پیش بینی ارزش هاي معطوف به توسعه دانشجویان بر اساس سرمایه
فرهنگی و اجتماعی
*1
سوسن سهامی
تاریخ دریافت: 9/12/93 تاریخ پذیرش: 7/6/94
چکیده
هدف این مقاله بررسی رابطه میان سرمایه اجتماعی و فرهنگی با ارزش ها ي معطوف به توسـعهاست. با توجه به این که پژوهش ها و نظریه ها نشان میدهند که مشارکت اجتمـاعی و عضـویت درانجمن ها و روي هم رفته، سرمایه هاي اجتماعی و فرهنگی در توسعه یک جامعه نقش دارد پرسـش اصلی این مقاله این است که آیا دست یابی دانشجویان به سرمایه اجتماعی و فرهنگی جهت گیـريآنان را به سمت ارزش هاي توسعه پـیش بینـی مـی کنـد؟ روش پـژوهش پیمـایش، بـا اسـتفاده ازپرسش نامه بود. جامعه آماري دانشجویان منطقـه یـک دانشـگاه آزاد اسـلامی اسـت کـه بـه روشنمونه گیري خوشه اي انتخاب شده و حجم نمونه 326 نفـر بـوده اسـت. پرسـش نامـه داراي روایـیصوري و روایی سازه است و براي پایایی آن نیز از آلفاي کرونباخ استفاده شد. نتایج نشان میدهنـ د که بین سرمایه اجتماعی و فرهنگی با ارزش هاي علم گرایی، رضایت از زندگی، عام گرایی و اعتمـادرابطه مستقیم معنی دار وجود دارد، اما بین سرمایه اجتماعی و فرهنگی با جهـانی شـدن رابطـه اي معنی دار وجود ندارد. سرمایه اجتماعی و فرهنگی براي تمامی ارزش ها مرتبط پیش بینی کننـده اي معنی دار است .به بیان دیگر، ارتقاي سرمایه فرهنگی و اجتماعی دانشجویان در ارتقـاي ارزش هـا ي معطوف به توسعه نقش بسزایی دارد، به بیان دیگر، سرمایه ها یک متغییر تعیین کننـده در تجهیـزشناختی دانشجویان نسبت به ارزش هاي معطوف به توسعه است.

واژه هــاي کلیــد ي:ارزش اجتمــاعی، توســعه، ســرمایه اجتمــاعی، ســرمایه فرهنگــی، جهــانیگرایی، عام گرایی، علم گرایی، اعتماد، رضایت از زندگی.

1- گروه جامعه شناسی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.
. ssahami@miau.ac.ir :نویسنده مسئول مقاله -*

مقدمه
فرهنگ در هر جامعه به همراه ارزش و ایدهآلیهاي اجتماعی بنیان نوآوري وشکوفایی است.
ارزش ها هسته اصلی فرهنگ و عامل کنش هاي انسانی هستند. به باور بسیاري از اندیشمندان اساس بسیاري از پیشرفت ها در هر جامعه اي تحت تاثیر ارزش ها می باشد و به بیان بهتر ،ارزش ها و فرهنگ زیر بناي جامعه انسانی است. تقدم یا تاخر ارزش ها در توسعه نزد متفکران توسعه و تغییرات اجتماعی از مباحث برجسته و قابل تامل است. براساس این دیدگاهها، جوامع توسعه یافته در برابر جوامع توسعه نیافته در ابعاد زیر از نقطه نظر ارزشی متفاوت است: ارزش کار ،اعتماد، تفکر دمکراتیک، رضایت از زندگی، عام گرایی، عقلانیت، جهان گرایی ،مقدار مشارکت اجتماعی( Seifollahi,2002; Moore,1990; Inglehart,2000). اینگلهارت (2000 ,Inglehart and Baker) (آلموند و وربا، (Almond and Verba, 1965) فرهنگ در هر جامعه به همراه ارزش و ایدهآلیهاي اجتماعی بنیان نوآوري و شکوفایی است به بیان دیگر، حیات جوامع انسانی در گرو ارزشهاست و ارزش ها نقش اساسی در تبیین و پیشبینی کنش هاي انسانی دارند .افزون بر این، ارزش در جوامع وگروههاي گوناگون با درجاتی گوناگون از توسعه و پیشرفت متفاوت است و ارزش ها تحت تاثیر ساختارهاي اجتماعی و اقتصادي ،مقدار مشارکت و نوع رژیم سیاسی دگرگون می شود. بنابراین، نتایج بسیاري از پژوهش ها در زمینه ارزش ها و توسعه تعامل بین تحول در ساختارهاي اقتصادي و اجتماعی جامعه با ارزش ها را نشان میدهد( Inglhart
and Baker, 2000; Schwartz and Sagie, 2000; Hofsted, 2005). برجستگی ارزش در فرایند تغییرات و توسعه اجتماعی در اندیشمندان کلاسیک کنت (Comte,1973) مارکس(1818-1883)، دورکیم (1858- 1917) و وبر (1824- 1920) نکته اي ژرف و قابل بحث است. ترسیم مسیر خطی براي رشد و توسعه، تفکیک میان جامعه قدیم و جامعه نوین و شکل گیري باورها و ارزش هاي نوین در مسیر تحول جوامع از نقاط مشترك این دیدگاه می باشد. به بیان دیگر، سه پارادایم اثبات گرا، انتقادي و تفهمی در علوم اجتماعی با هم بر ارزش ها به عنوان شاه کلید تغییرات اجتماعی و مدرن اشاره می کنند. افزون بر این، توجه به بعد فرهنگی توسعه به دنبال موفق نبودن الگوهاي صرفا اقتصادي در کشورهاي در حال توسعه دستاورد تلاش گروهی روان شناسان اجتماعی بوده است که با یک چشم انداز نو برخلاف مرکانتیلیستها و کلاسیکها که صرفا به چگونگی انباشت و افزایش ثروت توجهی ویژه داشتند، به بعد روانی توسعه توجه کرد و در چارچوب نوسازي روانی دیدگاه خود را مطرح کردند 002(Hattneh, 2). به باور این گروه از اندیشمندان عدم تکوین ارزش هاي مدنی در فرایند توسعه چیزي جز دست یابی به رشد بدون روح نیست. بنابراین، هدف توسعه و بالندگی استعدادهاي انسانی است. اینگلهارت ( Inglehart,2000) با نقد نظریه نوسازي در پی یک بازاندیشی در مباحث توسعه و ارزش هاست وي با طرح اصطلاح فرهنگ مدنی در پی بررسی نقش نوسازي اقتصادي، سیاسی و اجتماعی بر ارزش هاي مدنی شهروندان است. به باور وي توسعه اقتصادي منجر به پیدایش فرهنگ مدنی می شود که ارزش هاي موجود در فرهنگ مدنی مورد نظر اینگلهارت عبارتند از اعتماد، رضایت ازندگی، حمایت از دمکراسی و رضایت سیاسی است. گیدنز، تفاوت هاي فرهنگ مدرن و پیش از مدرن را بر اساس محیط هاي اعتماد تقسیم بندي می کند. گیدنز 121(-(Giddens,1991: Pp 120. آلموند ووربا( Almond and Verba,
1965) نیز در کتاب فرهنگ مدنی شواهدي را نشان می دهند که مشارکت در عرصه هاي عمومی توسعه فرهنگ مدنی را در پی دارد. افزون بر این، آن ها با نمونه 5000 نفري از پنج کشور دنیا نشان دادند که تحقق و توسعه سیاسی به تثبیت فرهنگ مدنی در نگرش مردم وابسته است.
لاري دایاموند( Diamond, larry,1994) با مطالعه در مورد کشور آلمان، نیجریه، فرانسه ،یونان…بین توسعه آموزشی، اقتصادي و اجتماعی کشورها در سطح خرد و کلان با اعتماد سیاسی ،اعتماد، باور به مشروعیت دمکراتیک و حمایت از دمکراسی رابطه اي معنی دار گزارش کرده اند.
فینکل (finkel, Steven, 2003) در یک پژوهش شبه آزمایشی در کشور لهستان، افریقا و دومینیکن اثربخشی برنامه هاي تربیت مدنی را بر فرهنگ سیاسی مدنی (اعتماد سیاسی و تفکر دمکراتیک..) بررسی کردند. یافته ها اثري معنی دار را نشان دادند.
تحلیل هاي ثانویه متعدد بر روي پیمایش جهانی ارزش ها ارتباط بین شکل گیري ساختارهاي اجتماعی و مشارکت مدنی با فرهنگ سیاسی مدنی (بحث سیاسی، اعتماد سیاسی و تفکر دمکراتیک..) را تایید کرده است(Sickele, 2003;Tessler, 2009).
ارزشها نقش اساسی در تبیین، کنترل، هدایت، نظارت و پیشبینی کنش دارند. در دیدگاههاي اندیشمندان کلاسیک و مدرن این عنصر را گه گاه به عنوان امر مقدم یا نتیجه تغییر و تحول اجتماعی میتوان مشاهده کرد .افزون بر این، عدم توفیق برنامهریزي هاي اقتصادي در زمینه توسعه در کشورهاي در حال توسعه سبب تقویت این ایده میشود که فرهنگ در هر جامعه به همراه ارزش و ایدهآلیهاي اجتماعی اساس و بنیان توسعه است. بنابراین، صحبت در زمینه ارزشهاي فرهنگی به عنوان عوامل خیزش جوامع به سمت توسعه بالا میگیرد .افزون بر این، پژوهش هاي گوناگون نشان می دهند تحت تاثیر شرایط اجتماعی و اقتصادي، مقدار مشارکت و نوع رژیم سیاسی ارزش ها دگرگون می شوند. به بیان دیگر، یافته هاي بسیاري از پژوهش ها در زمینه ارزش ها و توسعه تعامل بین تحول در ساختارهاي اقتصادي و اجتماعی جامعه با ارزش ها را نشان میدهد ( Inglhartand Baker, 2000; Schwartz and Sagie, 2000; Hofsted, 2005). سرمایه اجتماعی و فرهنگی به عنوان دو عامل مهم که در تسهیل توسعه جامعه به صورت مستقیم وغیر مستقیم نقش داشته است، همواره در پژوهش هاي گوناگون مطرح است این سرمایه ها از راههاي گوناگون بر عملکرد و رشد اقتصادي، اجتماعی، رفاه و سلامت جامعه اثر گذار بوده اند(Azkiya and Firoozabadi, 2008; Sharifiyan Sani and Maleki Saeeidabadi, 2006; Roshan Feker and Zakaee, 2006; Saadat,2006; Firoozabadi, and Imani Jajrami, 2006; Shaditalab, and Hojati Kerman, (2008; Khajeh Nouri et.al,. 2014; Navabakhsh et.al., 2014). افزون بر این، سرمایه اجتماعی با ارتقاي کارآیی و بهروري عوامل تولید، انباشت سرمایه انسانی و کاهش هزینه ها سبب شکوفایی و توسعه اقتصادي می شود (Rahmani et. al., 2007; Kawachi‚ 2001; Peepa and Micheal,
4230673-44438

2001). پاتنامPutnam, 1993)) نیز در پژوهش هاي خود نشان داد که در بخش هایی از ایتالیا سرمایه اجتماعی بر شکوفایی و توسعه اقتصادي و سیاسی تاثیر داشته است. به باور فوکویما (Fukuyama, 2000) تفاوت کشورها به لحاظ توسعه یافتگی متاثر از سرمایه اجتماعی است تا درجات صنعتی شدن آن ها. کلمن( Coleman,1990) در مطالعات خود به بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی، انسانی و توسعه اقتصادي پرداخته و به باور وي سرمایه اجتماعی با انباشت سرمایه انسانی منجربه توسعه اقتصادي می شود، اما پژوهش هاي پیشن بیش تر در سطح میانی به بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و توسعه می پردازد، اما این که این شبکه اجتماعی و مشارکت در سطح خرد چگونه عمل می کند، مورد بررسی قرار نگرفته است.
پژوهش هاي داخلی تغییراتی محسوس را در ارزش ها نشان می دهد. به گونه اي که ارزش هاي مادي در معرض رشد زیادي هستند، ولی در این بررسی ها عوامل مرتبط عمدتا ویژگی هاي جمعیت شناختی از جمله تحصیلات، درآمد و اشتغال در نظر گرفته شده است( Azad Armaki and Ghiyasvand,. 2004; Mohseni,. 2000; Sahami, 2002; Hajilry, 2000; Delkhamosh,
2014). در این مطالعات تنها به رابطه بین ویژگی هاي جمعیت شناختی با ارزش ها پرداخته شده و کم تر شبکه اجتماعی ،اعتماد و مشارکت اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است .
سهامی و همکاران (1Sahami et. al., 201)در پژوهشی به بررسی رابطه بین سرمایه هاي اجتماعی زنان و ارزش هاي توسعه مدار پرداخته است و یافته هاي پژوهش رابطه اي معنی دار بین این متغیرها را نشان می دهد. بنابراین، پژوهش هاي متعدد این فرض را تایید می کند که گسترش سرمایه اجتماعی بستري مناسب جهت توسعه در ابعاد گوناگون ایجاد می کند و بر همین اساس این مقاله در پی آن است تا این یافته را به توسعه فرهنگی تعمیم داده و به بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و فرهنگی و ارزش هاي معطوف به توسعه در بین دانشجویان بپردازد.

فرضیه هاي پژوهش
فرضیه یک- بین سرمایه اجتماعی وفرهنگی با ارزش هاي توسعه مدار رابطۀ معنادار وجود دارد.
فرضیه دو- سرمایه اجتماعی و فرهنگی به گونه اي معنادار قادر به پیش بینی ارزش علم گرایی می باشند.
فرضیه سه- سرمایه اجتماعی و فرهنگی به گونه اي معنادار قادر به پیش بینی رضایت از زندگی می باشند.
فرضیه پنج- سرمایه اجتماعی و فرهنگی به گونه اي معنادار قادر به پیش بینی اعتماد می باشند.
فرضیه چهار- سرمایه اجتماعی و فرهنگی به گونه اي معنادار قادر به پیش بینی عام گرایی می باشند.

روش پژوهش
در این پژوهش از روش کمی استفاده می شود. پژوهش هاي کمی داراي انواع مختلفی است که یکی از انواع پر کاربرد و مهم آن پیمایش است(Doas, 2004) . در پیمایش اجتماعی از شیوه هایی گوناگون براي گردآوري داده ها استفاده می کنند. پرسش نامه یکی از ابزارهاي مهم متداول براي گردآوري داده هاي پیمایشی است. بنابراین، ابزار اصلی براي گردآوري داده ها در این پژوهش، پرسش نامه است .
الف-واحد نمونه گیري وحجم نمونه: جامعه آماري پژوهش دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی منطقه یک است. روش نمونه گیري خوشه اي چند مرحله اي است ابتدا دانشگاههاي منطقه (مرودشت، شیراز، آباده، جهرم، استهبان و فیروز آباد) سپس دانشکده ها (پایه، علوم انسانی ،مهندسی، پرستاري) و پس از آن در هر دانشکده کلاس ها انتخاب شدند و حجم نمونه 323 نفر بوده است.

ابزار پژوهش
ارزش هاي معطوف به توسعه
بررسی جهت گیري ارزشی معطوف به توسعه موضوع و محور اصلی این مقاله است و فرهنگ و ارزش ها در دیدگاههاي جامعه شناسی توسعه و تغییرات اجتماعی جایگاه ویژه داشته و براساس دیدگاههاي توسعه جوامع توسعه یافته در برابر جوامع توسعه نیافته در ابعاد زیر از نقطه نظر ارزشی متفاوت است: ارزش کار، اعتماد، تفکر دمکراتیک، رضایت از زندگی، عام گرایی، عقلانیت ،جهان گرایی، میزان مشارکت اجتماعی که سهامی 2008( ,(Sahami در خلال پژوهش هاي کیفی وکمی در این زمینه خوشه هایی از این ارزش ها را در جامعه ایرانی و اسلامی تبیین کرده است .ارزش هاي اجتماعی معطوف به توسعه در جامعه دانشجویان با توجه به تحلیل عاملی پنج عامل بدست آمده که عبارتند
از:
جهانی گرایی: جهانی گرایی به شکل گیري آگاهی در زمینه کل جهان مربوط است که در این ارزش نگاه فرد به فراتر از جامعه محلی است. به بیان دیگر، انسان ها هر چند در محل زندگی می کنند، اما جهان را به عنوان یک کل در نظر می گیرند (Sahami 2008).
عام گرایی: عام گرایی به این مسئله می پردازد که کنشگران تا چه حد براساس ضوابط عام مربوط به هر موقعیت عمل می کنند ویا چه مقدار نوع رابطه خاص با آن اعیان را در نظر می گیرند(Sahami 2008).
علم گرایی: انگیره نسبت به کسب علم و نگرش افراد جامعه نیز به علم و دانش و هنجارهاي علمی از شاخص هاي مفهوم مورد نظر است (همان).
اعتماد: بد گمانی وسؤظن از مشخصه هاي جوامع سنتی است در این گونه از جوامع فرد تنها به کسانی که می شناسد اعتماد می کند. در صورتی که در جامعه مدرن تنها افراد بیگانه را دشمن می دانند (همان).
رضایت از زندگی: یکی از بهترین شاخص نگرش مثبت به جامعه همان رضایت از زندگی است .رضایت از زندگی، احساس خشنودي و لذت بردن از زندگی، احساس سعادت، رضایت سیاسی ،مقدار بالاي شرکت در بحث سیاسی از شاخص هاي رضایت از زندگی است( همان).
با توجه به اهداف پژوهش از چرخش واریماکس در تحلیل عاملی استفاده شده است که آزمون کرویت بارتلت آن نیز معنی دار است.
(KMO= 0/758, Bartlett’s Test=899/174, sig=0/01) سرمایه اجتماعی
مفهوم سرمایه اجتماعی براي بیان و توضیح مکانیزم عمل همبستگی و پیوستگی اجتماعی و عملکرد نهادهاي اجتماعی پیشنهاد گردید .اندیشمندان از زوایایی بسیار متنوع سرمایه اجتماعی را مورد مداقه قرار داده و تعریف کرده اند. سهامی (Sahami,2008) با توجه به نظرات گوناگون و با ارزیابی هاي میدانی در نمونه هاي مختلف به ابعادي از سرمایه اجتماعی راه یافته که عبارتند از: اعتماد درون گروهی(خانواده)، اعتماد برون گروهی(سازمان ها )، شبکه اجتماعی و مشارکت اجتماعی است و با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی روایی سازه اي را مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به اهداف پژوهش از چرخش واریماکس در تحلیل عاملی استفاده شده است. بدین ترتیب 19 پرسش باقی مانده است که آزمون کرویت بارتلت آن نیز معنی دار است.
KMO= 0/834,Bartlett’s Test=2/66, sig=0/01)) براي اندازه گیري پایایی این مقیاس نیز از آلفاي کرونباخ استفاده کرده ایم که  نیز بیش از 70/. بوده است .

سرمایه فرهنگی
سرمایه فرهنگی، معرفتی نسبت به فرهنگ جامعه که فرد آن را به طور انتسابی و اکتسابی در خانواده، جامعه، مدرسه کسب می کند. سرمایه فرهنگی با معرف هایی چون الف) فضاي فرهنگی خانواده و تمایلات و گرایش هاي آن ها نسبت به مصرف کالاهاي فرهنگی ب) میزان مصرف کالاهاي فرهنگی خانواده ها مانند کتابخوانی فیلم و سینما ج) سرمایه فرهنگی خود دانشجویان همانند مدارك و مدارج تحصیلی شناخته می شود.(Hosseinzadeh, 2009; p 62) سرمایه فرهنگی در بین سرمایه ها پابرجاترین و ثابت ترین سرمایه است (Khodaee, 2006). در تعریف مفهوم سرمایه فرهنگی بوردیو در درجه نخست به معلومات کسب شده مانند با فرهنگ بودن، دست داشتن در حوزه خاصی از دانش و… اشاره دارد و در درجه بعد به عینیت یافته هاي فرهنگ مانند اموال فرهنگی مانند: تابلوها، کلکسیون هاي گوناگون، اجناس عتیقه و… و در نهایت، به اشکال نهادینه شده مانند مدارك تحصیلی و موقعیت هاي شغلی همچون معلم، پزشک، کشیش، شهردار می پردازد (Rohani, 2009; p25). سهامی (Sahami, 2008) بر اساس پرسش نامه اي سرمایه فرهنگی که نخستین بار براي ارزیابی سرمایه فرهنگی به وسیله بورد یو براي نگارش گزارش پژوهشی براي یک مرکز جامعه شناسی اروپا نوشته شده است (Savage&Bennet,2002). استفاده کرده است. این مقیاس ده معرف رفتاري داشته که براساس آن ده پرسش طراحی شده که با انجام مطالعه مقدماتی و گردآوري داده هایی در مورد 100 نفر از جمعیت نمونه و با استفاده از تحلیل عاملی پرسش ها کاهش یافته است و بدین ترتیب 8 پرسش باقی مانده دارایی روایی سازه اي بوده است. براي اندازه گیري پایایی این مقیاس نیز از آلفاي کرونباخ استفاده کرده ایم که  نیز 81/0 بوده است .با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی روایی سازه اي را مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به اهداف پژوهش از چرخش واریماکس در تحلیل عاملی استفاده شده و سه عامل بدست آمده است. بدین ترتیب 10 پرسش باقی مانده است که آزمون کرویت بارتلت آن نیز معنی دار است.
(KMO= 0/784, Bartlett’s Test=903/70, sig=0/01)

یافته هاي پژوهش
فرضیه یک- بین سرمایه اجتماعی و فرهنگی با ارزش هاي توسعه مدار رابطه معنادار وجود دارد.
براي آزمون این فرضیه از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد و نتایج در جدول 1 قابل مشاهده است.
جدول 1- ماتریس همبستگی متغیرهاي مورد مطالعه.
ارزش هاي توسعه مدار
عام گرایی اعتماد جهانی گرایی رضایت
از زندگی علم گرایی
.479** .321** -.091 .279* * .076
سرمایه اجتماعی
.268** .212** -.015 .288* * .199**
سرمایه فرهنگی
*: معنی داري در سطح 05/0
**: معنی داري در سطح 01/0
با توجه به جدول 1 می توان چنین برداشت کرد که بین سرمایه اجتماعی و فرهنگی با ارزش هاي علم گرایی، رضایت از زندگی، عام گرایی و اعتماد در سطح 01/0 رابطه مستقیم معنی دار وجود دارد، اما بین سرمایه اجتماعی وفرهنگی با جهانی شدن رابطه اي معنی دار وجود ندارد.
فرضیه دو- سرمایه اجتماعی و فرهنگی به گونه اي معنادار قادر به پیش بینی ارزش علم گرایی می باشند.
براي آزمون این فرضیه از تحلیل رگرسیون چند متغیره به شیوه هم زمان استفاده شد و نتایج در جدول 2 قابل مشاهده است.
جدول2 – نتایج تحلیل رگرسیون علم گرایی از سرمایه اجتماعی و فرهنگی به شیوه هم زمان.

متغیر متغیرهاي بp d F R R p t ملاك پیش بین تا 2 f

علم سرمایه .1..2..6.30
گرایی اجتماعی 008 40 889 00a 040 534
0/0 17

سرمایه .3..
فرهنگی 197 345 001

سرمایه فرهنگی به گونه اي معنیدار قادر به پیشبینی علم گرایی می باشند. مجذور ضریبهمبستگی چندگانه (ضریب تعیین) برابر با 040/0 است، این بدان معنی است که سرمایه فرهنگی4درصد واریانس متغیر علم گرایی را تبیین می کنند.
فرضیه سه- سرمایه اجتماعی و فرهنگی به گونه اي معنادار قادر به پیش بینی رضایت از زندگی می باشند.
براي آزمون این فرضیه از تحلیل رگرسیون چند متغیره به شیوه هم زمان استفاده شد و نتایج در جدول 2 قابل مشاهده است.
جدول3 – نتایج تحلیل رگرسیون رضایت از زندگی از سرمایه اجتماعی و فرهنگی به شیوه هم زمان.

متغیر متغیرهاي بp d F R R p t ملاك پیش بین تا 2 f



قیمت: تومان

دسته بندی : مدیریت

دیدگاهتان را بنویسید