علوم و تكنولوژي محيط زيست، دوره هجدهم، شماره سه، پاييز 95

بررسي كيفيت آب شرب چاه ها ي حوزه لواسانات كوچك

مهساعاطفه 1 لعبت تقوي 2* Taghavi_Lobat@yahoo.comمحمدرضا خاني 3 آيدا بياتي 4
مجتبي صيادي5
تاريخ دريافت: 25/10/92 تاريخ پذيرش:1/12/92
چكيده
زمينه وهدف: نقش و اهميت آب در زندگي و سلامت انسان موضوعي آشكار است و حقيقتي روشن تر اين كـه منـابع تـأمين كننـده آبشرب چه سطحي يا زيرزميني در معرض آلودگي قرار دارند و كمبود منابع مطمئن جايگزين، امروزه بـه يكـي از پيچيـده تـرين مشـكلاتجوامع بشري تبديل شده است. بر اين اساس هر عاملي كه به لحاظ كيفي و كمي منابع را مورد تهديد قرار دهد با حساسـيت مـورد توجـهقرار مي گيرد . با توجه به تأمين بخش زيادي از آب شرب روستاهاي شميرانات از آب زيرزميني و هم چنين به دليل وجود باغات و مصرف كود و سموم در اين منطقه، پايش كيفيت آب هاي زيرزميني ضروري مي باشد. هم چنين به واسطه استقرار برخي از چـاه هـاي شـرب درروستاهاي لواسانات بررسي پتانسيل اثرگذاري آلودگي بر اين چاه ها و آناليز آب اين چاه ها الزامي مي باشد.
روش بررسي: در اين پژوهش 4 حلقه چاه در چهار روستاي هنزك، انباج، كند عليا و كند سفلا در طي دو دوره تير و آذرماه مـورد نمونـهبرداري قرار گرفتند و خصوصيات فيزيكي و شيميايي آب با رعايت شرايط استاندارد در آزمايشگاه معتمد محيط زيسـت مـورد آنـاليز قـرارگرفت .
يافته ها: طبق يافته هـاي بدسـت آمـده، كليـه پارامترهـاي فيزيكـي و شـيميايي آب محـدوده پـژوهش درحـوزه لواسـانات كوچـك بـااستانداردهاي كشوري مطابقت داشت و تنها پارامترهاي فسفات، فلورايد، سختي كل و منيزيم كمي بالاتر ازحداستاندارد مي باشد.
بحث و نتيجه گيري: براساس نتايج حاصله و مقايسه آن با استانداردهاي موجود براي مصارف شرب ازطريـق نمودارشـولر كيفيـت آب درحد نسبتاً مطلوبي مي باشد.
واژه هاي كليدي: كيفيت آب شرب، آب زيرزميني، آلودگي، لواسانات

دانش آموخته كارشناسي ارشد رشته آلودگي هاي محيط زيست، دانشكده محيط زيست وانرژي، دانشگاه آزاداسلامي، واحدعلوم وتحقيقات تهران.
استاديارگروه علوم محيط زيست، دانشكده محيط زيست وانرژي، دانشگاه آزاداسلامي، واحدعلوم وتحقيقات تهران* (مسوول مكاتبات).
3 – استادياردانشكده بهداشت، واحد تهران پزشكي ،دانشگاه آزاد اسلامي
استاديارگروه علوم محيط زيست، دانشكده محيط زيست وانرژي، دانشگاه آزاداسلامي، واحدعلوم وتحقيقات تهران
رئيس گروه تحقيقات وبهره وري شركت آب وفاضلاب روستايي استان تهران

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, No.3, autumn 2016

Investigation of the quality of drinking water wells in Lavasan-e
Kouchak district

Mahsa Atefeh 1
Lobat Taghavi 2*
Taghavi_Lobat@yahoo.com
Mohammad Reza Khani 3
Aida Bayati 4
Mojtaba Sayadi5

Abstract
Bachground and Objective: Role and importance of water in life and health of human being is a clear matter and it is evident to everyone and more clear reality is that drinking water resources whether surface or underground in various ways is posed to pollution and shortage of ensured resources alternatives today has become one of most complicated problems in human society.Based on above,every factor which qualitatively and quantitavely treats resources ,will be followed with sensivity and considered.With considering that providing large part of drinking water in villages of Shemiran province from underground water and also because of existance of farm lands and gardens and use of fertilizers and poisens in this area ,examining quality of underground water is prompt.Also,because of establishing some wells of drinking water in Lavasanat village,so potential of effecting pollution to these wells and water analysis of waters are necessary.
Method: In this research,4 no. wells in 4 villages called Hanzak,Anbaj,Kond olia and Kond sofla in two period of July and December are sampled and physical and chemical properties of water by adapting standard conditions and in trustful laboratory of environment ministry have been analysed .
Findings: Based on findings and comparing them with existing standards, all of the physiochemical parameters of water were consistent with astandard state and only Phosphate, Fluoride, Magnesium and Total Hardness are slightly higher than astandard.
Discussion and Conclusion: Based on results and comparing them with existing standards for drinking use by Schuler diagram, quality of water is relatively in suitable range.

Key Words: Quality of drinking water, Underground Water, Pollution, Lavasanat

MSc. Student of Environmental Pollutions, Dept. of Environmental and Energy, Islamic Azad University, Science and Researche Branch of Tehran
Assist Prof, Dept of Envirinmental and Energy, Islamic Azad University, Science and Research Branch of Tehran*(Corresponding Author).
Assist Prof, Dept of Health, Islamic Azad University,Tehran Medical Branch
Assist Prof, Dept of Environmental and Energy, Islamic Azad University, Science and Research Branch of Tehran
Head of Research and Efficiency Rural Water and Wastewater Company Tehran Province
مقدمه
آب از ديرباز و از بدو پيدايش، نقش اساسي در ادامه زندگي و طبيعتا موجوديت انسان ايفاكرده است. حجم كل آب روي زمين 1360000 كيلومتر مكعب تخمين زده شده است كه 96 تا 97 درصد آن را آب شور اقيانوس ها و درياها و بقيه شامل آب شيرين مي باشد كه فقط بخش كوچكي حدود 6% از آن به عنوان آب آشاميدني در دسترس مي باشد (2,1). دراين ميان منابع آب زيرزميني با حدود 31% ازكل آب، سهم بسزايي درتامين آب شرب جمعيت درحال رشددارد (3).
تامين آب سالم و بهداشتي به عنوان يكي از مهم ترين چالش هاي انسان در جوامع به ويژه در جوامع درحال توسعه مطرح مي باشد. نياز آبي حدود 90% از شهرها و 40% نياز بخشي كشاورزي در سراسر جهان از منابع آب زيرزميني تأمين ميشود در نتيجه كيفيت آب هاي زيرزميني بسيار مهم مي باشد (4).
همچنين با توجه به ذخيره منابع آب موجود در جهان و سهم اندك آب هاي زيرزميني به عنوان منابع آب شيرين قابل استحصال، حفظ كمي و كيفي اين منابع گرانبها در حد مطلوب ضروري است. زيرا كه آلودگي به همراه آب در چرخه طبيعت از ميان جويبارها، نهرها، خاك راه هاي زيرزميني ميگذرد و انسان و موجودات ديگر را متأثر مي سازد (5). هم چنين نزولات جوي در منطقه مي تواند باعث جاري شدن فاضلاب در سطح خاك و نفوذ به سفرههاي آبزيرزميني گردد كه در نتيجه موجب آلودگي چاه آب شرب گردد (6).
لذا براي اين كه اين منابع مهم سالم بمانند لازم است در صورت آلودگي بتوان منابع آلوده را به سرعت شناسايي نموده و روند گسترش آلودگي را پيشبيني و تمهيدات لازم جهت پاكسازي و جلوگيري از گسترش آن بعمل آيد (7).
درتعريف سفره هاي آب زيرزميني مي توان بيان كرد كه در اثر بارش برف، باران، تگرگ و رخنه آن در زمين و نيز در اثر نفوذ بخشي از آب رودخانه ها و درياچه ها به زمين، جريان هاي آب زير زميني پديد مي آيند. (8).
بررسي خصوصيات شيميايي يك نمونه آب مستلزم تجزيه شيميايي آن مي باشد. تجزيه شيميايي كامل يك نمونه آب زير زميني عبارت است از تعيين غلظت كليه مواد معدني موجود در آن، اندازه گيري pH ، هدايت الكتريكي آب و كل مواد جامد محلول (TDS) مي باشد(9).
خصوصيات فيزيكي آب هاي زير زميني شامل رنگ، كدورت، دما، مزه و بو مي باشد.
منبع آلودگي آب زير زميني مي تواند از موارد شهري، صنعتي و يا كشاورزي باشد (10). آب هاي زير زميني ممكن است از طريق منابع نقطه اي و غير نقطه اي آلوده گردند، منبع غير نقطه اي شامل روان آبهاي شهري و كشاورزي ميباشد كه از نقاط مختلف تخليه ميشوند. اغلب فاضلاب روي زمين يا در طول كانالهاي زهكشي طبيعي به نزديكترين پيكره آبي وارد مي شوند و منجر به آلودگي آب ها مي گردد. (11).
درطبقه بندي آب براي مصارف شرب، يكي ازنمودارهايي كه براي تعيين كيفيت آب براي شرب استفاده مي شود نمودار شولراست كه بادرنظرگرفتن و ارزيابي پارامترهاي TDS, TH

,Na ,Cl آب ها رابه گروههاي خوب، قابل قبول، مناسب، بد، قابل شرب درشرايط اضطراري و غيرقابل شرب تقسيم مي كند.
درايران تحقيقاتي برروي چاه هاي آب شرب دربرخي مناطق انجام گرفته است. كه دراين ميان تحقيق سانازجعفري، بررسي اثرسموم درچاه هاي شرب روستاهاي شهرستان شميرانات در سال 89 توسط دستگاه GC-ECD و GC-MS، كه نهايتا ميزان سموم درآب شرب چاه هاي منطقه مورد مطالعه كم تر ازحداستاندارد (7 ). همين طور درتحقيق ديگري توسط اسكندري در سال 90 تاثير كودهاي شيميايي برمنابع آب شرب در تهران رامي توان بيان نمود بود كه باتوجه به پايين بودن غلظت نيترات وپتاسيم، مصرف كودهاي شيميايي دراين منطقه درحدبهينه است. (3). درسال1391 مطالعه اي توسط ادريس حسين زاده وهمكاران باهدف بررسي كيفيت آب شاخه راست رودخانه ساروق شهرستان تكاب با استفاده ازشاخص ويلكوكس وشولر انجام گرفت. (12).
همچنين مطالعه سفره آبدار آبرفتي Rhone در سوئيسوكاهش كل جامدات محلول آب زيرزميني در اين دشت توسط Schurch & Vuataz درسال 2000 ازديگرمواردي است كه مي توان به آن اشاره كرد(13).
بحث آلودگي چاه هاي آب شرب موضوع مقاله حاضراست. بدين منظور ابتدا بعد ازنمونه برداري از آب چاه ها در منطقه مطالعاتي به بررسي بار آلودگي روستاها برچاه هاي آب شرب ازطريق تعيين و آناليزفيزيكي و شيميايي نمونه آب براساس دستورالعمل هاي كتاب استاندارد متد سال 1992پرداخته شد، سپس آب منطقه از لحاظ كيفيت شرب مورد بررسي قرارگرفت.
بخش پاياني نيز به جمع بندي و تحليل نتايج اختصاص دارد.
جدول 1- مشخصات چاه هاي انتخابي مورد نمونه برداري
Table 1- Geographical location of selective sampling wells
عمق (متر) ارتفاع از سطح
دريا (متر) نوع منبع طول و عرض جغرافيايي نام چاه رديف
30 1896 چاه

E

N هنزك 1
18 1979 چاه

E

N انباج 2
15 2091 چاه

E

N كند عليا 3
18 1950 چاه

E

N كند سفلي 4
در اين پژوهش سعي بر آن است كه مسائل مربوط به كيفيت آب هاي آشاميدني چاه هاي حوزه لواسانات بررسي و همچنين مقايسه مقادير بدست آمده با استاندارد ملي آب شرب ايران مورد مطالعه و مقايسه قرارگيرد.

مواد و روش ها
روش تحقيق، مطالعات كتابخانه اي، مطالعات ميداني و آزمايشگاهي بوده است. در اين تحقيق با توجه به وجود اراضي و باغات به شكل گسترده درمنطقه شميرانات و واقع شدن چاه هاي آب شرب در پايين دست، چهار حلقه چاه در چهار روستاي هنزك، انباج، كندعليا و كندسفلا انتخاب گرديد.
زمان تحقيق و نمونه برداري در دو نوبت تيرماه و آذر ماه سال 1391 به طول انجاميد. دراولين گام اطلاعات مكاني (مختصات جغرافيايي) چاه ها با استفاده از GPS تخمين زده شد كه درجدول 1 آمده است.

پس از انتخاب مكان هاي نمونهبرداري، نمونه برداري به صورت دستي و لحظه اي با استفاده از ظروف شيشه اي به حجم 1 ليتر انجام شد. بدين صورت كه ابتدا ظروف توسط اسيد سيتريك و سپس آب مقطر شستشو داده شد. پس از پر شدن به صورت لبريز و گذاشتن درپوش، اطلاعاتي از جمله نام منطقه و تاريخ نمونه برداري بر روي آن درجه گرديد. سپس نمونه ها براي انجام آزمايشات فيزيكي و شيميايي آب به آزمايشگاه معتمد سازمان محيط زيست واقع در تهران منتقل گرديدند. تمام نمونه ها
موردآناليز قرارگرفت و درنهايت باتوجه به نتـايج بدست آمده مي توان گفت كه آب منطقه دركدام محدوده قراردارد.
نمودارشولركه با درنظرگرفتن وارزيابي پارامترهايTDS, TH

,Na ,Cl , آب ها را بـه گروه هــاي مختلف تقسيم مي كند. (14) . باروش استاندارد متد سال 1992 اندازه گيري شدند، سپس بااستاندارد ملي آب شرب ايران شماره 1053 مقايسه گرديد.
پس ازبدست آوردن پارامترهاي فيزيكي شيميايي درآزمايشگاه، كيفيت آب منطقه ازلحاظ شرب با استفاده از دياگرام شولر

جدول 2- روش اندازه گيري ، كد روش و دستگاه مورد استفاده براي پارامترهاي مورد نظر
Table 2- Initial characteristic of measurement procedure, code and devices model
دستگاه مورد استفاده كد روش روش اندازه گيري نام پارامتر
دستگاه كدورت سنج ساختمان آلمان
Lutron tv – zo16 w -10 Nephelometric كدورت
BANTE – PHS – W38 دستگاه w -3 Wide range ph meter pH
BANTE –950 w -6 Conductivity meter هدايت الكتريكي
BANTE –950 w -4 Electrod method كل املاح محلول
تيتراسيون w -20 EDTA Titration سختي كل
تيتراسيون w -16 Titration method قليائيت كل
Nano color400D w -27 SPANDS Method فلورايد
تيتراسيون w -25 Mercuric nitrate method كلرور
Spectrophotometer /Aqualythic AL800 w -29 Turbidimetric method سولفات
تيتراسيون w -18 Calculation كربنات
تيتراسيون w -19 Calculation بي كربنات
Spectrophotometer /Aqualythic AL800 w -34 Spectro photometery نيترات
Spectrophotometer /Aqualythic AL800 w -33 Spectro photometery نيتريت
Spectrophotometer /Aqualythic AL800 w -28 Spectro photometery فسفات
تيتراسيون w -23 Calculation كلسيم
ـــــ w -24 Calculation منيزيم
Flame photometer Genway w -36 Flame photometric method سديم
Rerkin Elmer400 w -38 Atomic Spectroscopy منگنز
Spectrophotometer /Aqualytic –AL800 w -35 Nesslerization Spectro photometery آمونيوم
Atomic Absorbtion Perkin Elmer400 w -37 Atomic Spectroscopy آهن

يافته ها براساس اندازه گيري هاي انجام شده، نتايج بدست آمده از روستاهاي هنزك، انباج، كندعليا و كندسفلا به ترتيب در تحقيق بر روي كيفيت فيزيكي و شيميايي آب شرب چاه هاي نمودارهاي 1 تا 6 آورده شده است.

جدول 3- حد استاندارد پارامتر هاي فيزيكي و شيميايي آب شرب
Table 3- Standard level for different parameters of drinking water
منيزيم نيترات فسفات



قیمت: تومان


پاسخ دهید