72
فصلنامه علمي– پژوهشي رهيافتي نو در مديريت آموزشي، سال هشتم، شماره1، بهار 69، پياپي96 شاپا چاپي:9696-9002 شاپا الکترونيکي: X 396-9296
http://jedu.miau.ac.ir

تحليل ساختاری مولفههای مديريت مدرسه محور مبتني بر نظريهپردازی تطبيقي1
علي اکبر امين بيدختي9، کورش فتحي واجارگاه ّ6، سعيد مرادی2*

تاریخ دریافت:71/71/49 صص25-51 تاریخ پذیرش:59/75/49

چکيده
هدف اساسی این تحقیق، تحلیل ساختاری مولفههای مدیریت مدرسه-محور مبتنی بر نظریهپردازی تطبیقی است. پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی و به لحاظ شیوه جمعآوری اطلاعات، توصیفی –پیمایشی است. جامعهآماری این پژوهش شامل 522نفر از مدیران و معلمان مدارس دوره دوم متوسطه هیات امنایی شهر تهران که در سالتحصیلی 42-49 به خدمت اشتغال داشتهاند که با روش نمونهگیری تصادفی ساده به حجم 791نفر از آنان)774نفر معلم و 54 نفر مدیر( براساس جدول کرجسی و مورگان انتخاب شدند. در این پژوهش از پرسشنامه محقق ساختهای که شامل 51سوال میباشد، استفاده شدهاست. در این پژوهش برای درک درستی سوالات، پرسشنامه در بین تعدادی از صاحبنظران موضوعی) ازجمله اساتید راهنما، مشاور و همچنین تعدادی از خبرگان و آگاهان آموزشوپرورش( قرار گرفت و پس از اعمال نقطهنظرات اصلاحی آنان ،نسبت به تدوین نهایی پرسشنامه اقدام گردید. اعتبار ابعاد این مقیاس به روش ضریب آلفای کرونباخ)11/1( بهدست آمدهاست. روش پژوهش از نوع الگوی ساختاری میباشد. بهمنظور تجزیهوتحلیل اطلاعات از مدل معادلات ساختاری با استفاده از نرمافزار لیزرل استفادهشد. نتایج حاصل از تحلیل معادلات ساختاری نشان داد که در بین مولفههای موردمطالعه بهترتیب تعهدسازمانی با ضریب مسیر)14/1(، مسئولیت پذیری با ضریب مسیر)18/1(، مشارکت با ضریب مسیر)11/1(، تمرکززدایی با ضریب مسیر)17/1( و فرهنگسازمانی با ضریب مسیر)84/1( بیشترین تأثیر را بر پیاده سازی نظام مدیریت مدرسه محور در مدارس شهر تهران را دارند. نتایج این پژوهش میتواند راهگشای دستاندرکاران و برنامهریزان وزارت آموزشوپروش جهت پیاده-

7.این مقاله برگرفته از رساله دکتری رشته مدیریت آموزشی وابسته به دانشگاه سمنان می باشد.1. 1
52. دانشیار علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه سمنان ،ایران Email:aaminbeidokhti@semnan.ac.ir
3. استاد علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه شهید بهشتی، تهران،ایران
Email:kouroshfathi2@gmail.com
.دانشجوی دکترای مدیریت آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه سمنان، سمنان، ایران،s.moradi@iiau.ac.ir نویسنده مسئول مقاله: s_moradi73@yahoo.com

72
سازی و اجرای موفق نظام مدیریت مدرسه محور در مدارس کشور قرار گیرد. مدل ارائهشده دارای نیکویی برازش است .
واژههای کليدی: مدیریت مدرسه محور ،تمرکززدایی، مشارکت، فرهنگسازمانی و تعهدسازمانی

مقدمه
امروزه آموزشوپرورش بهعنوان یکی از خردهسیستم های جامعه نقش مهمی در فرآیند توسعه، پیشبرد رشد، تکاملذهنی و اجتماعی فرد دارد و در صورتی که زیرساختهای لازم برای استقرار نظامآموزشی بهگونهای مناسب طراحی شود، در بلندمدت نیز موجب پیشرفت و توسعه جامعه خواهدشد. بهطور تجربی در نظام آموزشوپرورش، کشور آمریکا)بهعنوان یک کشور پیشرو( از حدود یک قرن پیش گرایشهای زیادی به سمت تمرکززدایی و واگذاری هرچه بیشتر اختیارات و مسئولیت از وزارت آموزشوپرورش به مدارس مشاهده می شود. شواهد حاکی از آن است که موفقیت مدارس آمریکایی موجب الگوبرداری بسیاری از کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه در طول دهههای بعدی قرار گرفتهاست. نظام آموزشوپرورش طی سالهای پایانی قرن بیستم، هم-جهت با تحولات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی این دوران به الگوهایمشارکتی7 و غیرمتمرکز گرایش یافتهاند)Hammada, 2010(. تاریخ آموزشوپرورش نشان میدهد که اوایل دهه7411، مقطعی است که توجه صاحبنظران و مدافعان اصلاحات نظامهایآموزشی پیشرفته بیش از پیش به واحدهای صف آموزش یعنی مدرسه، کلاسدرس و فرآیند یاددهی–یادگیری5 معطوف شد و به همین دلیل تمرکززدایی7، تفویضاختیار9، استقلال2، مسئولیتپذیری8و پاسخگویی1محور برنامه-های اصلاحات در آموزشوپرورش قرار گرفت)Adam & Miran, 2006(. این الگوها که به نحویزاده تحولات محیط، تغییر نگرش و انتظارات جامعه است، با توسل به ساختارهای انعطافپذیر، نویدبخش مشارکت بیشتر طبقات متفاوت جامعه ازجمله والدین، مدیران، معلمان، کارکنان اداری مدارس و دانشآموزان در فرآیند تصمیمگیری خواهندبود که موجبات اثربخشی و کارآمدی نظامهایآموزشی را فراهم میآورد)Zahiri & Moradi &Heidarpoor, 2013(. با عنایت به رویکردهای جدید آموزش-وپرورش نظیر مدیریت مبتنی بر مشارکت و مناسبات انسانی، تمرکززدایی در نظام آموزشوپرورش ،

1 Participatory 2 Teaching- learning Process 3 Decentralization 4 Devolution 5 Autonomy 6 Accountability 7 Responsibility
72
جلب مشارکت عملی و حضور فعال در فرآیند تصمیمسازی و تصمیم گیری و اموراجرایی مدرسه بیش از پیش موردتوجه قرار گرفته است)Hammada, 2010(.
مدیریت مدرسه محور)SBM(7 در دهههای اخیر در کشورهای مختلف بهعنوان یک استراتژی برای اصلاح آموزشوپرورش مطرح شدهاست و تمایل زیادی به سمت واگذاری اختیارات به مدارس برای ارتقاء کیفیت آموزشوپرورش مشاهده میشود. علایق و تجارب زیادی در کشورهای مختلف وجود دارد که تصمیمگیری به سطوح مدرسه نزدیک شود تا دسترسی اعضاء جامعه به تعلیموتربیت با کیفیتتضمین گردیده و مشارکت مردم در ادارهی مدارس در چارچوب سیاستهای ملی افزایش یابد)Moradi & Sufean & Barzegar, 2012(. در بررسی پیشینه تحقیقات برای مدیریت مدرسه-محور تعریفی روشن، جامع و یکسانی وجود ندارد بههمین سبب با نامهای مختلفی در جهان شناخته میشود ازجمله؛ مدیریت مبتنی بر جایگاه آموزشی5، خودمدیریتی مدرسه7، استقلال جایگاه آموزشی9، مدیریت محلی مدرسه2، بودجه مبتنی بر مدرسه8، توسعه برنامهدرسی مبتنی بر مدرسه1، تصمیمگیریهای اشتراکی1، تصمیمگیری ساختار مجدد، غیرمتمرکز4 و تمرکززدایی تصمیمگیری71)Caldwell, 2005(. همه این واژهها در نوشتههای گوناگون کموبیش معنای یکسانی دارند و نویسندگان آنها سعی میکنند مفهومی را در ذهن خواننده تداعی کنند که به چند اصل اساسی برای انجام اصلاحات زیربنایی در آموزشوپرورش و مدیریت آن اشاره می کند .مدیریت مدرسه-محور بهعنوان یک روند موثر بهبود مدیریت مدرسه در کشورهای در حال توسعهیافته در نظر گرفته میشود)Bandur, 2012(. مدیریت مدرسه-محوری یعنی فراهمشدن زمینه انتقال قدرت تصمیمگیری به سطح مدرسه)Chan & Tee, 2008(. مدرسه-محوری یا تصمیمگیری مشارکتی در مدرسه ، یک تغییر نگرش کلی نحوه اداره و مدیریت مدارس است، که انحصار قدرت تصمیمگیری را از یک ناحیه مرکزی ، به یک مدرسه بهمنظور بهبود عملکرد آن مدرسه بهدنبال دارد. این تعامل برای ایجاد، تحقق اهداف و اثربخشی در مدرسه است. بهبیاندیگر این فرآیند باعث توانمندی مدرسه برای ایجاد تصمیمگیریهای آموزشی در مورد نیازهای یک مدرسه و کمک به استفاده موثر از منابع محدود مدرسه و تقویت مشارکت محلی در اداره امور مدارس است)Vally & Daud,

1 School-Based Management 2 Site-Based Management 34 Self-Managing of School School-Site Autonomy 5 Local Management of School 6 School- Based Budgeting 7 School-Based Curriculum Development 8 Shared Decision-Making 9 Restructuring and Decentralized Management 10 Decentralization Decision-Making
03
2015(. مدیریت مدرسه-محور تجدید ساختار نظام آموزشوپرورش در جهت افزایش انعطاف -پذیری7 ، عدمتمرکز و تفویض اختیار به مدارس، بهنحوی که با نزدیکنمودن محل اتخاذ تصمیمها به محل اجرای آن و اتخاذ تصمیم به شیوه گروهی و مشارکتجویانه توسط کسانی که بیشترین اطلاعات درباره نیازمندیهای مدرسه و شرایط حاکم بر آن برخورداند و بیش از هر کسی از نتایج آموزشها متاثر میشوند)شامل والدین، دانشآموزان، معلمان، کارکنان ستادی، گروههای ذینفع جامعه ازجمله صاحبان صنایع، سازمان ملی وغیره( سبب میشود که استقلال، مسئولیتپذیری و پاسخگویی مدرسه افزایش یابد و نیز کیفیت و اثربخشی آموزشها بهبود یابد. دفتر آموزش و بخش پژوهشهای آموزشی امریکا)7448( مدرسه-محوری را نوعی ایجاد تغییرات آموزشی و برنامهدرسی میداند. این امر زمانی میتواند موثر باشد که همراه با درگیری فعال مدرسه باشد)Santiban˜ez &
.)Abreu-Lastra & O’donoghue, 2014

جدول1. مولفههای مدل جامع مدیریت مدرسه-محور از دید اندیشمندان و صاحبنظران جهانی تعلیم-وتربیت: ظهیری، مرادی و حیدرپور)Zahiri & Moradi & Heidarpoor, 2013(، ساوادا و گریفین )
Davodipoor & Ahanchiyan & و داوودی پور، آهنچیان و رضوانیSawada & Griffen, 2015 )
)Rezvani ,2008)

1 Flexibility

سازماني

سازماني

تمر
کززدايي

تمر

کززدايي

ساختار
مجدد

ساختار

مجدد

توانمندی

توانمندی



قیمت: تومان

دسته بندی : مدیریت

پاسخ دهید