89
فصلنامه علمي– پژوهشي رهيافتي نو در مديريت آموزشي، سال هشتم، شماره1، بهار 96، پياپي29 شاپا چاپي:6369-2008 شاپا الکترونيکي: X 2423-723
http://jedu.miau.ac.ir

تاثير تدريس علومتجربي بر يادگيری فراشناختي با الگوی
مديريت آموزش
محمدرضا بهرنگي، محسن کردلو
تاریخ دریافت:6/5/94 صص116-89 تاریخ پذیرش:2/12/94

چکيده
الگوی مدیریت آموزش در مراحل دهگانۀ آموزشی خود توانسته بود، اثربخشی خود را در تأثیرات آموزشی و پرورشی فراگیران بهعنوان شواهد مبتنی بر یک سری از پژوهشها مستند سازد. این پژوهش تأثیر کاربرد آن را در تدریس علوم تجربی بر یادگیری فراشناختی دانشآموزان پایه ششم ابتدایی بررسی کرد. روش پژوهش شبه آزمایشی با استفاده از طرح دو گروهی با پیشآزمون و پسآزمون بود. از چهار کلاس مدرسه ابتدایی پسرانه ابن سینا شهرستان خرمدشت)استان البرز( بهعنوان نمونهی در دسترس بطور تصادفی کلاسی 36 نفری، بهعنوان گروه آزمایش و کلاسی 36 نفری بهعنوان گروه گواه انتخاب شد. گروه آزمایش، با استفاده از الگوی مدیریت آموزش و گروه گواه از طریق روش سنتی در یک دورهی شش هفتهای آموزش دیدند. ابزار گردآوری اطلاعات، قسمت فراشناختی پرسشنامه “یادگیری و مطالعه” کرمی) 1381( با 37 گویه با تأیید روایی و پایایی آن از طریق آماری بود. راهبردهای فراشناختی شامل مؤلفههای دانش و کنترل خود، دانش و کنترل برنامهریزی، دانش و کنترل فرایند ارزشیابی و دانش و کنترل فرایند نظمدهی آن بود.
نتایج تحلیل کوواریانس)05/0>sig و 01/0=sig( در بررسی اثر تدریس علوم تجربی با الگوی مدیریت آموزش بر یادگیری فراشناختی دانشآموزان گروههای گواه و آزمایش با حذف اثر پیشآزمون، حاکی از معناداری تأثیر استفاده از الگوی مدیریت آموزش نسبت به الگوهای سنتی در یادگیری و مطالعه فراشناختی دانشآموزان بود. سرانجام این نتیجه بدست آمد که آموزش علوم تجربی با استفاده از الگوی مدیریت آموزش بر یادگیری فراشناختی دانشآموزان تأثیری مثبت دارد.

واژههایکليدی: الگوی مدیریت آموزش، یادگیری فراشناختی، آموزش علوم، اثرات آموزشی و پرورشی.

مقدمه
در اهمیت تحصیل، شیوه آموزش و پیامدهای آن در نهجالبلاغه آمدهاست”پستترین علم ،دانش متوقف شده در سطح زبان و عالیترین دانش، دانش نهاده شده در جوارح و ارکان است”.
مدارس امروز ما در سراسر کشور به شکل روزافزونی نیازمند اصلاح روشهای تدریس و آموزش میباشند. اصلاحات اندکی یا جزئی در روشهای فعلی تدریس و آموزش، کافی برای حل مشکلات و نارساییهای جاری آموزش مدارس نیست. شیوههای تدریس در مدارس، به همین دلیل در سراسرجهان، در حال تغییر است. معلمان در جهت این تغییرات بهدنبال بهترین برنامه ،روش تدریس و آموزش در جهت استفاده از پتانسیلهای موجود هستند تا بتوانند به وضع مطلوب آموزش و یادگیری دانشآموزان برسند، در یادگیری درسهای مختلف و بهویژه علوم به صورت فعالانه مشارکت کنند و عملکرد بهتری از خود به نمایش بگذارند .
به بیانیدیگر، دانشآموزان هنگام شرکت فعالانه حین آموزش، بر سابقه ذهنی راهبردهای یادگیری خود میافزایند و تغییر مییابند. آنها با بهرهمندی از یادگیری قویتر، میتوانند مؤثرتر به اجرای انواع بیشتری از یادگیری بپردازند)2015Joyce, Weil, and Calhoun, (. دانشآموزان با انجام فعالیت به یادگیری موفق میشوند)2000Rzba, et al, (. توانایی یادگیری از شرایط، توانایی پیگیری تغییرات مداوم و سریع در علوم، موفقیت در یادگیریهای جدید و کسب مجموعهای از دانشها و مهارتها را امکانپذیر میسازد. تولید فزاینده دانش، اطلاعات و پیشرفت تکنولوژی سبب گردیده عمر دانش و اطلاعات علمی کوتاه شود. برای چیرهشدن بر این شرایط، به جای انتقال مجموعهای از دانش و اطلاعات به افراد، باید آنها را تبدیل به فراگیرانی مادام العمر نمود)بهرنگی و نصیری 2014(.
با این وجود برونر (1961Bruner, ) یادگیریهای آموزشگاهی فعلی را ایجاد روابط کلامی یا حفظ فرمولهای عاجز کنندهی یادگیرنده از درك ارتباط آنها با محیط بیرون از مدرسه میداند .به این ترتیب، یادگیری فعالیتی بیهدف، کسالتآور و بیاستفاده است؛ روش تدریس، به جای منجرشدن به پرورش و ظهور خلاقیت، سبب نابودی و حذف آن میگردد؛ شیوههای آموزش، به دلیل عدم طرح موضوعات بحثبرانگیز، محیط آموزشی ملالتآوری را ایجاد میکنند. میتوان با روشهای مبتنی بر خلاقیت مانع از کسب این دیدگاه سطحینگر شد. در این روشها، دانشآموزان بیشتر فعالیت دارند و قسمت اعظم کار آموزش به عهدهی آنهاست. در واقع تعاملی دوطرفه بین دانشآموزان ،معلم و دانشآموزان با یکدیگر وجود دارد. خلاقیت دانشآموزان در نتیجهی ایجاد و پیشرفت چنین محیطهایی تقویتشده و سبب پیشرفتتحصیلی میشود. با بکارگیری الگوهای مناسب تدریس ضمن کمک به دانشآموزان در کسب اطلاعات، نظرات، مهارتها، راههای تفکر و ابراز نظرشان، ابزار یادگیری و نحوه یادگیری نیز به آنان آموخته میشود. در واقع نتیجه درازمدتآموزش با الگوهای تدریس، استعدادهای افزوده دانشآموزان برای یادگیری آسانتر و مؤثرتر به دلیل دانش و مهارت کسبشده آنها و چیرگی بر مهارتهای یادگیری استBehrangi )
. &Aghayari, 2004)
چون بیشترین بهرهوری برای یادگیری بهتر و مؤثرتر، از عهدهدارشدن وظیفهی رهبری فرایندهای یادگیری توسط خود دانشآموزان بدست میآید، یافتن الگو یا الگوهای مؤثرتر در این زمینه، کمک قابل توجهی به مسئولین و دستاندرکاران امر خطیر آموزشوپرورش خواهدکرد. به نظر پژوهشگران مقاله حاضر، الگوی مدیریت آموزش (Management Education Model( یکی از بهترین الگوهای دارندهی بیشترین تأکید بر مشارکت و همکاری است. معلم در این الگو، بیشتر نقش راهنما دارد. استفاده از این الگوی اجراشده در تدریس اخیر بهرنگی در درس نظریههای مدیریت و سازمان، میتواند موجبات بهبود یادگیری فراشناختی دانشآموزان و تسریع پیشرفت تحصیلی آنها را فراهم نماید. بنابراین لازم است، بررسی شود آیا تدریس علوم تجربی با الگوی مدیریت آموزش، میتواند بر یادگیری فراشناختی دانشآموزان پایه ششم تأثیر مثبت بگذارد؟ برای روشنتر شدن موضوع، ابتدا تعریفی از الگوی تدریس ارائه، سپس الگوی مدیریت آموزش معرفی ،تعاریف راهبردهای یادگیری فراشناختی و مولفههای آن مرور و درنهایت زمینه برای بررسی تأثیر استفاده از الگوی مدیریت آموزش بر بهبود یادگیری فراشناختی دانشآموزان فراهم خواهدشد.
الگوی تدريس(teaching method): هستهی اصلی تدریس، بهترتیب محیطهای مناسب تعامل فرایندی و نحوهی یادگیری دانشآموزان است)1961 ,Harvey, Hunt, & Schreoder(. الگوی تدریس، چهارچوب معینی با پیشبینی عناصر مهم تدریس در پیکره آن است. الگوی تدریس توصیفگر محیط یادگیری است و در چارچوب آن تحلیل محتوا، طرحریزی و تدوین برنامه تحصیلی، آموزشی و درسی تا بازاندیشی و دوباره شکلدهی محتوای کتاب، تمرینات، برنامههای چندرسانهای، برنامههای یادگیری به کمک رایانه و بالاخره ارزشیابی جای میگیرد. چون الگوهای یادگیری برای آموختن دانشآموزان است، برای رشدونمو و برنامههای مناسب آنان، به ویژه برای دانشآموزان دارای مورد برای ملاحظه در)پیشینههای یادگیری( مؤثرند)1975Knowles,(. هنسون (2005Henson 2003 As cited in Shams ) اشاره میکند ،در واقع هدف از تدریس در یک عبارت ساده، ممکن ساختن یادگیری برای فراگیر است. گلداشمیت و چرلبرگ بیان میکنند، دست-اندرکاران، متخصصان علوم تربیتی و روانشناسان تربیتی، دربارۀ مقولهی تدریس بهعنوان فنیترین و اصلیترین کارکرد نظام آموزشی، معتقدند باید ماهرانه ارائه شود و مدرسان نیز باید مسئولیتپذیر و پاسخگو باشند)2008Sadeghi, A., Hosseini, F. ). چون آموزش در ایران بیشتر با استفاده از روشهای سنتی و بهطور معمول سخنرانی انجام میشود، بنابراین، رویکرد معلم و دانشمحوری خاصی بر آموزش کشور حاکم است (2011Wagner, ). در الگوهای جدید تدریس، نقش معلم از یک انتقالدهنده صرف اطلاعات به یاریگر فراگیری، راهنما و همدرس با دانشآموز تغییر یافتهاست. این نقش از اهمیت کار معلم نمیکاهد بلکه مستلزم دانش و مهارت جدید است. در حالحاضر معلمان باید دانش خود را در مورد تغییرات مداوم در فرایند آموزش و یادگیری دوباره سازماندهی و خلق کنند(2005Shams, (.
الگوی مديريت آموزش: ویژگی مشترك اغلب الگوهای سنتی آموزشوپرورش رسمی یعنی معلممحوری، ارتباط یکسویه معلم با دانشآموز ،تأکید معلم بر محتوای کتابهای درسی، انفعال شاگردان، غفلت از ایجاد کانالهای ارتباطی بین شاگردان برای مذاکره، مباحثه، مفاهمه و مناظره در فهم مطالب درسی و ارزشیابی از آنهاست. در آموزشوپرورش سنتی به شاگردان فرصت ارتباط درونی و استفاده از استعدادهای فردی و خلاقیت کمتر داده میشود(2011Behrangi, (. مبتنی بر مراحل)الگوی مدیریت آموزش(، فرصت این ارتباط، ساخت شناخت شاگرد، استفاده از زمینه برای یادگیری و خلق مطالب مرتبط برای تبیین پدیدهای علمی، مهارتهای تفکر تدّّبری، تفکر منطقی ،تفکر انتقادی، تفکر علمی و مهارتهای عقلی برای حل مشکلات ،یافتن و خلق راههای جانشین و اهم برای حل مسائل مورد توجه قرار میگیرد. بنابراین، در الگوی مدیریت آموزش به مراحل زیر توجه میشود:
آمادهسازی شاگردان برای تحلیل مبحث درسی براساس خلق نمودار پیوند بین مفاهیم عمده.
ایجاد آمادگی برای خلق و یادگیری تصویرسازی از عناوین کلی و جزیی مبحث درسی.
ارزیابی و کنترل تولیدات و تصاویر ساختهشده از مفاهیم ذهنی شاگردان در هنگام حضور و غیاب و نمرهدهی به آنها.
فرصتدادن به شاگردان برای نقد نمرهی ارزشیابی معلم. شاگرد انتقاد خود را پس از مشورت با همتای خود و از طریق او به معلم منعکس میسازد.
ترسیم نمودار پیوند بین عناوین و زیرعناوین مبحث درسی توسط شاگردان به طور مستقل، از بر و جزوه بسته.
دریافت بازخورد اصلاحی با مقایسهی نمودار ترسیمی شاگرد با نمودار تهیهشده و کامل شدۀ اصلی او جهت تسلطیافتن بیشتر بر شکل کلی پیوند بین عناوین توسط خود شاگرد.
تهیه نمودار جدید)نمودار مطلوب( بر محور شاخصهای کاربرد الگوی مدیریت آموزش، نظم-دهی به عناوین با توجه به مباحث جدید و مکمل مباحث موجود در کتاب درسی، الگوپذیری تدریس عناوین و استفاده از تکنولوژی مناسب آموزش مبحث درسی توسط شاگردان.
خلق برنامهی اجرای روایت تدریس)سناریو تدریس( علوم تجربی پایه ششم ابتدایی مبحثبخش ورزش و نیرو با توجه به نمودهای یادگیری فراشناختی، زمان، محتوای مباحث درسی ،هماهنگی همۀ عناصر تدریس شامل آمادگی شاگردان، هدفهای رفتاری، رسانۀ مناسب ،محتوای برگرفته از نکات کلیدی، ارزشیابی و بازخورد.
اجرای روایت تدریس تدوینیافته در قالب الگوهای پردازش اطلاعات، الگوهای اجتماعی یادگیری، رفتاری و فردی.
ارزشیابی از نوع کلینیکی از آثار آموزشی، پرورشی و پیشرفتتحصیلی شاگردان.

چرا و چطور یادگرفتن، چطور به خاطرسپردن و چگونه مساله حلکردن از نکات اساسی در آموزش فراگیران است. درضمن فراگیران باید مؤثرترین روشهای یادگیری و مطالعه را بدانند .
راهبردهای یادگیری در برگیرنده راهبردهای شناختی و فراشناختی هستند و به یادگیرندگان جهت دستیابی به اهداف یادگیری مورد نظرشان کمک میکنند.
یانگ)2005 Yang,( راهبردهای یادگیری را مجموعه فعالیتهای خاص انجامشده توسط یادگیرنده جهت یادگیری آسانتر، سریعتر، لذت بخشتر، خودراهبرتر ،مؤثرتر و قابل انتقالتر به موقعیتهای جدید تعریف میکند. کاربرد راهبردهای شناختی و فراشناختی در تسهیل فرایند یادگیری، یادآوری و یادسپاری بسیار اهمیت دارد .
دمبو)1994Dembo, ) درباره اهمیت راهبردهای یادگیری میگوید دانشآموزان و دانشجویان موفق، زمان موردنیاز برای تکالیف درسی را در نظر میگیرند، درباره پژوهشهای خود اطلاعات لازم را به دست میآورند و همیشه فعالند، نه منفعل. پینتریچ و دی گروت Pinterich & De Groot, )(1990 راهبردهای یادگیری را شامل راهبردهای شناختی(cognitive)، فراشناختیmeta )
(cognitive و خودنظمدهی میدانند. راهبردهای فراشناختی یادگیری، راهبردهای ساختاری اجازه دهنده به یادگیرنده در استفاده از فراشناخت برای حل مسئله میباشند. این راهبردها شامل بررسی آگاهانه یادگیری، طراحی و انتخاب راهبردها، بررسی پیشرفت یادگیری، تصحیح اشتباهها ،تحلیل کارایی راهبردهای یادگیری، تغییر رفتارها و راهبردهای یادگیری در زمان لازم استKim, Park, & ( 2010Baek, 2009 ; Hubner, Nuckles & Renkl, (. فراشناخت در اواسط دههی 70 میلادی به وسیلهی فلاول مطرح گردید و بهعنـوان هرگونه دانش یا فعالیت شناختی با موضوعیت جنبههایی از اقدامات شناختی و تنظیم آن، تعریف شد( 1981Flavell, (. میشنباوم فراشناخت را آگاهی فرد از نظام شناختی خـود و چگونگی کارکردن آن تعریف میکند و زیمرمن)1990Zimmerman, ( آن را عبارت از نظارت فعال بر شناخت و راهبردهای به عملآورندهی استفاده بهینه از شناخت میداند .اصطلاح فراشناخت به معنی آگاهی از یادگیری خویشتن یا چگونگی یادگرفتن است)Flavell, 2003McCormik, ;1985(. به دانشآموزان میتوان راهبردهایی را یاد داد تا درك خودشان را ارزیابی کرده، دریابند به چه مقدار زمان برای مطالعهکردن مطلبی نیاز دارند تا برنامه نتیجهبخشی را برای پرداختن به مطالعه یا حلکردن مسایل انتخاب کنند)2003McCormik, ).
برونینگ، اسکراو، نربی و رونینگ همکاران)2001Bruning, Schraw, Norby, Rohning, ( معتقداند، فراشناخت عبارت است از داشتن دانش مردم درباره فرایندهای تفکرشان است و چون فراشناخت، فرد را برای کنترل مهارتهای شناختیاش قادر میسازد، بنابراین، عنصری ضروری از یادگیری ماهرانه است. از دیدگاه زیمرمن و اسچانگ)2001Zimmerman, Schunk, ( فراشناخت باعث خودآگاهی در مورد چگونگی یادگیری یا فکرکردن یک فرد میشود. فراشناخت، توانایی یادگیرنده برای آگاهی از قابلیتهای شناختی و کاربرد این قابلیتها برای یادگیری است. تمرین از طریق کاربرد راهبردها به یادگیرندگان اجازه میدهد پیشرفتشان را ارزیابی و رویکرد یادگیریشان را تنظیم کنند. راهبردهای فراشناختی شامل تکنیکهای مورد استفاده دانشجویان برای طراحی یادگیری، نظارت بر فعالیتهای یادگیری و برای ارزیابی نتایج فعالیتهای یادگیری است)Ally, 2008(. این راهبردها برای یادگیرندگان ابزارهایی را جهت خود نظمدهی(Self – regulate)، خود مدیریتی)Self- management( و بهمنظور دستیابی به نتایج یادگیری مطلوب فراهم میکنند)2009Schleifer, & Dull, (.
ضرورت آموزش مهارت فراشناخت- هدف اساس آموزش فراشناختی، خودکنترلی و خودآموزی است تا فراگیران یادگیرندگان مستقلی شوند تا بتوانند فرایندهای شناختی و یادگیریشان را در جهت اهداف تعیین شده خود، هدایت، نظارت و اصلاح کنند(1988Flawell, (. بسیاری از مشکلات یادگیری و انتقال یادگیری ناشی از فقدان مهارتها و راهبردهای فراشناختی است. مهارتها و راهبردهای یادشده به فرد امکان انتخاب، کنترل، نظارت، مدیریت و درنتیجه بهبود فرآیندهای شناختی را میدهد. بنابراین لازم است فراگیران در زمینه مهارتهایی از قبیل نظامدهی، نظارت بر خود، برنامهریزی و تعیین هدف، آموزش لازم را ببینند تا بر راهبردهای شناختی تصمیمیافته مسلط شوند و پایه یادگیریهای جدید ایجاد شود. در غیر این صورت حل تکلیف جدید و قبل با آن مواجهنشده، برایشان مشکل است. آموزش چنین راهبردهای فراشناختی از آموزش شناختی متمایز است (1984Palinscar, Brown ,). آموزش شناختی مستلزم آموزش راهبردهای ویژه تکالیف است ولی آموزش فراشناختی بر آموزش فنون نظارت، ارزیابی و نحوه استفاده از راهبردهای شناختی تأکید دارد)1982Laper,(. به هر حال، فراشناخت نباید بهعنوان هدف نهایی آموزش تلقی شود ،بلکه باید آن را بهعنوان فرصتی برای مجهزکردن فراگیران به دانش و مهارتهای لازم به منظور اداره یادگیری برای بارآوردن مهارت و کنجکاوی آنها در انجام تکالیف آینده، در نظرگرفت)1990، Paris, Winograd(. ویلیامز و همکارانش)2002Williams, et al, ( آموزش آگاهیهای فراشناختی به دانشآموزان را موجب رشد راهبردهای مطالعه و ارتقای عملکردکلاسی آنان میدانند .لیفورد، اکبلد و زیمیان)2000Lifford, Eckblad, & Ziemian, ( تأکید میکنند، آموزش آگاهیهای فراشناختی، فراگیرندگان را قادر میسازد، دانش قبلی خود را ارزیابی کنند، بر درك مطلب خود نظارت داشته باشند و هنگام مطالعه، نحوهی درك مطلب خود را اصلاح کنند. برخی نیز مدعی هستند، راهبردهای فراشناختی 70 درصد عملکردتحصیلی دانشآموزان را تبیین میکنند.
الگوی مديريت آموزش مبتني بر نکات کليدی يادگيری فراشناختي: در الگوی مدیریت
آموزش با درنظرداشتن حداقلکردن)صفرکردن( بار بر دوش معلم و حداکثرکردن فعالیت یادگیری دانشآموزان)انجام تمام فعالیتهای یادگیری توسط دانشآموزان(، دانشآموزان با تهیۀ نمودار پیوند بین عناوین، خود پیشسازماندهنده به ذهن خود را برای یادگیری مبحث درسی، خلق میکنند .معلم در این الگوی عملی نقش مدیریتی بر سازمان کلاس را دارد تا دانشآموزان خود بر شکل پیوند مطالب مبحث درسی مسلط شوند(2011Behrangi ,(. مراحل در نظر گرفتهشده الگوی مدیریت آموزش مباحث علوم، کسب مهارت فراشناختی توسط دانشآموزان را در طی مراحل الگو هدف قرار دادهاست .
الگوی مدیریت آموزش علوم موافق با نظر جویس، ویل و کالهون در کتاب الگوهای تدریس 2015 الگوهای تدریس را الگوهای یادگیری میداند(2015Joyce, & Weil, & Calhoun, (. این الگو، ضمن یاری به شاگردان در کسب اطلاعات، نظریهها، مهارتها، ارزشها، شیوههای تفکر و راههای نشاندادن توان و استعداد خود، نحوه یادگیری را نیز به آنها میآموزند .
یادگیری فراشناختی دارای مؤلفههای دانش و کنترل خود)Knowledge and self-control(، دانش و کنترل برنامهریزی)Knowledge and curriculum control(، دانش وکنترل فرایند ارزشیابی )Knowledge and Evaluation Process control)، دانش و کنترل فرایند نظمدهی)Knowledge and regulate process control( میباشد(2001Karami, ). آن دسته از راهبردهای یادگیری فراشناختی عهدهدار نظارت بر راهبردهای شناختی، عبارتند از:
دانش و کنترل خود: )تعهد، نگرش و دقت( شامل تعهد، نگرش و دقت میشود.
دانش و کنترل فرايند- برنامهريزی: شامل برگزیدن آگاهانه راهبردها بهمنظور تحققبخشیدن
اهداف خاص میباشد(2001Marzano, et al, ) (. سیف(2013Saif, ) معتقد است راهبردهای برنامهریزی شامل تعیین هدف برای یادگیری و مطالعه، پیشبینی زمان لازم برای مطالعه ،تحلیل چگونگی برخورد با موضوع یادگیری و انتخاب راهبردهای یادگیری مفید است.
دانش و کنترل فرايند- ارزشيابي: شامل ارزیابی وضع موجود دانش، یعنی سنجیدن وضع
( Marzano, et al ,2001)ذهنی و روانی ماست
دانش و کنترل فرايند- نظمدهي: فرایند دائمی میزان نزدیکبودن به اهداف یا هدفهای فرعی است )ماژینو و همکاران ،1998(. راهبردهای نظمدهی یا ساماندهی موجب انعطافپذیری در رفتار یادگیرنده میشوند و به او کمک میکنند تا در هر زمان ضروری برای خود روش و سبک یادگیری خود را تغییر دهد)2013Saif,). دمبو)1994Dembo, ) در این باره گفتهاست ” یکی از ویژگیهای یادگیرندگان موفق، توانایی اصلاحکردن راهبردهای شناختی غیرمؤثر خود یا تعویض آنها با راهبردهای شناختی مؤثر است”.
در سیستمهای سنتی، معلم بهعنوان منبع دانش و علم شناخته میشود و دانشآموزان برای کسب اطلاعات باید در محضر معلم بنشینند و معلم با مرور اطلاعات، دانستههای خود را به شاگردان منتقل کند. در این حال با توجه به مطالب بیانشده از سوی اندیشمندان حوزه تعلیم-وتربیت در ارتباط با یادگیری فراشناختی این سؤال مطرح میشود، با چه نوع مدیریتی میتوان این نمودها را در رفتارهای آموزشی معلم و شاگردان اعمال نمود؟ آیا الگوی مدیریت آموزش علوم طراحیشده، میتواند نقش بارزی در این مورد به نمایش بگذارد؟ آیا با اجرای مراحل الگوی مدیریت آموزش علوم، میتوان به انتظارات از یادگیری فراشناختی دانشآموزان پاسخ داد؟ آیا در الگوی مدیریت آموزش، به فاکتور عمده مورد توجه همه الگوهای شناختهشده تدریس یعنی معلم تا حد امکان خود را از محوریت فرایند یادگیری دور نگهداشتن، دانشآموز را در این کار درگیرکردن جاری است؟ آیا در الگوی جدید مدیریت آموزش علوم، معلم در کلاس درس، خود را بهعنوان راهنما و ایجادکننده شرایط مطلوب یادگیری میداند و به جای انتقال اطلاعات، روش کسب تجربه را به دانشآموزان میآموزد؟
خلاصه اینکه آیا این 10 گام الگوی مدیریت آموزش، بستر مناسبی برای انسجامبخشیدن به امور آموزشی بهمنظور تحقق و توسعهی مهارت فراشناختی یادگیری دانشآموزان توسط معلمان و دانشآموزان، فراهم میسازد؟

پيشينه پژوهش
بهرنگی و آقایاری)2004Behrangi, & Aghayari, ( در پژوهشی با عنوان “تحول ناشی از تدریس مشارکتی از نوع جیگ ساو در وضعیت سنتی دانشآموزان پایه پنجم” با هدف بررسی پیشرفتتحصیلی دانشآموزان دختر کلاس پنجم ابتدایی با استفاده از الگوی تدریس مشارکتی )جیگ ساو( در مقایسه با الگوی تدریس سنتی صورت گرفتهاست. جامعه شامل شش کلاس پنجم دبستان امید انقلاب ناحیه 2 رباط کریم و نمونه شامل سه کلاس از این شش کلاس میباشد. روشپژوهش نیمه آزمایشی است. در این پژوهش، تفاضل میانگین دو گروه 44/2 و تی محاسبهشده 11/9 در مقابل تی جدول 76/1 حاکی از تفاوت بارز پیشرفتتحصیلی ناشی از خودآموزی در دو گروه آزمایش و گواه بود. همچنین نتایج تحقیق، نشاندهنده تفاوت بارز در پیشرفت دانشآموزان در دو گروه آزمایشی، کنترل ،افزایش یادگیری دانشآموزان و پیشرفتتحصیلی آنها در الگوی جیگ ساو میباشد.
علی اسماعیلی(2006Alismaeeli, ( در پژوهشی با عنوان”مقایسهی اثربخشی روشهای تدریس سنتی و مشارکتی درس انشای دوره راهنمایی” هدف مقایسهی اثربخشی روشهای تدریس سنتی و مشارکتی درس انشا در دوره راهنمایی پسرانه شهر بابل بود. جامعه شامل تمام مدارس پسرانه راهنمایی شهر بابل بود که شش مدرسه بطور تصادفی انتخاب شدند. روش تدریس سنتی و مشارکتی به مدت 4 ماه بصورت نیمه آزمایشی در دو گروه آزمایش و گواه اجرا شد. مقایسه نمرات پیشآزمون و پسآزمون گروههای آزمایش و گواه و مقدار آزمون F )278/8( حاکی از اثربخشی بیشتر روش مشارکتی بر انشای دانشآموزان بود .
بهرنگی، عباسیان و ذوقی پور )2015( در یک پژوهش شبه آزمایشی با عنوان “مستندسازی الگوی مدیریت بر آموزش در پیشرفتتحصیلی دانشآموزان و سلامتسازمانی کلاس درس” در دانشآموزان دختر سال دوم دبیرستان در کوهدشت در درس جغرافیا با روش نمونهگیری تصادفی ساده با پرسشنامه محقق ساخته به این نتیجه رسیدند که الگوی مدیریت آموزش بر بهبود پیشرفتتحصیلی دانشآموزان و سلامتسازمانی کلاس درس تأثیر مثبتی داشتهاست.
بهرنگی و نصیری (2014Behrangi, & Nasiri, ) با عنوان”بررسی تأثیر تدریس علوم تجربی با الگوی مدیریت آموزش، بر یادگیری خودراهبر دانشآموزان سال سوم راهنمایی” با هدف بررسی تأثیر تدریس علومتجربی با استفاده از الگوی مدیریت آموزش، بر یادگیری خودراهبر دانشآموزان سال سوم راهنمایی است. روش پژوهش از نوع شبه آزمایشی بوده و با استفاده از طرح دو گروهی با پیشآزمون و پسآزمون با گروه گواه انجام شد. دو کلاس از مدرسهی راهنمایی پسرانهی فردوسی نسیم شهر)واقع در شهرستان بهارستان از توابع استان تهران( بهعنوان نمونهی در دسترس مشارکت داشتند. مدت دوره شش هفته بود. نتایج پژوهش نشان داد، آموزش علومتجربی با استفاده از الگوی مدیریت آموزش بر خودراهبری دانشآموزان در یادگیری تأثیر مثبت دارد.
نقش مهم مولفهها و مهارتهای فراشناختی در یادگیری موثر در مطالعات متعدد به صراحت نشان داده شدهاست)هارتمن ،2001؛ هودسن ،2007؛ و حسبنی نسب ،2008(. پینیتریچ) 2003(، براساس پژوهشی که روی دانشآموزان پایه هفتم در دروس علوم و زبان انگلیسی داشتهاند، به این نتیجه رسیدند که فراشناخت با عملکرد یادگیری دانشآموزان رابطه مثبت دارد. پژوهشهایبرانسورد، استرنبرگ و زیمرمن نشان میدهند که میان خودآگاهی شناختی و یادگیری ارتباط مثبت وجود دارد و خودآگاهی شناختی لازمه یادگیری است) 2003as cited in Skitka, (.
کسی، بالاگلو و دنیز(2011Kesici, Baloglu, & Deniz, ( در پژوهشی به بررسی رابطه راهبردهای یادگیری با اضطراب ریاضی در دانشآموزان پرداختند. نتایج پژوهش نشان داد که رابطه معناداری بین راهبردهای یادگیری دانشآموزان و اضطراب ریاضی وجود دارد؛ بهطوریکه دانش-آموزانی که از راهبردهای یادگیری)مرور، بسط، سازماندهی( و راهبردهای فراشناختی استفاده می-کردند اضطراب کمتری داشتند و همچنین، نگرش مثبتتری نسبت به ریاضی داشتند.
آباباف(2008Ababaf, ( دریافت که فراگیران موفق بیش از فراگیران ناموفق از راهبردهای شناختی مخصوص تکالیف ساده ،پیچیده و راهبردهای فراشناختی استفاده میکنند. نتایج بررسی-های لووت(2008Lovet, ( نیز نشان دادند که تقویت راهبردهای شناختی و فراشناختی منجر به افزایش یادگیری و تأثیر بر درك مطلب فراگیران شده و پیشرفتتحصیلی آنان را نیز در پی دارد.
تحقیق آزمایشـی اسـوالاندر و توب(2009Swalander, & Taube, ( به مقایسـهی راهبردهای شـناختی و فراشـناختی پرداختند و به این نتیجه دسـت یافتنـد کـه بیـن گذرانـدن دورهی آمـوزش راهبردهای شـناختی، فراشـناختی و عملکـرد یادگیـری فراگیـران تفاوت معنـاداری وجـود دارد. ایـن پژوهش به روشـنی نشـان داد که رفتـار راهبـردی، یادگیـری را افزایـش میدهد.
رودولیکو(2002Rodolico, ) در پژوهشی متوجه شد آموزش راهبردهای یادگیری، میتواند بر پیشرفتتحصیلی دانشآموزان، حتی روی یادگیرندگان خوب، تأثیر مثبت داشتهباشد.
در یـک فراتحلیل، ونگ و همکاران) 2006as cited in Mostafaie & Mahbobi, ( در مورد عوامل مؤثر بـر یـادگیری دانشآموزان، نشان دادند از میان228 عامل مؤثر در یادگیری، فرآیندهای شناختی و فراشناختی بیشترین تأثیر را بر یادگیری دانشآموزان دارد. بهطورکلی، آموزش راهبردهای فراشناختی، زمینـه درگیری علمی، منبع کنترل درونی، اسنادهای مثبت، انگیزش پیشرفت بیشتر، خلاقیت و سـازندگی و خود مسئولیتپذیری را در افراد فراهم کرده و حس اعتماد به نفس در امور زنـدگی را تقویـت میکند. این راهبرد، افراد را قادر میسازد تا مـشکلات را شناسـایی نمایـند، فعالیـتهـای خـود را در بوتـهی آزمایش و بررسی قرار دهند، آزاد و مستقل عمل کنند و بهترین راهحلها را در امور مختلـف ارائـه دهند.
بهطورکلی بررسی پژوهشهای انجامشده دربارهی یادگیری و مطالعه فراشناختی در ارتباط با الگوی مدیریت آموزش نشان میدهد، میزان توجه به این موضوع بهویژه در کشور ما تناسب چندانی با اهمیت آن ندارد. به همین دلیل در این پژوهش، استفاده از الگوی فعال و مشارکتی مدیریت آموزش بهعنوان عاملی برای رشد مهارتهای یادگیری فراشناختی دانشآموزان، پیشنهادشده و تأثیر آن در عمل مورد بررسی قرار گرفتهاست .

فرضيههای پژوهش
در این پژوهش، فرضیههای زیر مطرح است:
فرضيهی اصلي: میزان یادگیری فراشناختی دانشآموزان آموزشدیده با الگوی مدیریت آموزش علومتجربی نسبت به دانشآموزان آموزشدیده با الگوهای متداول، بیشتر است .
فرضيهی فرعي اول: میزان دانش و خودکنترلی دانشآموزان آموزشدیده با الگوی مدیریت آموزش علومتجربی نسبت به دانشآموزان آموزشدیده با الگوهای متداول، بیشتر است.
فرضيهی فرعي دوم: میزان دانش و کنترل برنامهریزی، دانشآموزان آموزشدیده با الگوی مدیریت آموزش علومتجربی نسبت به دانشآموزان آموزشدیده با الگوهای متداول، بیشتر است .
فرضيهی فرعي سوم: میزان دانش و کنترل فرایند ارزشیابی دانشآموزان آموزشدیده با الگوی مدیریت آموزش علومتجربی نسبت به دانشآموزان آموزشدیده با الگوهای متداول، بیشتر است.فرضيهی فرعي چهارم: میزان دانش و کنترل فرایند نظمدهی دانشآموزان آموزشدیده با الگوی مدیریت آموزش علومتجربی نسبت به دانشآموزان آموزشدیده با الگوهای متداول، بیشتر است.

الگوی مديريت بر آموزش
تحلیل مبحث درسی براساس خلق پیوند بین مفاهیم عمده.
2219706-660933

ایجاد آمادگی برای خلق و یادگیری تصویرسازی از عناوین کلی و جزیی مبحث درسی.
کنترل تولیدات و ذهنیات شاگردان در هنگام حضور و غیاب.
يادگيری
فراشناختي دانشآموزان
فرصت دادن به شاگردان برای نقد نمرۀ ارزشیابی معلم.
ترسیم نمودار پیوند بین عناوین و زیر عناوین توسط شاگردان به طور مستقل.
مقایسۀ نمودار ترسیمی شاگرد با نمودار
تهیۀ شده و کامل شدۀ اصلی او. دانش و کنترل
تهیه نمودار مطلوب توسط شاگردان.
8به – زمان، خلق برنامۀ محتوای و اجرای هماهنگی سناریو همۀ عتدریس باناصر توجه درس .
استفاده از الگوهای پردازش اطلاعات ، الگوهای اجتماعی یادگیری، رفتاری و فردی.
ارزشیابی کلینیکی از آثار آموزشی ، پرورشی و پیشرفت تحصیلی دانشآموزان

نمودار1. مدل مفهومی تأثیر الگوی مدیریت آموزش بر رشد مهارتهای یادگیری فراشناختی دانشآموزان.

روششناسي پژوهش
روش پژوهش
پژوهش حاضر به صورت نیمه آزمایشی)یا شبه آزمایشی( انجام شدهاست. نمونهی منتخب، دو کلاس از چهار کلاس پایه ششم ابتدایی مدرسهی ابنسینا واقع در خرمدشت کرج بود. از این چهار کلاس ،بطور تصادفی یک کلاس بهعنوان گروه گواه و یک کلاس بهعنوان گروه آزمایش انتخاب شدند. عضویت در گروه بهطور طبیعی و بدون دخالت پژوهشگر بود. سعی شد همه موارد در این دوگروه به جز الگوی تدریس)متغیر مستقل( یکسان باشند تا این اطمینان حاصل شود که مشاهدهی تفاوت یا تفاوتهای میزان مهارت فراشناختی یادگیری دانشآموزان ناشی از تأثیر بکارگیری الگوی تدریس مدیریت آموزش است.

نمونه و روش نمونهگيری
در این پژوهش دو کلاس از چهار کلاس پایه ششم دبستان ابنسینا بهعنوان نمونهی در دسترس مشارکت داشتند. از این دو کلاس، بهطور تصادفی یک کلاس بهعنوان گروه آزمایش و یک کلاس بهعنوان گروه گواه در نظر گرفتهشد.

ابزار گردآوری اطلاعات
در این پژوهش برای جمعآوری دادهها با هدف سنجش تغییر در مهارت یادگیری فراشناختی دانشآموزان از پرسشنامه راهبردهای یادگیری و مطالعه کرمی)2001Karami, ( استفاده شد. در این ابزار آزمودنیها در مقیاسی 0 تا 9 درجهای بر روی طیف لیکرت پاسخ میدهند)نمره صفر کمترین و نمره نه بیشترین نمره را دارد(. یافتههای کرمی)2001Karami, ) در ایران نشان داد ضریب پایایی به روش باز آزمایی 983/0)ضریب بالائی است( میباشد. در روش همسانی درونی، میزان آلفای کرونباخ 97/0 بدست آمدهاست. همچنین روایی صوری این پرسشنامه مورد تأیید استادان و دانشجویان دوره دکتری دانشگاه علامه بود و روایی سازه ضریب 972/0 را نشان میدهد .پایایی این مقیاس با توجه به تغییر جامعه به روش آلفای کرونباخ در مطالعه حاضر برای کل آزمون
95/0 به دست آمدهاست .

شيوهی اجرا
در این پژوهش، ابتدا پرسشنامه مقیاس سنجش یادگیری فراشناختی کرمی)2001Karami, ( بهعنوان پیشآزمون به هر دو گروه آزمایش و گواه ارائه شد و سپس دادهها مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفت. در ادامه، بخش ورزش و نیرو کتاب علوم تجربی سال ششم ابتدایی برای گروه گواه با استفاده از الگوهای سنتی و برای گروه آزمایش با استفاده از الگوی مدیریتآموزش، تدریس شد .سپس همان پرسشنامه سنجش میزان یادگیری فرا شناختی بهعنوان پسآزمون، دوباره به هر دو گروه ارائه شد. در ادامه، دادههای این مرحله با مرحلهی قبلی مورد مقایسه قرار گرفت تا مشخص شود آیا استفاده از الگوی مدیریت آموزش علومتجربی در بهبود میزان یادگیری و مطالعه فراشناختی دانشآموزان مؤثر است یا نه؟ روایی و پایایی سؤالات آن نیز با اجرای آزمایشی و استفاده از نظر صاحبنظران قبل از اجرای پرسشنامه مورد بررسی قرار گرفت.
فعالیتهای تدریس با این الگو شامل سه بخش است:
فعالیتهای قبل از تدریس: گروهبندی کلاس، تقسیم کار و تعیین تکالیف، اجرای گامهای اول و دوم.
فعالیتهای حین تدریس: اجرای گامهای سوم تا نهم.
فعالیتهای بعد از تدریس: اجرای گام دهم.
برای تجزیهوتحلیل دادهها از شاخصهای آمار توصیفی)میانگین، انحرافمعیار( و آمار استنباطی)تی مستقل و تحلیل کواریانس( استفاده شد.

يافتههای پژوهش
نتیجه تجزیهوتحلیل دادههای یادگیری فراشناختی و خردهمقیاسهای آن با استفاده از شاخص-های آماری میانگین و انحرافمعیار در جدول)1( آمدهاست.
بنا به جدول)1( و نمودار)1(، تفاضل میانگینهای گروه آزمایش در مورد راهبردهای یادگیری و مطالعه فراشناختی و مؤلفههای آن بیشتر از گروه گواه است. درنتیجه میتوان گفت آموزش علوم-تجربی با الگوی مدیریت آموزش تأثیر مثبت بر راهبردهای یادگیری و مطالعه دانشآموزان در یادگیری دارد .

جدول 1. میانگین و انحراف معیار نمرات راهبردهای فراشناختی یادگیری و مطالعه دانشآموزان در گروههای آزمایش و گواه
تعداد

تعداد

تفاضل

ميانگين
ها

تفاضل

ميانگين

ها

پسآزمون پيشآزمون
انحراف
معیار میانگین انحراف
معیار میانگین گروه



قیمت: تومان

دسته بندی : مدیریت

دیدگاهتان را بنویسید