341
فصلنامه علمي– پژوهشي رهيافتي نو در مديريت آموزشي، سال هشتم، شماره2، تابستان 69، پياپي03 شاپا چاپي:9096-2332 شاپا الکترونيکي: X 320-2220
http://jedu.miau.ac.ir

بررسي و رتبهبندی عوامل موثر بر بهرهوری نيروهای انساني)کارشناسان( شرکت بيمه معلم
الناز نظری*، مجتبي زارع خليلي، مهدی صادقيان سورکي0 ، فائزه فريدوني2، جعفر جهاني
تاریخ دریافت:82/9/99 صص061-041 تاریخ پذیرش:04/08/99

چکيده
نيروي انساني در نقش یكي از اركان اساسي شركتهاي بيمه، نقش مهمي در بهبود بهرهوري دارد، لذا شناسایي عوامل مؤثر بر بهرهوري این نهاد، ميتواند نقش مؤثري در افزایش بهرهوري شركتهاي بيمه ایفا نماید و در هدفمند نمودن برنامههاي مختلف توسعه نقش بسزایي داشته باشد. در این رابطه پژوهش حاضر به بررسي عوامل موثر بر بهرهوري نيروهاي انساني)كارشناسان(شركت سهامي بيمه معلم پرداخته است .
پژوهش حاضر با توجه به هدف، از نوع تحقيقات كاربردي بوده و با توجه به گردآوري دادهها توصيفي و از نوع پيمایشي ميباشد. جامعهآماري پژوهش شامل كليه كارشناسان شركت بيمه معلم شهر تهران یعني111 نفر، در سال0191 است كه با استفاده از روش نمونهگيري تصادفي ساده91 نفر از آنها انتخاب شدند براي سنجش عوامل موثر بر بهرهوري نيروهاي انساني)كارشناسان( از ابزار محقق ساخته، استفاده شده است كه این ابزار شامل 64 سوال كه از این ميان عوامل فردي 04سوال، عوامل شغلي 01سوال و عوامل سازماني 81 سوال بود .عمدهترین یافتههاي پژوهش عبارتند از: آزمون فریدمن كه اولویت بندي عوامل فردي مورد بررسي را به ترتيب شامل؛ رضایت شغلي، شایستگي، توان و مهارت نشان داد. نتایج آزمون حاكي از معناداري رتبه-

344
بندي مذكور ميباشد. آزمون فریدمن ضمن معنادار نشاندادن اظهارات پاسخگویان، اولویت بندي عوامل سازماني مورد بررسي را به ترتيب شامل؛ آموزش، مدیریت، مشاركت، تكنولوژي، انگيزش، ارتباطات و بازخورد عملكرد نشان داد. رتبهبندي اظهارات پاسخگویان در خصوص عوامل شغلي موثر بر بهرهوري كارشناسان به ترتيب شامل؛ كار با معني و چالش برانگيز، آزادي، استقلال عمل و وضوح نقش ميباشد. نتایج آزمون حاكي از معناداري رتبهبندي مذكور ميباشد. در آخر با استفاده از آزمون فریدمن به رتبهبندي عوامل كلي موثر بر بهرهوري پرداخته شد كه آزمون فریدمن ضمن معنادار نشاندادن اظهارات پاسخگویان، اولویت -بندي عوامل موثر بر بهرهوري نيروهاي انساني)كارشناسان( شركت بيمه معلم را به ترتيب شامل؛ عوامل فردي، شغلي و سازماني نشان داد.

واژگان کليدی: عوامل فردي، عوامل سازماني، عوامل شغلي، بهرهوري

مقدمه
امروزه دستيابي به رشد اقتصادي از طریق ارتقاي بهرهوري از مهمترین اهداف اقتصادي كشورها به شمار ميرود)Nasroallahnia, Madahi & Rahmanizadeh,2014. به عبارتي در جهان رقابتي امروز كه بهرهوري در همه زمينهها افزایش یافته است، تنها سازمانهایي ميتوانند در این دنياي پرتلاطم باقي بمانند كه به بهترین وجه از منابع خود استفاده نموده و بيشترین بهرهوري را داشته باشند)Darooeian,2013(. به بيان دیگر، بقاء و تدوام فعاليتها در سازمانها و نهادها به چگونگي عملكرد كاركنان یا همان بهرهوري بستگي دارد)Nazem& Sadeghi,2013(. كشورهاي مختلف هم اكنون براي بالا بردن تراز بهرهوري ملي، صنعتي، بازرگاني و خدماتي خود تلاشي پيگير دارند و ميكوشند تا از راه سازوكارهاي كارآمد مدیریتي، سازمان خود را به بالاترین تراز بهرهوري یاري دهند)Nazem& Sadeghi,2013( بنابراین بهبود بهرهوري در سطح سازماني، عامل حياتي موفقيت و اساس سودآوري تلقي ميشود. همچنين، اقدامهاي مرتبط با بهرهوري به دنبال كاهش هزینهها و افزایش كيفيت و در نتيجه افزایش درآمد سازمان است و به این ترتيب بهرهوري، رابطه بين ستاندهها و دادههایي است كه در سازمانهاي امروزي اهميت ویژهاي دارد، زیرا با مقوله كارایي ،اثربخشي و كيفيت در ارتباط است و كاهش یا افزایش آن ميتواند موجب اضافهشدن و یا از دست دادن مشتریان و مخاطبان سازمان شود)Lancoest et al,2010(. به بيان دیگر تغييرات بهرهوري نيروي كار به دلایل مختلفي نظير تغيير سطح كيفي نيروي كار به واسطه آموزش، كسب تجربه و تخصص در كار، تغيير شرایط كار، مهارت در مدیریت و غيره ميباشد. شناسایي علت یا علل تغيير
345
بهرهوري نيروي كار از اهميت خاصي برخوردار ميباشد، زیرا از این طریق ميتوان روند تغيير بهره-وري نيروي كار را در جهت دلخواه تغيير داد)Nasroallahnia et al,2014(.
در این راستا شركتهاي بيمه به علت گسترش دفاتر و فعاليتهاي خود در سراسر كشور، نقش بسيار مهمي در اقتصاد داخلي داشته و رشد و توسعه این شركتها به سرعت بر سایر بخشهاي كشور اثر گذاشته و موجبات رشد آنها را فراهم ميآورد. از این رو بررسي و تحليل عوامل موثر بر بهرهوري نيروهاي انساني شركتهاي بيمه به دليل نقش اساسي آنها در رشد و توسعه جامعه داراي اهميت چشمگيري ميباشد. لذا در این خصوص توجه به تعریف بهرهوري لازم مينماید.
بهرهوري به معني باروري، سودمندي و سرشاري ميباشد. در متون علمي بهرهوري به معناي رابطه بين درونداد و برونداد، تعریف ميشود)van der, 2004(. در زبان فارسي كلمه بهرهوري به عنوان معادلproductivity مصطلح شده است. لغت بهرهوري كه از نظر ادبي حاصل مصدر است از واژه بهرهور مشتق شده است و كلمه بهرهور به استناد فرهنگ فارسي معين به معناي”بهرهبر، سودبرنده ،و كامياب” است. در نتيجه بهرهوري در ادبيات فارسي به بهرهبري، با فایده بودن و سودمندي معنا شده است. در برخي متون براي واژه productivity معادلهاي دیگري مانند راندمان، بازدهي، قدرت توليد، قابليت، مولدیت، باروري و كارآمدي برگزیده شده است كه همگي همين معنا و مفهوم را افاده ميكنند)Khaki,2007(.
بهرهوري عبارت است از نسبت ستاده به یكي از عوامل توليد)زمين، سرمایه، نيرويكار و مدیریت(. در این تعریف “مدیریت” بطور ویژه یكي از عوامل توليد در نظر گرفته ميشود. نسبت توليد به هریک از این عوامل معياري براي سنجش بهرهوري محسوب ميگردد)Taheri,2005(.
بهرهوري یک معياري از كار است كه با توسعه مدیریت علمي گره خورده است. تعاریف مختلفي از بهرهوري وجود دارد، اما سادهترین تعریف آن عبارت است از اندازهگيري برونداد نسبت به درونداد)Haw et al,1994(. به طوركلي بهرهوري عبارت است از نسبت برونداد به كل یا قسمتي از منابع استفاده شده براي توليد آن. برونداد عبارت است از مقدار یا حدي از كالا و خدمات توليد شده. منابع استفاده شده نيز شامل نيرويكار، سرمایه، انرژي، مواد اوليه و خدمات مي-
.)Kaci,2006(باشد
از طرف دیگر امروزه در همه سازمانها، نيروي انساني از سایر مولفههاي سازماني از اهميت بيشتري برخوردار است. اهميت نيروي انساني تا حدي است كه برخي از صاحبنظران بر این عقيده اند كه آنچه در نهایت روند توسعه اقتصادي و اجتماعي یک كشور را تعيين ميكند، منابع انساني آن كشور است، نه سرمایه یا منابع مادي دیگر)Aghajani,2014(. در واقع منابع انساني، مهمترین زیرساخت هر مجموعه، سازمان و كشور است و مشاركت آنها در امور و تلاشهاي آگاهانه آنان ميتواند بر ميزان بهرهوري تاثير عمده بگذارد)Arabpoor& Nikpoor,2014(. به عبارتي دیگر منابع
341
انساني هر سازمان مهمترین، اساسيترین و تعيينكنندهترین عامل در دستيابي به اهداف، رشد وتوسعه سازمان بشمار ميآید، چراكه منابع دیگر با هر كيفيت و كميتي كه باشد به مثابه ابزاري دردست نيروي انساني هستند كه باید آنها را در راه نيل به اهداف بكار گيرند. از این رو توجه به عامل انساني، استفاده بهينه از افكار خلاق و پویاي آنها ميتواند به بهبود كليه امور سازماني كمک كند)Shafiee & Masoudi,2006(.
بنابراین با توجه به اهميت سرمایه انساني در توسعه اقتصادي بوی ژه توسعه صنعتي، امروزه كشورهاي پيشرفته دنيا، افزایش بهرهوري نيروي انساني را در همه بخشهاي اقتصادي در سرلوحه فعاليتهاي خود قرار دادهاند. افزایش مداوم توليد و پایداري آن، در گرو ارتقاي بهرهوري نيروي كار و تحول تكنولوژیک است و یكي از راههاي رسيدن به این هدف، بالا بردن كيفيت نيروي كار است .
در حقيقت خصوصيات كيفي انسان، نوعي سرمایه محسوب ميشود. زیرا این خصوصيات ميتواند موجب بهرهوري، توليد بيشتر، ایجاد درآمد و رفاه بيشتر گردد)Amini,2007(.
بر این اساس از آنجا كه سازمانها همواره به دنبال دستيابي به بالاترین سطح اثربخشي ممكن و افزایش بهرهوري سازمان خود بودهاند، بنابراین توصيه ميشود سازمان جهت افزایش بهرهوري نيروي انساني خود، توجه بيشتري به مقولههایي همچون كار تيمي، آموزشهاي رسمي، ارتباطات
سازماني و روابط بين فردي در محيط كار داشته باشند)Haidarzadegan et al.2013(. به بيان دیگر اگرچه با جایگزینكردن ماشينآلات مدرن، تغيير و اصلاح خطوط توليد، اجراي سيستمهاي نوین انبارداري و غيره ميتوان بهرهوري را بهبود بخشيد، اما باید توجه داشت كه این موارد به عنوان عواملي در گرو قابليتها و انگيزههاي منابع انساني ميباشد. در تعيين عوامل موثر بر بهرهوري نظرات متفاوتي وجود دارد و هریک از دانشمندان و صاحبنظران عواملي را به عنوان عامل موثر مشخص كردهاند و به طور اجمالي عواملي چون آموزش، انگيزش، نظام تنبيه و تشویق و غيره را مدنظر قرار دادهاند)Darooeian,2014( كه در ادامه به تعدادي از آنها اشاره شده است. ازجمله این عوامل آزادي و استقلال عمل را ميتوان اشاره نمود كه دراكر معتقد است كه استقلال موردنياز براي انجام كار، عامل كليدي ميباشد كه بهرهوري دانشگران را تعيين ميكند)Draker,1999(. در همين راستا، موهانتا بيان ميكند كه سازمانها ميتوانند بهرهوري نيروهاي دانشگر خود را از طریق ایجاد تعادل ميان دستورالعملها و استقلال كاري افزایش دهند)Mohanta,2006(. عامل دومي كه در بهرهوري دخيل است، كار با معني و چالش برانگيز ميباشد كه در همين راستا اتئو بيان مي-كنند كه كار با معني و چالش برانگيز یكي از ابعاد مهم بهرهروي دانشگران ميباشد)8112Otoe,(. دانشگران معمولاً استعداد و تخصصشان را هنگام كار كردن در پروژههاي تيمي و كارهاي چالشي نسبت به كارهاي روزمره و روتين بيشتر بكار مي گيرند)Robinson, 2009(. عامل سوم تاثيرگذار بر موضوع بهرهوري وضوح نقش است كه در ضمن آن هریک از كارمندان باید از آنچه باید انجام دهند ،
341
زمان و چگونگي انجام آن شناخت خوبي داشته باشند و كار نيز مورد قبول آنها باشد. براي افزایششناخت خوب كار، كاركنان نياز دارند از اهداف بلندمدت و كوتاه، اولویتها و چگونگي كسب هریک از آنها آگاهي داشته باشند. آنها باید بدانند چه اهدافي در چه مواقعي بيشترین اولویت را دارند)Rezaeian,2007(. همچنين از رضایت شغلي به عنوان عامل مهم دیگري در بهرهوري یاد شده است كه مطابق با آن شيرسوار و موسوي معتقدند كه تنظيم نظام ارتقاي شغلي براساس اصول، شایستگي، لياقت و رضایت شغلي حاصل از آن، یكي از عوامل تاثيرگذار بر بهرهوري كاركنان بوده و به نوعي باعث افزایش و ارتقاي آن ميشود)Shirsavar& mosavi,2014( از طرف دیگر بروكس و همكارانش معتقدند كه براي افزایش بهرهوري در سازمان نيازمند به تامين شرایط متعددي هستيم كه مهمترین آن عامل انساني است، نيروي انساني برانگيخته شده براي انجام وظایف خود مهمترین عامل بهرهوري است و انگيزش كاركنان نيز با افزایش سطح روحيه و رضایت شغلي كاركنان بدست ميآید)Brooks &Nafukho, 2006 (. عامل دیگري كه در ادبيات بهرهوري بر آن تاكيد شده است، توان و مهارت ميباشد و اشاره به دانش و مهارتهاي پيروان در به انجام رساندن موفقيتآميز یک تكليف گفته ميشود. كاركناني كه آموزش بهتر و بيشتري دیدهاند، قادرند از سرمایهها، به نحو كارآمدتري استفاده كنند)Hersey & Blanchard, 2003(. براساس مطالعات انجامشده در زمينه عوامل مؤثر بر بهرهوري ،كيليس و اكوموس مهارت كاركنان را به عنوان یكي از عوامل موثر بر بهرهوري مورد شناسایي قرار دادند)Kilic&Okumus, 2005(. در همين راستا كومار و سارش بيان كردند كه بهرهوري به طور اساسي به شایستگيها و مهارتهاي منابع انساني وابسته است)Sauresh&Kumar, 2008(. عامل حائز اهميت دیگري كه در موضوع بهرهوري بدان توجه شده، عامل آموزش است كه یكي از مهمترین عوامل افزایش بهرهوري، یادگيري مستمر و مادامالعمر افراد در سازمانهاست)Amiri& Hayati,2008(. بنابراین چنانچه كاركنان یک سازمان خوب آموزش ببينند، بهتر ميتوانند در ارتقاي سطح كارایي و بهرهوري سازمان سهيم باشند و سرپرستان و مدیران به نظارت زیاد در مورد زیردستان خود نياز نخواهند داشت))Aghajani,2014(. انگيزش نيز به عنوان عامل اساسي در بهرهوري برشمرده شده و نيروي هدایتكننده دروني است كه افراد را به صورت فيزیولوژیكي و روانشناختي در پيگيري هدفي جهت ارضاي نيازها و انتظارات آنان سوق ميدهد)Lam& Tong, 2003(. انگيزش در كار مجموعهاي از نيروهاي دروني و بيروني است كه رفتار مربوط به كار را آغاز، شكل ،جهت، شدت و مدت آن را تعيين ميكند(Pinder,2001) همچنين مشاركت هم به عنوان عامل دیگري در بهرهوري، بدان اشاره شده است. بهاتي و اورشي اعتقاد دارند سازمانهاي اثربخش فرهنگي دارند كه كاركنان را به مشاركت تشویق ميكند .بنابراین كاركنان در چنين سازمانهایي تمایل زیادي به مشاركت در تصميمگيري، هدفگذاري وحل مساله دارند، كه در نهایت منجر به عملكرد بالاي كاركنان ميشود)Qureshi&Bhatti, 2007(. عامل
341
اثرگذار دیگر در بهرهوري حمایت سازماني است كه عبارت است از احساس و باورهاي تعميمیافتهافراد در این راستاست كه سازمان نسبت به همكاري ،مساعدت و حمایت اعضاي خود ارزش قایلشده ،نگران و دلواپس خوشبختي و آینده آنهاست)Zakiy,2006( بهرهوري بالا بدون حمایت از سوي كاركنان، مدیریت عالي و سازمان ممكن نيست. آخرین عامل مهم در بهرهوري فرهنگ سازماني است كه ارتقاي فرهنگ سازماني مناسب بين افراد سازمان از عوامل موثر در توانمند و منسجمسازي جهت انتخاب فعاليتها و اهداف مشترک سازماني است زیرا وجود مفروضات، ارزشها و تجربيات مشترک بين اعضا سازمان)Gholtash,2013( موجب افزایش بهرهوري كاركنان سازمان ميشود.

عوامل

فردی

عوامل

موثر

بهره

بر

وری

انسانی

نیروی

عوامل
سازمانی

حمایت
سازمانی

مشارکت

فرهنگ

آموزش

عوامل
شغلی

رضایت

شغلی

انگیز

ش

توان

مهارت
و

و

معنی

با
کار

چالش

برانگیز

آزادی

عمل

وضوح

عوامل

فردی



قیمت: تومان

دسته بندی : مدیریت

پاسخ دهید