کاوش بالندگی مدیران مدارس، نظریه ای داده بنیاد1 فخرالسادات نصیری ولیک بنی2، سیروس قنبری3 و زهرا سرچهانی4 تاریخ دریافت: 8/1/95 تاریخ پذیرش: 26/5/95

چکیده
بالندگی مدیران مدارس و اجرای برنامه های مرتبط با آن یکی از ابزارهای مهم ایجاد تغییر و تحول در نظام آموزشی است که به گونه مستقیم و غیر مستقیم منجر به بالا رفتن بهره وری و توسعه نیروی انسانی می شود. هدف این پژوهش تدوین الگویی مفهومی برای بالندگی مدیران مدارس ابتدایی استان فارس بود .این پژوهش پژوهشی کیفی بود که با استفاده از راهبرد مبتنی بر نظریه داده بنیاد انجام شد. در این راستا با استفاده از رویکرد هدفمند و بکارگیری معیار اشباع نظری، مصاحبه هایی نیمه ساختار یافته با 21 نفر از مدیران مدارس ابتدایی استان فارس انجام شد ،برای بدست آوردن اعتبار و روایی داده ها از دو روش بازبینی مشارکت کنندگان و مرور خبرگان غیر شرکت کننده در پژوهش استفاده شد. نتایج تحلیل داده ها در طی سه مرحله، کدگذاری باز ،کدگذاری نظری و کدگذاری انتخابی حاکی از 16 مقوله کلی است که این مقاله یافته های مطالعه را در چارچوب مدل پارادایمی شامل: شرایط علی ) نیاز به بهبود مستمر، تغییر در دانش و داده های بنیادی، مسایل مالی و رفاهی(، پدیده محوری )برنامه بالندگی مشارکتی(، راهبردها )ایجاد مراکز بالندگی در ادارات آموزش و پرورش، روش های اجرایی مستقیم و غیر مستقیم(، زمینه ) جو باز و حمایتی، فرهنگ مشارکتی، فناوری های نوین(، شرایط ‎مداخلهگر )قوانین و مقررات تسهیل کننده، شایستگی مدرسان( و پیامدها ) بالندگی فردی و حرفه ای مدیران، موفقیت تحصیلی دانش آموزان، توسعه مدرسه به عنوان سازمان یادگیرنده و تربیت شهروند بالنده( تحلیل کرده است.

‎واژههای کليدی: الگوی مفهومی، بالندگی، مدارس ابتدایی.

این مقاله مستخرج از رساله دکتری در رشته مدیریت آموزشی می باشد
دانشیار دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
دانشیار دانشگاه بوعلی سینا همدان، دانشکده علوم انسانی، همدان ایران.
زهرا سرچهانی، دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی دانشگاه بو علی سینا همدان، همدان، ایران، دبیرآموزش و پرورش فارس.
z_sarchahani@yahoo.com :نویسنده مسئول مقاله -*
مقدمه
پیشرفت و تحولات سریع علمی، فرهنگی و فناوری در جهان کنونی سبب تمایز دوران کنونی با جهان گذشته شده است. در اقتصاد جهانی جدید افراد جهت موفقیت تضمین شده و شایسته در زندگی فردی و اجتماعی نیاز به مهارت هایی ویژه دارند که تحت تاثیر مستقیم رهبری و مدیریت آموزشی در مدارس است) ,2015Voogt et al., 2015, Levina et al., 2015, Okoko et al.,
2013Murray, 2014, Sahin, (. مدیران خلاق و نواندیش که در محیطی پیچیده، پر از چالش و در حال تغییر، مدارس را برای رفع نیازهای جامعه در حال و آینده رهبری کرده) 2013Tracey, ( و تاثیری بسزا بر یادگیری ‎دانشآموزان و کیفیت ‎برنامههای درسی و آموزشی داشته باشند) Naicker 2014& Naidoo,(. امروزه رهبری و مدیریت آموزشی اثربخش به عنوان پیش نیاز کیفیت بالا در آموزش و پرورش مطرح شده و پژوهش های متعدد رهبری و مدیریت شایسته را کلید موفقیت مدارس و دستاوردهای موفق دانش آموزان می دانند) 2010Rhodes & Brundrett, (. مدیریت مدارس در جهان امروز صرفا اداره کردن، سازماندهی، نظارت و راهنمایی و ایجاد نظم در مدرسه نیست) 2014Murray,( بلکه امروزه رهبران آموزشی در مدارس باید دارای ویژگی های فردی و مهارت های حرفه ای ویژه ای باشند تا توان رویارویی و پاسخگویی به نیازهای رو به رشد دانش آموزان را داشته باشند) 2015Sugrue,(. لذا، نیازی فوری به آماده سازی، بهسازی و بالندگی مدیران و رهبران آموزشی در سطوح گوناگون احساس ‎میشود.
بالندگی مدیران مدارس فعالیتی مداوم و مرتبط با شغل و در راستای اثربخشی ‎بیشتر در ‎دستیابی به اهداف مدرسه تعریف شده که ‎فعالیتهای مرتبط با آن فراتر از یک دوره واحد در یک سال تحصیلی ‎برنامهریزی می شود. این ‎فعالیتها ‎میتواند شامل برگزاری کارگاههای متعدد در زمینه یک موضوع واحد، جلس‎ههای متعدد گروهی، تشکیل کارگاههای مستمر و جلسه های متعدد با یک مربی تا رسیدن به نتیجه، انجام پروژه پژوهشی و اقدام پژوهی در زمینه مسایل مدرسه باشد که تمام یا بخشی از فعالیت در داخل مدرسه و یا خارج از آن انجام شود و با تجزیه و تحلیل نیازهای آموزش و یادگیری و ارزیابی ‎فعالیتهای انجام شده ادامه یابد) 2005Nicholson et al., (.
بالندگی مدیریتی به معنای رویکردی جامع، پایدار و فشرده برای بهبود اثربخشی مدیران در بالا بردن موفقیت دانش آموزان است) 2009Hirsh, (. بیزل) 2011Bizzell,( بالندگی مدیران آموزشی را ‎فعالیتها و فرآیندهای طراحی شده بمنظور بالا بردن دانش حرفه ای، ‎ مهارتها و ‎نگرشهای رفتاری مدیران در راستای تواناتر کردن آنان در زمینه بهبود و ایجاد شرایط بهتر برای موفقیت و یادگیری دانش آموزان تعریف می کند، فعالیت هایی که ظرفیت مدیران مدارس، جهت رهبری موثرتر را بالا برده و مهارت های مدیران در حوزههایی گوناگون چون رهبری تغییر، مدیریت منابع انسانی وبهبود فرایند آموزش افزایش می دهد) 2015Courtney & Gunter,(. آژانس خدمات پرورشیبالندگی مدیران را بهبود اثربخشی مدیریتی از راه فرآیندهای برنامه ریزی شده و حساب شده یادگیری تعریف می کند. زیمرمن و مای) 2003Zimmerman & May, ( بالندگی مدیریتی را شامل برنامه هایی می دانند که برای رشد فردی؛ سازمانی، حرفه ای و آموزشی طراحی و تدوین شده است .هم چنین، بالندگی مدیریتی مجموعه فعالیت هایی است که منجر به نتایجی چون افزایش ماندگاری؛ افزایش مهارت و اخلاق؛ توانمندسازی؛ بهبود برنامه ریزی نیروی انسانی و مزیت های برتری سازمان می شود. حاجی پور اهداف اصلی بالندگی مدیریت را برخورداری از آگاهی و بینش و مهارت در اصول عام مدیریت، لزوم تشخیص چالش های مدیران در سازمان، ضرورت ارتقاء توان برنامه ریزی، سازماندهی و کنترل در مدیران، لزوم ایجاد وحدت نظر و رویه در مدیران سازمان، رشد نگرش ها، ارزش ها و مهارت های منطقی بمنظور اتخاذ تصمیم ها و اقدام های مسئولانه در مورد مسایل سازمانی و ضرورت پرورش فرهنگ خلاقیت و نوآوری در مدیران ارشد سازمان می داند) To 2005cite of Ghasemzadeh Alishahi, (. کانگر) 1992Conger,( با انجام پژوهشی الگویی چهار بعدی جهت بالندگی مدیران ارایه کرد که در آن رشد شخصیتی، ادراکات تحلیلی، مهارت های شغلی و بازتاب گری از محیط، محورهای اصلی بالندگی بودند. وودال و وینستنلی )Woodall &
1998Winstanly,( الگوی سه بعدی بالندگی مدیران را طراحی کردند که حاوی سه بعد:
1. بالندگی مهارت های مدیریتی ،2.بالندگی فردی )خود( و 3. بالندگی سازمانی است. هم چنین، برای هر بعد، اهداف بالندگی، فرایندهای بالندگی و الزامات بالندگی را ذکر کرده و فرایندهای بالندگی مدیریتی را روش های تجربی چون ضمن خدمت، روش های خارج از محیط شغلی و فنون خارج از محیط کاری می دانند. قاسم زاده علیشاهی) 2005Ghasemzadeh Alishahi, ( الگویی کلی برای بالندگی مدیران طراحی کرد که دارای سه جنبه: 1-محتوایی)مهارت های مدیریت، نقش های مدیریتی و وظایف مدیریتی( ،2-توانایی های مدیریتی و 3- روش های آموزش بالندگی)آموزش مستقیم، آموزش حین کار، آموزش اجتماعی( است. وی عنوان می کند آنچه مقصود بالندگی مدیریت است، ایجاد سازمان های یادگیرنده است که در آن افراد با دانش اندوزی، صرف انرژی و تحریک قوه خلاقیت خود، اهداف استراتژیک سازمان را شکل دهند. سالازر )2007Salazar, ( با انجام پژوهشی در زمینه بالندگی مدیران نتیجه گرفت، مشارکت در برنامه های بالندگی خود و همکاران، تنظیم اهداف و تعیین پیامدها؛ توسعه چشم انداز و ماموریت؛ تجزیه و تحلیل داده ها؛ تعریف ارزش های بنیادی و باورهای آموزش؛ طراحی، اجرا و ارزشیابی برنامه درسی؛ توسعه داده ها و راهبردهای گرد آوری داده ها؛ توسعه و اجرای برنامه های راهبردی؛ توسعه مدرسه با استفاده از تفکر سیستمی؛ سازماندهی منابع ؛ حفظ و ایجاد انگیزه برای بهبود مستمر؛ ایجاد جهت گیری آموزشی نتیجه محور و تسهیل فرایند تغییر؛ از الزامات و پیامدهای بالندگی هستند که باروش هایی چون تشکیل گروههای کوچک مطالعه، مربی گری و پروژه های مسئله محور قابل پیگیریهستند. تیلور) 2008Taylor,( با انجام پژوهشی عنوان می کند مدیران مدارس طراحی دوباره ‎برنامههای آماده سازی مدیران، ‎ مسئولیتپذیری، روابط مدرسه و جامعه را از نیازهای فرایند بالندگی ذکر کرده و انواع ‎روشهای بالندگی حرفه‎ ای را شامل، جلس‎ههای مدیران، سخنرانان خارج از منطقه آموزشی، کنفرانس، مطالعه کتاب، خواندن مجله های حرفه ای و شبکه سازی می دانند .ابراهیم) 2011Ibrahim,( از پژوهش خویش نتیجه گرفت مهم ترین عوامل تسهیل کننده بالندگی مدیران حمایت مدیران، در دسترس بودن آموزش ضمن خدمت، منابع و امور مالی، اقدام های فردی، حمایت ذینفعان، سایر نقش های رهبر و چالش ها و مسایل روزانه هستند. هم چنین، مهم ترین عوامل بازدارنده بالندگی فقدان تجربه کافی، دوره های ضمن خدمت محدود، فقدان منابع و امور مالی، قدرت های تصمیم گیری، مخالفت، عدم شناخت، موضوع های خانوادگی، کمبود وقت می باشد. بیزل) 2011Bizzell,( در زمینه بالندگی حرفه ای مدیران مدارس در مناطق روستایی ایالت ویرجینیا پژوهشی انجام داد و نتیجه گرفت در این مناطق اجرای برنامه های بالندگی با ضعف شدید همراه است و فرصت های رشد و بالندگی مدیران محدود می باشد .نبود برنامه ریزی و سازماندهی مناسب، دانش اندک مدیران، سیاست های دولت فدرال، موقعیت جغرافیایی و… از دلایل ضعف برنامه های بالندگی در این مناطق است. کیمبر) 2013Kimber, ( با انجام یک طرح پژوهشی نتیجه گرفت که جو مثبت مدرسه، ارتباطات بین فردی کارکنان و مدیریت مشارکتی بر بالندگی مدیران مدارس موثر است، هم چنین، اجرای برنامه های بالندگی تاثیری مثبت و مستقیم بر توانایی مدیران و افزایش اعتماد به نفس آنان داشته و در جهت قبول مسئولیت آمادگی بیش تری کسب می کنند و از سوی دیگر، بالندگی مدیران تاثیری مستقیم بر موفقیت دانش آموزان دارد. کاردنو و یانگز) 2013Cardno & Youngs, ( از پژوهش خویش نتیجه گرفتند اجرای برنامه هایی که فرصت هایی برای یادگیری مهارت های فردی و حرفه ای مدیران ایجاد کند، تاثیری بسیار زیاد بر
بالندگی مدیران مدارس دارد. نایکر و نادیو) 2014Naicker & Naidoo,( با انجام پژوهشی کیفی در زمینه بالندگی مدیران مدارس نتیجه گرفتند که ایجاد ‎فرصتهای یادگیری، کار تیمی، ارتباطات اجتماعی و بهبود مهارت های رهبری مشارکتی در بالندگی مدیران مدارس مؤثرند. نتایج پژوهش مولنیر و همکاران) 2015Moolenaar et al., ( نشان می دهند که ارتباطات اجتماعی مدیران ،عضویت در شبکه های اجتماعی و رهبری تحولی بر بالندگی آنان موثر است. هیلارد) Hilliard, 2015( به ارزیابی برنامه های بالندگی مدیران پرداخته و نتیجه گرفته است که فرصت ارایه شده به بهبود آموزش، یادگیری ،پژوهش و مهارت های رهبری، بیش ترین تاثیر را بر بالندگی مدیران دارد .
هوسین و ال ابری) 2015Hussin & Al Abri, ( نیازهای بالندگی مدیران مدارس عمان را بررسی کردند و پانزده عامل از جمله نیازهای رهبری آموزشی، رهبری تحولی، طراحی مدل مناسببالندگی حرفه ای مدیران در جهت الزامات و تغییرات آموزشی را به عنوان ضروری ترین نیاز بالندگیمدیران شناسایی کردند.
همچنان که از مطالعات بالا برداشت می شود، ‎ یافتههای پژوهشی اندکی در ارتباط با فرآیند بالندگی مدیران مدارس وجود دارد و در زمان آغاز این پژوهش، در مطالعات مربوط به مدیریت آموزشی، مدل مفهومی که به کشف و تبیین فرآیند بالندگی مدیران مدارس با رویکرد کاوشی و استقرایی بپردازد، موجود نبود و مطالعات موجود در داخل و خارج از کشور صرفاً به شناسایی ابعادی از این پدیده با تبیین برخی از عوامل موثر بر فرآیند بالندگی مدیران مدارس و در برخی دیگر صرفا به نگرش سنجی از مدیران، کارشناسان و یا صاحبنظران بسنده کرده است. بنابراین، با توجه به این شکاف مطالعاتی در مطالعات مدیریت آموزشی در کشور، نقش انکار ناپذیر مدیران مدارس در موفقیت دانش آموزان، اشاره به برنامه محوری و ضرورت و اهمیت طراحی و اجرای الگوی بالندگی شغلی و حرفه ای برای منابع انسانی در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش )راهکار 22-1 و 22-3( و از آن جا که اجرای برنامههای بالندگی در آموزش و پرورش با ضعف شدید همراه است ،برای بالا بردن اثربخشی و کارآیی مدیران مدارس و موفقیت و دستاوردهای مثبت دانش آموزان، طراحی الگویی جامع و کامل که بتواند مبنایی جهت ‎فعالیتهای بالندگی مدیران مدارس باشد ضروری به نظر می‎رسد، لذا هدف پژوهش طراحی الگوی مفهومی بالندگی مدیران مدارس ابتدایی استان فارس بود .
پرسش اصلي: الگوی مناسب بالندگی مدیران مدارس ابتدایی استان فارس دارای چه ویژگیهایی است؟
پرسش فرعي: عوامل و شاخصهای اصلی بالندگی مدیران مدارس ابتدایی استان فارس کدامند؟

روش شناسی پژوهش
این پژوهش پژوهشی کیفی بود که در آن با استفاده از رویکرد نظریه داده بنیاد بالندگی مدیران مدارس بررسی و الگوی مفهومی ارایه شد. رویکرد نظریه داده بنیاد یک نوع روش پژوهش کیفی است که به گونه استقرایی یک سلسله رویه های سیستماتیک را بکار می گیرد تا نظریهای درباره پدیده موردمطالعه ایجاد کند) 2008Strauss & Corbin, (. جامعه آماری این پژوهش شامل مدیران مدارس باسابقه مدیریت بیش تر از ده سال در استان فارس بود. بمنظور انتخاب مشارکت کنندگان از نمونه گیری نظری به شیوه هدفمند استفاده شد، هدف پژوهشگر انتخاب مواردی بود که با توجه به هدف پژوهش سرشار از داده بوده و پژوهشگر را در شکل دادن مدل نظری خودیاری دهند و این کار تا جایی ادامه یافت که طبقه بندی مربوط به داده های اشباع و نظریه موردنظر با تمام جزئیات و با دقت تشریح شد. جهت گردآوری داده ها از مصاحبه نیمه ساختاریافته استفاده شد. مصاحبهفردی با مدیران منتخب تا زمان اشباع داده ها که مصاحبه با 21 نفر بود، ادامه یافت. زمان هر مصاحبه بین 65 تا 75 دقیقه بود. جهت بررسی روایی و پایایی داده ها از دو روش بازبینی به وسیله مشارکت کنندگان و مرور به وسیله خبرگان غیر شرکت کننده در پژوهش استفاده و پس از دریافت نظرات اصلاحی ویرایش لازم انجام و مدل نهایی ارائه شد .

یافته های پژوهش
پرسش اصلی پژوهش این بود که الگوی مناسب بالندگی مدیران مدارس ابتدایی استان فارس دارای چه ویژگی هایی است؟ برای پاسخ به این پرسش ابتدا لازم بود که به پرسش فرعی: عوامل و شاخص های اصلی بالندگی مدیران مدارس ابتدایی استان فارس کدامند؟ پاسخ داده شود ،برای پاسخ به این پرسش مصاحبه های نیمه ساختاریافته ای انجام گرفت ،در طول مصاحبه شرکت کنندگان به پرسش هایی همچون: تلقی و برداشت شما از بالندگی مدیران در نظام آموزشی چیست؟ چرا بالندگی و حضور در برنامه های بالندگی را مفید می دانید؟ موانع و چالش های پیش روی بالندگی شما چه بود؟ چه روش هایی برای انجام برنامه های بالندگی مورداستفاده قرار گرفت؟ برنامه های بالندگی چه پیامدهایی برای شما داشته است؟ و…. پاسخ دادند ،مصاحبه های ضبط شده پس از پیاده سازی، به صورت سطر به سطر بررسی، مفهوم پردازی، مقوله بندی و سپس، بر اساس مشابهت، ارتباط مفهومی و ویژگی های مشترک بین کدهای باز، مفاهیم و مقولات )طبقه ای از مفاهیم( مشخص شدند. در این پژوهش، داده ها به دقت موردبررسی قرارگرفته و مقوله های اصلی و فرعی مربوط به آن ها مشخص شدند، ابعاد و ویژگی ها تعیین، و الگوها موردبررسی قرار گرفت و در واقع پاسخ های ارایه شده به وسیله مصاحبه شوندگان به واحدهای ‎کوچکتری تجزیه و در یک فرایند مکرر با یکدیگر مقایسه و با توجه به موردهای مشترک کاربردشان، مفاهیم لازم ایجاد شدند .
برای این کار روش های تحلیلی پیشهاد شده به وسیله اشتراس و کوربین )Strauss & Corbin, 2008( مورد استفاده قرار گرفت. هنگام تجزیه و تحلیل دقیق داده ها، مفاهیم از راه کدگذاری، به گونه مستقیم از رونوشت مصاحبه مشارکت کنندگان در پژوهش )کدهای زنده( یا با توجه به موارد مشترک کاربرد آن ها، ایجاد شدند. رونوشت مصاحبه ها برای یافتن مقوله های اصلی، مقوله ها، ویژگی ها و ابعاد این مقولات به گونه منظم مورد بررسی قرار گرفتند. نخست پاسخ های ارایه شده به وسیله مصاحبه شوندگان به واحدهایی کوچک تر تجزیه شد، این کار پس از بررسی رونوشت مصاحبه ها در سطح جمله یا پارگراف انجام گرفت. سپس مفاهیم در چارچوب مقوله های بزرگ تر قرار گرفتند و پس از این مرحله سعی شد که مقوله ها نیز در چارچوب دسته های مفهومی بزرگ تری طبقه بندی شوند. با توجه به اینکه کدهای باز فراوانی بدست آمد پس از هر مرحله ،طبقه بندی و بررسی دوباره داده ها، مفاهیم تکراری حذف و مفاهیم مشابه در هم ادغام شدند. اینکار تا چندین مرتبه جهت رسیدن به اشباع منطقی برای مقوله های اصلی، مقوله ها و ویژگی های آنها به صورت تکراری انجام شد، حدود هر مقوله اصلی و مقوله ها در آغاز تجزیه و تحلیل به صورت قطعی تعیین نشد و این مقوله ها در سراسر تجزیه و تحلیل مورد تجدیدنظر قرار گرفتند، کدگذاری باز هنگامی متوقف شد که:
الف- یک طبقه بندی معنادار پس از بررسی چند باره رونوشت مصاحبه ها بدست آمد؛ ب- خرده مقولات و ویژگی ها، تکراری شده بودند؛
پ-داده های مرتبط و جدیدی از رونوشت مصاحبه ها یافت نمی شد و اگر داده های جدیدی یافت می شد با طبقه بندی موجود منطبق نبود.
با توجه به تجزیه و تحلیل و کد گذاری مصاحبه های انجام شده ،16 مقوله فرعی و 57 کد باز، از فرایند تجزیه و تحلیل داده ها بدست آمد که در جدول یک مقوله ها و کدهای باز مربوط به هر مقوله آمده است.
جدول 1- نتايج کد گذاری باز.
کدهای باز مقوله های فرعی

ردیف

ردیف

تشکیل کمیته تخصصی بالندگی مدیران )با مشارکت مدیران( ،نیازسنجی دقیق و تعیین اولویت های بالندگی )با مشارکت مدیران(.
تدوین شاخص های بالندگی مدیران )با مشارکت مدیران( ،تهیه برنامه آموزشی مناسب ) مطابق با استانداردهای مدیران مدارس در کلاس جهانی(، منطبق بر نیازهای بومی و با مشارکت مدیران(، انتخاب محتوی مناسب ) غنی از یافته های جدید علمی در زمینه مدیریت آموزشی، افزایش مهارت های مدیریت، قابل فهم و کاربردی(، ارزشیابی، بازنگری برنامه های بالندگی)با مشارکت مدیران(. برنامه های بالندگی مشارکتی 1
تدوین بودجه عملیاتی جهت اجرای برنامه ها، ارایه پاداش و مشوق های لازم مادی و معنوی، تدارک امکانات رفاهی مناسب،
در نظر گرفتن مکان و زمان مناسب اجرای برنامهها، پرداخت کارمزد مدیران بر اساس شایستگی و توانایی مدیریتی مسایل مالیو رفاهی 2
تصویب قوانین و آیین نامه های تسهیل کننده بالندگی، انتخاب مدیران بر اساس ضوابط، تمرکز زدایی و اعطای قدرت قانونی و اختیارات بیش تر به مدیران قوانین ومقررات 3
4 تمایل به راضی نبودن از وضع موجود، یادگیری از تجارب دیگران و انتقال آموخته های خود بهبود مستمر به دیگران )انتقال دانش(، حل مسئله اثربخش و خلاقانه با استفاده از خرد جمعی ،همسویی با تحولات نوین، ترجیح تغییرات تدریجی بر تغییرات ناگهانی.
ظرفیت ایجاد تغییر در سازمان ،تعهد به توسعه قابلیت های منابع انسانی، تشکیل گروه های کاری، فراهم آوردن زمینه مشارکت کارکنان در تصمیم گیری ها. 5 فرهنگ
مشارکتی
حمایت مدیران ارشد سازمان از برنامه های بالندگی ،وجود اعتماد متقابل در سازمان ،فعالیت با شادی و نشاط)روحبه بالا(.
اشتغال واقعی کارکنان )عدم تظاهر به اشتغال(، استقبال از انتقادات سازنده. 6 جو باز وحمایتی
وجود امکانات و تجهیزات مناسب )سخت افزار و نرم افزار(، آموزش کارکنان در زمینه استفاده از سخت افزار و نرم افزار، دسترسی آسان به شبکه بین المللی اینترنت، استفاده صحیح از فناوری اطلاعات و ارتباطات. 7 فناوری هاینوین
شایستگی علمی مدرسان، توانایی انتقال مفاهیم )توانایی تدریس(، اخلاق و رفتار شایسته مدرسان، تعامل مستمر با فراگیران 8 شایستگی مدرسان
تحول در فلسفه تعلیم و تربیت، تحول در اهداف عالی آموزش وپرورش در دوره ابتدایی، تحول در علوم پایه مدیریت آموزشی. 9 تحول دردانش و
داده های بنیادی
شرکت در کلاس های آموزش ضمن خدمت، تحصیل همزمان با کار در دانشگاه ،خواندن مقالات و کتب مرتبط با شغل، عضویت در گروههای گوناگون رسمی و غیر رسمی، مشارکت فعال در برنامه تیم های پژوهشی، شرکت در کنفرانس ها و کارگاههای بین المللی، ملی و ناحیه ای به صورت حضوری و مجازی، مربی گری ،شرکت در جلسه های گروههای همگن، شرکت در موقعیت های شبیه سازی شده. 10 روش های اجرایی

ایجاد مراکز بالندگی، اختصاص پست ها و عناوین شغلی خاص برای انجام امور مربوط به بالندگی مدیران مدارس، استخدام و بکارگیری نیرو ی انسانی متخصص در مراکز بالندگی مدیران مدارس. 11 ایجاد مراکز بالندگی در ادارات آموزش و پرورش
برخوردار از چشم انداز و ارزش های روشن و قابل قبول، نگرش مثبت نسبت به یادگیری مادام العمر، تمایل به انجام تغییر و توسعه فراگیر در شغل خویش، منش و اخلاق نیک در روابط شخصی و کاری، دارای تفکر سیستمی، بلوغ اجتماعی، خوش بین، خلاق و نوآور. 12 بالندگی فردی مدیران
رهبری تمامی امور در جهت بالندگی مدرسه با بینش و نگرشی مدیریتی، هدایت تغییرات آموزشی در مدرسه، کمک به توسعه ‎حرفهای معلمان، آینده نگری، طراحی و اجرای برنامه استراتژیک با مشارکت شوراهای مدرسه )مدیریت مشارکتی( ،برقراری ارتباط مستمر و شایسته ای بین مدرسه، خانواده و اجتماع. 13 بالندگی
حرفه ای مدیران
کسب نمر‎ههای قابل قبول در پایان دوره تحصیلی، فارغ التحصیل شدن با درجه علمی قابل قبول، توان ادامه تحصیل در مقاطع علمی بالاتر.
14 موفقیت
تحصیلی دانش آموزان
حاکمیت روحیه یادگیری دائم بر مدرسه، توزیع دانش به گونه موثر و وسیع ،پرورش و ترویج تفکر استراتژیک، تعاملی و کار تیمی، توجه به خلاقیت و نوآوری . 15 تبدیل
مدرسه به سازمان یادگیرنده
استقلال فکری و آزادی اندیشه، خلاقیت و تفکر بدیع ،همواره در حال آموختن ،خود کنترلی، تخصص گرایی، چشم انداز روشن از اهداف خود در آینده. 16 تربیت
شهروند بالنده

مؤلفه های پارادايم کدگذاری محوری و تبيين مولفه های مدل کيفي پژوهش شرايط علي در فرايند بالندگي مديران مدارس چيست؟
شرایط علی شامل عواملی است که به گونه مستقیم به پدیده اصلی پژوهش مربوط می شود، در تحلیل مصاحبه های انجام شده شرایطی که تدوین برنامه های مناسب برای بالندگی مدیران مدارس را ضروری ساخته و منجر به افزایش مشارکت مدیران در تدوین برنامه می شوند، عبارتند از: امور مالی و مادی، تغییر در دانش و داده های بنیادی و نیاز به بهبود مستمر. عدم رضایت از وضع موجود در آموزش و پرورش، ضرورت همسویی با تغییر و تحولات نوین، نیاز به یادگیری دانش و مهارت های نوین، تغییر در اهداف عالی آموزش و پرورش، فلسفه تعلیم و تربیت و ‎یافتههای نوین در مدیریت آموزشی، تدوین بودجه عملیاتی جهت اجرای برنامه ها، ارایه پاداش و مشوق های لازم مادی و معنوی و تدارک امکانات رفاهی مناسب ،برای مثال س.س. عنوان می کند: “نو شدن علوم مدیریت، تغییر در شیوه زندگی افراد، تغییر نظام آموزش و پرورش، وضعیت نابسامان اداره مدارس ،ورود دانش آموختگانی از مدرسه به جامعه که مشکلات فراوان شخصیتی، اخلاقی و رفتاری دارن ،تهدیدات نرم و… نشان می ده که مدیران مدارس به طور مداوم باید تحت آموزش برای کسب مهارت های جدید باشند وگرنه از عهده هم سویی با تحولاتی که هر روزه مثل سیل جهان را در هم میکوبه بر نمی یان، از طرف دیگه اگه بودجه کافی به این امر اختصاص پیدا نکنه و انگیزه در مدیران ایجاد نشه مشارکت مدیران چه در تدوین برنامه و چه در اجرای آن، حداقل و صوری می شه.” در جدول 2 شرایط علی و کدهای باز مربوط به آن مورد آمده است .

جدول2- شرايط علي فرايند بالندگي مديران مدارس.
کدهای باز شرایط علی
تدوین بودجه عملیاتی جهت اجرای برنامه ها، ارائه پاداش و مشوق های لازم مادی و معنوی، تدارک امکانات رفاهی مناسب،
در نظر گرفتن مکان و زمان مناسب اجرای برنامه ها، پرداخت حق الزحمه مدیران بر اساس شایستگی و توانایی مدیریتی. امور مالی و رفاهی
تحول در فلسفه تعلیم و تربیت، تحول در اهداف عالی آموزش و پرورش در دوره ابتدایی، یافته های جدید در زمینه مدیریت آموزشی تحول در دانش و اطلاعات بنیادی
راضی نبودن از وضع موجود، یادگیری از تجارب دیگران و انتقال آموخته های خود به دیگران )انتقال دانش(، حل مسئله اثربخش و خلاقانه با استفاده از خرد جمعی ،هم سویی با تحولات نوین ،ترجیح تغییرات تدریجی بر تغییرات ناگهانی. نیاز به بهبود مستمر

پديده محوری در فرآيند بالندگي مديران مدارس چيست؟
تجربه مشارکت کنندگان پژوهش نشان داد که محور اصلی پدیده فرآیند بالندگی مدیران مدارس، تدوین برنامه های مناسب برای بالندگی مدیران با مشارکت خودشان می باشد. این محور، زمانی اهمیت می یابد که بیش تر مشارکت کنندگان در پژوهش نیاز به تدوین برنامه ی منسجم ،همراه با نیازسنجی و تدوین شاخص ها با همکاری مدیران را از مهم ترین اولویت های فرآیند بالندگی مدیران مدارس برشمرده اند .برای مثال، ح- خ عنوان نمود:”برنامه منسجمی وجود ندارد ،برنامه هایی پراکنده و نامنظم، بدون هدف مشخص، بدون نیازسنجی و بدون این که از ما نظرخواهی کنند اجرا می شود که ما معمولا نمی توانیم در آن ها شرکت کنیم یا اگر شرکت کنیم فایده ای نداره ،انتقاد هم کنیم ناراحت می شن و ترتیب اثری نمی دن، خوب وقتی می بینیم اینطوره شرکت نمی کنیم، یا کتاب هایی معرفی می کنن برای مطالعه، که رو دست شان مانده و ارزش علمی نداره ،اگر برنامه ریزی دقیقی انجام و محتوای مناسبی ارایه بشه که منجر به یادگیری نکات کاربردی و مفید شده و مشکلی از ما در مدرسه حل کنه، حتما شرکت می کنیم، برنامه ها باید با توجه به نیازروز مدرسه طراحی بشه، باید بررسی کنند که در دیگر کشورها به مدیران مدارس چه ‎آموزشهایداده می شه ،پس از اجرای هر برنامه ارزیابی بشه که آیا برنامه کارآیی و اثربخشی داشته یا ن؟”تقریبا همه شرکت کنندگان به موردهای بالا یا مشابه آن اشاره کردند و از نبود برنامه های مناسببالندگی گلایه می کردند در نتیجه مهم ترین مورد در فرآیند بالندگی مدیران مدارس تدوینبرنامه ای جامع با مشارکت آنان می باشد. در جدول 3 کدهای باز مربوط به پدیده محوری آمدهاست .
جدول3- پديده محوری در فرآيند بالندگي مديران مدارس.
کدهای باز پدیده محوری
تشکیل کمیته تخصصی بالندگی مدیران )با مشارکت مدیران( ،نیازسنجی دقیق و تعیین اولویت های بالندگی )با مشارکت مدیران(.
تدوین شاخص های بالندگی مدیران )با مشارکت مدیران( ،تهیه برنامه آموزشی مناسب ) مطابق با استانداردهای مدیران مدارس در کلاس جهانی(، منطبق بر نیازهای بومی و با مشارکت مدیران(، انتخاب محتوی مناسب )غنی از یافته های نوین علمی در زمینه مدیریت آموزشی ،افزایش مهارت های مدیریت، قابل فهم و کاربردی(، ارزشیابی، بازنگری برنامههای بالندگی )با مشارکت مدیران(. برنامه بالندگیمشارکتی

راهبردهای فرايند بالندگي مديران کدامند؟
راهبردهای موردنظر در نظریه داده بنیاد به ارایه راه حل هایی برای مواجه با پدیده مورد مطالعه اشاره دارد، دو راهبرد عمده جهت پیاده نمودن برنامه بالندگی مشارکتی بر اساس داده های حاصل از مصاحبه ها قابل ذکر است .
ایجاد مراکز بالندگی در ادارت آموزش و پرورش )ایجاد مراکز بالندگی در ادارات آموزش و پرورش، اختصاص پست ها و عناوین شغلی خاص برای انجام امور مربوط به بالندگی مدیران مدارس، استخدام و بکارگیری نیرو ی انسانی متخصص در مراکز بالندگی مدیران مدارس( .
روش های اجرایی مناسب.
از جمله راهبردهایی که جهت تدوین و ارایه اثربخش برنامه های بالندگی می تواند بکار رود، بهزعم مدیران، گنجاندن مراکز بالندگی در ساختار ادارات آموزش و پرورش است که شرط اولیه برایتدوین و اجرای صحیح برنامه های بالندگی خواهد بود ،” اگر ساختاری در ادارات یا اداره کل ایجادبشه که وظیفه برنامه ریزی مستمر و اجرا و بازنگری برنامه ها را به عهده داشته باشه اثربخشیبرنامه ها بیش تر میشه، افرادی متخصص که در طول سال به گونه مرتب بر اجرای برنامه ها نظارتداشته باشند ،داده گردآوری کنند، نظرخواهی کنند، با مدیران ارتباط مستمر داشته باشند ،نیازسنجی کنند، بهترین مدرسان را انتخاب کنند، با مطالعه و پژوهش حول نیازهای مدیران محتوی را از منابع معتبر انتخاب کنند”)م. ر( .
از دیگر راهبردهای مهم، استفاده از روش های اجرایی مناسب چون: شرکت در کلاس های آموزش ضمن خدمت، خواندن مقاله ها و کتاب های مرتبط با شغل، مشارکت فعال در پژوهش های تیمی، شرکت در کنفرانس ها و کارگاههای بین المللی، ملی و منطقه ای به صورت حضوری و مجازی و شرکت در جلسه های گروههای همگن است. در همین زمینه ز.س عنوان می کند: ” روش هایی گوناگون برای اجرای برنامه ها هست که فقط یکی از اونا برگزاری کلاس ضمن خدمته، کلاس ضمن خدمت هم وقتی مفیده که هم محتوی خوب باشه و هم مدرس، می تونن منابع خوب معرفی کنند خودمون مطالعه کنیم، می تونن ما را با مدیران موفق آشنا کنند تا از تجاربشون استفاده کنیم ،مطالعات موردی که در زمینه مدیریت آموزشی انجام می شه خیلی کمک کننده هست ،همایش هایی سالانه برگزار کنن و موفق ترین برنامه ها و تجارب مدیریتی را با کارگاههای آموزشی عرضه کنند، معرفی سایت های معتبر هم خوبه.”
جدول4- راهبردهای اجرای برنامه های بالندگي مديران مدارس.
کدهای باز راهبردها
ایجاد مراکز بالندگی، اختصاص پست ها و عناوین شغلی خاص برای انجام امور مربوط به بالندگی مدیران مدارس، استخدام و بکارگیری نیروی انسانی متخصص در مراکز بالندگی مدیران مدارس. ایجاد مراکز بالندگیدر ادارات
آموزش وپرورش
شرکت در کلاس های آموزش ضمن خدمت، تحصیل همزمان با کار در دانشگاه ،خواندن مقاله ها و کتاب های مرتبط با شغل، عضویت در گروههای گوناگون رسمی و غیر رسمی، مشارکت فعال در برنامه تیم های پژوهشی، شرکت در کنفرانس ها و کارگاههای بین المللی، ملی و ناحیه ای به صورت حضوری و مجازی، مربی گری ،شرکت در جلسه های گروههای همگن، شرکت در موقعیت های شبیه سازی شده روشهای اجرایی

زمينه )بستر( فرآيند بالندگي مديران مدارس چيست؟
در محیط آموزش و پرورش، ایجاد مراکز بالندگی و استفاده از روش های اجرایی مناسب رامی توان تحت تاثیر سه زمینه اصلی فرهنگ مشارکتی، جو باز و حمایت گر و فناوری های نوینداده ها دانست. به طور خلاصه یافته های مطالعه کنونی نشان دادند که برای تدوین و اجرایاثربخش ‎برنامه های بالندگی ابتدا باید در سازمان رویکردی مثبت نسبت به پدیده تغییر و همسوییبا آن وجود داشته باشد، مدیران ارشد سازمان از اجرای برنامه ها حمایت کنند و شرایط استفاده ازفناوری های نوین دادهای برای مدیران فراهم باشد .برای مثال، یکی از ‎شرکتکنندگان در پژوهشعنوان می کند:” اگه برای سازمان اهمیت نداشته باشه که دانش و مهارت ما به روز شود و یا زمینهمشارکت ما در فرایند تدوین، اجرا و ارزیابی برنامه ها فراهم نشه کیفیت برنامه ها بسیار پایین میاد ،گاهی اوقات رؤسا باوری به توانمند ساختن مدیران مدارس ندارند و یا اصلا زیرساخت های لازم آماده نیست، برای مثال، وقتی ما نتونیم از رایانه به درستی استفاده کنیم چطور می تونیم در آموزش های آنلاین شرکت کنیم.” کاوش در متن مصاحبه ها نشان می دهد که عامل های دیگری همچون تمایل سازمان به توسعه منابع انسانی، وجود اعتماد متقابل در سازمان و دسترسی سریع و آسان به اینترنت می تواند از عوامل زمینه ای موثر بر فرآیند اجرای برنامه های بالندگی مدیران مدارس باشد که در جدول 5 مقوله ها و کدهای باز مربوطه آمده است.

جدول5- بستر)زمينه( موثر بر فرآيند اجرای برنامه های بالندگي مديران مدارس.
کدهای باز بستر)زمینه(
ظرفیت ایجاد تغییر در سازمان ،تعهد به توسعه قابلیت های منابع انسانی، تشکیل گروههای کاری، فراهم آوردن زمینه مشارکت کارکنان در تصمیم گیری ها. فرهنگ مشارکتی
حمایت مدیران ارشد سازمان از برنامه های بالندگی ،وجود اعتماد متقابل در سازمان ،فعالیت با شادی و نشاط)روحبه بالا(، اشتغال واقعی کارکنان )نداشتن تظاهر به اشتغال(، استقبال از انتقادهای سازنده. جو باز و حمایتی
وجود امکانات و تجهیزات مناسب )سخت افزار و نرم افزار(، آموزش کارکنان در زمینه استفاده از سخت افزار و نرم افزار، دسترسی آسان به شبکه جهانی اینترنت ،استفاده صحیح از فناوری داده ها و ارتباطات. فناوری های نوین

شرايط مداخله گر در اجرای برنامه های بالندگي مديران مدارس چيست؟
تحلیل یافته های کیفی پژوهش نشان داد می توان مقوله های گوناگون شرایط مداخله گر را در دو دسته کلی قوانین و مقررات تسهیل گر و شایستگی مدرسان طبقه بندی کرد؛ تصویب و صدور قوانین و آیین نامه های تسهیل کننده می تواند زمینه بروز مشارکت بیش تر مدیران و اجرای موفق تر برنامه های بالندگی را در پی داشته باشد، اگر مدیران طبق ضوابط و نه صرفا روابط، انتخاب شوند، چون بر اساس اصل شایسته سالاری انتخاب شده اند مسلما ویژگی های اولیه مورد نیاز یک مدیر بالنده را دارا هستند و تمایلی بیش تر به شرکت در تدوین برنامه ها و اجرای آن ها دارند زیرا هدف آنان پرورش بیش تر مهارت های خویش و غنای شغلی است. عامل دیگری که می تواند اجرای برنامه ها را تحت تاثیر قرار دهد شایستگی کسانی است که به عنوان مدرسان دوره های حضوری و اداره کنندگان کارگاههای آموزشی انتخاب می شوند، اگر این افراد شایستگی علمی لازم را نداشته ویا از توانایی کافی برای انتقال مفاهیم و مهارت ها برخوردار نباشند، مسلما دوره برگزار شده کیفیتو اثربخشی لازم را نخواهد داشت و افزون بر آن انگیزه مدیران برای شرکت برنامه های مشابه به شدت کاهش می یابد. در جدول6 شرایط مداخله گر در اجرای برنامه های بالندگی مدیران مدارس و کدهای باز مربوطه آمده است.

جدول 6- شرايط مداخله گر در اجرای برنامه های بالندگي مديران مدارس.
کدهای باز شرایط مداخله گر
تصویب قوانین و آیین نامه های تسهیل کننده بالندگی، انتخاب مدیران بر اساس ضوابط، تمرکز زدایی و اعطای قدرت قانونی و اختیارات بیش تر به مدیران. قوانین و مقرراتتسهیل گر
شایستگی علمی مدرسان، توانایی انتقال مفاهیم )توانایی تدریس(، اخلاق و رفتار شایسته مدرسان، تعامل مستمر با فراگیران. شایستگی مدرسان

پيامدهای اجرای برنامه های بالندگي مديران مدارس چيست؟
پیامدهای حاصل از تدوین مشارکتی برنامه های بالندگی و اجرای موثر آن ها را می توان در سه دسته کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت طبقه بندی نمود، شاید نخستین پیامد آشکار اجرای برنامه های بالندگی درکوتاه مدت، بالنده شدن مدیران در دو جنبه فردی و حرفه ای باشد ،برخورداری از چشم انداز و ارزش های روشن و قابل قبول، داشتن نگرش مثبت به یادگیری مادام العمر، خلاقیت و کارآفرینی، رهبری تمامی امور در جهت بالندگی مدرسه با بینش و نگرشی مدیریتی، آینده نگری، طراحی و اجرای برنامه استراتژیک با مشارکت شوراهای مدرسه )مدیریت مشارکتی(، برقراری ارتباط مستمر و شایسته بین مدرسه، خانواده و اجتماع از جمله ویژگی هایی است که می واند با اجرای برنامه های بالندگی در مدیران ایجاد و یا تقویت شود. از دیگر پیامدهای اجرای برنامه های بالندگی در میان مدت می توان به موفقیت تحصیلی دانش آموزان )کسب نمرات قابل قبول در پایان دوره تحصیلی، فارغ التحصیل شدن با درجه علمی قابل قبول، توان ادامه تحصیل در مقاطع علمی بالاتر( و تبدیل شدن مدرسه به سازمان یادگیرنده)حاکمیت روحیه یادگیری دائم بر مدرسه، توزیع دانش به صورت موثر و وسیع ،پرورش و ترویج تفکر استراتژیک و تعاملی و کار تیمی، توجه به خلاقیت و نوآوری( اشاره کرد که در واقع حاصل اقدام های یک مدیر بالنده در مدرسه هستند، برای مثال، یک مدیر بالنده با کمک به بالنده شدن معلمان در درجه نخست فرآیند یاددهی و یادگیری را بهبود می بخشد و بهبود فرآیند یاددهی و یادگیری تاثیریمستقیم بر موفقیت تحصیلی دانش آموزان دارد. از دیگر پیامدهای اجرای برنامه های بالندگی دربلند مدت می توان به تربیت تربیت شهروند بالنده )استقلال فکری و آزادی اندیشه، خلاقیت و تفکر بدیع ،همواره در حال آموختن ،خود کنترلی، تخصص گرایی، چشم انداز روشن از اهداف خود در آینده( اشاره کرد. در جدول 7 کدهای باز مربوط به هر پیامد ذکر شده است.

جدول7- پيامدهای اجرای برنامه های بالندگي.
کدهای باز پیامدها
برخوردار از چشم انداز و ارزشهای روشن و قابل قبول، نگرش مثبت نسبت به یادگیری مادام العمر، تمایل به انجام تغییر و توسعه فراگیر در شغل خویش، منش و اخلاق نیک در روابط شخصی و کاری، دارای تفکر سیستمی، بلوغ اجتماعی، خوش بین، خلاق و نوآور. بالندگی فردی مدیران
رهبری تمامی امور در جهت بالندگی مدرسه با بینش و نگرشی مدیریتی، هدایت تغییرات آموزشی در مدرسه، کمک به توسعه حرفه ای معلمان، آینده نگری، طراحی و اجرا ی برنامه استراتژیک با مشارکت شوراهای مدرسه )مدیریت مشارکتی(، برقراری ارتباط مستمر و شایسته ای بین مدرسه، خانواده و اجتماع. بالندگی حرفهای مدیران
کسب نمره های قابل قبول در پایان دوره تحصیلی، فارغ التحصیل شدن با درجه علمی قابل قبول، توان ادامه تحصیل در مقاطع علمی بالاتر. موفقیت تحصیلی دانش آموزان
حاکمیت روحیه یادگیری دائم بر مدرسه، توزیع دانش به صورت موثر و وسیع، پرورش و ترویج تفکر استراتژیک، تعاملی و کار تیمی، توجه به خلاقیت و نوآوری . تبدیل مدرسهبه سازمان
یادگیرنده
استقلال فکری و آزادی اندیشه، خلاقیت و تفکر بدیع ،همواره در حال آموختن ،خود کنترلی، تخصص گرایی، چشم انداز روشن از اهداف خود در آینده. تربیت شهروندبالنده

کد گذاری انتخابي و خط سير داستان فرآيند بالندگي مديران مدارس
نیاز به یادگیری مهارت های تازه، همسویی با تحولات نوین، استفاده از تجارب موفق همکاران ،نیاز به مشورت و استفاده از خرد جمعی در اتخاذ تصمیم، تحول در فلسفه تعلیم و تربیت، تحول در اهداف عالی آموزش وپرورش در دوره ابتدایی و یافته های نوین در زمینه مدیریت آموزشی از جمله عواملی هستند که تدوین برنامه های بالندگی )تشکیل کمیته تخصصی بالندگی مدیران، نیازسنجی دقیق و تعیین اولویت های بالندگی )با مشارکت مدیران(، تدوین شاخص های بالندگی مدیران )با مشارکت مدیران(، تهیه برنامه آموزشی مناسب مطابق با استانداردهای مدیران مدارس در کلاسجهانی )منطبق بر نیازهای بومی و با مشارکت مدیران(، انتخاب محتوی مناسب )غنی از یافته هایجدید علمی در زمینه مدیریت آموزشی، افزایش مهارت های مدیریت، قابل فهم و کاربردی( ،ارزشیابی و بازنگری برنامه های بالندگی را ضروری ساخته است، هر چند عوامل مالی و رفاهی چون: تدوین بودجه عملیاتی مناسب جهت اجرای برنامه ها، ارایه پاداش و مشوق های لازم مادی و معنوی ،تدارک امکانات رفاهی مناسب، در نظر گرفتن مکان و زمان مناسب اجرای برنامه ها، پرداخت کارمزد مدیران بر اساس شایستگی و توانایی مدیریتی، در تدوین برنامه ای اثربخش با مشارکت مدیران مدارس تاثیری بسزا دارد، برنامه های تدوین شده باید به شیوه ای مناسب اجرا گردد تا پیامدهای مورد انتظار حاصل شود زیرا بهترین برنامه ها اگر به درستی اجرا نشوند، حاصلی جز اتلاف وقت نخواهند داشت، ایجاد مراکز بالندگی در ادارات آموزش و پرورش، اختصاص پست ها و عناوین شغلی خاص برای انجام امور مربوط به بالندگی مدیران مدارس و استخدام و بکارگیری نیروی انسانی متخصص در مراکز بالندگی مدیران مدارس به همراه استفاده از روش های اجرایی خاصی چون:
شرکت در کلاس های آموزش ضمن خدمت، تحصیل همزمان با کار در دانشگاه، خواندن مقاله ها و کتاب های مرتبط با شغل، عضویت در گروههای گوناگون رسمی و غیر رسمی، مشارکت فعال در برنامه تیم های پژوهشی، شرکت در کنفرانس ها و کارگاههای بین المللی، ملی و ناحیه ای به صورت حضوری و مجازی، مربی گری، شرکت در جلسه های گروههای همگن و شرکت در موقعیت های شبیه سازی شده، از راهبردهایی است که برای اجرای اثربخش برنامه ها می تواند مورداستفاده قرار گیرد. هرچند به زعم مدیران مشارکت کننده در پژوهش، فرهنگ مشارکتی در سازمان )ظرفیت ایجاد تغییر در سازمان ،تعهد به توسعه قابلیت های منابع انسانی، تشکیل گروههای کاری، فراهم آوردن زمینه مشارکت کارکنان در تصمیم گیری ها (، جو حمایتی و باز )حمایت مدیران ارشد سازمان از برنامه های بالندگی ،وجود اعتماد متقابل در سازمان و استقبال از انتقادات سازنده( ،ویژگی های مدرسان )شایستگی علمی مدرسان، توانایی انتقال مفاهیم، اخلاق و رفتار شایسته مدرسان(، فناوری های نوین )وجود امکانات و تجهیزات مناسب )سخت افزار و نرم افزار(، آموزش کارکنان در زمینه استفاده از سخت افزار و نرم افزار و دسترسی آسان به شبکه جهانی اینترنت( ،قوانین و مقررات تسهیل گر )تصویب قوانین و آیین نامه های تسهیل کننده بالندگی، انتخاب مدیران بر اساس ضوابط، تمرکز زدایی و اعطای قدرت قانونی و اختیارات بیش تر به مدیران( از عواملی هستند که راهبردهای اتخاذ شده در راه اجرای برنامه ها را تحت تاثیر خویش قرار می دهند. هر برنامه ای که تدوین و اجرا می شود به موازات اهداف اولیه ای که داشته است پیامدهایی را در پی خواهد داشت، بالندگی فردی )برخوردار از چشم انداز و ارزش های روشن و قابل قبول، نگرش مثبت نسبت به یادگیری مادام العمر، تمایل به انجام تغییر و توسعه فراگیر در شغل خویش، منش و اخلاق نیک در روابط شخصی و کاری، دارای تفکر سیستمی، بلوغ اجتماعی، خوش بین، خلاق ونوآور( و حرفه ای مدیران )رهبری کلیه امور در جهت بالندگی مدرسه با بینش و نگرشی مدیریتی ،هدایت تغییرات آموزشی در مدرسه، کمک به توسعه حرفه ای معلمان، آینده نگری، طراحی و اجرای برنامه استراتژیک با مشارکت شوراهای مدرسه )مدیریت مشارکتی(، برقراری ارتباط مستمر و شایسته ای بین مدرسه، خانواده و اجتماع( از پیامدهای کوتاه مدت فرآیند بالندگی مدیران ،موفقیت تحصیلی دانش آموزان )کسب نمرات قابل قبول در پایان دوره تحصیلی، فارغ التحصیل شدن با درجه علمی قابل قبول، توان ادامه تحصیل در مقاطع علمی بالاتر(، تبدیل مدرسه به سازمان یادگیرنده )حاکمیت روحیه یادگیری دائم بر مدرسه، توزیع دانش به صورت موثر و وسیع ،پرورش و ترویج تفکر استراتژیک، تعاملی و کار تیمی، توجه به خلاقیت و نوآوری( از پیامدهای میان مدت بالندگی مدیران مدارس( و تربیت شهروند بالنده )استقلال فکری و آزادی اندیشه ،خلاقیت و تفکر بدیع، همواره در حال آموختن، خود کنترلی، تخصص گرایی، چشم انداز روشن از اهداف خود در آینده( از پیامدهای بالندگی مدیران مدارس در بلند مدت است.

بحث و نتیجه گیری
نیاز به یادگیری دانش، مهارت و فناوری های نوین در سطح جهان، مرزهای آموزش را توسعه داده و سازمان ها را به گونه مستقیم یا غیرمستقیم متوجه مقوله آموزش و مدیریت اثربخش و کارآمد آن کرده است، در این راستا، رشته مدیریت آموزشی به مثابه حوزه ای از علوم اجتماعی در پی ایجاد شرایط مناسب برای تحقق بخشیدن به اهداف آموزشی_ تربیتی و افزایش بهره وری‎سازمانهای آموزشی است و مدیران و رهبران آموزشی که از عناصر اصلی بهبود فرایند یاددهی ویادگیری بشمار می روند، نقشی پر اهمیت و انکار ناپذیر در تحقق اهداف آموزش و پرورش به عهدهداشته )عبداللهی،1393( و باید از ویژگی ها و شایستگی های خاصی برخوردار باشند تا مطابق با استانداردهای جهانی و نیازهای روز جامعه شهروندانی فهیم و آگاه تربیت کنند. ‎ دادههای پژوهشی در خصوص گستره مفهومی، بررسی ابعاد و مؤلفه های مؤثر بر بالندگی مدیران مدارس، راهبردهای مربوط به پدیده و پیامدهای بالندگی مدیران مدارس در این بخش بررسی و تحلیل شده است ،هم چنین، نتایج بدست آمده برای بالندگی مدیران مدارس در استان فارس با نتایج مطالعات انجام شده مقایسه شده است.
گرچه مطالعات و پژوهش های متعدد به بررسی پدیده بالندگی مدیران مدارس پرداخته است، اما همچنان تعریف یا رویکرد جامعی در مورد این پدیده وجود ندارد و آنچنان که در بخش مبانی نظری هم بیان شد، در هیچ یک از الگوهای ارایه شده به ابعاد، مهارت ها و فعالیت های مورد نیاز برای بالندگی به گونه جامع و کامل پرداخته نشده است، مطالعات انجام شده ماهیتاً قیاسی بودند و در بیش تر موارد، صرفاً به شناسایی ابعادی از این پدیده با تبیین برخی از مولفه ها و عوامل موثر بر فرآیند بالندگی مدیران مدارس و در مواردی به نگرش سنجی مدیران یا کارشناسان پرداخته اند.
در این بین شواهد اندکی از کاوش فرآیند بالندگی مدیران مدارس به عنوان یک پدیده مد نظر پژوهشگران قرار گرفته است، با علم به این شکاف مطالعاتی، در این پژوهش،کاوش فرآیند بالندگی مدیران مدارس و توجه به ابعاد گوناگون آن از دید تجربی مدیران مدارس با رویکرد اکتشافی و استقرایی، مدنظر پژوهشگران بوده است .
یافته های این مطالعه حاکی از 16 مقوله کلی است که پس از تحلیل یافته ها طی فرآیند کدگذاری باز و محوری در چارچوب مدل پارادایمی ابعاد متفاوت فرآیند بالندگی مدیران مدارس را بازتاب می کند، در این راستا یافته های پژوهش نشان دادند، پدیده محوری و کانونی در فرایند بالندگی مدیران مدارس برنامه بالندگی مشارکتی است، یعنی برنامه ای مطلوب که با مشارکت و همفکری مدیران همسو با تحولات نوین جهانی در جهت بالنده نمودن مدیران طراحی و اجرا شود و هدف نهایی اجرای آن تربیت شهروندانی توانمند و خلاق باشد. به احتمال زیاد، تجربه مدیران از شرکت در ‎برنامههایی که در راستای رفع نیازهای آنان طراحی نگردیده و به درستی اجرا نشده است، باعث شده است که تدوین برنامه منسجم با مشارکت خودشان مهم ترین دغدغه و اولویت آنان در راه رشد و بالندگی باشد، کیرک برید (2005(Kirkbride, عنوان می کند برای بهبود مدیریت باید برنامه آموزشی مناسبی که به ارائه دانش مدیریت، مهارت های انجام کار و توانایی های لازم سازمان بپردازد، تهیه و اجرا شود .سالازر) 2007Salazar, ( ایجاد تصمیم گیری مشارکتی، همکارانه و حمایت همکاران؛ توسعه مشارکت در طراحی، اجرا و ارزیابی برنامه بالندگی، همکاریدر توسعه و اجرای برنامه های عملی استراتژیک را از الزامات فرایند بالندگی مدیران می داند. بیزل)2011Bizzell,(، عدم وجود برنامه های بالندگی مناسب را از جمله ضعف های بالندگی مدیرانمدارس در ایالت ویرجینیا می داند و بر ضرورت تدوین برنامه جامع بالندگی با توجه به نیاز مدیران تاکید می کند. سومپراج و همکاران) 2014Somprach et al.,( وجود برنامه های منسجم بالندگی را از مهم ترین موارد در فرایند بالندگی مدیران مدارس ذکر کرده اند.
نتایج تحلیل محتوای پاسخ مصاحبه شونده ها حاکی از وجود سه مقوله نیاز به بهبود مستمر ،امور مالی و رفاهی و تغییر در دانش و داده های بنیادی، برای ایجاد پدیده محوری است، در سال های اخیر شاهد تحولات عظیم در حوزه علوم و فناوری هستیم و این موضوع نیاز به یادگیری مهارت های نوین و بهبود مهارت های تصمیم گیری با استفاده از خرد جمعی را در مدیریت مدارس نمایان ساخته است ،افزون بر آن تدوین سند تحول بنیادین در نظام آموزش و پرورش و تغییر در اهداف خرد و کلان آموزشی و تربیتی لزوم توجه به برنامه محوری در فرایند بالندگی مدیران را خاطر نشان می سازد، تصویب بودجه عملیاتی مورد نیاز، زمینه مناسب جهت تدوین یک برنامه مطلوب را فراهم می کند، ارایه پاداش و مشوق های لازم مادی و معنوی جهت ایجاد انگیزه در مدیران برای مشارکت در تهیه برنامه و اجرای آن و تدارک امکانات رفاهی مناسب در تدوین برنامه های بالندگی اثرگذار خواهد بود. از دیگر عوامل موثر بر فرایند بالندگی مدیران می توان به جو باز و حمایتی، فرهنگ مشارکتی، فناوری های نوین، شایستگی مدرسان و قوانین و مقررات تسهیل
کننده را نام برد، سومپراج و همکاران) 2014Somprach et al.,( نیز در پژوهش های خویش تنظیم ضوابط در انتخاب و انتصاب مدیران و اجرای برنامه ها، تدوین بودجه، وجود برنامه های منسجم بالندگی و استفاده از ساز و کارهای انگیزشی را به عنوان عوامل بوجود آورنده بالندگی می دانند .بیزل )2011Bizzell,(، کیمبر)2013Kimber,( و هیلیارد)2015Hilliard,( اجرای ضعیف برنامه های بالندگی، فرصت های رشد و بالندگی محدود، فقدان برنامه ریزی و سازماندهی مناسب، دانش اندک مدیران، سیاست های دولت و موقعیت جغرافیایی نامناسب، را از عوامل بازدارنده و جو مثبت مدرسه، ارتباطات بین فردی کارکنان و مدیریت مشارکتی را از عوامل تسهیل کننده بالندگی
مدیران می دانند. مصباحی و همکاران )2011Mesbahi et al., ( ترویج نگرش سیستمی، آزادی و ارتباطات و تبادل داده ها، افزایش بینش کاری، ایجاد آرمان مشترک، ارزیابی عملکرد بر اساس رضایت مندی و کیفیت، اخذ پیشنهادهای کارکنان را از عوامل موثر در فرایند بالندگی کارکنان بر شمرده اند که با یافته های پژوهش نیز همخوانی دارد .
نتایج تحلیل و کدگذاری داده ها در مورد راهبردهای اجرای برنامه های بالندگی شامل شرکت در کلاس های آموزش ضمن خدمت، خواندن مقالات و کتاب های مرتبط با شغل، مشارکت فعال در ‎پژوهشهای تیمی، شرکت در ‎کنفرانسها و کارگاههای بین المللی، ملی و منطقه ای به صورتحضوری و مجازی، شرکت در جلسه های گروههای همگن، ایجاد مراکز بالندگی در ادارات آموزش وپرورش، اختصاص پست ها و عناوین شغلی خاص برای انجام امور مربوط به بالندگی مدیران مدارسو استخدام و بکارگیری نیروی انسانی متخصص در مراکز بالندگی مدیران می باشد. با استفاده از راهبردهای ذکر شده با توجه به نوع برنامه، می توان به گونه مستقیم، غیر مستقیم، فردی و گروهی برنامه های بالندگی را اجرا کرد. پژوهشگرانی چون سومپراج و همکاران) 2014Somprach et al.,( و هیلیارد) 2015Hilliard, ( هر یک به گونه ای عوامل بالا را از جمله راهبردهای بالندگی مدیران ذکر
کرده اند، اسدالله )2005Asadullah,(، مولائی و کریم الهی) 2010Molaee & Karim Ellahi,( نیز به نقش آموزش در فرآیند توسعه و بالندگی اشاره می کند، کاظمی و همکاران) 2009Kazemi et al., ( گسترش یادگیری و آموزش را از عوامل موثر در فرآیند بالندگی و توسعه کارکنان ذکر کرده اند، نوه ابراهیم) 1993Naveh Abrahim, ( مصباحی و همکاران) 2011Mesbahi et al., ( و خدیوی و محمدی) 2012Khedivi & Mohammadi, ( به نقش برنامه ریزی نیروی انسانی، کارگاههای آموزشی و آموزش ضمن خدمت در فرایند بالندگی کارکنان اشاره می کنند که با یافته های پژوهش همخوانی دارد.
در نهایت، با توجه به تجزیه و تحلیل و کد گذاری داده ها، پیامدهای بالندگی مدیران در سه حیطه کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت قابل ذکر می باشد، پیامد کوتاه مدت اجرای برنامه های بالندگی مدیران، بالنده شدن مدیر در دو جنبه فردی و حرفه ای می باشد. بالندگی فردی شامل: برخورداری مدیر از چشم انداز و ارزش های روشن و قابل قبول، داشتن ویژگی های برتر شخصیتی و اخلاقی، نگرش مثبت نسبت به یادگیری مادام العمر و خلاق و نوآور بودن است. پژوهشگرانی چون مکس ول) 2009Maxwell,(، ساهین) 2013Sahin,(، بیزل) 2011Bizzell,(، مولنیر و همکاران )2015Moolenaar et al., (، هیلارد )2015Hilliard,( و الوانی و همکاران) 2011Alvani et al., ( نیز این ویژگی ها را از خصوصیات مورد نیاز مدیران مدارس برشمرده اند ،برای مثال مکس ول )2009Maxwell,( عنوان می کند اخلاق، ظاهر آراسته و انصاف، از ویژگی های مورد نیاز مدیران مدارس می باشد. الوانی و همکاران) 2011Alvaniet al., ( هوش، صداقت، پای بندی به اصول اخلاقی و دینی، خلاقیت و ابتکار، بلوغ اجتماعی و وسعت دید، را از خصوصیات مورد نیاز مدیران مدارس بر شمرده اند .برخی پژوهشگران خصوصیات شایسته فردی، چون اعتماد به نفس بالا ،خلاقیت، نبوغ، هوش سرشار و تعهد اخلاقی را از خصوصیات مورد نیاز مدیران آموزشی ذکر
نموده اند) 2013Sahin,(. غلامی و همکاران) 2013Gholami et al., ( خصوصیات و قابلیت های فردی مدیران مدارس را منش و اخلاق نیکو در روابط شخصی و کاری، گشاده رویی و مهربانی ،صداقت در رفتار و گفتار، شجاعت کافی در انجام امور، خلاق و نوآور بودن، ظرفیت بالای روانی دربرخورد با مشکلات عنوان می نمایند که با یافته های پژوهش نیز همخوانی دارد.
بالندگی حرفه ای شامل رهبری کلیه امور در جهت بالندگی مدرسه با بینش و نگرشی مدیریتی ،آینده نگری، طراحی و اجرا ی برنامه استراتژیک با مشارکت شوراهای مدرسه )مدیریت مشارکتی( و برقراری ارتباط مستمر و شایسته بین مدرسه، خانواده و اجتماع است. مکس ول) 2009Maxwell,(،
،)Moolenaar et al., 2015(مولنیر و همکاران ،)Bizzell,2011 ( بیزل ،)Sahin,2013 ( ساهین Dorry et (دری و همکاران )Alvani et al., 2011 (الوانی و همکاران ،)Hilliard,2015( هیلارد Hoseinian & Rabi al- ( حسینیان و ربیع النجات ،)Tracey,2013 ( تریسی ،)al.,2012 عبداللهی ،)Ghaffarian,2000( غفاریان ،)Abili & Molaee,2007(ابیلی و مولایی ،)Najat,2014 و اونیدو کوتسلنیا و پاتسالیدوا )Farzaneh et al., 2015 (فرزانه و همکاران ،)Abdullahi,2014(
)2014Ioannidou-Koutselini & Patsalidou,( نیز در پژوهش های خویش به موارد مشابهی اشاره نموده و عنوان می نمایند که در فرآیند بالندگی مدیران باید به پرورش این خصوصیات اقدام نمود .
مکس ول) 2009Maxwell,( عنوان می کند سطح تحصیلات، یادگیرنده بودن فعال و توانایی اداره کردن مطلوب مدرسه از ویژگی های مورد نیاز مدیران مدارس می باشد. الوانی و همکاران) Alvaniet 2011al., ( تحصیلات و دانش مدیریتی را از خصوصیات مورد نیاز مدیران مدارس بر شمرده اند .غلامی و همکاران) 2013Gholami et al., ( خلاق و نوآور بودن، ظرفیت بالای روانی در برخورد با مشکلات، هوش و نبوغ بالا در زمینه مدیریت آموزشی، توانایی بالا در درک احساسات دیگران و توجه دقیق به حرف های دیگران در تعاملات روزمره، توسعه سرمایه اجتماعی در مدرسه و توسعه حرفه ای کارکنان را از خصوصات حرفه ای مورد نیاز مدیران می دانند. پژوهشگران دیگر رهبری تغییر، توسعه حرفه ای خود و دیگران، رهبری مشارکتی، دانش و درک، تعامل با جامعه، کیفیت تجارب حرفه ای، افزایش ظرفیت مدارس برای بهبود، ترویج تعالی، ایجاد و حفظ شرایطی که یادگیری و آموزش با کیفیت هر چه تمام تر رخ دهد) 2015Moolenaar et al., ( را از خصوصیات حرفه ای مورد نیاز مدیران بر شمرده اند که با یافته های پژوهش نیز همخوانی دارد.
پیامدهای میان مدت اجرای برنامه های بالندگی که در واقع بر اثر بالندگی مدیر حاصل می شود بهبود عملکرد تحصیلی و تربیتی دانش آموزان و تبدیل مدرسه به سازمان یادگیرنده است، از جمله پیامدهای بلند مدت اجرای برنامه های بالندگی می توان به تربیت شهروندانی بالنده که در تمام ابعاد رشد یافته اند، اشاره کرد که در واقع حاصل بالندگی مدیران، بهبود عملکرد تحصیلی دانش آموزان و تبدیل مدرسه به سازمانی یادگیرنده است، وقتی عملکرد تحصیلی و تربیتی بهبود یابد باعث افزایش انگیزه های درونی و برونی بیش تر می شود ،دانش آموزانی که خواهان موفقیت بیش تر باشند



قیمت: تومان

دسته بندی : مدیریت

دیدگاهتان را بنویسید