یا قرارداد،‌مجاز به دخالت باشد.2)چنانچه یک کشور طبق معاهده منعقده با دولت مداخله کننده، ملزم به پیگیری یک سیاست مشترک باشد و اصول این معاهده را نقض کند.3)دخالت برای حمایت از اتباع خود.4)دفاع ازخود.5)چنانچه کشوری موازین بین‌المللی را نقض نماید.6)در صورتی که سازمان ملل متحد (بر اساس منشور ملل متحد)به اقدام مشترکی علیه کشوری دست بزندکه صلح بین المللی را نقض کرده ویا مرتکب تجاوز شده باشد(علی بابایی:‌1383 ،314).
-مهار(Containment ):یکی از پایه های اساسی سیاست خارجی آمریکا در رابطه با جلوگیری از نفوذ کمونیسم در جهان و نیز توسعه طلبی اتحاد شوروی بود.تئوری “مهار” طی دو مرحله برنامه کمک به ترکیه و یونان پیاده شد(1947). مرحله اول در دکترین ترومن تبلور یافت که خواستار توقف پیشروی جغرافیایی اتحاد شوروی بود.در مرحله دوم امریکا به خود این حق را می‌داد که در هر زمان و مکان که بخواهد، نفوذ کمونیسم را محدود کند(علی بابایی:‌1382،567).
-اوپک(OPEC):سازمان کشورهای صادر کننده نفت(اوپک)organization of petroleum exporting countries) )در ژانوی?1961درکاراکاس(ونزوئلا) تشکیل شد و کشورهای ایران ،عربستان سعودی،عراق،کویت و ونزوئلا به عضویت آن درآمدندوسپس اندونزی،لیبی،امارات متحده عربی ونیجریه به آن پیوستند. دولت های بنیان گذار تصمیم گرفتندکه:1)از شرکت های نفتی بخواهند که قیمت ها را دور از هم?نوسان های نالازمی که هم بر توسع?اقتصادی کشورهای تولید کننده وهم مصرف کننده اثر می -گذارد ثابت نگاهدارند.2) با تنظیم تولید قیمت ها را ثابت نگاه دارند.3)از صدور نفت اضافی یا افزایش قیمت و رفتار ترجیحی با کمپانی ها،چنان چه خلاف رأی اکثریت اعضای سازمان و به زیان هریک از اعضای آن باشد، خودداری کنند.کشورهای اوپک45 درصد تولید نفت جهان و 85 درصد صادرات آن را در بیرون از بلوک شوروی در دست دارند.(آشوری:1373 ، 190).
-غنی سازی اورانیوم(Uranium Enrichment):غنی سازی اورانیوم عملی است که بواسطه آن در یک توده اورانیوم طبیعی مقدار ایزوتوپ235U بیشتر شود و مقدار ایزوتوپ 238U کمتر. غنی سازی اورانیوم یکی از مراحل چرخه سوخت هسته ای است.اورانیوم طبیعی(که بشکل اکسید اورانیوم است) شامل 99/3% از ایزوتوپ 238 U و7/0 % از235U است. ایزوتوپ235U اورانیوم قابل شکاف و مناسب برای بمب ها و نیروگاه های هسته ای است.238U باقی مانده را اورانیوم ضعیف شده می نامند و نوعی زباله اتمی است. بخاطر سختی زیاد و آتشگیری و ویژگی های دیگراز آن در ساختن گلوله های ضد زره استفاده می کنند. اورانیوم ضعیف شده نیز همچنان پرتوزا است.(http://www.academist.ir p=238)
-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای(Treaty -on the Non Proliferation of Nuclear Weapons): پیمان نامه منع گسترش سلاح های هسته ای ، در دوران جنگ سرد (1968 میلادی) برابر با 1347 شمسی به صورت محدود بین چند کشور جهان منعقد شد.این پیمان کشورهای جهان را به دو طبقه برخوردار از سلاح های هسته ای و غیر برخوردار که فاقد سلاح های هسته ای هستند تقسیم می کند.طبق تعریف کشورهای برخوردار ،شامل کشورهایی هستند که تا پیش از اول ژانویه 1967میلادی برابر بایازده دی1347 سلاح هسته ای یا دیگر وسایل منفجره هسته ای را تولید و منفجر کرده باشند.طبق این تعریف چین، فرانسه،روسیه،انگلیس وآمریکا(اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد) به طور رسمی دارای سلاح هسته ای شدند.تاکنون یکصدوهشتادوهشت کشور جهان با امضای آن به پیمان نامه پیوسته اند. هند، پاکستان و اسرائیل این پیمان نامه را نپذیرفته اند. کره شمالی نیز پس از نقض پیمان در نهایت از این پیمان خارج شد. طبق این معاهده کشورهای دارای سلاح هسته ای نباید به طور مستقیم و غیرمستقیم به کشورهای غیربرخوردار در راه تحصیل این سلاح کمک کنند و کشورهای غیر برخوردار متعهد می شوند تا در این راه تلاش نکنند، هرچند به موجب ماده4 برخوردارها متعهد شده اند که فناوری هسته ای صلح آمیز را دراختیار غیر برخوردارها قرار دهند.اهداف پیمان ،جلوگیری از گسترش سلاح های هسته ای و پی گیری مذاکرات خلع سلاح هسته ای یکی ازاهداف مهم پیمان مذبور به شمار می رود، همچنین یاری رسانی به کشورهای غیر هسته ای درراه به کارگیری صلح آمیز فناوری هسته ای یکی دیگر از اهداف این پیمان بین المللی است.(http://en.Wikipedia.org/wiki/NUCLEAR- Non- proliferation- Treaty )
1-9 روش گرد آوری اطلاعات :
روش انتخابی برای انجام این تحقیق روش اسنادی و کتابخانه ای و مراجعه به اینترنت است. برای پاسخگویی به سوالات و جمع آوری اطلاعات پژوهش مجموعه ای از اسناد، کتب و مقالات مرتبط با موضوع و سایت های اینترنتی مورد مطالعه قرار گرفته است.
1-10 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات :
با عنایت به سطح تحلیل منطقه‌ای و بین المللی موضوع پژوهش‌، تجزیه و تحلیل اطلاعات بر مبنای روش استدلال منطقی و به صورت کیفی خواهد بود.
1-11 متغیرها و واژه های کلیدی :
متغیر مستقل : اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت وگاز اتحادیه اروپا
متغیر وابسته : رویکرد کوتاه و میان مدت اتحادیه اروپا برای حصول به نتایج
واژگان کلیدی: تحریم ، اتحادیه اروپا ، نفت، اوپک،انرژی هسته ای
1-12 پیشینه و ادبیات پژوهش :
با اینکه از آغاز تحریم ها تاکنون مدت زیادی نگذشته است اما به لحاظ اهمیت و وسعت و تأثیرگذاری این تغییرات، مقالات زیادی در خصوص تحریم های نفتی ایران و موضوع هسته ای جمهوری اسلامی ایران و مذاکرات با 1+5 به رشته تحریر در آمده است اما پژوهش زیادی در خصوص بررسی راه کارهای تأمین انرژی اتحادیه اروپا بعد از تحریم نفتی جمهوری اسلامی صورت نگرفته است، لیکن به ذکر تعدادی پایان نامه و مقاله مرتبط با این موضوع(اتحادیه اروپا و مسئله هسته ای ایران) اشاره می گردد:

-((کتاب نظریه های تحریم اقتصادی))که باکوشش مصطفی زهرانی درسال 1976،دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی منتشر کرده است به برخی مباحث نظری پیرامون تحریم ها پرداخته است که عموماً ترجم? مقالات صاحبنظران خارجی است.درحالی که تحریم های اقتصادی چیز جدیدی نیست ،دست کم از جنگ جهانی اول به این سو، تحریم اقتصادی به عنوان ابزار قوی در سیاست خارجی کشورها مطرح شده است.محققان سیاست بین الملل و روابط بین الملل نیز با مطالعه مجموعه موارد تحریم های اقتصادی با شیوه های عملی سعی کرده اند نظریه های مختلفی به دست آورند.
سازوکارهای عملی تحریم های اقتصادی و عواملی که درموفقیت یا شکست آن دخیل است چندان متنوع است که کشورهای تحریم کننده نمی توانند پیش بینی درستی داشته باشند.به همین سبب توجه به تحولات روزمره واظهارات سیاستمداران و دولتمردان کشور تحریم کننده یا تحریم شونده نیز در مواردی گمراه کننده است.زیرا،چه بسا خود آن ها نیز از کاری که انجام می دهند درک درستی نداشته باشند.از این رو دقت و مطالعه بحث های نظری که براساس تجربه های گذشته به دست آمده است نه تنها برای محققان ، بلکه برای سیاست گذاران نیز مفید است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

-کتاب((تحریم ایران:شکست یک سیاست))نوشت?حسین علیخانی؛ترجمه محمد متقی نژاد در سال1380که دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه آنرا منتشر کرده است به بررسی گذشته،حال و آینده تحریم های آمریکا بر ایران از جنبه نظری و عملی پرداخته است. نویسنده آن به تفصیل فرآیند تیرگی فزاینده میان روابط تجاری ایران-آمریکا را تشریح می کند که از زمان سقوط شاه و بحران گروگانگیری سال 1979-80 آغاز شده است.تحریم ایران به صورت یک طرفه باقی مانده است و ناگزیر شرکت های غیر آمریکایی وعمدتاً اروپای غربی، تجارت با ایران را در دست گرفته اند.درحالی که آمریکایی ها مجبور به معامله نکردن با ایران هستند.آمریکا برای پاسخ دادن به این اقدام کوشید در خصوص هر کشور ثالثی که تحریم را بشکند قوانین فرامرزی وضع کند.اما اعتراض متحدان آمریکاکه نمی توانستند با ایران قطع رابطه کننداین رهیافت را ناممکن ساخت.خصومت رسمی آمریکا با ایران با نقش گروه های صاحب نفوذ طرفدار اسرائیل فزونی گرفته ومسأل? رفع تحریم ها را مشکل ساخته است.اما عد? زیادی از ناظران آمریکایی اکنون معتقد شده اندکه تنها نتیج? سیاست تحریم،محروم شدن آمریکا از بخش سود آور تجارت بین المللی است.کتاب تحریم ایران جزییات وضع قوانین فرامرزی را با دقت بررسی وتحلیلی نقدانه وجامع از این سیاست عرضه می کند.این اثر همچنین به شکلی جامع و با استنادبه مدارک متقن منابع مکتوب مهمی رابررسی وتأثیر تحریم ها بر ایران را ارزیابی کرده است.
-درکتاب اتحادیه اروپایی که جناب دکتر سعید خالوزاده در سال 1383به رشته تحریر در آورده و در چندین نوبت نیز تجدید چاپ شده است درفصل های مختلف به بررسی روند شکل گیری اتحادیه اروپا،اصلاحات ساختاری آن،ساختارتشکیلاتی،نهادهای اصلی این اتحادیه،سیاست خارجی مشترک اتحادیه اروپایی و روابط خارجی آن با شرق اروپا و امریکا،مناسبات فراآتلانتیکی، قدرت اقتصادی وپولی اتحادیه وروابط اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی پرداخته شده است.درفصل نهایی این کتاب ارزشمند که به بررسی روابط اتحادیه اروپا با ایران پرداخته شده است تأثیر فعالیت هسته ای ایران برروابط اتحادیه اروپا را مورد بررسی قرار داده است .
-درکتاب اروپا ویژه اتحادیه اروپا درسال1382 تعدادی از مقاله های مختلف مرتبط با اتحادیه اروپا جمع بندی و به چاپ رسیده است که به بررسی تاریخچه اتحادیه اروپا، نظام های حقوقی این اتحادیه،چشم انداز جایگاه بریتانیا در اروپا،ژئوپلتیک نوین اروپا و هم گرایی امنیتی اروپا پرداخته شده است.
-کتاب اروپا2 که ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد شامل: مقالاتی در خصوص جامعه اروپا وانقلاب ایران ،ارزیابی تحلیلی روابط ایران و اتحادیه اروپایی ، توافق های تجاری-اقتصادی ایران،اتحادیه اروپا و چالش های حقوق بشری در روابط ایران و این اتحادیه و بررسی گفت وگو -های انتقادی تا مشروط می باشد که در سال1382 به چاپ رسیده است .
-در کتاب 3 اروپا نیز که از مقالات متعدد تشکیل شده ودر سال1383به چاپ رسیده است و به عنوان جلد دوم این کتاب و ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد به بررسی موارد مختلف روابط ایران و اتحادیه پرداخته و چشم انداز روابط این دو بازیگر را در چارچوب تحولات جهانی و تبیین مواضع اتحادیه اروپا در خصوص برنامه هسته ای ایران را مورد بررسی قرارمی دهد.
-درسال 1389پژوهشی درخصوص رژیم غاصب صهیونیستی وتوهم حمله به تأسیسات هسته -ای ایران، توسط پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی به چاپ رسید که به بررسی تحلیل و ارزیابی مزایا و معایب حمله یا عدم حمله رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته ای ایران و در نتیجه ارائه بهترین گزینه در این زمینه پرداخته است.
-پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی مجدداً در سال 1389 گزارشی کاربردی ، ایران هسته ای از نگاه صاحب نظران غربی به چاپ رسانید که در آن به ترجمه چند مقاله مانند: بازداشتن هسته -ای ایران که به چالش های هسته ای ایران،پیامد های دیپلماتیک و امنیتی محتمل ایران مجهز به تسلیحات هسته ای پرداخته شده که به شکلی به عنوان منبع فکری دستگاه سیاست خارجی امریکا عمل می کند .
– مجله سیاسی-راهبردی بصائر نیز که توسط سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی به چاپ می رسد در شماره 325-سال بیست و نهم-دی ماه 1391 نیز به بررسی تحریمی جدید سنای امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران پرداخته است ودر شماره 219 خود که در خرداد 1391 به چاپ رسانیده به بررسی مذاکرات هسته ای ایران با کروه 1+5 پرداخته است. این مجله در شماره 317خود در سال 1390 نیز با موضوعی به نام تنگه راهبردی به تحلیلی بر اهمیت راهبردی تنگه هرمز در ارتباط با تحریم احتمالی نفتی پرداخته است.
-ماهنامه امیران فردا نیزدر شماره پنجاه و پنج -مرداد وشهریور 1391 نیز موضوع تحریم نفتی اروپا علیه ایران را با عنوان شروع بازی خطرناک مورد بررسی قرار داده است .
-پژوهشکده مطالعات راهبردی در ماه نگار راهبردی دیدبان امنیت ملی،شماره چهارم مرداد 1391 نیزمقالاتی درمورد تحریم های جدید؛افزایش هزینه غرب وسناریوی ایران مجهزبه بمب هسته ای: فریبی استراتژیک و همچنین در شماره چهاردهم خود در خرداد 1392وضعیت تحریم های بین المللی را بررسی و به چاپ رسانده است.
-درپایان نامه هایی نظیر نقش اتحادیه اروپا در معادله هسته ای ایران(نرگس آرین فر)تأثیر هسته ای شدن ایران بر روابط اتحادیه اروپا و آمریکا(میرزائی)-نقش انرژی در تأمین امنیت ایران و اتحادیه اروپا(حوریه کافیان)-بررسی تطبیقی سیاست های امریکا و اتحادیه اروپا در جهت دستیابی به منابع انرژی نفت(مصطفی آقا باقری)-روابط ایران و اتحادیه اروپا(اسدالله شبانی)- نیز به موضوع هسته ای شدن ایران پرداخته شده است ولی به رویکرد اتحادیه اروپا در خصوص نحوه تحریم ها و راه کارهای تأمین انرژی پرداخته نشده است.
1-13-سازماندهی تحقیق:
این پژوهش درپنج فصل اصلی و یک قسمت نتیجه گیری تنظیم شده است.در فصل اول به کلیات تحقیق پرداخته شده است،در فصل دوم چارچوب تحقیق بر اساس نظریه و رویکرد رئالیسم ارائه شده است،در فصل سوم شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه عرضه شده است، در فصل چهارم تحریم های نفتی علیه کشورمان بیان شده است و در فصل پنجم به سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود اشاره شده است.
فصل دوم :
مطالعات نظری

تحقیق دانلود b (40)

دردناک آن سرزمین بـه هموطنانش هشدارمى داد و آنان را بـه مقاومت در مقابل توطئـه هـای استعمـار فرا
می خواند. وهمین احساس تعهد انسانی واجتماعی بود که وى را پرچمدارادبیات مقاومت گردانید و او را ملقـب
بـه شاعـر وطن نمـود تا جایی کـه وطن مهمتریـن مضمون شعــرى وی را تشکیـل می دهد.

ابراهیـم طوقان ، با استفـاده هنرمندانـه ازمیراث گذشتـه عرب ، بـه خوبـى تـوانست احساس وعواطف را کـه
جان مایـه شعر رومانتیک است ، با نو گرایـى رئالیسم ، در هــم بیامیزد . و بین احساس درونـى خویـش
وحوادث دردناک پیرامونش ، پیوندى عمیق وناگسستنى ایجاد نماید. کـه همین ایجاد پیوند بین حال وگذشته است
که به شعر وى لطافت ، قوت و استحکام می بخشد.

از یک سو زبان وسبک بیـان طوقـان بسیـار آسان و قابل فهـم براى همگان ، وگاهی به شدت تهکمی و انتقادی
است و از سوى دیگر، شعر او اگر چه نمادی از مقاومت و با زبانى سهل وهمه فهم است ، اما هیچگاه خالی
ازصور خیال و زیبایى‌هاى هنرمندانه شاعرى چیره دست نیست . و از آن میان ، بـه کارگیرى استعاره ،
مهمترین عنصر بلاغی است کـه در دیوان او بـه وفـور مشاهده مى گردد.

علاوه بر آنچـه بیان شد ، اقتباسهـای فراوان قرآنـی ، که از عشقی بی پایان حکایت مى کنـد ، الهام بخش
بسیاری از اشعار وطنی و ملی ابراهیم طوقان است ، و رمز و راز ماندگاری نام این شاعرجوان، در امتداد
نسلهای پس ازاو را، باید درهمین امر جستجو کرد.
ابراهیم طوقان در سال 1941م و درسن 36 سالگی، وپیش ازاشغال سرزمین فلسطین، دارفانی را وداع گفت.
* * * * *
واژه های کلیدی : ابراهیم طوقان ، ادبیات معاصرعربی ، شعر ، وطن ، صور خیال ، فلسطین .
مقدمه
هنر و ادب ، یادگار فکـرو اندیشه صاحب خردانی هستنـد کـه فرهنگ و تمدن بر جـای مانـده
از ملتهـا را در دل خود جای داده و آرمانهای آنها را با نقش و نگارهای زرین بر دیباچه تاریخ
حک می کنند .
ادبیات واژه ای کهـن است که قرنهـای متمادی با تعابیر مختلف معنا شده و امروزآن را هنر
اندیشه وقلم معرفی می کنند که همسوی با دگرگونیهـای سریع دانش و اندیشه انسان قرن بیستـم
متحول گشته ، آنچنان که همه زوایای زندگی بشر را از غرب تا شرق در برمی گیرد .
تحولی که در اروپا و غرب متولـد شد در شرق رشد کرد و در راستا ی آن جهان عرب عمیقا
تحت تأثیر ادبیات بیگانه قرار گرفت تاجایی که شعراین قوم به تبعیت از دگرگونیهای اندیشـه
و فکر آنهـا دستخوش تغییرات چشم گیری شد . ابتدا در حوزه معنـا و مفهوم کـه نتیجـه آن

شکل گیری مکتب کلاسیک به پرچمداری سامی بارودی و دوستانش احمد شوقی ، صدقی
الزهاوی و بقیه بود و سپس در قلمروتصویرکه شاعرانی رمانتیک همچون ابو شادی ، شابی
،میخائیل نعیمه و دیگران را به ادبیات عرب عرضه کرد ودر نهایت تغییر درموسیقی و زبان
شعرکه موج جدیدی ازشاعران نوگرا همانند نازک الملائکه ، سیّاب ، ادونیس ، محمد الماغوط
وغیره را که رمزواسطوره وابهام را به طورجدّ درلابه لای شعرشان گنجاندند ،به خودمشغول
ساخت .
اگر چه تحولات ادبیات عرب در تأثیر از غرب و به تبعیت از آن صورت گرفت ، اما مفهومی
زیباتر و با ارزشتر ازآن دردل خود بـه نام ادب مقاومت و عشق بـه وطن جای داد کـه ادیبـان
بسیاری را به خود مشغول ساخت .

ادبیات مقاومت که در پی قضیه فلسطین اشغالی شکل گرفت ، افکار همـه را به خود معطوف
ساخت و قلم بیشتر نویسندگان را در راستای مضامـین خود سوق داد . آنچنان که شاعری چون
مشهور ” درحاشیه دفتر شکست ” نتوانست نسبت بـه این مهم بی توجه بمانـد . و اندیشمندان
وشاعرانی چـون ابراهیم طوقان ، محمود درویش و أمل دنقل عمـرگرانمایـه خـود را صرف
بیداری ملت و سربلندی وطن کردند .
ابراهیم طوقان درمیان این شاعران دلسوز ، کسـی است که صفحات این پایان نامه بـه وی
اختصاص یافته است .
شاعـری غریب کـه قومش صدای او را نشنیدند و با فریادهـای گرفته اش بیدار نشدند ، و با
بی مبالاتی به دعوت های او سرزمین وحی ، اولین قبله گاه مسلمین و مهـد انبیای الهـی را در
معرض نابودی قرار دادند و آن را اندوهی عمیق همچون غده چرکینی ساختند کـه قلب تبار
عرب را از کرانه های نیل تا فرات به درد می آورد .
شعر ابراهیم غزلی است با عاطفـه ای عمیق ، تصویری است صادق از درون وی ، احساسـی
است متفاوت از احساس شاعران گذشتـه ، لیلای او ساحل زیبای بیروت و دخترزیبای قدس
باغهای سرخ انار است که الهام بخش شعرش می باشند . عشق در وجود او آرمانی رؤیایی
نیست بلکـه حقیقتـی است روشن در سرای وجـود ، آن را مـی بیند و لمس مـی کند ، عاشـق
می شود و تپشهای قلبش را می سراید ، و بی پروا درغم از دست دادنش می گرید .
وطنیات ابراهیم سروده ای است کـه او را شاعری مخلص ، حساس ، صادق ، دلسوز ، دور
اندیش وعربی الأصل معرفی می کنند . شعری کـه در بیشتر مناسبت ها آن را می سراید ، گاه
در جمع زمین فروشان سودجو :
وطنٌ یُباعُ و یُشترَی و تَصیحُ : ” فلیحیَ الوطن ” ( ابراهیم طوقان ،
2005م ص288)

میهن خرید و فروش می شود ، و تو فریاد می زنی : ” زنده باد وطن ” !
و گاه در مراسم خاکسپاری شهیدی فداکار :
قسماً بأمّکَ عندَ موتِکَ وَ هیَ تهتفُ بالنشیدِ
و ترَی العزاءَ عن إبنِها فی صیتِهِ الحسن البعیدِ
ما نال مَن خدمَ البلادَ أجلَّ مِن أجرِ الشهیدِ ( هـمان ، ص 283 )
سوگند به ماتم سرایی های مادرت به هنگام مرگت
ودر حالی که تنها تسلی بخش خاطر او در مرگ فرزند ، شهرت ماندگار اوست
پاداش هیچ خدمتگذار به میهن برتر از اجرو پاداش شهید نیست .
طوقـان قصیده هـای پرمعنایی در این باب بر جای گذاشته که نور و آتش را با هم در فراسوی
دیدگـان خواننـده اش می افکنـد و درهـای بستـه عشقِ بـه وطن را بـه روی عرب مـی گشایـد .
شعرش محـدود بـه مدح شهیدان و ذم زمین خـواران نمی شود ، بلکه جسارت آن در إنذار و
تحذیر رؤسای دولت وقت و خیانت عربهای ضعیف و وطن فروش نمایان است .
در خطاب به دولت انگلستان که قیمومیت فلسطین را داشت ، می نویسد :
أُغدری غدرَ القویِّ بالحسین بن علیِّ
لستِ بالخِلِّ الوفیِّ للحلیفِ العربی
فاملأی التاریخ عاراً ! ( همان ، ص 309)
نیرنگ بورز همچون خیانت آن حاکم زورمند نسبت به حسین بن علی
تو برای همپیمانی عرب یاری وفادار نیستی
پس تاریخ را پر از ننگ کن !
ابراهیم طوقان با تمام نگرانیها و آرزوهایش در سن 36 سالگی دار فانی را وداع گفت و تباهی
سرزمینش را ندید . ( فدوی طوقان ، 2005م ، ص69 )
کلیات تحقیق
الف ) تعریف موضوع :
وطن شعری است جسورانـه ، سرشار از شجاعت توأم با حس قومیت وملیت گرایی . که در
شعر ابراهیم طوقان جایگاه خاصی را به خود اختصاص داده است ؛ تا جایی که مهمترین پدیده
های اجتماعی ، قومی وملی دردیوان وی درزیباترین غزلها ، با زبانی ساده که سرشارازصور
خیال است سروده شده است .

ب ) تاریخچه :
موضوع مورد بررسی مربوط بـه عصر معاصر عرب در ارتباط باشاعر مقاومت ابراهیم
طوقان میباشد کـه درسالهای اخیر تاحدودی دردنیای عرب پیرامون زندگی واشعارش تحقیقاتی
انجام شده ، ازجمله زندگی نامـه وی بـه قلم خواهرش فدوی طوقـان کـه درمقدمـه دیوانش چاپ
شده و یا بررسیهایی که بدوی مثلم و زکی المحاسنی از زندگی و شعر وی به عمل آوردنـد و
مقالاتی که دربعضی ازمجلات مانند المـوقف ( شماره هـای 417 و 422) و… به چاپ رسیده
است . و لیکن در ادبیات ایران ناشناختـه وشایان تأمل وتحقیق می باشد .
ج ) اهداف تحقیق :
این تحقیق با نگاهی عمیق بر ادب معاصر و ادب مقاومت بـه بررسی دیوان ابراهیم طوقان از
چهره های آن ، و معرفی جهانبینی وی واسلوبهای شعریش به خصوص وطنیات او کـه نمودی
ازتجدید است وعشق ومقاومت ، و همچنین آرایه های ادبی موجود دردیوان وی می پردازد .

د ) اهمیـت و ضرورت تحقیق :
ضرورت آشنایـی با ادب معاصر وادب مقاومت برای دانشجویان زبـان وادبیات عرب و گمنـام
بودن چهره مهمی چون ابراهیم طوقان درمیان ایشان چنین تحقیقی را می طلبید .
ه ) کاربرد نتایج تحقیق :
کاربـرد آن نظری است در جهت افزایش معلومات خوانندگـان ، پیرامـون ادب معاصـر و ادب
مقاومت وجایگاه شعر طوقان در ادب مقاومت .
و ) فرضیات:
1- ابراهیم طوقان در اشعارش بسیار متأثر از قرآن کریم است .
2- او در غزلیات از اسلوب قدیم پیروی کرده ودر معنا وتصویر توجه خاصی به تجدید دارد .
3- طوقان از غزل سنتی فاصله گرفتـه و آن را در خدمت مبارزه ومقاومت به کار برده است

لذا شعر او نقطه عطفی درغزل معاصر عربی به شمار می آید .
4- وصف وتصویر در شعرطوقـان زنده و پویا است .

فصل اول :
ابراهیم طوقان و تحولات سیاسی ، اجتماعی و ادبی
فلسطین در گستره حیات وی (1905م-1941 م)

الف ) تحولات سیاسی ، اجتماعی
ب ) تحولات ادبی
ج ) زندگی ابراهیم

د ) سیر تحول اندیشه ابراهیم
ه ) طوقان از دیدگاه ناقدان و شاعران
ابراهیـم مولود سرزمینـی زیبا ست با قدمتـی چند هزار ساله و تاریخی آغشته به خون ، که اگر
بخواهیم صفحاتی حتـی اندک از آن را بـه قلم بکشیم روزهـا بلکـه ماهها زمان مـی برد ، اما
لازمـه شناخت هر چـه بهتر این شاعر توانا و فهم شعرهـای ارزشمندش آن است کـه تحولات
پیرامون وی را در گستره زندگی نه چندان طولانیش ذکر کنیم .
الف ) تحولات سیاسی ، اجتماعی
فلسطین اگر چـه در طول تاریخ مهد کشمکشها ودرگیریها بوده است اما در این دهه های اخیر
حوادث زیادی را تجربه کرده است .
این سرزمین تا قبـل از 1948م قطعه ای از بلاد عرب محسوب می شد کـه حکومت عثمانی
سالها بر آن حکم رانده و بسیاری از عقب ماندگیهای فرهنگی و اجتماعی را در آن بـه جای
گذاشتـه بود . اما پس از شروع جنگ جهانی اول شریف حسین ، امیر مکه مخفیانه با نماینده
دولت انگلستان در مصر ” سر هنری مکماهون ” وارد مذاکره شـد و مذاکرات آنها بر روی
شرایط قیام و انقلاب اعراب علیه دولت عثمانی دور می زد . ( بی آزاران ،1345ش ، ص21)
و از طرف دیگر انگلستان برای حفظ هندوستان که مستعمره آن بود ناگزیرازتسلط بر ممالک
آسیا و جلوگیری از تهاجم روسیه وفرانسه به هند بود وباید بر کانال سوئز که در دست عثمانی
بود مسلط می شد لذا با حیلـه و ترفند خود را حامی استقلال اعراب نشان داد ودرقیامشان
علیـه ترکان عثمانی به آنان یاری رساند . و نهایتـا دولت انگلستان در 20 ژانویه 1915م
اعلام کرد خواستـه های اعراب را مورد توجه قرار می دهد و … که در پی آن اعراب آماده
انقلاب شدند .
در 10ژوئن 1916میلادی با تیراندازی اعراب به طرف اردوگاههای نظامی سربازان عثمانی

آتش انقلاب شعله ور شد ، انقلابیون در ژوئیه 1917 م وارد بندر عقبه شدند و در راستای
فتوحات آنها ، قبایل زیادی از فلسطین و اردن و سوریه به آنها پیوستند ، اما این انقلاب فقط تا
نهم دسامبر 1917م ظاهری عربـی داشت و با پیوستن متفقین به آنها و ورود مستقیم لشکر

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

بریتانیا از طرف غرب اردن و بیرون راندن عثمانیها از شام کم کم نقشـه هـای شوم انگلیس
ومتحدانش خود را نشان داد .
پس از اتمام جنگ مفاد قرارداد ” سایکس-بیگو ” که بین انگلستان و فرانسـه در تاریخ 26مه
1915 م منعقد شده و دولت روس هم آن را امضا نموده بود و درباره تقسیم دولتهای استقلال
یافته از حکومت عثمانی بین آن دو بود ، نمایان شد . ( زعیتر، بی تا ، صص 84 و85)
دولت انگلستان همزمان بـا قرار داد و مذاکراتش با اعراب باب مذاکرات را نیز با سران
صهیونیسم * بازکرد و ” بالفور ” وزیر خارجـه بریتانیا با وعده تشکیل یک کانون ملی یهود
در فلسطین موجب رضایت خاطر آنها ویهودیان گردید ؛ و حکومت فرانسه و رئیس جمهور
وقت آمریکا یعنی ” ویلسون ” را نیز به اعلام پشتیبانی از آن واداشت .
که در پی آن وبه پیشنهاد ویلسون کمیسیون ” کینگ – کرین ” تشکیل شد که از همان بدو امر
اعضای انگلیسی و فرانسوی مسیر جریان کمیسیون را به سوی تأمین منافع خود از جملـه
قیمومت انگلستان بر فلسطین و فرانسه برسوریه ولبنان ، هدایت کردند . ( بی آزاران ، 1345ش
صص 25و26و27)

*به هنگام قیمومت انگلستان بر فلسطین ، ادعای موهوم وحدت نژادی یهودیان عالم که به لحاظ واقعیت های تاریخی به شدت مخدوش ومردود است در انگلستان مطرح ودامن زده شد وعده ای از یهودیان اندیشه ملت واحد یهودرا مطرح و جهت تشکیل کشوری مستقل برای استقرار آن ملت ، اقداماتی را شروع کردند که مورد تشویق و حمایت جدی دولت انگلیس قرار گرفت ، این عده ، گرفتن کمکهای مالی از یهودیان ثروتمند را آغـاز نموده و برای پیشبرد مقاصد خود حزبی را تشکیل دادند ونام ” صهیون ” را که نام کوهی در فلسطین است ( و آرامگاه حضرت داوود و حضرت سلیمان و عده ای از انبیای بنی اسرائیل در بالای آن قرار دارد ) بر خود نهادند . که بعدها جنبش های عظیمی جهت مهاجرت یهودیان به سرزمینهای اشغالی انجام دادند .
( بی آزاران ، 1345ش ص28)

قبل از ورود کمیسیون بـه منطقه شام در ژوئن 1919م فیصل فرزنــد ملک حسین از مردم
سوریـه و فلسطین و لبنان دعـوت کرد که کنگره ای به منظور اتخاذ تصمیمات لازم در مورد
اظهـار خواسته مردم و تعیین نحوه حکومت تشکیل دهند که قطعنامه آن به صورت ذیل صادر
شد :
1- قرارداد سایکس- بیگو باید لغو شود .
2- وعده بالفور غیر قانونی وغلط اعلام شود .
3- هر قانونی که منجر به تقسیم سوریه شود مردود است .
4- تشکیل دولت یهودی در فلسطین به هیج وجه مورد اجازه و رضایت مردم نیست .
و درپـی آن اعضای آمریکایی کمیسیون بـه حمایت از مردم رفراندمـی ترتیب دادند و گزارش
خود را دال بر اینکـه ملت سوریـه خواهان استقلالند وبا هر گونه تشکیل دولت یهودی مخالفند
و… اعلام داشت که البته تا بـه امروز این گزارش بایگانی وکوچکترین ترتیب اثری به آن داده
نشد. ( زعیتر، بی تا، ص 106و107)
نهایتا انگلیس وفرانسـه سرگرم تقسیم ارث دولت عثمانی شدند وتوافق نمودند کـه فرانسـه حاکم
بر سوریه و فلسطین هم ، تحت اختیار انگلیس درآید ، که در راستـای این هدف روز 28 ژوئن
” پیمان جامعه ملل ” در کنگره صلح ” ورسای ” بـه امضا رسید که ماده 22 این پیمان اساس
مسأ له تحت حمایت گرفتن کشورهای ضعیف رابه بهانه آموزش حکومت داری،تشکیل می داد
(همان ، ص 108)
پس از تشکیل کنفرانس پاریس در روز 21 ژانویه 1920 م بدون شرکـت آمریکا ، در تعییـن
تکلیف خاور نزدیک و احالـه آن بـه یک سلسله کنفرانسهای بین المللی ، اعراب در صدد
برآمدند تا خود برای احراز حقوق خویش اقدام کنند . بـه خاطر همین در 6 مارس همـان سال
کنگره عمومی سوریـه دردمشق تشکیل شد و ملک فیصل طـی پیامی آینده سرزمینهای عربی
را بر اساس اصل خود مختاری وآزادی ملتها خواستار شد ودر روزهشتم قطعنامه کنگره دال
بر استقلال طلبـی اعراب و ردّ ادعـای صهیونیسم را از بالکن شهرداری دمشق خطا ب به

جمعیت عظیمی قرائت و امیر فیصل بـه نام سلطان متحد سوریـه یعنی سوریه ، لبنان وفلسطین
اعلام گردید ، کـه این تصمیم خوشایند دولتهـای انگلیس و فرانسه نبود ، لذا اعتراضات خود را
به ملک فیصل اعلام داشتند ودر پی فعالیتهایی کـه انجام دادند نهایتا رهبران سیاسی لبنان بـه
پشتیبانی مقامات فرانسوی در 22مارس 1920م استقلال لبنان را اعلام ودر همان سال سوریه
تحت قیمومت فرانسه در آمد واما سرنوشت فلسطین چنین بود که در 22ژوئیه 1922م شورای
سازمان ملل قیمومت آن را رسما به انگلیس دهد . ( الحصری ، 1948 م ، صص220و223)
بریتانیا در 6 ژانویه 1920م ” هربرت ساموئل ” انگلیسـی یهودی تبار را به عنوان نماینده
عالی خود درفلسطین گماشت ،واو دردو ماهه نخست مأموریتش برای ترغیب وتشویق یهودیان
به مهاجرت فلسطین توانست 16500 یهودی را وارد این سرزمین کند .
و از اقدامات دیگری که انگلیس انجام داد این بود کـه برای تحمیل خواستهای خود بـه فلسطینی
ها ، مفتـی بیت المقدس را به عنوان رهبر مسلمانان فلسطین به رسمیت شناخت کـه در سال
1920م یکی از همین مفتی هـا یعنی حاج امین حسینی فرزند کامل الحسینی بـه مخالفت از
سیاستهـای انگلستان برخاست و یکـی از رهبـران شورش اعراب بیت المقدس شد . ( بی آزاران
، 1345ش ، ص45)
و بـه رهبری او و دیگر سران فلسطینی تظاهرات و درگیریهای زیادی شکل گرفت ، از جمله
اعتراضهـای 5/5/1919م ویا درگیریهای ماه مـه 1920م که درشهر یافا به وقوع پیوست و…
حاج امین تا سال 1947م کلیه فعالیتهای فلسطینـی ها را رهبری می کرد .
در 22 ژوئیه 1922 م انگلستان لایحـه قوانین سرپرستی فلسطین را تنظیم وبرای تصویب بـه
جامعه ملل فرستاد که مورد موافقت و امضا قرار گرفت . این لایحه تقریبا صورتـی از همان

یادداشتی بود کـه صهیونیستها در فوریـه 1919م به کنگره صلح ورسای تقدیم کرده بودند ، که
در آن به وعـده بالفوروالتزام انگلستان برای اجرای آن اشاره شده است .(زعیتر، بی تا، ص115)
درراستای تحقق این هدف ساموئیل در گام اول یک یهودی افراطی بـه نام “نورمن بینتویتس ”
را به قائم مقامی منصوب واورا مأمورتدوین قوانین و آئین نامه های کشوری ساخت ، ودر پـی
آن وی نیز پستهای کلیدی ومهـم را بـه یهودیان دیگر واگذار کرد ، حتی او زبان عبـری را در
کنار عربی زبان رسمی اعلام کرد … ودر همراهـی او دولت بریتانیا ، مساحتهای فراوانی از
زمین های مرغوب دولتی را به سود یهودیان مصادره کرد ودر سال 1921م امتیاز تولید برق
را به مدت 7 سال به روتنبرگ یهودی روسی تبار واگذار کرد …
در پی این بی عدالتیها و تجاوزگریها درگیریهای شدیدی بین عرب ویهود صورت گرفت که از
مهمترین آنها قیام براق بود .
این قیـام در سال 1929م در اعتراض بـه عمل یهودیانی که در روزعید کفاره وسایل عجیب و
جدیدی را با خود به پای دیواربراق (بخشی از باروی غربی حرم شریف ، وبه اعتقاد مسلمانان
مکان بسته شدن اسب رسول خدا در شب معراج و به گمان یهود دیوار ندبه و بخشی از قسمت
بیرونی دیوار غربی معبد باستانی آنهاست ) آوردند و شبانگاه در بوق وکرنا دمیدند، صورت
گرفت . و 15 روز بـه طول انجامید و نتیجـه آن شهادت چندین فلسطینی و اسارت و تبعید آنها
وکشته شدن بسیاری از یهودیان گشت .
البته دادگاههای انگلیسی برای محاکمه انقلابیون شروع به قضاوتهای نا عادلانه کردند از جمله
اعدام فؤاد حجازی ، عطا الزیر ، محمد جمجوم و محکوم کردن قریب به 800 نفر عرب و…
که البته نهایتا با بررسیهـای کمیسیون ، این دیوارازآن مسلمانان شناختـه شد . ( زعیتر ، بی تا ،
ص 156 )
همچنان شورشهای اعراب و درگیری بین آنها با سران انگلیسی ویهودی ادامـه داشت تا اینکـه

در سال 1939م انگلستان نظر خود را بـه صورت کتاب سفید منتشر ساخت که در مقدمه آن
اعلام داشت : ما بـه صراحت اعلام می داریم که قصد نداریم فلسطین را یک منطقه یهودی
نشین نماییم … و دولت انگلیس میل دارد کـه درفلسطین یک دولت مستقل ، متشکل ازنمایندگان
عرب ویهود تشکیل شود . ( همان ، صص 228و236)
با شروع جنگ جهانی دوم کتاب سفید فرصتی برای مطالعه نیافت . و چون در آن امتیازات
عرب ها چشمگیر نشان داده می شد یهودیان با دولت انگلستان سربه مخالفت برداشتند و
سازمانهای مخفی آنها شروع به تهدید و خرابکاری نمودند از جمله ویرانی بناها و… که در پی
این حوادث در سال 1944م بین نمایندگان سوریه ، عربستان ، مصر ، عراق ، لبنان ، و اردن
پیمانی مبنی بر اتحاد دول عرب و فلسطین به امضا رسید که در مارس 1945 م به صورت
اتحاد یه عرب در آمد .
برای حل مسأله فلسطین دهها کنفرانس و جلسـه با حضور عرب ویهود یا بـا عدم حضور آنها
تشکیل شد کـه نهایتا در 1947م مجمع عمومی سازمان ملل پیشنهاد تقسیم فلسطین را با 33
رأی موافق و13 رأی مخالف و 11 ممتنع تصویب نمود . . ( بی آزاران ، 1345ش ، ص76 )
در پی این تصمیم اتحادیه عرب ضمن صدور اعلامیه ای قطعنامه تقسیم را محکوم کرد و در

دانلود پایان‌نامه b (39)

دردناک آن سرزمین بـه هموطنانش هشدارمى داد و آنان را بـه مقاومت در مقابل توطئـه هـای استعمـار فرا
می خواند. وهمین احساس تعهد انسانی واجتماعی بود که وى را پرچمدارادبیات مقاومت گردانید و او را ملقـب
بـه شاعـر وطن نمـود تا جایی کـه وطن مهمتریـن مضمون شعــرى وی را تشکیـل می دهد.

ابراهیـم طوقان ، با استفـاده هنرمندانـه ازمیراث گذشتـه عرب ، بـه خوبـى تـوانست احساس وعواطف را کـه
جان مایـه شعر رومانتیک است ، با نو گرایـى رئالیسم ، در هــم بیامیزد . و بین احساس درونـى خویـش
وحوادث دردناک پیرامونش ، پیوندى عمیق وناگسستنى ایجاد نماید. کـه همین ایجاد پیوند بین حال وگذشته است
که به شعر وى لطافت ، قوت و استحکام می بخشد.

از یک سو زبان وسبک بیـان طوقـان بسیـار آسان و قابل فهـم براى همگان ، وگاهی به شدت تهکمی و انتقادی
است و از سوى دیگر، شعر او اگر چه نمادی از مقاومت و با زبانى سهل وهمه فهم است ، اما هیچگاه خالی
ازصور خیال و زیبایى‌هاى هنرمندانه شاعرى چیره دست نیست . و از آن میان ، بـه کارگیرى استعاره ،
مهمترین عنصر بلاغی است کـه در دیوان او بـه وفـور مشاهده مى گردد.

علاوه بر آنچـه بیان شد ، اقتباسهـای فراوان قرآنـی ، که از عشقی بی پایان حکایت مى کنـد ، الهام بخش
بسیاری از اشعار وطنی و ملی ابراهیم طوقان است ، و رمز و راز ماندگاری نام این شاعرجوان، در امتداد
نسلهای پس ازاو را، باید درهمین امر جستجو کرد.
ابراهیم طوقان در سال 1941م و درسن 36 سالگی، وپیش ازاشغال سرزمین فلسطین، دارفانی را وداع گفت.
* * * * *
واژه های کلیدی : ابراهیم طوقان ، ادبیات معاصرعربی ، شعر ، وطن ، صور خیال ، فلسطین .
مقدمه
هنر و ادب ، یادگار فکـرو اندیشه صاحب خردانی هستنـد کـه فرهنگ و تمدن بر جـای مانـده
از ملتهـا را در دل خود جای داده و آرمانهای آنها را با نقش و نگارهای زرین بر دیباچه تاریخ
حک می کنند .
ادبیات واژه ای کهـن است که قرنهـای متمادی با تعابیر مختلف معنا شده و امروزآن را هنر

اندیشه وقلم معرفی می کنند که همسوی با دگرگونیهـای سریع دانش و اندیشه انسان قرن بیستـم
متحول گشته ، آنچنان که همه زوایای زندگی بشر را از غرب تا شرق در برمی گیرد .
تحولی که در اروپا و غرب متولـد شد در شرق رشد کرد و در راستا ی آن جهان عرب عمیقا
تحت تأثیر ادبیات بیگانه قرار گرفت تاجایی که شعراین قوم به تبعیت از دگرگونیهای اندیشـه
و فکر آنهـا دستخوش تغییرات چشم گیری شد . ابتدا در حوزه معنـا و مفهوم کـه نتیجـه آن
شکل گیری مکتب کلاسیک به پرچمداری سامی بارودی و دوستانش احمد شوقی ، صدقی
الزهاوی و بقیه بود و سپس در قلمروتصویرکه شاعرانی رمانتیک همچون ابو شادی ، شابی
،میخائیل نعیمه و دیگران را به ادبیات عرب عرضه کرد ودر نهایت تغییر درموسیقی و زبان
شعرکه موج جدیدی ازشاعران نوگرا همانند نازک الملائکه ، سیّاب ، ادونیس ، محمد الماغوط
وغیره را که رمزواسطوره وابهام را به طورجدّ درلابه لای شعرشان گنجاندند ،به خودمشغول
ساخت .
اگر چه تحولات ادبیات عرب در تأثیر از غرب و به تبعیت از آن صورت گرفت ، اما مفهومی
زیباتر و با ارزشتر ازآن دردل خود بـه نام ادب مقاومت و عشق بـه وطن جای داد کـه ادیبـان
بسیاری را به خود مشغول ساخت .

ادبیات مقاومت که در پی قضیه فلسطین اشغالی شکل گرفت ، افکار همـه را به خود معطوف
ساخت و قلم بیشتر نویسندگان را در راستای مضامـین خود سوق داد . آنچنان که شاعری چون
مشهور ” درحاشیه دفتر شکست ” نتوانست نسبت بـه این مهم بی توجه بمانـد . و اندیشمندان
وشاعرانی چـون ابراهیم طوقان ، محمود درویش و أمل دنقل عمـرگرانمایـه خـود را صرف
بیداری ملت و سربلندی وطن کردند .
ابراهیم طوقان درمیان این شاعران دلسوز ، کسـی است که صفحات این پایان نامه بـه وی
اختصاص یافته است .
شاعـری غریب کـه قومش صدای او را نشنیدند و با فریادهـای گرفته اش بیدار نشدند ، و با
بی مبالاتی به دعوت های او سرزمین وحی ، اولین قبله گاه مسلمین و مهـد انبیای الهـی را در
معرض نابودی قرار دادند و آن را اندوهی عمیق همچون غده چرکینی ساختند کـه قلب تبار
عرب را از کرانه های نیل تا فرات به درد می آورد .
شعر ابراهیم غزلی است با عاطفـه ای عمیق ، تصویری است صادق از درون وی ، احساسـی
است متفاوت از احساس شاعران گذشتـه ، لیلای او ساحل زیبای بیروت و دخترزیبای قدس
باغهای سرخ انار است که الهام بخش شعرش می باشند . عشق در وجود او آرمانی رؤیایی
نیست بلکـه حقیقتـی است روشن در سرای وجـود ، آن را مـی بیند و لمس مـی کند ، عاشـق
می شود و تپشهای قلبش را می سراید ، و بی پروا درغم از دست دادنش می گرید .
وطنیات ابراهیم سروده ای است کـه او را شاعری مخلص ، حساس ، صادق ، دلسوز ، دور
اندیش وعربی الأصل معرفی می کنند . شعری کـه در بیشتر مناسبت ها آن را می سراید ، گاه
در جمع زمین فروشان سودجو :
وطنٌ یُباعُ و یُشترَی و تَصیحُ : ” فلیحیَ الوطن ” ( ابراهیم طوقان ،
2005م ص288)

میهن خرید و فروش می شود ، و تو فریاد می زنی : ” زنده باد وطن ” !
و گاه در مراسم خاکسپاری شهیدی فداکار :
قسماً بأمّکَ عندَ موتِکَ وَ هیَ تهتفُ بالنشیدِ
و ترَی العزاءَ عن إبنِها فی صیتِهِ الحسن البعیدِ
ما نال مَن خدمَ البلادَ أجلَّ مِن أجرِ الشهیدِ ( هـمان ، ص 283 )
سوگند به ماتم سرایی های مادرت به هنگام مرگت
ودر حالی که تنها تسلی بخش خاطر او در مرگ فرزند ، شهرت ماندگار اوست
پاداش هیچ خدمتگذار به میهن برتر از اجرو پاداش شهید نیست .
طوقـان قصیده هـای پرمعنایی در این باب بر جای گذاشته که نور و آتش را با هم در فراسوی
دیدگـان خواننـده اش می افکنـد و درهـای بستـه عشقِ بـه وطن را بـه روی عرب مـی گشایـد .
شعرش محـدود بـه مدح شهیدان و ذم زمین خـواران نمی شود ، بلکه جسارت آن در إنذار و
تحذیر رؤسای دولت وقت و خیانت عربهای ضعیف و وطن فروش نمایان است .
در خطاب به دولت انگلستان که قیمومیت فلسطین را داشت ، می نویسد :
أُغدری غدرَ القویِّ بالحسین بن علیِّ
لستِ بالخِلِّ الوفیِّ للحلیفِ العربی
فاملأی التاریخ عاراً ! ( همان ، ص 309)
نیرنگ بورز همچون خیانت آن حاکم زورمند نسبت به حسین بن علی
تو برای همپیمانی عرب یاری وفادار نیستی
پس تاریخ را پر از ننگ کن !
ابراهیم طوقان با تمام نگرانیها و آرزوهایش در سن 36 سالگی دار فانی را وداع گفت و تباهی
سرزمینش را ندید . ( فدوی طوقان ، 2005م ، ص69 )
کلیات تحقیق
الف ) تعریف موضوع :
وطن شعری است جسورانـه ، سرشار از شجاعت توأم با حس قومیت وملیت گرایی . که در
شعر ابراهیم طوقان جایگاه خاصی را به خود اختصاص داده است ؛ تا جایی که مهمترین پدیده
های اجتماعی ، قومی وملی دردیوان وی درزیباترین غزلها ، با زبانی ساده که سرشارازصور
خیال است سروده شده است .

ب ) تاریخچه :
موضوع مورد بررسی مربوط بـه عصر معاصر عرب در ارتباط باشاعر مقاومت ابراهیم
طوقان میباشد کـه درسالهای اخیر تاحدودی دردنیای عرب پیرامون زندگی واشعارش تحقیقاتی
انجام شده ، ازجمله زندگی نامـه وی بـه قلم خواهرش فدوی طوقـان کـه درمقدمـه دیوانش چاپ
شده و یا بررسیهایی که بدوی مثلم و زکی المحاسنی از زندگی و شعر وی به عمل آوردنـد و
مقالاتی که دربعضی ازمجلات مانند المـوقف ( شماره هـای 417 و 422) و… به چاپ رسیده
است . و لیکن در ادبیات ایران ناشناختـه وشایان تأمل وتحقیق می باشد .
ج ) اهداف تحقیق :
این تحقیق با نگاهی عمیق بر ادب معاصر و ادب مقاومت بـه بررسی دیوان ابراهیم طوقان از
چهره های آن ، و معرفی جهانبینی وی واسلوبهای شعریش به خصوص وطنیات او کـه نمودی
ازتجدید است وعشق ومقاومت ، و همچنین آرایه های ادبی موجود دردیوان وی می پردازد .

د ) اهمیـت و ضرورت تحقیق :
ضرورت آشنایـی با ادب معاصر وادب مقاومت برای دانشجویان زبـان وادبیات عرب و گمنـام
بودن چهره مهمی چون ابراهیم طوقان درمیان ایشان چنین تحقیقی را می طلبید .
ه ) کاربرد نتایج تحقیق :
کاربـرد آن نظری است در جهت افزایش معلومات خوانندگـان ، پیرامـون ادب معاصـر و ادب
مقاومت وجایگاه شعر طوقان در ادب مقاومت .
و ) فرضیات:
1- ابراهیم طوقان در اشعارش بسیار متأثر از قرآن کریم است .
2- او در غزلیات از اسلوب قدیم پیروی کرده ودر معنا وتصویر توجه خاصی به تجدید دارد .
3- طوقان از غزل سنتی فاصله گرفتـه و آن را در خدمت مبارزه ومقاومت به کار برده است

لذا شعر او نقطه عطفی درغزل معاصر عربی به شمار می آید .
4- وصف وتصویر در شعرطوقـان زنده و پویا است .

فصل اول :
ابراهیم طوقان و تحولات سیاسی ، اجتماعی و ادبی
فلسطین در گستره حیات وی (1905م-1941 م)

الف ) تحولات سیاسی ، اجتماعی
ب ) تحولات ادبی
ج ) زندگی ابراهیم

د ) سیر تحول اندیشه ابراهیم
ه ) طوقان از دیدگاه ناقدان و شاعران
ابراهیـم مولود سرزمینـی زیبا ست با قدمتـی چند هزار ساله و تاریخی آغشته به خون ، که اگر
بخواهیم صفحاتی حتـی اندک از آن را بـه قلم بکشیم روزهـا بلکـه ماهها زمان مـی برد ، اما
لازمـه شناخت هر چـه بهتر این شاعر توانا و فهم شعرهـای ارزشمندش آن است کـه تحولات
پیرامون وی را در گستره زندگی نه چندان طولانیش ذکر کنیم .
الف ) تحولات سیاسی ، اجتماعی
فلسطین اگر چـه در طول تاریخ مهد کشمکشها ودرگیریها بوده است اما در این دهه های اخیر
حوادث زیادی را تجربه کرده است .
این سرزمین تا قبـل از 1948م قطعه ای از بلاد عرب محسوب می شد کـه حکومت عثمانی
سالها بر آن حکم رانده و بسیاری از عقب ماندگیهای فرهنگی و اجتماعی را در آن بـه جای
گذاشتـه بود . اما پس از شروع جنگ جهانی اول شریف حسین ، امیر مکه مخفیانه با نماینده
دولت انگلستان در مصر ” سر هنری مکماهون ” وارد مذاکره شـد و مذاکرات آنها بر روی
شرایط قیام و انقلاب اعراب علیه دولت عثمانی دور می زد . ( بی آزاران ،1345ش ، ص21)
و از طرف دیگر انگلستان برای حفظ هندوستان که مستعمره آن بود ناگزیرازتسلط بر ممالک
آسیا و جلوگیری از تهاجم روسیه وفرانسه به هند بود وباید بر کانال سوئز که در دست عثمانی
بود مسلط می شد لذا با حیلـه و ترفند خود را حامی استقلال اعراب نشان داد ودرقیامشان
علیـه ترکان عثمانی به آنان یاری رساند . و نهایتـا دولت انگلستان در 20 ژانویه 1915م
اعلام کرد خواستـه های اعراب را مورد توجه قرار می دهد و … که در پی آن اعراب آماده
انقلاب شدند .
در 10ژوئن 1916میلادی با تیراندازی اعراب به طرف اردوگاههای نظامی سربازان عثمانی

آتش انقلاب شعله ور شد ، انقلابیون در ژوئیه 1917 م وارد بندر عقبه شدند و در راستای
فتوحات آنها ، قبایل زیادی از فلسطین و اردن و سوریه به آنها پیوستند ، اما این انقلاب فقط تا
نهم دسامبر 1917م ظاهری عربـی داشت و با پیوستن متفقین به آنها و ورود مستقیم لشکر
بریتانیا از طرف غرب اردن و بیرون راندن عثمانیها از شام کم کم نقشـه هـای شوم انگلیس
ومتحدانش خود را نشان داد .
پس از اتمام جنگ مفاد قرارداد ” سایکس-بیگو ” که بین انگلستان و فرانسـه در تاریخ 26مه
1915 م منعقد شده و دولت روس هم آن را امضا نموده بود و درباره تقسیم دولتهای استقلال
یافته از حکومت عثمانی بین آن دو بود ، نمایان شد . ( زعیتر، بی تا ، صص 84 و85)
دولت انگلستان همزمان بـا قرار داد و مذاکراتش با اعراب باب مذاکرات را نیز با سران
صهیونیسم * بازکرد و ” بالفور ” وزیر خارجـه بریتانیا با وعده تشکیل یک کانون ملی یهود
در فلسطین موجب رضایت خاطر آنها ویهودیان گردید ؛ و حکومت فرانسه و رئیس جمهور
وقت آمریکا یعنی ” ویلسون ” را نیز به اعلام پشتیبانی از آن واداشت .
که در پی آن وبه پیشنهاد ویلسون کمیسیون ” کینگ – کرین ” تشکیل شد که از همان بدو امر
اعضای انگلیسی و فرانسوی مسیر جریان کمیسیون را به سوی تأمین منافع خود از جملـه
قیمومت انگلستان بر فلسطین و فرانسه برسوریه ولبنان ، هدایت کردند . ( بی آزاران ، 1345ش
صص 25و26و27)

*به هنگام قیمومت انگلستان بر فلسطین ، ادعای موهوم وحدت نژادی یهودیان عالم که به لحاظ واقعیت های تاریخی به شدت مخدوش ومردود است در انگلستان مطرح ودامن زده شد وعده ای از یهودیان اندیشه ملت واحد یهودرا مطرح و جهت تشکیل کشوری مستقل برای استقرار آن ملت ، اقداماتی را شروع کردند که مورد تشویق و حمایت جدی دولت انگلیس قرار گرفت ، این عده ، گرفتن کمکهای مالی از یهودیان ثروتمند را آغـاز نموده و برای پیشبرد مقاصد خود حزبی را تشکیل دادند ونام ” صهیون ” را که نام کوهی در فلسطین است ( و آرامگاه حضرت داوود و حضرت سلیمان و عده ای از انبیای بنی اسرائیل در بالای آن قرار دارد ) بر خود نهادند . که بعدها جنبش های عظیمی جهت مهاجرت یهودیان به سرزمینهای اشغالی انجام دادند .
( بی آزاران ، 1345ش ص28)

قبل از ورود کمیسیون بـه منطقه شام در ژوئن 1919م فیصل فرزنــد ملک حسین از مردم
سوریـه و فلسطین و لبنان دعـوت کرد که کنگره ای به منظور اتخاذ تصمیمات لازم در مورد
اظهـار خواسته مردم و تعیین نحوه حکومت تشکیل دهند که قطعنامه آن به صورت ذیل صادر
شد :
1- قرارداد سایکس- بیگو باید لغو شود .
2- وعده بالفور غیر قانونی وغلط اعلام شود .
3- هر قانونی که منجر به تقسیم سوریه شود مردود است .
4- تشکیل دولت یهودی در فلسطین به هیج وجه مورد اجازه و رضایت مردم نیست .
و درپـی آن اعضای آمریکایی کمیسیون بـه حمایت از مردم رفراندمـی ترتیب دادند و گزارش
خود را دال بر اینکـه ملت سوریـه خواهان استقلالند وبا هر گونه تشکیل دولت یهودی مخالفند
و… اعلام داشت که البته تا بـه امروز این گزارش بایگانی وکوچکترین ترتیب اثری به آن داده

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نشد. ( زعیتر، بی تا، ص 106و107)
نهایتا انگلیس وفرانسـه سرگرم تقسیم ارث دولت عثمانی شدند وتوافق نمودند کـه فرانسـه حاکم
بر سوریه و فلسطین هم ، تحت اختیار انگلیس درآید ، که در راستـای این هدف روز 28 ژوئن
” پیمان جامعه ملل ” در کنگره صلح ” ورسای ” بـه امضا رسید که ماده 22 این پیمان اساس
مسأ له تحت حمایت گرفتن کشورهای ضعیف رابه بهانه آموزش حکومت داری،تشکیل می داد
(همان ، ص 108)
پس از تشکیل کنفرانس پاریس در روز 21 ژانویه 1920 م بدون شرکـت آمریکا ، در تعییـن
تکلیف خاور نزدیک و احالـه آن بـه یک سلسله کنفرانسهای بین المللی ، اعراب در صدد
برآمدند تا خود برای احراز حقوق خویش اقدام کنند . بـه خاطر همین در 6 مارس همـان سال
کنگره عمومی سوریـه دردمشق تشکیل شد و ملک فیصل طـی پیامی آینده سرزمینهای عربی
را بر اساس اصل خود مختاری وآزادی ملتها خواستار شد ودر روزهشتم قطعنامه کنگره دال
بر استقلال طلبـی اعراب و ردّ ادعـای صهیونیسم را از بالکن شهرداری دمشق خطا ب به

جمعیت عظیمی قرائت و امیر فیصل بـه نام سلطان متحد سوریـه یعنی سوریه ، لبنان وفلسطین
اعلام گردید ، کـه این تصمیم خوشایند دولتهـای انگلیس و فرانسه نبود ، لذا اعتراضات خود را
به ملک فیصل اعلام داشتند ودر پی فعالیتهایی کـه انجام دادند نهایتا رهبران سیاسی لبنان بـه
پشتیبانی مقامات فرانسوی در 22مارس 1920م استقلال لبنان را اعلام ودر همان سال سوریه
تحت قیمومت فرانسه در آمد واما سرنوشت فلسطین چنین بود که در 22ژوئیه 1922م شورای
سازمان ملل قیمومت آن را رسما به انگلیس دهد . ( الحصری ، 1948 م ، صص220و223)
بریتانیا در 6 ژانویه 1920م ” هربرت ساموئل ” انگلیسـی یهودی تبار را به عنوان نماینده
عالی خود درفلسطین گماشت ،واو دردو ماهه نخست مأموریتش برای ترغیب وتشویق یهودیان
به مهاجرت فلسطین توانست 16500 یهودی را وارد این سرزمین کند .
و از اقدامات دیگری که انگلیس انجام داد این بود کـه برای تحمیل خواستهای خود بـه فلسطینی
ها ، مفتـی بیت المقدس را به عنوان رهبر مسلمانان فلسطین به رسمیت شناخت کـه در سال
1920م یکی از همین مفتی هـا یعنی حاج امین حسینی فرزند کامل الحسینی بـه مخالفت از
سیاستهـای انگلستان برخاست و یکـی از رهبـران شورش اعراب بیت المقدس شد . ( بی آزاران
، 1345ش ، ص45)
و بـه رهبری او و دیگر سران فلسطینی تظاهرات و درگیریهای زیادی شکل گرفت ، از جمله
اعتراضهـای 5/5/1919م ویا درگیریهای ماه مـه 1920م که درشهر یافا به وقوع پیوست و…
حاج امین تا سال 1947م کلیه فعالیتهای فلسطینـی ها را رهبری می کرد .
در 22 ژوئیه 1922 م انگلستان لایحـه قوانین سرپرستی فلسطین را تنظیم وبرای تصویب بـه
جامعه ملل فرستاد که مورد موافقت و امضا قرار گرفت . این لایحه تقریبا صورتـی از همان

یادداشتی بود کـه صهیونیستها در فوریـه 1919م به کنگره صلح ورسای تقدیم کرده بودند ، که
در آن به وعـده بالفوروالتزام انگلستان برای اجرای آن اشاره شده است .(زعیتر، بی تا، ص115)
درراستای تحقق این هدف ساموئیل در گام اول یک یهودی افراطی بـه نام “نورمن بینتویتس ”
را به قائم مقامی منصوب واورا مأمورتدوین قوانین و آئین نامه های کشوری ساخت ، ودر پـی
آن وی نیز پستهای کلیدی ومهـم را بـه یهودیان دیگر واگذار کرد ، حتی او زبان عبـری را در
کنار عربی زبان رسمی اعلام کرد … ودر همراهـی او دولت بریتانیا ، مساحتهای فراوانی از
زمین های مرغوب دولتی را به سود یهودیان مصادره کرد ودر سال 1921م امتیاز تولید برق
را به مدت 7 سال به روتنبرگ یهودی روسی تبار واگذار کرد …
در پی این بی عدالتیها و تجاوزگریها درگیریهای شدیدی بین عرب ویهود صورت گرفت که از
مهمترین آنها قیام براق بود .
این قیـام در سال 1929م در اعتراض بـه عمل یهودیانی که در روزعید کفاره وسایل عجیب و
جدیدی را با خود به پای دیواربراق (بخشی از باروی غربی حرم شریف ، وبه اعتقاد مسلمانان
مکان بسته شدن اسب رسول خدا در شب معراج و به گمان یهود دیوار ندبه و بخشی از قسمت
بیرونی دیوار غربی معبد باستانی آنهاست ) آوردند و شبانگاه در بوق وکرنا دمیدند، صورت
گرفت . و 15 روز بـه طول انجامید و نتیجـه آن شهادت چندین فلسطینی و اسارت و تبعید آنها
وکشته شدن بسیاری از یهودیان گشت .
البته دادگاههای انگلیسی برای محاکمه انقلابیون شروع به قضاوتهای نا عادلانه کردند از جمله
اعدام فؤاد حجازی ، عطا الزیر ، محمد جمجوم و محکوم کردن قریب به 800 نفر عرب و…
که البته نهایتا با بررسیهـای کمیسیون ، این دیوارازآن مسلمانان شناختـه شد . ( زعیتر ، بی تا ،
ص 156 )
همچنان شورشهای اعراب و درگیری بین آنها با سران انگلیسی ویهودی ادامـه داشت تا اینکـه

در سال 1939م انگلستان نظر خود را بـه صورت کتاب سفید منتشر ساخت که در مقدمه آن
اعلام داشت : ما بـه صراحت اعلام می داریم که قصد نداریم فلسطین را یک منطقه یهودی
نشین نماییم … و دولت انگلیس میل دارد کـه درفلسطین یک دولت مستقل ، متشکل ازنمایندگان
عرب ویهود تشکیل شود . ( همان ، صص 228و236)
با شروع جنگ جهانی دوم کتاب سفید فرصتی برای مطالعه نیافت . و چون در آن امتیازات
عرب ها چشمگیر نشان داده می شد یهودیان با دولت انگلستان سربه مخالفت برداشتند و
سازمانهای مخفی آنها شروع به تهدید و خرابکاری نمودند از جمله ویرانی بناها و… که در پی
این حوادث در سال 1944م بین نمایندگان سوریه ، عربستان ، مصر ، عراق ، لبنان ، و اردن
پیمانی مبنی بر اتحاد دول عرب و فلسطین به امضا رسید که در مارس 1945 م به صورت
اتحاد یه عرب در آمد .
برای حل مسأله فلسطین دهها کنفرانس و جلسـه با حضور عرب ویهود یا بـا عدم حضور آنها
تشکیل شد کـه نهایتا در 1947م مجمع عمومی سازمان ملل پیشنهاد تقسیم فلسطین را با 33
رأی موافق و13 رأی مخالف و 11 ممتنع تصویب نمود . . ( بی آزاران ، 1345ش ، ص76 )
در پی این تصمیم اتحادیه عرب ضمن صدور اعلامیه ای قطعنامه تقسیم را محکوم کرد و در

منابع و ماخذ تحقیق b (38)

3-2-1-8- حکومت و سیاست در ترکیه32
3-3- بخش دوم: پیشینه تاریخی روابط ایران و ترکیه34
3-3-1- پیشینه تاریخی روابط ایران34
3-3-1-1- پیشینه روابط دو کشور در دوره صفویه و عثمانی( 1736 – 1501)34
3-3-1-2- پیشینه روابط در دوره حکومت افغان‌ها و عثمانی37
3-3-1-4- پیشینه روابط در دوره افشاریه و عثمانی( 1796 – 1736)37

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-3-1-5- پیشینه روابط در دوره زندیه و عثمانی(1794 – 1750)39
3-3-1-6- پیشینه روابط در دوره قاجاریه و عثمانی(1925 – 1787)39
3-3-1-7- مشروطه خواهی در ایران و عثمانی40
3-3-1-8- جنگ جهانی اول و تأثیر آن بر روابط ایران و ترکیه41
3-3-1-9- پیشینه روابط در دوره پهلوی و ترکیه(1979 – 1921)41
3-3-1-9-1- تشابه حوادث ایران و ترکیه در دوران رضا شاه و آتاتورک41
3-3-1-9-2- پیشینه روابط در دوره محمدرضا شاه پهلوی و ترکیه43
3-3-1-10- انقلاب اسلامی ایران و ترکیه (…-1357)45
3-3-1-11- جنگ عراق بر علیه ایران و تأثیر آن بر روابط ایران و ترکیه46
3-3-1-12- کابینه هاشمی رفسنجانی و رابطه با ترکیه47
3-3-1-13- دولت اسلامگرای حزب رفاه در ترکیه و رابطه با ایران49
3-3-1-14- کابینه محمد خاتمی و روابط با ترکیه50
3-3-1-15- ظهور دولت اسلامگرای حزب عدالت و توسعه51
3-3-1-16- کابینه احمدی نژاد و رابطه با ترکیه52
3-4- بخش سوم53
3-4-1- روی کارآمدن حزب عدالت و توسعه53
3-4-2- روابط اقتصادی، حمل و نقل میان ایران و ترکیه58
3-4-3- تأثیر گردشگری در روابط ایران و ترکیه59
3-4-4- نقش گاز و انرژی در روابط ایران و ترکیه60
3-4-5- تأثیر قراردادهای ارتباطات و مخابرات بر روابط دو کشور62
3-4-6- نقش پیمانکاری و فرودگاه تهران بر روابط دو کشور63
3-4-7- ترانزیت، حمل و نقل جادهای میان دو کشور64
3-4-8- روابط مالی و بانکی ایران و ترکیه64
3-4-9- روابط اجتماعی و فرهنگی ایران و دولت حزب عدالت و توسعه66
3-4-10- روابط دینی و مذهبی ایران با دولت حزب عدالت و توسعه69
3-4-11- روابط نظامی و دفاعی ایران و ترکیه72
3-4-12- سامانه‌های موشکی ناتو و تنش در روابط ایران و ترکیه73
3-4-13- انرژی هسته‌ای ایران، کارت بازی بین‌المللی برای ترکیه77
3-4-14- تنش در روابط ایران و ترکیه پیرامون مذاکرات هسته‌ای79
3-4-15- روابط سیاسی، سفرها و مذاکرات دوجانبه81
3-4-16- نتیجه گیری84
فصل چهارم: هویت متضاد، علت تنش در روابط ایران و ترکیه86
4-1- مقدمه87
4-2- بخش اول: هویت غرب مرکزگرای ترکیه88
4-2-1- تنوع هویتی در ترکیه88
4-2-2- اصول بنیادی کمالیسم در ترکیه88
4-2-3- سکولاریسم و لائیسیزم در ترکیه92
4-2-4- منافع ترکیه در چارچوب کمالیستی95
4-2-5- پیدایش هویت اسلامگرا در ترکیه96
4-2-6- اسلامگرایی با قرائت و شیوه عثمانی97
4-2-7- اسلامگرایی سکولار یا کمالیستی99
4-2-8- اسلامگرایی اربکان و حزب رفاه 100
4-2-9- اسلامگرایی اردوغان و حزب عدالت و توسعه 101
4-2-10- غربگرایی کمالیستی در ترکیه 103
4-2-11- هویت اقتصاد سرمایه‌داری در ترکیه105
4-2-12- ترکیه نماینده غرب در منطقه 106
4-2-13- فتح الله گولن، پدر اسلامگرایی غربی108
4-2-14- همگرایی ترکیه با غرب، ترکیه و پیمان ناتو110
4-2-15- ترکیه همیشه پشت درهای اتحادیه اروپا112
4-2-16- پشت دروازه‌های تمدن غربی یا مسیحی113
4-2-17- دروازه‌های تمدن، انگاره مشترک محمدرضاشاه و اردوغان114
4-2-18- همه تلاش‌های ترکیه ، همه وعده‌های اتحادیه اروپا115
4-2-19- هزینه‌های ترکیه به جای اروپا و غرب117
4-2-20- هویت مرکزگرای ترکیه تابع امریکا و اتحادیه اروپا118
4-2-21- تنش سامانه‌های موشکی و سیاست خارجی مرکزگرای ترکیه119
4-2-22- تنش زایی ترکیه، دوستان و دشمنان اتحادیه اروپا و امریکا120
4-2-23- ترکیه در نقش عروسک یا مترسک رقصان غرب121
4-3- بخش دوم 122
4-3-1- هویت، منافع و راهبردهای ایران122
4-3-2- هویت تمدنی ایران 123
4-3-3- هم پوشانی هویت ایرانی، اسلامی – شیعی124
4-3-4- فلسطین و اسرائیل، مرزبندی هویتی میان ایران و ترکیه 127
4-3-5- فرآیند تأثیرگذاری هویت غربگرای کارگزاران ترکیه 128
4-4- بخش سوم 135
4-4-1- تأثیر بیداری اسلامی (بهار عربی) بر روابط ایران و ترکیه……………135
4-4-1-1- تونس، ایستگاه اول بیداری اسلامی135
4-4-1-2- لیبی،همراهی ترکیه با غرب بر علیه یک کشور اسلامی136
4-4-1-3- بحرین، سکوت ترکیه به خاطر تمایلات مذهبی137
4-4-1-4- عربستان، سکوت و حمایت ترکیه از سرکوبی معترضین 139
4-3-1-5- عراق، حمایت ترکیه از مخالفان دولت مقتدر شیعی 140
4-3-1-6- مصر، برتری جویی همفکران و استادان اردوغان 141
4-3-1-7- سوریه، خاری در چشم اردوغان و سدی در برابر منافع غرب‌محور ترکیه 142
4-4-2- تقابل هویت ایران و ترکیه در تحولات جهان اسلام
145
4-4-3- تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر بیداری اسلامی 146
4-4-4- ترکیه و ترویج هویت غربی و سکولار با عنوان بهار عربی
148
4-5- نتیجه گیری151
فصل پنجم: جمع‌بندی و نتیجه‌گیری نهایی 152
5-1- جمع بندی 153
5-2- نتیجه گیری 154
منابع و مآخذ:163
Abstract172
چکیده
هدف از نگارش این تحقیق، پرداختن به روابط دو کشور ایران و ترکیه طی سالهای 2008 الی 2012 می‌باشد. طی این دوره زمانی، علیرغم حاکمیت دولت اسلامگرای حزب عدالت و توسعه1در ترکیه، روابط میان ایران و ترکیه دارای نوساناتی بوده و حتی با تنشهایی نیز همراه بوده است .
در این تحقیق، سعی شده است علت تنش‌های موجود در روابط دو دولت اسلامگرای ایران و ترکیه با استفاده از رهیافتی نوین، بررسی گردد. اینکه چرا اسلامگرایان حزب عدالت و توسعه که از میراث داران حزب رفاه به رهبری نجم‌الدین اربکان بوده‌اند، علیرغم تثبیت جایگاه و قدرت خود در حاکمیت کشور ترکیه، نتوانسته‌اند در چارچوب یک رابطه دوستانه و همگرایانه با دولت اسلامی ایران حرکت کرده و روابط دوستانه خود با ایران را حفظ کنند.
دو کشور ایران و ترکیه، علیرغم همسایگی باهم و داشتن علقهها و میراث مشترک فرهنگی، اجتماعی و دینی در طی تاریخ خود، به تقابل با هم مشغول بودهاند که جنگهای بزرگ و خسارت باری را در روابط دو جانبه خود داشتهاند.
اما از سال 2001 و بعد از آنکه اولین پیروزی حزب عدالت و توسعه در انتخابات پارلمانی ترکیه حاصل گردید و بعد از پنج سال، مجدداً نخستوزیری اسلامگرا به حکومت رسید، مردم و دولت ایران ضمن خوشحالی از این پیروزی اسلامگرایان ترکیه، از آنها حمایت نیز نمودند.
اما به مرور زمان و بعداز سال 2008 و به ویژه از سال 2010 به بعد، دوره ماه عسل روابط ایران و ترکیه به پایان رسیده و تنش میان دو کشور به اوج خود رسیده است. به نظر میآید هویت و ماهیت سیاستهای دولت اردوغان طی چند سال اخیر دچار چرخشی 180 درجهای گردیده و به مرور زمان در حال نشان دادن ماهیت اصلی و درونی خود، یعنی هویت غربگرای ترکیه میباشد، هویت واقعی ترکیه که موجب تنش با ایران شده است.
کلید واژه‌ها: ایران، ترکیه، حزب عدالت و توسعه، هویت، منافع، غرب مرکزگرا
فصل اول
کلیات
1 – 1- بیان مسأله
با روی کارآمدن اولین دولت اسلامگرایان(حزب رفاه به رهبری نجم الدین اربکان2) در ترکیه در اواخر دهه 1990 ، شاهد گسترش همکاریهای سیاسی، فرهنگی و اقتصادی میان ایران و ترکیه بودیم که اوج این همکاریها را می توان در دولت اربکان مشاهده کرد، زمانی که موافقتنامههای اقتصادی بزرگ و مهمی میان دو کشور امضا شده و دو کشور به نوعی روابط دوستانه دست یافته بودند.
علیرغم یک وقفه پنج ساله که با کودتای نرم ارتش بر علیه دولت اربکان در سال 1997 آغاز شده و به سقوط دولت اسلامگرا و زندانی شدن بسیاری از رهبران حزب رفاه و از جمله رجب طیب اردوغان3 شهردار وقت استانبول، منجر شده و در نهایت انحلال حزب رفاه توسط دادگاه قانون اساسی در سال 1998، در انتخابات سال 2002 ترکیه که اسلامگریان مجدداً توانستند قدرت را به دست بگیرند، روابط ایران و ترکیه گسترش یافته و به بالاترین سطح خود در طی پنجاه سال اخیر رسید.
با این حال با عبور از دورهای از همکاریهای اقتصادی و سیاسی میان دو کشور، طی سالهای اخیر با وجود آنکه اسلامگرایان حزب عدالت و توسعه با اقتدار کامل در انتخابات سالهای 2007 و سپس 2011 به پیروزی رسیده و حتی پست ریاست جمهوری را نیز در اختیار خود گرفتهاند، تنش در روابط ایران و ترکیه به خصوص در مسایل سیاسی و منطقه‌ای، رو به افزایش بوده است، تنشی که منجر به عدم همگرایی دو کشور و بلکه تقابل و نبرد تاکتیکی آنها در سطح منطقه شده است .
چرا روابط دو دولت اسلامگرای ایران و ترکیه، به واگرایی و تقابل رسیده است؟
علت اصلی تقابل منافع دولت اسلامگرای حزب عدالت و توسعه با ایران در چیست؟
آیا دین اسلام، احکام و دستورات اسلامی در صدر برنامه‌های حزب عدالت و توسعه و دولت منبعث آن قراردارد؟
1 – 2- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
بررسی عوامل تأثیرگذار بر سیاست خارجی ترکیه و به خصوص هویت غرب مرکزگرای حاکم بر این کشور که طی سالهای اخیر موجب چرخشهای دورهای سیاست خارجی ترکیه در ارتباط با ایران گردیده و موجب بروز دورههای پرتنش و پرنوسان در روابط دو کشور ایران و ترکیه شده است.
با توجه به اتکای منفعلانه دستگاه سیاست خارجی ایران در برههای از سالهای مورد پژوهش(2012 – 2008) به ترکیه و اعتماد بیش از حد به دولت منبعث از حزب اسلامگرای عدالت و توسعه که سرانجام به واگرایی دو کشور در مسایل مختلف انجامید، نیاز به بررسی علل و ریشههای این تغییر رویکرد دولت اسلامگرای ترکیه احساس میشود، تا مشخص گردد که علت یا علل اصلی این تغییر رویکرد چیست و در آینده مجدداً در دام چنین سیاستهای ظاهری ترکیه یا دیگر کشورها گرفتار نشویم.
شفافسازی هویت حاکم بر دولتهای ترکیه(اسلامگرا یا سکولار) و استفاده از آن برای جلوگیری از بروز خطا و پیش داوری‌های نسنجیده در روابط خارجی ایران از دیگر ضرورت‌های این تحقیق میباشند.
1 – 3- مرور ادبیات و پیشینه تحقیق
در زمینه موضوع اصلی این تحقیق یعنی هویت غرب مرکزگرای ترکیه، منابع علمی و تئوریک کافی وجود ندارد. پیرامون ترکیه و هویت آن، تحقیقات و کتابهای انگشت شماری منتشر شده است که می‌توان گفت هیچکدام به موضوع اصلی این پژوهش نپرداختهاند. در زمینه ماهیت سیاست خارجی ترکیه و به خصوص دولت اسلامگرای حزب عدالت و توسعه، کتاب یا مقالات کافی در دسترس نیست و یا حداقل در ایران به رشته تحریر درنیامده و یا ترجمه نشدهاند. کتابهای زیر در مورد موضوع تحقیق، مورد مطالعه قرار گرفتهاند:
1 – کاظم 1383، به بررسی فرآیند جهانی شدن به خصوص در حوزه کشورهای اسلامی و اندیشههای اسلامی پرداخته و در مباحثی از این کتاب به اروپا و هویت غربی مسلط بر این اتحادیه نیز توجه شده است. هویت، ماهیت اتحادیه اروپا مورد کنکاش بوده و تغییر هویت اسلامگرایان یا تضعیف این هویت در کشورهای مختلف اسلامی و از جمله ترکیه مورد بررسی قرار گرفته است.
2 – جمهوری ترکیه 1386، این کتاب به بررسی ترکیه در زمینهها و ابعاد مختلف جغرافیایی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و بینالمللی پرداخته است. این کتاب حاوی اطلاعات و دادههای بسیار مفید پیرامون تاریخ و سیاستهای حکومتی ترکیه می باشد.
در مورد سیاست خارجی ترکیه و به خصوص رابطه با ایران نیز مطالب خوبی ارایه شده و بر سیاستهای حزب عدالت و توسعه به خصوص در زمینه سیاست خارجی آن نیز تأکید شده است. در این کتاب پیرامون فرآیند الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا و علل این گرایش مردم و مسئولین ترکیه به داشتنِ رابطه با اتحادیه اروپا، مطالب کمی ارایه شده است. برخی مشکلات و تنش‌های میان ایران و ترکیه نیز در این اثر مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
3 – هاووز4 1389، معتقد است که حزب عدالت و توسعه بعد از قدرت یابی در سال 2002، به تدریج از مواضع اسلامی قاطع خود فاصله گرفته است. هاکان هاووز میگوید که حزب عدالت و توسعه، حزبی است که ظاهری اسلامی دارد و رهبران این حزب و به خصوص اردوغان، از اسلام استفاده ابزاری کردهاند و اسلام برای آنها، وسیله کسب موفقیت و بدست آوردن آرای مردم بوده است.
هاووز به صراحت اعلام میکند که حزب عدالت و توسعه در شرایطی به قدرت رسید که هنوز هویت و تشکیلات آن مشخص و نهادینه نشده بود. اردوغان و عبدالله گل5 که قبل از کودتای 1997، ضد غرب و اتحادیه اروپا بودند، بعد از رسیدن به قدرت، رویکرد اروپایی سازی ترکیه را در پبش گرفتهاند و به طور کامل تسلیم هنجارهای هویت غربی اروپا شدهاند.
4 – کینزر6 1389، به نقش و اهمیت دو کشور ایران و ترکیه در سیاست خارجی امریکا میپردازد. آقای کینزر معتقد است که ایران و ترکیه دارای اشتراکات و سابقه تاریخی مشابهی هستند، این دو کشور، تنها کشورهای دموکراسی خواه و آزادِ خاورمیانه هستند که در زمینه انقلاب مشروطهخواهی و درخواست پارلمان و…، اشتراکات فراوانی دارند.
نویسنده معتقد است که با تغییر معادلات خاورمیانه و اوج گیری دموکراسیخواهی در این منطقه، ایران و ترکیه در سیاست خارجی امریکا به جایگاه اول، دست یافته و جای دو کشور اسرائیل و عربستان را خواهند گرفت. روابط ایران و ترکیه و همچنین سرنوشت این دو کشور، به هم پیوسته و مرتبط بوده و از همدیگر متأثر هستند.
5 – مشیرزاده 1390، به بررسی نظریات مختلف در حوزه علوم سیاسی و علوم اجتماعی پرداخته و نظریاتی مانند واقع گرایی، لیبرالیسم، فمنیسم، … و به خصوص نظریه سازه‌انگاری پرداخته و در یک بخش جداگانه به توضیح سازه‌انگاری پرداخته‌اند. ایشان در توضیح سازه‌انگاری به مباحث مهمی مانند هویت، منافع، نقش ساختار، نقش کارگزار و تعامل در روابط بین‌الملل اشاره نموده‌اند. هویت و به خصوص تعامل و پیشینه کارگزاران یک دولت در سیاست بین المللی یک دولت، مؤثر بوده واساساً مباحثی مانند هویت، تعامل و منافع را در شکلگیری سیاست خارجی و روابط بین الملل مهم هستند.
6 – اسپوزیتو7، کامروا و واتربوری8 1391، به بررسی جوامع خاورمیانه و به خصوص دموکراسی و رهیافتهای احزاب و گروه های اسلامی در منطقه میپردازند. هویت اسلامی و یا هویت غربی گروههای اسلامی در این کتاب مورد بررسی قرار گرفته و به سکولاریسم اسلامگرا نیز اشاره شده است. در مورد ترکیه نیز به هویت نهادینه شده ترکیه که همان دوگانگی است، اشاراتی شده است. در این اثر بر اسلام سیاسی تأکید شده و اینکه بسیاری از احزاب اسلامی خاورمیانه از جمله احزاب ترکیه، فاقد رهیافت و رویکرد اسلام سیاسی بوده و تنها دارای ظواهر اسلامی هستند که در زمان عمل به احکام بنیادین اسلامی، دچار دوگانگی می شوند.
7 – اعتضادالسلطنه 1391، به بررسی اصول لائیک در ترکیه و چگونگی ارتباط و تعامل لائیسیته و اسلام در این کشور می پردازد. به قدرت رسیدن حزب اسلامگرای عدالت و توسعه و چگونگی تأثیر پذیری سیاستهای این حزب از اصل لائیسیته در این کتاب مورد بررسی قرار گرفته است.
نقش اتحادیه اروپا و ایالات متحده امریکا در سازماندهی هویت ترکیه و تضعیف ایدئولوژی اسلامی در این کشور، مورد بحث قرار گرفته و این احتمال که دولت ظاهراً اسلامگرای حزب عدالت و توسعه، ترفندی برای کنترل و تسلط بر اسلامگرایان و احزاب اسلامی خاورمیانه با استفاده از الگو قراردادن ترکیه باشد نیز در این کتاب بررسی شده است.

1 – 4- جنبه جدید بودن و نوآوری در تحقیق
با توجه به موضوع تحقیق که به بررسی دلایل رشد تنشها میان ایران و ترکیه طی سالهای اخیر و آن هم در دولت اسلامگرای ترکیه و نوع هویت و ماهیت غربی حکومت ترکیه می پردازد، موضوع جنبه جدید بودن را رعایت میکند.

1 – 5- اهداف مشخص تحقیق
این تحقیق برای آگاه شدن دانشجویان و سایر مراکز علمی، تحقیقاتی و تصمیمگیری از هویت و بنیاد سیاست و حکومت ترکیه، سودمند خواهد بود و هدف این پژوهش، توجه به ریشه و اصل تغییر رویکرد سیاستهای یک دولت مدعی اسلامگرایی است که میتواند در روابط خارجی ایران نیز مورد توجه قرار گیرد.
1 – 6- سؤالات تحقیق
سؤال اصلی: چرا علیرغم روی کارآمدن اسلامگرایان(حزب عدالت و توسعه)در ترکیه، مناسبات میان ایران و ترکیه به مانند دوران حاکمیت جریانات غربگرا طی سالهای اخیر وارد دورهای از تنش و عدم همکاری در موضوعات مختلف گردیده است؟
1 – 7- فرضیه‌های تحقیق
غالب بودن هویت غربی و وامداری حزب عدالت و توسعه نسبت به آرمانهای اتحادیه اروپا در عرصه سیاسی ترکیه، باعث استمرار وضعیت غیر همکارانه در روابط ایران و ترکیه شده است.
1 – 8 – تعریف واژه‌ها و اصطلاحات فنی و تخصصی
لائیسیته9: پس از انقلاب فرانسه این معنا تغییر یافته و به مفهوم جدایی دین از شاخههای اجرایی، قانونگذاری و قضایی دولتی به کار رفت. در این مفهوم جدید، سیاست از دین جداست و دولت از اتخاذ مواضع دینی برحذر داشته شده است، حتی اگر این مواضع در مورد مکاتب الحادی باشند (اعتضادالسلطنه 1391، ).
سکولاریسم10: مهرزاد بروجردی معتقد است؛ سکولاریسم در چهره غربی خود، در بر دارنده باوری است که دین و حکومت را پدیدههایی متفاوت و تفکیک پذیر میداند. گونهای فلسفهی زندگی نیز هست که هدفش رفاه انسانها در زندگی همین دنیا، فارغ دین، فرقه، طبقه اجتماعی، رنگ پوست و سایر ویژگیهای فردی است(بروجردی 1389،56-55).
حسین سیفزاده نیز معتقد است: نگاه سکولاریستی و نگاه لائیک، نگاهی غیر دینی نیست بلکه نگاهی تخصصی به امر سیاسی است(سیف زاده 1388،20-19).
حزب اسلامی: هاکان هاووز معتقد است؛ حزبی که ایدئولوژی آن از اندیشههای دینی سرچشمه می گیرد و توان بسیج مردم حول محور هویت مشترک دینی را دارد، چنین احزابی با پیشبرد دیدگاههای خود، خواهان تغییر رژیماند و در جهان اسلام، هدف اصلی آنها اسلامی کردن حکومت و جامعه است(یاووز 1389،28).
1 – 9- روش‌ شناسی تحقیق
روش تحقیق به روش تحلیلی و توصیفی بوده و با فیش برداری و با استفاده، کمک و مطالعه کتابها و مقالاتِ پیرامون موضوع پژوهش میباشد.
متغیرهای مورد بررسی در قالب یک مدل مفهومی و شرح چگونگی بررسی و اندازه‌گیری متغیرها:
متغییر مستقل: هویت غرب مرکزگرایانه حکومت ترکیه.
متغییر وابسته: روابط غیرهمکارانه میان دو دولت اسلامگرا در ایران و ترکیه طی سالهای 2012 – 2008
جامعه آماری: با توجه به اینکه این تحقیق به صورت میدانی نمیباشد، بنابراین فاقد جامعه آماری میباشد.
روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‌ها: روش تحلیلی توصیفی است و برای تحلیل فرضیه از نظریه سازهانگاری11 بویژه رویکرد (سیستمی) الکساندر ونت12 بهره گرفته شده است. سعی بر این است پس از جمعآوری دادهها و مطالب مورد نیاز تحقیق در پایان هر فصل با راهنمایی و همکاری استادان محترم راهنما و مشاور، نتیجه گیری و تحلیل علمی از مبحث آن فصل، ارایه گردد.
فصل دوم
روش شناسی و چارچوب نظری تحقیق
سازهانگاری: هویت و سیاست
روش تحقیق در این رساله، روش تحلیلی – توصیفی است. بر این اساس سعی می‌شود رابطه میان متغیرهای فرضیه اصلی مورد تحلیل قرار گیرد.
از آنجایکه بیان این رابطه به چارچوب نظری نیاز دارد، لذا برای حمایت نظری از فرضیه اصلی، از چارچوب نظریه سازه‌انگاری استفاده می‌شود.
2-1- مقدمه
با توجه به آنچه در فصلهای پیشین گفته شد، روابط ایران و ترکیه در زمان حضور دولت اسلامگرای حزب عدالت و توسعه با تنشها و نوسانات پر دامنهای روبرو بوده است.
روابط دو کشور طی سالهای 2008 تا 2012، دارای بیشترین نوسانات بوده، به صورتی که در سالهای 2088 الی 2010، روابط دو کشور به بالاترین سطح خود میرسد، اما طی سال‌های 2011 و 2012، همین روابط رو به تنش نهاده و به تقابل و نزاع نزدیک میشود.
حال باید پرسید:
چرا روابط ایران و ترکیه، آنهم در زمان دولت اسلامگرای حزب عدالت و توسعه، دارای چنین تنشهایی شده است؟
برای پاسخ به این سوأل و روشن شدن واقعیت تنشهای میان دو کشور، در این فصل سعی می گردد تا با استفاده از نظریه سازهانگاری13 به ویژه رویکرد کل گرایانه ( کلان نگر) الکساندر ونت، به بررسی هویت غربگرای ترکیه، ابعاد عملکرد و تأثیرگذاری این هویت غربگرا بر سیاست خارجی ترکیه و به خصوص روابط ایران و ترکیه، پرداخته شود.
برای شروع بررسی ماهیت غربگرای ترکیه، لازم است تا ابتدا به بازخوانی نظریات سازهانگاری در روابط بینالملل بپردازیم. بنابراین در این فصل به بررسی نظریه سازه‌انگاری می پردازیم.
2-2- رابطه سیاست و هویت
سیاست و هویت14 در رابطهای تنگاتنگ با یکدیگر قرار دارند. سیاست در ابعاد مختلف آن چه در زمینههای اقتصادی، فرهنگی، ورزشی، اجتماعی و…، چه در زمینه سیاست خارجی15 و روابط بینالملل16، تاثیر گذار بر هویت و تأثیر پذیر از آن بوده است.
هویت را میتوان یک قالب یا پوشش برای یک گروه، یک کشور یا منطقه دانست که نشان دهنده مشخصات فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و… آن واحد سرزمینی مشخص میباشد، این قالب با پرسش و پاسخی همراه است که پاسخ را میتوان همان هویت دانست. پرسشهایی مانند:
ما چه کسانی هستیم؟
هدف ما از همزیستی با یکدیگر چیست؟
از همه مهمتر اینکه میخواهیم چه کسانی یا جامعهای باشیم؟

پاسخ به سوألات فوقالذکر را میتوان اولین نمایههای هویت فردی و اجتماعی دانست. اینکه ما دارای هویت ایرانی – اسلامی، ترکی – اسلامی یا ترکی – اروپایی باشیم. برای دست یابی به این هویت، دست به چه اقداماتی خواهیم زد؟
اگر دولت را به عنوان نهاد حاکمیتی در نظر بگیریم که برای برآورده ساختن آرزوها و نیازهای اجتماع تحت حاکمیت آن به وجود آمده است، این نهاد حاکمیتی را بدون احتساب هویت و برساختههای ذهنی کارگزاران آن که برخاسته از واقعیتهای موجود در زندگی و ذهن آحاد آن اجتماع انسانی میباشد را نمیتوان بررسی و تحلیل نمود.
نیازها و آرزوهای یک جامعه دمکراتیک است که برای کارگزاران آن، قالب و نقش حاکمیتی تعریف میکند. این رابطه میان مردم و کارگزاران را میتوان در رابطه سیاست و هویت تعریف نمود. هر سیاستی که از سوی کارگزاران و در یک کلام دولت، اعلام و اعمال میگردد با هویت آن جامعه یا واحد سیاسی، تطابق و همخوانی دارد.
بر اساس این همخوانی و تطابق هویتی، جامعه و کارگزاران آن در یک رابطه فراملی17 با جهان پیرامونی خود نیز در ارتباط هستند. این رابطه فراملی در تفاوت یا تطابق میان ماهیت سیاستهای داخلی و سیاستهای بینالمللی یک کشور نمود مییابند. در عصر جهانی شدن18 و جهانی سازی، رابطه هویت و سیاست بیشتر در حوزه منطقهای و جهانی آن در کنش و کنشگری قرار گرفته است. تأثیرپذیری این دو مؤلفهی مهم (سیاست و هویت) از یکدیگر، تحت یک فرآیند مهم یعنی تعامل19 و همکاری20 صورت میگیرد. بر اساس همین تعاملات است که در سطح جهانی و منطقهای، هویت یک کشور یا کارگزاران آن از هویت منطقه و یا جهان مرتبط با آن تأثیر پذیر شده و قالب هویتی جهان پیرامونی خود را در سایه برخی مزیتها یا پاداشها، برای خود به عنوان یک راهبرد هویتی جدید در نظر میگیرد.
کشور و کارگزاران آن در این محیط و فضای بینالمللی است که به کسب هویتهای جدیدی دست زده و این هویت جدید و اکتسابی را ملاک و پایه سیاستهای داخلی، خارجی و بین‌المللی خود قرار داده و بر اساس همین هویت جدید و اکتسابی محیطی است که به تغییر سیاستهای خود در تعامل با همسایگان خود دست میزنند.
به صراحت میتوان گفت که سیاستها و کارکردهای کارگزاران و حاکمان یک کشور را نمیتوان خارج از هویتهای آن واحد سرزمینی مورد بررسی و توجه نظر قرار داده و بر اساس آنها به برنامهریزی و اعمال سیاست مناسب در مقابل آن کشور پرداخت.
سیاستهای اعمالی از سوی هر واحد سیاسی و نقش کارگزاران آن واحد در مانور و نمایش سیاستهای اتخاذی خود را باید در راستای منافع21 و هویت آن کارگزاران جستجو کرد. بسیاری از کارگزاران برای کسب منافع بیشتر و حفظ موقعیت و مانور قدرت خود در سیاست بینالملل، به دریافت و عاریه گرفتن هویت واحدهای قدرتمند و تأثیرگذار اطراف خود اقدام نموده یا سعی دارند تا در قالب یک ائتلاف نظامی، اقتصادی و… به همهویتی یا اشتراک هویتی خود با قدرت های منطقهای و جهانی، اعتراف یا تظاهر نمایند!
اگر چه بسیاری از اندیشمندان علوم اجتماعی، سیاسی و…، هویت را امری ذهنی و متافیزیکی22 میدانند، اما باید دانست که هویت به مرور زمان نشانهها و ظاهر فیزیکی خود را در عرصه اجتماع و یا در صحنه سیاست خارجی و بین‌المللی نشان داده و سیاستهای اتخاذی از سوی کارگزاران را می‌توان نماد فیزیکی همین هویتها دانست که از ذهنیت به عینیت رسیدهاند.
بروز و ظهور هر هویتی، دارای پیش زمینهها یا مؤلفههایی است، این مؤلفهها را میتوان شرایط زمانی و مکانی دانست که از خرده مسایلی مانند: تاریخ، دین و مذهب، فرهنگ، ادبیات و هنر، علم و دانش، تکنولوژی، قدرت نظامی و…، تشکیل میشوند. این مؤلفهها در ایجاد برساختههای ذهنی مانند هویت برای یک فرد یا یک جامعه، ضروری هستند.
هویت در راستای ظهور و تقویت خود، به ایجاد برخی محاسن و مزیت‌ها یا همان منافع برای فرد یا جامعه دست میزند، جامعه نیز در قبال این مزیتها یا منافع است که به تغییر، کسب یا تقویت هویت خود اقدام مینماید.
در ادبیات فارسی ایران زمین نیز اشاراتی به هویت و ذهنی بودن آن شده است. شاید بهترین و بارزترین نمونه و مثال در مورد تلاش انسان و اجتماع برای جستجو و کسب هویت را بتوان در اندیشه یا اشعار حضرت مولانا که اتفاقاً شاعر ایرانی مدفون در قونیه ترکیه میباشد، یافت. آنجا که به زیبایی میفرمایند:
روزها فکر من اینست و همه شب سخنم که چرا غافل از احوال دل خویشتنم
از کجا آمدهام، آمدنم بهر چه بود؟ به کجا می‌روم آخر ننمایی وطنم
این دو بیت از اشعار زیبای مولانا به خوبی نشان میدهند که هویت، امری است که ذهن را مشغول خود ساخته و همه کنش های انسان و جامعه را در بر میگیرد. این کنشها که کارگزاران سیاسی را نیز تحت تأثیر خود دارند، بر سیاست خارجی و بینالمللی یک کشور، تأثیرگذار میباشند. اینکه یک کشور یا کارگزاران آن، از کجا و از چه طریقی به قدرت رسیدهاند و منافع آنان در آینده در کجا خواهد بود و با کدام سیاست همخوانی دارد، از تفاسیر همین دو بیت مولانا میباشد.
هویت و منافع دو بخش جدایی ناپذیر سیاست در نظریه سازه‌انگاری هستند.
2-3- نظریه و نظریهپردازی
برای آغاز بحث لازم است ابتدا به تعریفی از نظریه و فرا‌نظریه23 پرداخته شود.
نظریه پردازی24، در علوم سیاسی و روابط بینالملل دارای تعاریف بسیاری است که این تعاریف گاه با هم در تضاد نیز قرار دارند. اما باید اعتراف نمود که نمیتوان تعریفی واحد برای نظریهپردازی در روابط بینالملل ارایه داد.
حسین سیفزاده در تألیفات خود به تعدد به تعاریف نظریهپردازی از دیدگاه صاحب نظران علوم سیاسی و به خصوص روابط بینالملل پرداختهاند، اما خود سیف زاده، نظریه‌پردازی را: {ارائه توضیحی متقن از فرآیندهای مبتنی بر روابط انسانی در صحنه اجتماع} می‌دانند که { تا زمانی که یک نظریه در آزمون منطقی و تجربی شکست نخورده و قدرت تبیین را دارد، باید آن را پذیرفت}(سیف‌زاده 1388 ،20).
در نظریه پردازی با دو نوع آثار و فعالیتهای نظری مواجه هستیم.
نوع اول: در نوع اول در مورد ساختار و پویایی نظام بین الملل، نظریه ارایه می شود، این نظریهها سعی دارند تا سیاستهای جهانی25 را برای ما قابل فهم و درک بسازند. نمونه این نظریه را می توان در واقعگرایی26، نوواقع گرایی27، لیبرالیسم28، نهادگرایی29 و… مشاهده کرد.
نوع دوم: در این نوع از نظریهپردازی به مسائل”فرا‌نظری” میپردازند و هدف آن است که فهم و درک ما از سیاست جهانی افزایش یابد، اما از راه غیر مستقیم تر و با تمرکز بر مسایل هستی شناختی30 و معرفت شناختی31، مانند نظریه‌های فمینیستی32، انتقادی و سازهانگاری( مشیرزاده 1390، 6).
سازهانگاری طی حدود چهار دهه اخیر به عنوان یکی از نظریات مطرح در بررسی روابط بینالملل، مطرح شده و جایگاهی مناسب به دست آورده است. نظریه سازهانگاری در روابط بینالملل، ریشه در مسألهی جامعه شناسی شناخت دارد که در دهه 1970 از سوی پیتر برگر33 و توماس لاکمن34 در کتاب “ساخت اجتماعی واقعیت35″(رسالهای در جامعه شناسی شناخت) مطرح گردیده است( مشیرزاده 1383، 173).
سازهانگاری را می‌توان مکتبی دانست که از دهه 1970، پا به عرصه نظریات روابط بینالملل نهاده است.
اصطلاح سازهانگاری در مطالعات سیاسی و بینالمللی برای اولین بار در دهه 1980، توسط نیکلاس اونوف36 به کار گرفته شده و نظریه پردازان مختلفی مانند جان راگی37، دیوید دسلر38، دریش کراتوچویل39، پیتر کاتزنشتاین40 و …، در این زمینه کار کردهاند. با این وجود نظریه سازیانگاری بیشتر با آثار و نظرات الکساندر ونت آلمانی، شناخته می‌شود.
بیشتر این سازهانگاران، روابط بینالملل را از منظر اهداف، تهدیدها، فرهنگها، هویتها و سایر واقعیتهای اجتماعی در سطح روابط بینالملل میشناسند( سلیمی 1386، 35).
سازهانگاری که بعد از نظریههای واقعگرایی، نوواقع گرایی ، لیبرالیسم، نولیبرالیسم و …، به عنوان یک نظریه میانه یا حد واسط نظریههای قبلی وارد دنیای پر رمز و راز روابط بینالملل شده است، طی همین مدت توانسته است به عنوان یک فرانظریه مطرح و پرطرفدار در سطح محافل علمی مطرح گردد. سازهانگاری در ایران نیز دارای هواداران و منتقدین بسیاری است. البته در این زمینه، یک اثر جامع و کامل به دوستداران ایرانی علوم سیاسی و روابط بینالملل، ارائه نشده است اما در قالب کتب مختلف ، اساتید مطرح و فعال ایرانی به توضیح و تفسیر نظریه سازهانگاری پرداختهاند.
یکی از این تعاریف این است که: سازهانگاری به عنوان یکی از نظریههای روابط بینالملل، محصول زبان شناختی ساختاری ، نظریه سیاسی پست مدرن، نظریه انتقادی، نقد ادبی و مطالعات فرهنگی و رسانهای است. در حقیقت یکی از وعدههای این نظریه( سازهانگاری) بازگردانیدن فرهنگ و سیاستهای داخلی به عرصه نظریه روابط بینالملل است( قوام 1390، 126).
سازهانگاری را میتوان یکی از رویکردهای مطالعه سیاست بینالملل دانست که خود از ترکیب سایر رویکردها تشکیل شده و در تلاش است تا به نحوی مناسب، نارساییها و کاستی‌های نظریههای گوناگون را با بهرهگیری از برخی گزارههای خود آنها بر طرف سازد و به اصطلاح، تصویر واقعی‌تری از الگوهای رفتاری سیاست بینالملل، نشان دهد. این نظریه بر انگارهها41 و اندیشهها تأکید داشته و تمرکز آن بر روی اعتقادات بینالاذهانی42(ذهنی) است که در سطحی گسترده میان مردم جهان مشترک هستند. سازهانگاری صرفاً بر شرایط و نیروهای مادی تکیه نمیکند، بلکه بر انگارهها و اندیشه‌ها تأکید دارد و به عبارتی، این تحلیل و فهم دولتها و سیاستگذاران میباشد که به عوامل فیزیکی و مادی مانند سرزمین، تسلیحات و …، معنی میبخشند( قوام 1390، 222).
یکی از مهمترین شاخصههای نظریه سازهانگاری را باید همان توجه و تمرکز به بینالاذهانی بودن رویدادهای سیاست بین‌الملل دانست.
در تعاریف دیگر از سازهانگاری نیز این توجه به کنشهای ذهنی یا بینالاذهانی در میان مردم یک کشور، منطقه یا جهان مکرراً مورد توجه قرار میگیرد. سازهانگاری، نظریهای است که با نگاهی اجتماعی به مسایل سیاست بینالملل، تمامی دانشها و پدیدههای انسانی را نتیجه برسازی (برساخته شدن) میداند و این برساختگی را به روشی اجتماعی و در فرآیند کنش متقابل بینذهنی میسر میداند. بر این اساس، دانش و آنچه به عنوان پدیدههای انسانی و اجتماعی وجود دارند، لزوماً انعکاسی از واقعیت نیستند، بلکه مشروط و وابسته به ذهنیتهای انسانها، تجربه اجتماعی و رسوم و پیمانهای اجتماعی آن مجموعه میباشند (سلیمی 1386، 34).
آنچه در تعاریف بالا از نظریه سازهانگاری، جلب توجه می‌کند توجه به ذهن، انگارهها یا برساختههای ذهنی و فکری جوامع است. بنابراین در نظریه سازهانگاری مشاهده می‌کنیم که توجه خاصی به ذهن و فکر انسانها میگردد. سازه‌انگاران تمرکز خویش را بر روی اعتقادات بینالاذهانی و یا همان دریافتهای ذهنی مشترکی که در سطح گسترده میان مردم جهان( حتی یک منطقه یا یک کشور) مشترکاند، قرار می‌دهند و برای نمونه هویتهای ملی را به صورت ساخت بندیهای اجتماعی در نظر میگیرند( قوام 1390، 222).
2-4- سازهانگاری الکساندر ونت
الکساندر ونت که یکی از نظریه پردازان اصلی و تأثیرگذار مکتب سازهانگاری است، متولد شهر ماینز آلمان در سال 1958 میباشند. وی به عنوان یکی از استادان مشهور در روابط بینالملل و به خصوص نظریه سازهانگاری به طرح مسایل مهم در زمینه روابط بینالملل میپردازند.
یکی از مهمترین آثار ایشان را باید کتاب”نظریه اجتماعی سیاست بینالملل43″دانست که در ایران نیز ترجمه و چاپ شده است. وِنت در بررسی روابط بین‌الملل به مواردی مانند اجتماع اذهان یا روابط بینالاذهانی اشاره دارد و روابط را با زمینه فردگرایی بررسی نمی‌کند، بلکه روابط بین‌الملل را در چارچوب روابط اجتماعی و جمعی (ذهن جمعی) مورد کنکاش قرار میدهد. الکساندر ونت معتقد است، جهان مستقل از ذهن و زبان ناظران منفرد(فرد) وجود دارد، نظریههای علمی نوعاً به این جهان اشاره دارند، حتی اگر این جهان قابل مشاهده نباشد(مشیرزاده 1390، 325). از دیدگاه ونت، سازهانگاری نظریهای است که هم تحول هویت و منافع از طریق تحول ساختار44را مد نظر قرار میدهد و هم ساختار را جدی میگیرد(مشیرزاده 1390، 352).
کلیدواژههای مهم نظریه سازهانگاری به خصوص در نزد الکساندر ونت را میتوان تعامل جمعی، هویت و منافع دانست، که هر کدام از این اصطلاحات در نزد ونت ارزش بالایی داشته و تأثیر فراوان بر روابط بینالملل دارند.
2-5- جایگاه تعامل در نظریه سازهانگاری

منابع و ماخذ تحقیق b (37)

مبحث اول: اماکن ورزشی و اقسام آن9
1. تعریف اماکن ورزشی9
2ـ انواع اماکن ورزشى9
2ـ 1. مجتمع‏هاى ورزشى9
2ـ 2. سالن ورزشى10
2ـ 3. استخر ورزشى10
2ـ4. استادیوم ورزشى10
2ـ5. باشگاه ورزشى11
مبحث دوم: مفهوم مسئولیت مدنی و تمایز آن از مسئولیت اخلاقی، کیفری و قراردادی12
گفتار اول ـ مفهوم مسئولیت مدنی در حقوق ایران و حقوق کشورهای اروپایی 12
1ـ حقوق ایران13
2ـ حقوق کشورهای اروپایی14
گفتار دوم ـ تمایزات مسئولیت مدنی15
1. از مسئولیت اخلاقی15
2. از مسئولیت کیفری16
3. از مسئولیت قراردادی17
مبحث سوم: مفهوم مسئولیت انتظامی و تمایز آن از مسئولیت اخلاقی، کیفری و قراردادی21
گفتار اول: مفهوم مسئولیت انتظامی21
گفتار دوم: تمایزات مسئولیت انتظامی22
1. از مسئولیت اخلاقی22
2. از مسئولیت کیفری23
3. از مسئولیت مدنی23
مبحث چهارم: انواع مسئولیت مدنی24
گفتار اول: مسئولیت ناشی از فعل شخص24
1. عنصر مادی تقصیر25
2. عنصر معنوی یا روانی تقصیر26
2ـ 1. تقصیر عمدی27
2ـ 2. تقصیر غیرعمدی یا تقصیر ناشی از بی‌احتیاطی و یا غفلت27
2ـ3. فواید عملی تفکیک تقصیر عمدی و غیرعمدی28
گفتار دوم: مسئولیت ناشی از فعل غیر29
1. مسئولیت ناشی از فعل غیر برای تقصیر اثبات شده29
1ـ 1. حفاظت اشخاص خطرناک30
1ـ2. معلمان و مربیان نسبت به افراد تحت آموزش خود30
2. مسئولیت ناشی از فعل غیر برای تقصیر مفروض31
2ـ1. مسئولیت ابوین ناشی از اعمال ارتکابی فرزندانشان31
2ـ2. مسئولیت کارفرمایان در قبال اعمال ناشی از کارکنانشان31
مبحث پنجم: ماهیت حقوقى باشگاه و ارکان آن در حقوق ایران و کشورهای اروپایی33
گفتار اول: ماهیت حقوقی باشگاه33
1ـ حقوق ایران33
2ـ حقوق کشورهای اروپایی37
گفتار دوم ـ انواع باشگاه‏های ورزشى39
1. باشگاه‏هاى دولتى (عمومى)39
2. باشگاه‏هاى خصوصى40
گفتار سوم: ارکان باشگاه‏هاى ورزشى42
1. هیئت مدیره (مدیران)43
1ـ1. ترکیب هیأت مدیره باشگاه43
1ـ2. تعداد اعضای هیأت مدیره43
1ـ3. شرایط عضویت در هیأت مدیره باشگاه44
1ـ3ـ1. اهلیت44
1ـ3ـ2. سهامدار بودن45
1ـ4. وظایف هیأت مدیره باشگاه45
1ـ5. مدت فعالیت هیأت مدیره46
1ـ6. رابطه مدیران با باشگاه‌ها در حقوق ایران و حقوق کشورهای اروپایی46
1ـ6‌ـ1. حقوق ایران46
الف ـ نظریه اول: مدیران وکلاى شرکا و سهامداران باشگاه محسوب مى‏شوند46
ب ـ نظریه دوم: مدیران وکیل شرکت محسوب مى‏شوند48
ج ـ نظریه سوم: مدیران نماینده قانونى شرکت یا باشگاه مى‏باشند50
دـ نظریه چهارم: مدیران، رکن شرکت یا باشگاه مى‏باشند51
1ـ 6ـ 2. حقوق کشورهای اروپایی52
الف. مدیران به عنوان وکیل شرکت یا باشگاه53
ب. مدیران به عنوان کارگران شرکت54
ج. مدیران به عنوان Trustee54
د. مدیران به عنوان رکن باشگاه55
نتیجه‌گیری55
2ـ مدیر عامل56
2ـ 1. وضعیت حقوقی مدیر عامل56
2ـ 1ـ 1. انتصاب مدیر عامل56
2ـ1ـ2. ختم مأموریت مدیر عامل57
2ـ1ـ3. حقوق و تعهدات فردی مدیرعامل در باشگاه58
2ـ 2. اختیارات مدیر عامل باشگاه59
3ـ مربیان63
4ـ بازیکنان67
5ـ کارکنان اجرایی باشگاه69
مبحث ششم: مبانی مسئولیت مدنی باشگاه‌های ورزشی در حقوق ایران و حقوق کشورهای اروپایی70
1. نظریه تقصیر70
2. نظریه خطر74
2ـ1. حقوق ایران74
2ـ2. حقوق کشورهای اروپایی75
2ـ2ـ1. نظریه خطر مطلق77
2ـ2ـ2. نظریه خطر در مقابل منفعت77
3. نظریه فرض تقصیر79
3ـ1. نظریه فرض تقصیر ناشی از سوءانتخاب کارگر (ورزشکار یا مربی)80
3ـ1ـ1. حقوق ایران80
3ـ1ـ2. حقوق کشورهای اروپایی81
3ـ 2. نظریه فرض تقصیر ناشى از سوء مراقبت از عمل کارگر (ورزشکار یا مربی)82

3ـ2ـ1. حقوق ایران82
3ـ2ـ2. حقوق کشورهای اروپایی83
4ـ نظریه مختلط85
5ـ نظریه تضمین حق85
نتیجه‌گیری86
فصل دوم: آثار مسئولیت مدنی و انتظامی باشگاه‎ها و مؤسسات ورزشی در حقوق ایران و کشورهای اروپایی
مبحث اول: رابطه حقوقی ورزشکاران و مربیان با باشگاه‌ها و مؤسسات ورزشی88
گفتار اول: بررسی قرارداد‌های ورزشی و قرارداد کار در حقوق ایران88
‌1. نقاط اشتراک88
2. نقاط افتراق91
گفتار دوم: بررسی قراردادهای ورزشی و قرارداد کار در حقوق کشورهای اروپایی92
نتیجه‌گیری94
مبحث دوم: مسئولیت انتظامی در ورزش95
گفتار اول: مسئولیت انتظامی باشگاه‌ها و مؤسسات ورزشی95
1. حقوق ایران95
ـ تعهدات باشگاه نسبت به ورزشکاران99
2. حقوق کشورهای اروپایی105
گفتار دوم: مسئولیت انتظامی ورزشکاران و مربیان107
1. حقوق ایران107
1-1. تعهدات بازیکن110
1-2. تعهدات مربیان‏117
2. حقوق کشورهای اروپایی121
مبحث سوم: جبران خسارات وارده در حوادث ورزشی124
گفتار اول: جبران خسارات وارده بر باشگاهها و مؤسسات ورزشی124
1. جبران خسارات مادی124
1ـ1. حقوق ایران124
1ـ2. حقوق کشورهای اروپایی127
2. جبران خسارات معنوى129
2ـ1. حقوق ایران129
2ـ2. حقوق کشورهای اروپایی131
گفتار دوم: جبران خسارات وارده بر کارکنان ورزشی باشگاه (ورزشکاران و مربیان) از ناحیه باشگاه134
1. جبران خسارات جسمى و مادى134
1ـ1. حقوق ایران134
1ـ2. حقوق کشورهای اروپایی136
ـ تقصیر ورزشکار در ایراد آسیب و ضرر به خود137
ـ تقصیر ورزشکار زیان‌دیده به عنوان علت منحصر حادثه زیان‌بار141
ـ تقصیر ورزشکار زیان‌دیده به عنوان یکی از علل حادثه زیان بار141
1ـ3. نقش قاعده (Volenti) (پذیرش ارادی خطر) در مسئولیت مدنی باشگاه‌های ورزشی و مفاهیم مشابه با آن در حقوق ایران142
1ـ3ـ1. نقش قاعده Volentiدر مسئولیت مدنی باشگاههای ورزشی142
1ـ3ـ2. مفاهیم و قواعد مشابه (Volenti) در حقوق ایران144
الف. قاعده اقدام144
ب. رضایت زیان‌دیده145
ج. پذیرش خطر146
د. قاعده تحذیر146
1ـ4. حق انتخاب نوع مسئولیت از طرف زیان‌دیدگان در حوادث ورزشی147
2. جبران خسارات معنوی وارد بر ورزشکاران و مربیان149
ـ از دست دادن فرصت در حقوق ورزشی153
2-1. حقوق ایران153
2-2. حقوق کشورهای اروپایی154
گفتار سوم: جبران خسارات وارده از ناحیه ورزشکاران تحت استخدام، نسبت به اشخاص ثالث (ورزشکاران تیم حریف و تماشاگران)156
1. جبران خسارات وارده بر ورزشکاران حریف156
شرایط تحقق مسئولیت باشگاه‌های ورزشی157
1ـ1. تقصیر کارکنان باشگاه (ورزشکار و یا مربی)157
1ـ1ـ1. حقوق ایران157
1ـ1ـ2. حقوق کشورهای اروپایی158
1ـ2. حادثه در حین ورزش و یا به مناسبت آن باشد159
ـ مفهوم حادثه حین انجام کار یا به مناسبت آن در حقوق کشورهای اروپایی161
1ـ3. تقصیر بر اثر فورس ماژور یا دخالت اشخاص ثالث نبا شد164
2. جبران خسارات وارده بر تماشاگران165
2ـ1. حقوق ایران165
2ـ2. حقوق کشورهای اروپایی170
گفتار چهارم: شرط عدم مسئولیت در قراردادهای استخدام باشگاههای ورزشی175
1ـ قراردادهای تعیین‌کننده‌ مسئولیت مدنی در قراردادهای ورزشی175
2ـ محدوده و شروط تغییردهنده محدوده و قلمرو و مسئولیت مدنی177
3ـ مفهوم و ماهیت شروط تغییردهنده محدوده و قلمرو مسئولیت مدنی178
4ـ اعتبار شروط عدم مسئولیت (رفع و کاهش مسئولیت) در قراردادهای ورزشی179
4ـ 1. مبانی مخالفین شرط رفع و کاهش (عدم) مسئولیت179
4ـ1ـ1. اسقاط مالم یجب بودن179
4ـ1ـ2. مخالفت با نظم عمومی181
4ـ2. مبانی موافقین شرط رفع و کاهش مسئولیت181
4ـ2ـ1. اصل آزادی اراده181
4ـ2ـ2. دیدگاه اختصاصی182
4ـ2ـ3. عرف و رویه عملی183
نتیجه184
5ـ موارد بطلان شرط رفع و کاهش مسئولیت185
5ـ1. شرط رفع و کاهش مسئولیت در تقصیر عمدی و سنگین185
5ـ1ـ1. مفهوم تقصیر عمدی185
5ـ1ـ2. مفهوم تقصیر سنگین186
5ـ1ـ3. تفاوت تقصیر سنگین و تقصیر عمدی186
5ـ1ـ4. توجیه الحاق تقصیر سنگین به تقصیر عمدی187
5ـ1ـ5. مبانی بطلان شرط رفع و کاهش مسئولیت در تقصیر عمدی و سنگین187
ـ مبنای اول: حسن نیت187
ـ مبنای دوم: نظم عمومی188
ـ مبنای سوم: شرط ارادی محض188
نقد و بررسی این مبانی188
5ـ2. شرط عدم مسئولیت در موارد ضرر به اشخاص189
نتیجه‌گیری190
گفتار پنجم: شیوه‌های مختلف جبران خسارت191
1. در خسارات مادی191
1ـ 1. جبران عینی (بازگرداندن عین مال)191
1ـ2. جبران خسارت از طریق پرداخت معادل192
1ـ2ـ1. دادن مثل192
1ـ 2ـ 2. دادن قیمت193
2. در خسارات معنوی194
2ـ1. جبران خسارت از طریق اعاده وضعیت194
2ـ2. پرداخت غرامت195
مبحث چهارم: شیوه تأمین خسارت196
گفتار اول: بیمه اجباری کارکنان باشگاه و مؤسسات ورزشی (ورزشکاران و مربیان)196
1- تعریف بیمه196
ـ عناصر تشکیل‌دهنده بیمه197
1. خطر197
2. حق بیمه198
3. خسارت198
2ـ انواع بیمه198
گفتار دوم: بیمه مسئولیت مدنی ورزشی199
1. حقوق ایران199
2. حقوق کشورهای اروپایی201
نتیجه‌گیری203

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

پیشنهاد206
فهرست منابع و مآخذ207
چکیده انگلیسی
مقدمه
اصولاً ورزش از دیرباز به عنوان پدیدهای که هم باعث تندرستی و سلامتی جسم و هم باعث سلامتی روح و روان انسان میگردد در بین جوامع بینالمللی شناخته میشده است. بشر از آغاز آفرینش برای ماندن و زیستن نیاز به جنبش ماهیچههای خویش داشته و تا فرجام زندگی ورزش همسفر او خواهد ماند.1 در دین اسلام هم آیات و روایاتی درخصوص ورزش در بین انسانهای بشری وجود دارد که نمایانگر دیدگاه روشن شریعت در خصوص امر ورزش و تندرستی است.2
با پیدایش المپیک در حدود یکصد و اندی سال پیش ورزش چهرهای بینالمللی پیدا کرد به طوری که صرف سلامتی و تندرستی برای انجام ورزش دیگر به عنوان تنها هدف ورزش مورد توجه نبود بلکه حضور در صحنههای بینالمللی و کسب افتخار در این زمینه به عنوان اصلیترین اهداف کشورهای شرکتکننده در این رقابتها که بعدها تبدیل به مهمترین رقابتهای بینالمللی در سطح کره خاکی تبدیل شد، واقع گردید، به طوری که کشورهایی که با هم مشکل و درگیری ـ چه در سطح نظامی و چه در سطوح دیگر ـ داشتند باکسب افتخار در این رقابتها و به ویژه در بازیهای رودررو تا مدتها به کرکری خواندن برای بازنده میپرداختند و به تبع آن مردم دو کشور نیز چنان حساسیتی را در این زمینه از خود نشان میدادند که حتی در برخی موارد خود این امر منجر به کشمکش و درگیری بین دولتها و تماشاگران دو کشور میگردید. کشورها معمولاً با تشکیل کمیته ملی المپیک به برنامهسازی برای حضور موفق در این رقابتها میپردازند.
ورزش در ابتدا در سطح آماتور قرار داشت بدین معنا که ورزشکاران بیشتر به عنوان یک وسیله تفریح و سرگرمی که باعث سلامتی و تندرستی جسم و روان آنها میشد به آن نگاه میکردند اما بعدها با حرفهای شدن ورزش، جهان با اصطلاح ورزش حرفهای آشنا گردید و دیگر ورزش در سطح آماتور به فعالیت نمیپرداخت و رقابتهای ورزشی در کشورها هم عنوان حرفهای را یدک میکشید. برای مثال می‌توان به لیگ حرفهای بسکتبال NBA و یا لیگ حرفهای فوتبال اسپانیا لالیگا، لیگ حرفهای راگبی در آمریکا ـ لیگ حرفهای برتر در فوتبال انگلستان و به طور کلی شبه جزیره اشاره نمود.
با حرفهای شدن ورزشکار، قراردادهای ورزشی نیز حرفهای گردید بدین معنا که ورزش به عنوان یک شغل و حتی صنعت پولساز مورد توجه دستاندرکاران آن قرار گرفت و ورزشکار و یا مربّی با یدک کشیدن عنوان حرفهای، دیگر شغل حرفهای او، ورزش تلقی میگردید و ایشان باید فکر و ذکرشان را برخلاف ورزش آماتوری به ورزش و موقعیت در آن معطوف میکردند. با حرفهای شدن ورزش و تبدیل آن به یکی از صنایع پولساز، کسب موفقیت برای تیمها و باشگاههای ورزشی به عنوان هدف نهایی مورد تأکید و توجه قرار گرفت زیرا با کسب موفقیت، سود و منفعت مالی بیشتری نصیب این باشگاهها میگردید به طوری که حتی برای مثال باشگاه فوتبال بارسلونای اسپانیا در سال 2008 میلادی به دلیل کسب موفقیت در چهار جام ـ لیگ حرفهای فوتبال اسپانیا (لالیگا)ـ و جام پادشاهی این کشور و نیز لیگ قهرمانان اروپا و نیز قهرمانی در رقابتهای سوپر جام جهان که با شرکت قهرمانان قارههای مختلف دنیا انجام میگیرد حدود 5/3 میلیاد یورو، سود خالص را نصیب این باشگاه گردانید.3
با پیشرفت ورزش و حرفهای گردیدن آن حقوق ورزشی مورد توجه قرار گرفت که به بررسی حقوقی حوادث در ورزش میپردازد. موضوع حقوق ورزشی تمامی تخلفاتی است که در عرصه ورزش واقع و به نحوی به حقوق دیگران لطمه وارد میآورد.
باشگاه و مؤسسات ورزشی از قبیل استادیومها و سالنهای ورزشی به دلیل درگیر بودن مستقیم با امر ورزش بیشتر در معرض مسئولیت ـ اعم از مدنی وکیفری ـ قرار میگیرند. ما در این کار تحقیقی این مسئولیتها را مورد بررسی قرار میدهیم که مثلاً آیا اصولاً باشگاه‌ها و مؤسسات ورزشی مربوطه در خصوص حوادث ورزشی مسئولیت دارند یا خیر؟ اگر مسئولیت دارند مبنای مسئولیت آنها چیست؟ و اینکه آیا در جایی که ورزشکار و یا مربی و یا کارکنان آن مثل پزشک و کارکنان دیگر باشگاه با باشگاه قرارداد دارند آیا اصولاً مسئولیت قراردادی هم به وجود میآید یا خیر؟ آیا امکان توسل زیاندیده هم به مسئولیتهای قراردادی و هم مدنی باشگاه وجود دارد یا خیر؟ مسئولیت باشگاهها و مؤسسات ورزشی مربوطه نسبت به تماشاگران ـ اعم از تماشاگرانی که پول میدهند و بلیت خریداری میکنند و تماشاگرانی که به رایگان وارد میشوند چیست؟ در این تحقیق به این سؤالات پاسخ میدهیم.
1ـ ضرورت تحقیق
تا زمان شکلگیری ورزش حرفهای و حاکم شدن نگاه اقتصادی بر آن، علم حقوق به طور ویژه و خاص این پدیده را مورد توجه قرار نداده بود.با تشکیل باشگاه های ورزشی بزرگ که در رشته های مختلف ورزشی فعالیت می کردند و به اصطلاح به معنای واقعی کلمه باشگاه بودند نه یک تیم ورزشی – و صنعتی شدن ورزش ،بررسی مسولیت مدنی باشگاه‌ها وموسسات ورزشی در خصوص حوادث ورزشی که در جریان رقابتهای ورزشی برای بازیکنان، مربیان ، تماشاگان و سایر کارکنان باشگاه پیش میآید از اهمیتی بیش از پیش برخوردار گردید.
در ایران هم ابتدا به موجب ماده 42 قانون مجازات عمومی مصوب 1352 که مقرر میداشت: “حوادث ناشی از عملیات ورزشی مشروط بر اینکه سبب آن حوادث، نقض مقررات مربوط به آن ورزش نباشد جرم محسوب نمیشود”، حقوق ورزشی به رسمیت شناخته شده و در سال 1361 هم مقنن همین متن را با اضافه کردن جمله “… و این مقررات هم با موازین شرعی مخالفت نداشته باشد” در ماده 32 قانون راجع به مجازات اسلامی مورد تأکید قرار داد. در سال 1370 شمسی هم به رغم تغییراتی که در قانون مجازات اسلامی داده شده ماده اخیرالذکر که فقط با تغییر شماره ماده به ماده 59 عیناً به تصویب رسید و در حال حاضر در حوادث ناشی از عملیات ورزشی که جنبه جزایی داشته باشد مورد استناد است. اما در مورد مسئولیت مدنی حوادث ورزشی تاکنون قانون خاصی که به صراحت به ورزش اشاره داشته باشد تصویب نگردیده و جبران خسارات حوادث ورزشی با استناد به قانون مسئولیت مدنی مصوب1339، و قانون مدنی و سایر قوانین، اصول، فتاوی، عرف و عادت، حل و فصل می‌شود.4
متأسفانه در این کار تحقیقی، همان طور که گفته شد نه منابع فارسی ونه منابع قانونی خاصی موجود است، و دلیل آن هم عدم توجه به این شاخه از حقوق ورزشی بود. البته پایاننامههایی راجع به مسئولیت مدنی در حوادث ورزشی کار شده است که متأسفانه به هیچ وجه به امر باشگاهداری و مسئولیت مدنی آن توجه نگردیده است. اما در کشورهای اروپایی، منابع نسبتاً زیادی وجود دارد.
به هر حال نگارنده ضمن اقرار به ضعف علمی خود و نواقص فراوان در این تحقیق که خود مقر به آن هستم امیدوار هستم که حقوقدانان و دانشپژوهان جوان رشته حقوق در این زمینه گامهای بیشتری را برداشته تا عرصه ورزش به ویژه حقوق ورزشی بیش از پیش مورد توجه قانونگذاران قرار گیرد.
2 ـ سابقه تحقیق
متأسفانه به دلیل مهجور ماندن این رشته از حقوق، فعالیتهای پژوهشی و تحقیقی در خصوص حقوق ورزشی به ندرت انجام گرفته است. موضوع تحقیق اینجانب نیز از جمله موضوعات حقوق ورزشی میباشد که با وجود مهم بودن آن تا به حال در این خصوص هیچگونه تحقیق و کار پژوهشی در این زمینه تألیف و نگارش نگردیده است. البته در زمینه قراردادهای ورزشی و نیز مسئولیت کیفری مدیران ورزشی رسالههایی تدوین گردیده است که متأسفانه در زمینه حقوق ورزشی کافی به نظر نمیرسد.
به هر صورت تلاش میشود که با تألیف و نگارش این رساله با کمک و راهنمایی اساتید گرانقدر گامی هرچند ناچیز در زمینه شناساندن حقوق ورزشی به علاقهمندان، به ویژه ورزشکاران و پژوهشگران گرانقدر برداشته شود تا چه مقبول افتد.
3ـ روش تحقیق
روش تحقیق و بررسی اطلاعات به صورت تحلیلی و توصیفی با استفاده از منابع حقوقی فارسی و لاتین صورت پذیرفته است و در برخی موارد نیز از آراء و تصمیمات قضایی مراجع قضایی و انضباطی ایران ، کشورهای اروپایی و آمریکا که در سایتهای اینترنتی موجود است ، استفاده شده است.
به هر تقدیر به دلیل کمبود بسیار زیاد و عجیب منابع فارسی و لاتین به ویژه منابع فارسی، در خصوص موضوع تحقیق، بیشتر با استفاده از قواعد و اصول حقوق مسئولیت مدنی به بررسی موضوع مورد نظر پرداخته شده است.
4ـ ساختار تحقیق
مطالب این تحقیق از ترتیب و اسلوب ذیل برخوردار است و در دو فصل به این شرح تنظیم شده است:
1ـ مفهوم مسئولیت مدنی و انتظامی؛ ماهیت حقوقی و مبانی مسئولیت مدنی باشگاه‌ها و مؤسسات ورزشی در حقوق ایران و کشورهای اروپایی
2ـ آثار مسئولیت مدنی و انتظامی باشگاه‌ها و مؤسسات ورزشی در حقوق ایران و کشورهای اروپایی.
در پایان نیز به نتیجهگیری و ارائه پیشنهادات پرداخته شده است.
5 ـ پرسش اصلی تحقیق
1ـ باشگاهها و مؤسسات ورزشی چه تکالیفی را نسبت به ورزشکاران، مربیان و تماشاگران دارند؟
6 ـ پرسشهای فرعی تحقیق
2ـ رابطه حقوقی باشگاهها و موسسات ورزشی با ورزشکاران و مربیان در حقوق ایران و کشورهای اروپایی چیست؟ و مبنای مسئولیت مدنی باشگاهها و مؤسسات ورزشی کدام است؟
3ـ جایگاه مسئولیت انتظامی باشگاه‌ها وموسسات ورزشی در حقوق ورزشی چیست؟
4ـ آیا امکان جمع مسئولیتهای قراردادی و مدنی در رجوع به باشگاهها و مؤسسات ورزشی وجود دارد؟
5ـ آیا باشگاهها و مؤسسات ورزشی میتوانند با درج شرط عدم مسئولیت، مسئولیت خود را در قبال زیاندیده مرتفع و یا کاهش دهند؟
7 ـ فرضیههای تحقیق
1ـ باشگاهها و مؤسسات ورزشی نسبت به ورزشکاران، مربیان و تماشاگران تعهداتی دارند که مهمترین آن فراهم آوردن امکانات مناسب و ایمنی تجهیزات و اماکن ورزشی مربوطه (تعهد به ایمنی) میباشد.
2ـ رابطه کارگری و کارفرمایی در حقوق ایران و کشورهای اروپایی میان بازیکنان و ورزشکاران با باشگاهها و مؤسسات ورزشی حاکم است و مبنای مسئولیت مدنی باشگاه‌ها و موسسات ورزشی بر فرض تقصیر مبتنی است.
3ـ باشگاه‌ها و مؤسسات ورزشی در قبال تخلفات خود و یا ورزشکاران و مربیان و تماشاگران در طول رقابت‌های ورزشی در برابر فدراسیون‌های ورزشی مربوطه مسئولیت انتظامی پیدا می‌کنند.
4ـ امکان جمع بین مسئولیت مدنی و قراردادی وجود دارد.
5ـ باشگاهها و مؤسسات ورزشی میتوانند جز در مواردی که شامل تقصیر عمدی و سنگین میباشد با درج شرط عدم مسئولیت در ضمن قرارداد یا قرارداد جداگانه، مسئولیت خود را مرتفع یا کاهش دهند.
فصل اول:
مفهوم مسئولیت مدنی و انتظامی؛ ماهیت حقوقی و مبانی مسئولیت مدنی باشگاه‌ها و مؤسسات ورزشی در حقوق ایران و کشورهای اروپایی
مبحث اول:
اماکن ورزشی و اقسام آن
1. تعریف اماکن ورزشی
به طور کلى و عام به تمام فضاهایى که امکان اجراى ورزش، فعالیت‌هاى جسمانى و حرکات ورزشى و تفریحى براى کلیه افراد یک جامعه در آنها وجود داشته باشد، مى‏تواند اماکن ورزشى محسوب گردد.5
2ـ انواع اماکن ورزشى
2ـ 1. مجتمع‏هاى ورزشى
مجتمع یا مجموعه ورزشى جامع‏ترین واژه براى یک مکان ورزشى است که انواع
ورزش‌هایی میدانى و سالنى نظیر سوارکارى، فوتبال، دومیدانى، قایقرانى، شنا، ورزش‌هاى رزمى، ورزش‌هاى راکتى و… در آن وجود داشته باشد.6
2ـ 2. سالن ورزشى
مکان سرپوشیده‏اى که بر اساس ضوابط فنى ورزشى براى انجام فعالیت‌هاى یک یا چند رشته ورزشى احداث شده باشد. این سالن‏ها براى برگزارى کلاس‏هاى رزمى،
ژیمناستیک، تنیس روى میز، آمادگى جسمانى، والیبال، بسکتبال، کشتى و… مورد استفاده قرار مى‏گیرد.7
2ـ 3. استخر ورزشى
محل نگهداری حجم معینی از آب کاملاً پاکیزه و بهداشتی به منظور شنا و سایر ورزشهای آبی را استخر می‌نامند و تفاوت اساسی استخرهای شنا با سایر شناگاه‌های و اماکن آبی در حدود و اندازه آن از سویی و کیفیت آب مصرفی آن از سوی دیگر است.8
2ـ4. استادیوم ورزشى
استادیوم که از یک کلمه یونانى قدیمى مشتق شده9 سازه‏اى بیضى یا دایره‏اى شکل است و معمولاً روباز که ویژه بازی‌ها و مسابقاتى مانند فوتبال و دومیدانى مى‏باشد و ردیف‏هایى پلکانی براى نشستن تماشاگران در اطراف آن ساخته مى‏شود و زیر جایگاه هم ممکن است مکان‏هاى سر پوشیده ورزشى تعبیه شده باشد. همچنین امکان دارد مکان‏هاى روباز براى ورزش‌هایى نظیر تنیس را هم در کنار آن داشته باشد.10
2ـ5. باشگاه ورزشى
در تعریف باشگاه مى‏توان گفت به مکانى اطلاق مى‏شود که توسط سازمان‏هاى دولتى و یا بخش خصوصى به منظور اشاعه‏ى ورزش به وجود مى‏آیند و افراد علاقه‏مند را نیز به عضویت مى‏پذیرند. و تیم‌هایى را براى شرکت در مسابقات بین باشگاهى در ورزش‌هاى گوناگون معرفى مى‏کند.11 در تعریفى دیگر گفته شده است که باشگاه یک سازمان یا نهاد ثبت شده کارآموزى است که اشخاص با علایق مشترک در زمینه ورزشى یا فعالیت‌هاى تفریحى آن را تشکیل مى‏دهند و براى ترویج و توسعه علایق در یک قلمرو معین ایجاد مى‏شود. که از نظر فلسفه ایجادى به سه دسته تقسیم می‌شوند.
1. باشگاه‏هاى ورزشى رقابتى؛
2. باشگاه‏هاى تفریحى سرگرمى؛
3. باشگاه‏هاى ساختارى.
باشگاه‌های ورزشی رقابتی باشگاه‌هایی هستند که در مبحث ارضاء حسّ رقابت و مبارزه طلبی به وجود می‌آیند و شرکت کنندگان در این مسابقات به صورت پاره وقت و یا تمام وقت- محلی یا استانی یا کشوری و بین المللی آموزش می‌بیند.
باشگاه‌های تفریحی- سرگرمی همه شرایط باشگاه‌های رقابتی را ندارند اما قادرند که یک گروه ورزشی را برای تمرین‌های خلاق گونه آماده کنند اما این تمرینات به صورت غیر رسمی انجام می‌شود باشگاه‌های ساختاری و تشکیلاتی باشگاه‌هایی هستند که ممکن است در مسابقاتی که هر سال برگزار می‌شود شرکت کنند اما هدف و تمرکز اصلی این باشگاه‌ها، معرفی و استعدادیابی و دادن آموزش کیفی و پیشرفت و ترقی در آموزش مهارت‌ها و تکنیک‌های خاص به شرکت کنندگان می‌باشند.12
مبحث دوم:
مفهوم مسئولیت مدنی و تمایز آن از مسئولیت اخلاقی، کیفری و قراردادی
گفتار اول ـ مفهوم مسئولیت مدنی در حقوق ایران
و حقوق کشورهای اروپایی
مسئولیت در زبان فارسی به معنای ضمانت، تعهد و مؤاخذه است13 و مسئولیت به معنی فاعلی با کلماتی چون گردن گرفتن و عهده‌دار شدن، موظف بودن و ملتزم و پای‌بند بودن مترادف است و به معنای مفعولی با کلماتی چون به گردن او، برعهده او در ضمان او به یک معنی است.14
به نظر می‌رسد مسئولیت ترجمه کاملی از کلمه‌ی عربی ضمان نیست و مسئولیت به لحاظ ماده و مفهوم پرسش که در آن نهفته است و بیشتر به معنی مؤاخذه می‌باشد از آثار ضمان می‌باشد. وقتی کسی نسبت به مال یا شخص یا شئ معینی ضامن و متعهد شد ناگزیر نسبت به آن مورد پرسش واقع گرفته و احیاناً بر آن مؤاخذه هم می‌شود ولی این اثر، امری خارج از ماهیت تعهد و التزام می‌باشد. تعبیر التزام به جای ضمان نوعی پیروی از اصطلاح مشابه در زبان حقوقی فرانسه می‌باشد15.
1ـ حقوق ایران
در هر مورد که شخص موظف به جبران خسارت دیگری است، می‌گویند در برابر او مسئولیت مدنی دارد یا ضامن است16 به بیان دیگر، مسئولیت مدنی مسئولیتی است در مقام خسارتی که شخص (یا کسی که تحت مراقبت یا اداره شخص است) یا اشیاء تحت حراست وی به دیگری وارد می‌کند و همچنین مسئولیت شخص بر اثر تخلف از انجام تعهدات ناشی از قرارداد.
مسئولیت مدنی، در مقابل مسئولیت کیفری استعمال می‌شود و در معنایی گسترده، هم مسئولیت قراردادی را شامل می‌شود و هم مسئولیت غیر قراردادی (خارج از قرارداد) یا قهری را17.
مسئولیت مدنی در معنای مضیق و اخص خود تنها مسئولیت غیرقراردادی یا قهری را در بر می‌گیرد؛ بدینسان، مسئولیت مدنی عبارت است از الزام شخص به جبران خساراتی که در نتیجه‌ی عمل منتسب و مرتبط به او به دیگری وارد آمده است18؛ باید دانست که این مسئولیت در همه جا، خواه ناشی از کار عمدی یا خطا باشد، واقعه حقوقی است و آثار آن را قانون معین می‌کند19. لذا می‌توان گفت هر گونه مسئولیت قانونی که فاقد مشخصات مسئولیت قراردادی باشد، مسئولیت خارج از قرارداد (مسئولیت غیر قراردادی) نامیده می‌شود20. بنابراین آنچه که مشخص است آن است که منشأ التزام و تعهد ممکن است اراده و قرارداد متعهد باشد که به تعهد ارادی یا قراردادی تعبیر می‌شود و یا ممکن است قانون باشد که چنین تعهد و التزامی ضمان قهری یا مسئولیت مدنی به معنای خاص گفته می‌شود و در صورت انجام فعل زیان‌بار نسبت به دیگری، قانون انجام دهنده فعل زیانبار را ملزم به جبران خسارت وارده کند. در نتیجه مراد از مسئولیت مدنی التزام و تعهدی است که متعهد به مناسبت انجام فعل زیانبار به حکم قانون موظف به انجام آن است و به اراده او این تعهد ایجاد نشده است.
2ـ حقوق کشورهای اروپایی
در حقوق خارجی نیز مسئولیت مدنی از مسئولیت کیفری جدا بوده و شامل مسئولیت قراردادی و مسئولیت غیر قراردادی می‌باشد. از مسئولیت اخیرالذکر، تحت عنوان (Tort) بحث می‌شود. کلمه (Tort) از کلمه لاتین (Tortus) به معنی “پیچیده”21 یا “غصب”22 مشتق می‌شود و معنی “خطا”23 می‌دهد. در حقوق خارجی (Tort) یک شیوه‌ی جبران کننده برای خطاها و خساراتی است که قابلیت جبران در محاکم حقوقی و مدنی را دارا می‌باشد در این رابطه، دعوای معمولی اقامه دعوا برای خسارت است برای مثال اقامه دعوا برای غرامت پولی. اما در جائی که خسارت مناسب نباشد شیوه‌ی جبران مبتنی بر قواعد انصاف، ممکن است حکم‌فرما گردد. برای مثال راه رفتن غیر قانونی بر روی زمین دیگری، تجاوز است که خود نوعی شبه جرم می‌باشد.24 به هر صورت نقش حقوق شبه جرم جبران خسارات از کسانی است که در اثر تقصیر دیگری متحمّل ضرر شده‌اند و کسی که سبب ایجاد خسارت گردیده- اعم از جسمی یا مالی- با اقامه دعوای زیان دیده می‌بایستی غرامت پرداخت نماید.25
قواعد شبه جرم، شیوه‌های جبران را برای انواع مختلف خطاهای مدنی ارائه می‌دهد و از زیان دیده در رابطه با صدمه به اشخاص، کالاها، ملک و شماری از دلبستگی‌ها و روابط دیگر حمایت می‌کند.26
گفتار دوم ـ تمایزات مسئولیت مدنی
1. از مسئولیت اخلاقی
مسئولیتی که از خطا و زیرپا گذاردن ارزش‌های اخلاقی ناشی و موجب مکافات می‌باشد27 و در قانون بدان توجه نشده28 مسئولیت اخلاقی گفته می‌شود.
مسئولیت مدنی با مسئولیت اخلاقی تفاوت و تمایزاتی دارد که به بعضی از آن اشاره می‌شود:
مسئولیت مدنی، مسئولیت حقوقی است که با مسئولیت اخلاقی تفاوت دارد. مسئولیت اخلاقی مؤاخذه وجدان از خطاست و مسئولیت حقوقی، مسئولیتی است که شخص در مقابل افراد دیگر دارد. نتیجه‌ی این تفکیک آن است که مسئولیت اخلاقی، احساس درونی است که وجدان به تفحص در اعمال یا حتی افکار شخص می‌پردازد و حال آن‌که منشأ مسئولیت مدنی معیارهای خارجی است و آن معیار هم رفتار متداول افراد جامعه است. ممکن است کسی از نظر اخلاقی خود را به علت فکری که در خاطرش نقش بسته بی‌آن‌که زیانی به دیگری برسد مسئول بداند و حال آن که مسئولیت حقوقی متضمن تجلی خارجی فعل یا ترک فعل و خساراتی است که از این فعل یا ترک فعل به دیگری رسیده است.
ولی باید گفت که مسئولیت مدنی غالباً‌ مبتنی بر تقصیر یا خطای مباشر خسارت است و در آغاز مفهوم تقصیر در مسئولیت مدنی مفهومی اخلاقی است و از همین نظر مسئولیت مدنی را تنها با ملاک خارجی نباید سنجید بلکه عناصر اخلاقی نیز در این سنجش باید سهمی داشته باشد.29
2. از مسئولیت کیفری
مسئولیت مرتکب جرمی از جرائم مصرح در قانون، مسئولیت کیفری نامیده می‌شود.30
مسئولیت مدنی با مسئولیت کیفری، هر چند از این لحاظ که شخص در مقابل دیگری مؤاخده می‌شود، دارای وجه مشترک است اما با مسئولیت کیفری تفاوت‌هایی دارد که عمده وجوه تمایز این دو مسئولیت مورد اشاره، قرار می‌گیرد:
1.هدف مسئولیت مدنی احقاق حق و جبران ضرر وارده به دیگری است، در حالی که هدف اصلی مسئولیت کیفری برقراری نظم و حفظ آن در جامعه است.
2. تحقق مسئولیت مدنی نیازمند به وجود نص خاص قانونی نیست، در حالی که تحقق مسئولیت کیفری منوط به وجود نص خاص قانونی است که از آن به اصل قانونی بودن جرم و مجازات تعبیر می‌شود.
3. در مسئولیت مدنی تمام موضوع، جبران ضرر وارده به دیگری یا احقاق حق او است. بنابراین، افراد دیگر نیز می‌توانند ضرر مذکور را جبران نمایند ولی در مسئولیت کیفری، تحمل مجازات توسط شخص مجرم موضوعیت دارد و نمی‌شود مجازات توسط دیگری تحمل شود که این اصل، به اصل شخصی بودن مجازات تعبیر شده است.
4. انجام تعهد ناشی از مسئولیت مدنی منوط به شکایت زیان‌دیده و در صورت شکایت، منوط به عدم گذشت او است، در صورتی که در مسئولیت کیفری، به صرف انجام عمل مجرمانه، مجرم مسئول است و عملی شدن مسئولیت او منوط به شکایت مجنی‌علیه یا عدم گذشت او نیست.31
3. از مسئولیت قراردادی
مسئولیت قراردادی عبارت است از: التزام و تعهد قانونی متعهد متخلف به جبران خسارتی که در نتیجه تخلف او از انجام تعهد به متعهدله وارد شده است. به بیان دیگر مسئولیت قراردادی عبارت از تعهدی است که در نتیجه تخلف از مفاد قرارداد خصوصی برای اشخاصی ایجاد می‌شود32. بنابراین اختلاف عمده مسئولیت قراردادی با مسئولیت مدنی در وجود و عدم وجود تعهد قراردادی می‌باشد. به بیان دیگر تفاوت اصلی مسئولیت قراردادی و مسئولیت مدنی در این است که در قراردادها تعهدات به وسیله توافق بین طرفین به وجود می‌آید و تعهد یک طرف در مقابل دیگری است در حالی که در شبه جرم تعهدات به طور کلی در مقابل تمام مردم می‌باشد. در قراردادها تعهدات به وسیله شروط مورد توافق طرفین، حاصل می‌گردد و در حالی که در شبه جرم تعهدات به وسیله‌ی قانون معین می‌گردد.33
برای این که مسئولیت قراردادی محقق شود شرایط زیر لازم است.
1- لزوم وجود قرارداد
2- لزوم اعتبار قرارداد
3- خودداری از انجام تعهد
4- وجود ضرر
5- سببیت عرفی بین ضرر وارده و تخلف متعهد34
به هر حال هرچند ظاهراً تحقق مسئولیت قراردادی منوط به شرایطی و تحقق مسئولیت مدنی نیز منوط به شرایط دیگری می‌باشد.35 ولی اگر از دیدگاه کلّی و جامع به این دو مسئولیت نگاه شود معلوم می‌شود که هر دو دارای شرایط واحدی از قبیل فعل زیانبار و ضرر وارده سببیت می‌باشد. اما در مورد این که با وجود وحدت شرایط و هدف و سایر مختصات آیا این دو مسئولیت کاملاً از یکدیگر متمایز می‌باشند یا هر دو یک مسئولیت محسوب می‌شوند دو نظریه ابراز گردیده است.
یک نظریه مبتنی بر تعدد این دو نوع مسئولیت می‌باشد. هوستن حقوقدان به نام انگلیسی درباره‌ی معیارهای تمایز بین دو نوع مسئولیت چنین می‌نویسد: “… هیچ خسارت مدنی اگر صرفاً یک نقض قرارداد باشد نباید یک شبه جرم (Tort) شناخته شود. تفاوت بین مسئولیت قراردادی و قهری آن است که در مسئولیت قهری تکالیف به موجب قانون مشخص شده است حال آن که در قرارداد تکالیف را خود طرفین معین می‌کنند علاوه بر آن که در شبه جرم تکلیف متوجه عموم افراد است و در قرارداد تکلیف متوجه شخص یا اشخاص معینی است.36
نظریه‌ی دوم، نظریه‌ای موسوم به نظریه‌ی وحدت مسئولیت است. بر طبق این نظریه، از یک طرف اختلاف اساسی بین تعهد ناشی از این دو مسئولیت وجود ندارد و تعهد ناشی از هر دو عبارت از لزوم جبران خسارت وارده بر دیگری است؛ از طرف دیگر منشأ وجود هر دو تعهد نیز اخلال به تعهد سابق است. بنابراین اختلافی که بین این دو مسئولیت توسط طرفداران تعدد این دو نوع مسئولیت ابراز شده است ظاهری و ساختگی است امروزه بیشتر حقوقدانان و صاحب نظران به این نتیجه رسیده‌اند که این دو مسئولیت واحد می‌باشند و تفاوت عمده‌ای بین آن دو وجود ندارد.37
موضوع مهم این است که آیا زیان دیده قراردادی، بر مبنای نظریه تعدد مسئولیت، می‌تواند بین مسئولیت مدنی و قراردادی انتخاب نماید و از بین این دو راه جبران خسارت، یکی را تعیین کند یا زیان دیده قراردادی فقط باید بر مبنای مسئولیت قراردادی خواهان جبران زیان وارده به خویش شود و نمی‌تواند بر مبنای مسئولیت مدنی خواستار جبران ضرر وارده شود. دیوان عالی کشور فرانسه در بعضی از موارد اظهار عقیده کرده است که زیان دیده قراردادی نمی‌تواند بر مبنای مسئولیت مدنی اقامه دعوا نماید. زیرا طرفین نباید قرارداد تنظیم‌کننده‌ی روابط خود را فراموش کنند38. لیکن همانگونه که بعضی از حقوقدانان معتقدند: زیان دیده می‌تواند بین مسئولیت مدنی و قراردادی حق انتخاب داشته باشد مشروط بر این که طرفین در قرارداد این حق را محدود نکرده باشند، مثلاً مطابق ماده‌ی 230 قانون مدنی در صورتی که طرفین میزان خسارت ناشی از عدم انجام تعهد را از قبل معین کرده باشند، قاضی حق ندارد میزان خسارت تعیین شده را کاهش یا افزایش دهد39.
بنابراین، در این فرض، زیان دیده و یا طرف مقابل نیز حق ندارد از طریق مسئولیت مدنی خواهان تعیین خسارت شوند زیرا آن‌ها با انعقاد قرارداد تحدید خسارت، خواسته و حق خود را محدود کرده‌اند. در نتیجه، بر مبنای نظریه تعدد مسئولیت، اصولاً زیان دیده قراردادی می‌تواند بین مسئولیت مدنی و قراردادی برای جبران خسارت وارده بر خویش انتخاب نماید زیرا از یک طرف، همانگونه که استدلال شده است40، تعهد قانونی مبنی بر عدم جواز ضرر رساندن به غیر، که اخلال به آن موجب مسئولیت مدنی است، قبل از انعقاد قرارداد وجود داشته است و انعقاد قرارداد بین متعهد و متعهدله، این تعهد قانونی را منتفی نمی‌نماید بلکه تعهد ناشی از مسئولیت قراردادی به تعهد ناشی از مسئولیت مدنی ضمیمه می‌شود. از طرف دیگر، قواعد اثبات‌کننده‌ی مسئولیت مدنی عام و مطلق است و هر شخصی، اعم از این‌که بین او و زیان دیده قراردادی منعقد شده یا منعقد نشده باشد، مسئول جبران ضرری است که به دیگری وارد کرده است. مثلاً مالک بنا، اعم از این‌که زیان دیده مستأجر او باشد یا نباشد، مسئول جبران خسارت ناشی از خرابی آن است که به زیان دیده وارد شده است.
بنابراین، زیان دیده می‌تواند از این دو راه یکی را جهت جبران خسارت وارده بر خویش انتخاب نماید مگر این‌که با انعقاد قرارداد تعیین میزان خسارت از قبل، اختیار خود را محدود کرده باشد که در این صورت نه تنها طرف حق ندارد که از قرارداد عدول کند بلکه قاضی رسیدگی‌کننده به پرونده نیز حق کاهش یا افزایش مبلغ معین شده را نخواهد داشت.

مبحث سوم:
مفهوم مسئولیت انتظامی و تمایز آن از مسئولیت اخلاقی، کیفری و قراردادی
گفتار اول: مفهوم مسئولیت انتظامی
مسئولیتی که اشخاص بر اساس قراردادهای حرفه‌ای در انجمن‌ها و اتحادیه‌ها و سازمان‌های خاص متبوع‌شان دارند تابع نظامات خاصی می‌باشد که تخلف از این قوانین را تخلف انتظامی و اداری می‌گویند و مسئولیت ناشی از آن را مسئولیت انضباطی می‌گویند.41به بیان دیگر مسئولیت اداری که گاه از آن به مسئولیت انضباطی تعبیر می‌شود به تخلفات اداری گفته می‌شود.42 باشگاه‌های ورزشی برای خود یک سری مقررات انتظامی تدوین نموده‌اند که ورزشکاران و مربیان و به طور کلی کارکنان آن باشگاه و مؤسسات ورزشی موظف به رعایت این مقررات می‌باشند. ضمن این که خود باشگاه‌ها و مؤسسات ورزشی که به فعالیت‌های قهرمانی می‌پردازند در چارچوب برگزاری این مسابقات باید از مقررات انضباطی که توسط برگزار‌کنندگان این مسابقات تهیه و اعمال می‌شود پایبند بوده که در غیر این صورت موجب مسئولیت انتظامی و انضباطی این باشگاه‌ها و موسسات ورزشی خواهد بود.