علوم و تكنولوژي محيط زيست، دوره هجدهم، شماره سه، پاييز 95

ارزيابي توان سرزمين به منظور استقرار كاربري توسعه شهري بااستفاده از روش
تركيب خطي وزن دار(WLC) در محيط سامانه اطلاعات مكاني(GIS)
(مطالعه موردي: حوزه آبخيز زرد خوزستان)

بامشاد شناور1* bamshadshenavar@yahoo.com سيد محسن حسيني2 ندا اورك 3
تاريخ دريافت: 28/8/88 تاريخ پذيرش:29/3/89
چكيده
زمينه و هدف: با توجه به اين كه محيطزيست طبيعي توان اكولوژيكي محدودي را براي استفاده هاي بشر داراست، لذا ارزيابي توان سرزمين بستر مناسبي براي برنامه ريزي محيط زيستي فراهم مي آورد. هدف اصلي اين مقاله تعيين معيار هاي مناسب وكاربرد روش هاي تصميم گيري چند معياره در ارزيابي توان محيط زيستي جهت استقرار شهر هاي جديد است.
روش بررسي: در اين مطالعه با استفاده از روش تركيب خطي وزن دار(WLC) و با استفاده از سامانه اطلاعات مكاني(GIS)،ارزيابي توان سرزمين به منظور توسعه شهري در حوزه آبخيز زرد خوزستان بر پايه 13 معيارشيب ارتفاع، جهت، بارندگي، ميانگين دما، جنس زمين، خاك شناسي،كاربري اراضي، فاصله از رودخانه، فاصله از صنايع، فاصله از جاده، حريم نقاط زلزله خيز و حريم گسل ها، انجام و نقشه توان سرزمين در محدوده مذكور تهيه شده كه در آن مناطق الويت دار و مناسب براي توسعه شهري را نشان مي دهد.
يافته ها معيارهاي نقاط زلزله خيز،كاربري اراضي، خاكشناسي داراي وزن بيش تري نسبت به ديگر معيارها بـوده و براسـاس نقشـه نهـاييپهنه هاي R11 وR4 ازاولويت با لاتري برخوردار مي باشند.
بحث و نتيجه گيري: نتايج بدست آمده از اين تحقيق مي تواند به عنوان الگويي جهت انتخاب مكان هاي مناسب توسعه شهري بـا توجـهبه رعايت ملاحظه هاي محيط زيستي مورد استفاده قرار گيرد.

واژه هاي كليدي: ارزيابي توان سرزمين، تركيب خطي وزن دار، سامانه اطلاعات مكاني، توسعه شهري.

– كارشناسي ارشد ارزيابي محيط زيست و آمايش سرزمين، دانشگاه آزاد اسلامي،واحد علوم و تحقيقات خوزستان،ايران*(مسئوول مكاتبات).
– استاد گروه جنگلداري، دانشكده منابع طبيعي و علوم دريايي، دانشگاه تربيت مدرس، مازنداران، ايران.
– استاديار گروه محيط زيست، دانشكده كشاورزي و منابع طبيعي، دانشگاه آزاد اسلامي اهواز، خوزستان،ايران .

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, No.3, autumn 2016

Assessing Land Capability for Urban Landuse by the Weighted Liner Composition (WLC) in GIS
(Case Study: Zardrud Watersheds of Khouzestan Province)

Bamshad Shenavr1* bamshadshenavar@yahoo.com Seyed Mohsen Hosseini2
Neda Orak3

Abstract
Bachground and Objective: Since the environment has a limited ecological potential for human uses, the ecological potential assessment provides a well suited bed for environmental planning. The main objective of this paper is to determine proper criteria by applying multicriteria decision-making Methods for land capability assessment to establish new cities.
Methods: In this research, multicriteria assessment approach and Weighted Liner Composition(WLC) are utilized in ecological potential assessment of Zardrud basin of Khouzestan for urban development by using geographic information system (GIS) based on 13 criteria which includes:slope, evaluation, aspect , rainfall, average temperature, land type, soil, land use, distance to river, distance to industries, distance to road, earthquake bearing and fault zones. Land capability map is developed in which it shows prioritized and proper areas for urban development in the aforemeotioned range.
Findings: Most importants factors on urban development were earthquake bearing, land use and soil and that R11, R4 nappies have better choices.
Discussion and Conclusion: The results obtained from this study can be used as a pattern for urban planning that indicates well suited urban location with respect to environmental considerations.

Key Words: Wieghter Linear Composition (WLC), Land Capability Assessment, Geographic Information System (GIS), Urban development.

1-M.S.c. in Environmenatal Seience, Islamic Azad University, Science and Researches Faculty, Khouzestan, Iran*(Corresponding Auther).
professor , Forestry Department, Natural Resource and Marine Science Faculty,Tarbiat Modares University, Noor, Mazandaran, Iran.
Assisstant professor, Environmental Department , Agriculture and Natural Resource Faculty , Islamic Azad University, Ahvaz, Khouzestan, Iran.
مقدمه
حفاظت محيط زيست نياز به ايجاد تعادل بين توسعه مــراكــز و كانون هاي جمعيتي و عرصه هاي طبيعي ميباشد.. ارزيابي توان اكولوژيك فرآيندي است كه تلاش دارد از طريق تنظيم رابطه انسان با طبيعت، توسعه اي در خور و هماهنگ با طبيعت را فراهم سازد.
انواع استفاده از سرزمين را استعداد طبيعي (توان اكولوژيكي) معلوم مي دارد و توان اقتصادي- اجتماعي به صورت مكمل توان اكولوژيكي عمل نموده و اين دو هدف استفاده از سرزمين را مشخص مي سازد(1). اهميت ارزيابي توان به عنوان مرحله تعيين كننده بخش اعظمي از هزينه هاي احداث و ساير برنامه ريزي هاي اقتصادي پروژهها، آن را موردتوجه مديران وتصميم گيرندگان قرار داده است(2).
در سال هاي اخير در ايران نيز ارزيابي توان اكولوژيك به مثابه يك ضرورت در برنامه ريزي استفاده از سرزمين (آمايش سرزمين) مطرح شده و اين امر در برنامه هاي محلي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران تجلي يافته است(3). اهميت ارزيابي توان اكولوژيك سرزمين تا به آن جا است كه چنان چه سرزمين بالقوه فاقد توان اكولوژيكي مناسب براي اجراي كاربري خاصي باشد(حتي در صورت نياز اقتصادي – اجتماعي به وجود آن كاربري ) اجراي آن طرح نه تنها سبب بهبود وضعيت محيط زيستي منطقه نمي گردد، بلكه تخريب بيشتر محيط را نيز به ارمغان خواهد آورد(4). ايجاد شهر از بدوشكل گيري تمدن بشري، همواره مورد نظر دولتمردان قرار گرفته است.
احداث اين كانون هاي زيستي، معمولاً با اهداف مختلف، ضوابط تشكيل آن را فراهم مي نمايد و سابقه ايجاد چنين شهرهايي با اهداف مختلف به بيش از چهار هزار سال قبل باز مي گردد.
مشكل هاي شهري با يكديگر پيوسته بوده و در صورت عدم توجه به يكي از آنان، مشكلات ديگري بــروز مي نمايد(5). بروز مشكلهاي محيط زيستي، در ابعاد مختلف، ناشي از عدم رعايت ملاحظات و معيارهاي محيطزيستي در مكان يابي شهرهاي جديد است(6).گسترش بدون برنامه شهرها سرچشمه بسياري از مسايل و بحران هاي محيط زيستي نيز شده است. يك روي سكه توسعه شهري، رفاه حاصل از توسعه و روي ديگر آن آثار مخرب توسعه شتاب زاده و بي برنامه است (7). با توجه به توان اكولوژيكي محدود محيطي براي استفاده هاي بشر، ارزيابي توان اكولوژيك به عنوان هسته مطالعه هاي محيط زيستي با پيشگيري بحران ها ي موجود، بستر مناسبي براي برنامه ريزي محيط زيستي فراهم ميآورد.
اين پژوهش به كاربرد معيـارهـاي منطبق با ملاحظات محيط زيستي به منظور تعيين معيارها و الگوي وزن دهي شده به منظور ارزيابي توان محيط زيستي در تعيين مناطق مناسب جهت توسعه شهري در حوزه آبخيز زرد خوزستان پرداخته است كه كمترين اثرات سوء را در حال حاضر و در بلند مدت به دنبال داشته باشد. لذا هدف اين پژوهش آن است تا ساختاري براي ارزيابي توان سرزمين به منظور استقراركاربري توسعه شهري طراحي شود كه علاوه بر اجرا در GIS، دانش افرادخبره را نيز تا حد زيادي در فرآيند وارد نمايد. نتايج اين مطالعه براي آگاهي مديريت كلان به منظور برنامه ريزي اصولي و منطبق با معيارهاي توسعه همسو با محيط زيست درجهت بهبودرويه هاي مديريتي در سطح حوضه مي تواندمورد استفاده قرار گيرد.
2-مواد و روش ها موقعيت محدوده مطالعاتي
شناخت ويژگي هاي طبيعي منطقه مورد مطالعه ميتواند در تعيين مكان هاي امن تر براي احداث سازه هاي مهم اماكن عمومي و همچنين توسعه شهر موثر واقع شود. محدوده مورد مطالعه شامل بخشي از حوزه آبخيز زرد خوزستان مي باشد. لذا جهت بررسي، محدوده به زير حوزه هايR11وR10 وR 9 وR8 وR7 و R6وR4 وR3 تقسيم بندي شده و مطالعه به تفكيك هر زير حوزه صورت گرفت. از لحاظ تقسيمات جغرافيايي محدوده مورد مطالعه در بخش مركزي شهرستان باغملك واقع شده است.حوزه آبخيز با پهناي 514كيلومتر مربع در جنوب باختري كشور ايران و در شرق استان خوزستان و در بالادست سد جره (حوزه رودخانه رود زرد) جاي دارد. اين حوزه در گسترش 49 درجه و 42دقيقه تا 50 درجه و 10 دقيقه طول شرقي و در 31 درجه و
20 دقيقه تا 31درجه و 31 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته است.
اين پهنه از 8 زيرحوزه كوچك و بزرگ تشكيل شده است كه

ن
ا
ير
ا

ور
كش

خوزستان

استان

مطالعاتي

محدوده

ن

ا

ير

ا

ور

كش

خوزستان

استان



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید