صفحات 81 – 94
نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره 17 شماره4

زمستان 1391
72675511654

بررسی نگرش جامعه میزبان نسبت به گردشگری و
پیامدهای آن دریک بافت زنده تاریخی*پژوهش موردی: بافت تاریخی فهادان یزد

سمیرا عادلی**
عضو هیأت علمی گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: 7/4/91، تاریخ پذیرش نهایی: 17/10/91(
چكیده
تسرّی مفهوم پایداری در حوزه گردشگری با هدف حفظ کیفیت و خصوصیات جامعه میزبان در عرصههای گونا گون از یک سو و بهره مندی از منافع گردشگری و برنامه ریزی مناسب در این حوزه از سوی دیگر از جمله چالشهای کنونی در حوزه گردشگری بافتهای زنده تاریخی به شمار میآید. در پژوهش حاضر با تمرکز بر پایداری اجتماعی مقوله گردشگری و پیامدهای آن در بافت زنده تاریخی فهادان یزد از منظر جامعه میزبان با استناد بر رویکردی تحلیلی مورد بررسی و سنجش قرار میگیرند. راهبرد تحقیق تلفیقی مشتمل بر روش تحقیق مبتنی بر زمینه، جهت شناسایی پیامدهای گردشگری در منطقه و روش تحقیق پیمایشی مبتنی بر پرسشنامه با هدف بررسی نگرش جامعه میزبان اساس پژوهش را شامل میشود. یافتههای منتج از سنجش نگرش جامعه میزبان در منطقه فهادان نشان میدهد، از بعد اجتماعی گردشگری در وضعیت پایداری قرار دارد. وابستگی منطقه به گردشگری، پیش بینی بهبود شرایط محله به ویژه در عرصه امنیتی و محیطی، میزان آ گاهی و حساسیت افراد نسبت به مسائل فرهنگی و هویتی از جمله عوامل تأثیرگذار بر ارزیابی افراد نسبت به گردشگری میباشد.
واژههای کلیدی
تأثیرات گردشگری، ظرفیت تحمل گردشگری، نگرش جامعه میزبان، تئوری مبادله اجتماعی، نظریه انگیزههای انسانی، بافت تاریخی فهادان .

* این مقاله برگرفته از طرح پژوهشی) ای( با عنوان” بررسی نگرش جامعه میزبان نسبت به گردشگری و پیامدهای متأثر از آن؛ پژوهش موردی بافت تاریخی گردشگری فهادان یزد” میباشد که در فروردین ماه 1391 به تصویب دانشگاه شهید باهنر کرمان رسیده است.
.E-mail: sa_adeli@uk.ac.ir ،0351 – 8261929 :تلفن: 09133412914، نمابر**
84755209654

3294755209654

مقدمه
آشنای ی با فرهنگه ای گونا گون به وی ژه فرهنگ گذشتگان و نموده ای کالب دی آن در قالب میراث فرهنگی، ابنی ه و بافتهای تاریخ ی، انگیزهای اساسی در حوزه گردشگری به شمار می آید و این امر گردشگری را به صنعتی پررونق در حوزه ابنیه و بافتهای تاریخی ب دل ک رده اس ت)Chen & Chen, 2010(. طی چندی ن دهه، منافع فزاینده اقتصادی )Eccles and Costa,1996( موجب گردید تا مشکلات ،معضلات و آسیبهای ی که این جری ان بر جامعه میزب ان و شاکله می راث فرهنگی وارد م ی آورد، مورد غفلت و کم توجه ی واقع شود .لیک ن با گذشت زم ان از دهه 1980، یافتهه ا و گزارشهای تحقیقی متع دد، پیامدهای مختل ف زیست محیطی، اجتماع ی و فرهنگی نامطلوب گردشگری را مورد تأیید قرار داده اند. این جریان موجب به چالش کشیده شدن رویکردهای پیشین به گردشگری در دهه 1990 و شکلگیری مفهوم توسعه پایدار در عرصه گردشگری گردید. دستیابی به مفهوم گردشگری پایدار در جامعه میزبان، مستلزم تسرّی مفهوم پای داری در ابع اد گونا گ ون اقتصادی، زیست محیط ی و اجتماعی خواه د ب ود)Isaksson & Garvare, 2003 (. در ای ن می ان، پای داری اجتماع ی به مفهوم قضاوت مثب ت و رضایتمندی جامعه میزبان از حضور گردشگران در محیط سکونت خود و توسعه گردشگری، عاملی بنیادین درتبیین تصمیم گیریها و سیاست گذاریهای برنامهریزان ،کارشناس ان و متصدیان عرص ه گردشگری به شمار م ی آید؛ چرا که موفقیت و پای داری هر نوع توسعه ای در گرو حمایت فعال جمعیت محل ی از آن میباش د )Jackson, 2006(. از س وی دیگ ر، نارضایتی و مخالف ت ساکنین محلی با توسع ه گردشگ ری، در نهایت به توقف و بعض اً حذف کامل گردشگ ری در جامعه میزب ان خواهد انجامید )Gursoy, Dogan, 2004, 495(. به منظور دستیابی به شاخصی جهت تعیی ن پای داری اجتماعی مفه وم ظرفیت تحم ل اجتماعی شکل گرفت. بر این مبنا در بعد اجتماعی ظرفیت تحمل زمانی به آستانه خود میرسد که ساکنین محلی به سبب پیامدهای نامطلوب گردشگری تمایلی به حضور گردشگران در محیط سکونت خود نشان نمی دهند )Martin and Uysal, 1990, 329(. ظرفی ت تحم ل گردشگ ری در بعد اجتماع ی از روشه ای گونا گون از جمله سنج ش نگرش ساکنین محل ی نسب ت ب ه گردشگ ری و پیامده ای آن قاب ل ارزیابی است
)O` Reilly,1986, 254; Lawson et a , 1998,247; H. Akkawi,2010,21(. در ای ن راست ا پژوه ش حاضر با ه دف ارزیاب ی ظرفیت تحمل اجتماعی گردشگری در قالب رویکردی تحلیلی جهت شناسایی برخی عوامل مؤثر بر نوع نگرش و ارزیابی جامعه میزبان نسبت به گردشگری و پیامده ای متأث ر از آن شک ل گرفت ه اس ت و در ت لاش ب ه منظور پاسخگویی به سؤالات ذیل می باشد:
84755391624

وضعی ت فعل ی ظرفیت تحم ل گردشگری در جامع ه میزبان چگونه است؟
پیامدهای منتج از گردشگری در بافت زنده تاریخی کدامند؟ ج. قض اوت و ارزیاب ی جامع ه میزب ان نسب ت ب ه گردشگری و پیامدهای شناسایی شده چگونه است؟
آی ا می ان ارزیاب ی و قض اوت جامع ه میزب ان از گردشگری و مجموعه پیامدهای متأثر از آن رابطه ای وجود دارد؟
آیا با توجه به نوع رابطه و وابستگی گروههای مختلف در جامعه میزبان نسبت به گردشگری تفاوت معنی داری در نوع نگرش آنان به گردشگری و پیامدهای متأثر از آن مشاهده می شود؟
جامع ه میزبان ک دام دسته ازپیامدهای منف ی گردشگری را بیش از دیگران درک و در اولویت قرار می دهد؟
ارزش گ ذاری پیامدهای منفی شناسایی شده بر چه مبنایی صورت گرفته است؟
ب ا استن اد ب ر رویک رد تحلیل ی پژوهش و ب ا توجه ب ه ماهیت س ؤالات مطرح شده )به طور مشخص سؤال «د»، «ه» و «ز» ( نتایج ب ه دست آمده از مورد پژوهش با تئوریها و چارچوبهای تحلیلی انتخابی مقایس ه و توانایی نظریههای پیشنهادی در توجیه نتایج ب ه دست آمده مورد بررسی قرار می گیرد. در بررسی رابطه احتمالی می ان نگ رش و ارزیاب ی جامع ه میزب ان از گردشگ ری و مجموعه پیامده ای متأثر از آن، تئوری مبادله اجتماعی اساس تحلیلهای ص ورت گرفته را شامل می شود. تئوری انگیزههای انسانی مازلو نیز ب ه عنوان چارچوب تحلیل ی پژوهش به منظ ور بررسی چگونگی و دلایل ارزش گذاری پیامدهای نامطلوب گردشگری انتخاب شده است. بر این اساس و با توجه به ماهیت سؤالات پژوهش می توان دو فرضیه ذیل را جهت آزمون در این پژوهش مطرح ساخت.
ب ه نظ ر می رسد ب ا توجه ب ه تئ وری مبادله اجتماع ی میان نگ رش جامعه میزبان نسبت به گردشگری و ارزیابی آنان از مجموعه پیامدهای مثبت و منفی متأثر از آن ارتباط مستقیمی وجود دارد.
محتم ل است ارزش گ ذاری آسیبها و پیامدهای منفی شناسای ی ش ده در منطقه م ورد مطالعه توس ط سا کنین محلی براس اس می زان اخت لال ایج اد ش ده در تأمی ن سلسل ه مراتب نیازهای انسانی مازلو باشد.
از جمله یکی از بهترین نمونههای مبتلابه جهت بررسی، بافت تاریخ ی شهر ی زد می باش د. مح دوده انتخابی، محل ه مسکونی فه ادان، واق ع در باف ت مذک ور است ک ه از یك س وی ویژگیها و خصوصیات منحص ر به فرد کالبدی و جاذبههای تاریخیاش آن را در شمار یکی از مطرحترین جاذبههای گردشگری فرهنگی در کشور ق رار داده و از سوی دیگ ر در دوران معاصر جایگاه خود را به عنوان بستری جهت سکونت و زندگی سا کنین خود حفظ کرده است .
روش تحقیق
در پژوه ش حاضر از راهبرد تحقیق تلفیق ی بهره گرفته شدهاس ت. روش تحقیق مبتنی بر زمینه1 جهت شناسایی پیامدهایگردشگ ری در منطقه مورد مطالع ه و راهبرد تحقیق پیمایشی به منظ ور سنجش نگ رش جامع ه میزب ان نسبت ب ه گردشگری و پیامدهای متأثر از آن استفاده شده است. پیامدهای گردشگری ب ر اس اس مشاه دات میدانی محق ق در بافت تاریخ ی فهادان گردآوری شده است. کدگذاری پیامدهای شناسایی شده با توجهب ه حوزه تأثیرگذاری آن پیام د در عرصههای سه گانه اقتصادی ،اجتماعی_ فرهنگی و محیط ی، و چگونگی این تأثیرگذاری از باب مطلوب و یا نامطلوب بودن آن به انجام رسیده است. همچنین از روش مقایسه موارد مشابه2 با هدف اطمینان از صحّت شناسایی دامن ه تأثیرگذاریهای گردشگ ری بهره گرفته ش ده است. از آن جمل ه میتوان به بررسی حدود 30 پژوهش انجام شده به منظور شناسای ی پیامده ای گردشگ ری در مناط ق مختل ف جه ان ،بررس ی شاخ ص 28 مؤلف های) Lankford & Howard, 1994 3TIAS و شاخ ص 35 مؤلف های ITI4) Ap & Crompton, 1998( اشاره داشت. سنجش نگرش جامعه میزبان نسبت به گردشگری و پیامده ای متأثر از آن از طریق پرسشنامه صورت گرفته است .س ؤالات پرسشنامه شام ل مجموعهای از س ؤالات بسته است که حاوی اطلاعات ی از ویژگیهای اجتماعی و جمعیت شناختی افراد)س ن، جنسی ت، شغل، تحصی لات، سابقه سکون ت و ،(… ارزیاب ی آن ان از گردشگ ری و توسعه آن و پیامده ای مطلوب و نامطلوب منتج از حضور گردشگ ران در محله فهادان میباشد .در طرح سؤالات از ان واع مقیاس های اندازه گیری فاصلهای در قال ب طیف 5 ارزش ی لیکرت5 و طیف آزگود )طی ف دو قطبی( و در پ اره ای م وارد از مقیاس ترتیبی استف اده شده است. تحلیل اطلاع ات جمع آوری ش ده، توسط ن رم افزار تحلی ل دادههای آم اری SPSS انجام گرفته است. به منظ ور کنترل برخی عوامل مداخل ه گ ر وب ا توجه ب ه فصل ی ب ودن گردشگ ری در منطقه م ورد مطالع ه پرسشنامهه ا در زم ان اوج حض ور گردشگ ران در ای ام تعطی لات ن وروزی س ال 1389 توزیع شده ان د. جامعه آم اری پژوه ش ب ه سه دست ه سا کنی ن محل ی، کارشناسان و صاحبنظ ران حوزه میراث فرهنگ ی و کسبه محلی تفکیک شده اس ت. جامعه آماری سا کنین محلی را سا کنین بومی 19 سال به ب الا که سابق ه سکونت بیش از ده س ال را در نزدیک ترین فاصله از ح وزه گردشگری دارن د شامل میش ود. از روش نمونه گیری تصادف ی طبقه بن دی شده با حجم نمون ه 236 نفر بهره گرفته شده است .
پیشینه پژوهش
بررسی نگ رش جامعه میزب ان در راستای مطالع ه پایداری اجتماع ی گردشگ ری عرص های نوپ ا را در می ان پژوهش های انج ام شده ب ا رویک رد توسع ه پای دار گردشگ ری در ابعاد سه گان ه اقتص ادی، زیس ت محیط ی و اجتماعی_ فرهنگ ی شامل میش ود. در ای ن بی ن شمار غال ب پژوهش ها صرفاً ب ا رویکردی توصیف ی ب ه شناسایی نگ رش و ارزیابی جامع ه میزبان نسبت ب ه گردشگ ری پرداخت ه Andriotis & Vaughan,2003(( و ب ا اتک اء به تکنیک ه ای آماری مختل ف شکل گرفته ان د و چرایی و چگونگ ی ای ن وا کن ش م ورد غفلت و ک م توجهی ق رار گرفته اس ت)Ap, 1992,666(. هرچن د در دو ده ه اخی ر، مطالعات ی بارویک رد تحلیلی به بررسی مجموعه عوامل داخلی )طبیعت افرادو تن وع ادرا ک ی آنان( و خارج ی )ویژگی ه ا و خصوصیات مکان گردشگری( تأثیرگ ذار بر نوع قضاوت جامعه میزبان از گردشگری پرداختهان د، لیک ن بررسی مجموع ه عوامل داخلی ب ه ویژه در چارچ وب تحلیل ی مقاله ب ر پایه تئ وری مبادل ه اجتماعی تنها شمار اندک ی از پژوهش ها را به خود اختص اص داده است)Ap, 1990; lindberg & Johnson, 1997; Perdue et al, 1990; Yoon,
1998; Gursoy et al, 2002; Andereck et al, 2005; McGehee and Andereck, 2004( . پژوهشه ای مذکور نیز عمدتاً بر مبنای سنجش چگونگی ارزیابی سا کنین از هزینهها و منافع گردشگری شک ل گرفته ان د و شم ار زی ادی از تحقیق ات ص ورت گرفته به بررسی منافع و هزینه های اقتصادی پرداخته و ابعاد اجتماعی _فرهنگ ی و محیط ی که م ورد تأ کی د پژوهش حاض ر می باشد ،در ای ن می ان م ورد ک م توجهی ق رار گرفت ه اس ت. شناسایی اولویت ه ای جامع ه میزب ان نسب ت ب ه پیامده ای منف ی گردشگ ری و تلاش در جه ت تحلیل چنین ارزش گ ذاری )ای( بر اس اس چارچوبه ای موجود، به طور مشخ ص تئوری سلسله مرات ب نیازه ای انسان ی مازل و عرص ه ای از پژوه ش را شام ل میش ود که ب ا استن اد ب ه بررسیهای محق ق، تا کن ون بدان پرداخته نشده است. سابق ه پژوهش های کاربردی با محوریت گردشگ ری در کشورم ان نیز تنها به چند سال اخی ر باز میگردد و ای ن امر نش ان از نوپا بودن و محدودب ودن این پژوه ش ها در کش ور دارد. از جمل ه مطالع ات منتشر شده می ت وان به بررسی ظرفی ت تحمل گردشگ ری در کلاردش ت )رهنمای ی و دیگران ،1387( اش اره داشت که با استناد ب ر یافتههای دیگر پژوهش ها در مناطق مختلف جهان پیامدهای گردشگری را مطرح و صرفاً رابط ه نگرش جامع ه میزبان نسبت به گردشگ ری و پیامدهای مذکور رادر چارچوب تئوری مبادله اجتماعی بررسی کرده است .
چارچوب های نظری پژوهش
دستیاب ی به توسعه پای دار در هر عرصه و زمینه ای، نیازمند برنام ه ری زی و مدیریت یکپارچ ه و منسجم در ابع اد گونا گون زیس ت محیط ی، اقتص ادی و اجتماع ی _ فرهنگ ی آن عرص ه می باش د)firoy, 1960; Lawson et al ,1998(. ب ر ای ن مبن ا، در ح وزه گردشگری، به منظور تعیی ن شاخصهایی جهت ارزیابی سط ح پایداری در حوزه ه ای سه گانه مذک ور از مفهوم ظرفیت تحم ل گردشگری استف اده شد. ظرفیت تحم ل گردشگری، در راستای رویکرد توسعه پایدار و به منظور تعیین محدودیت هایی ب ا ه دف کاه ش و ی ا ح ذف پیامده ای نامطل وب منت ج از حض ور گردشگران شک ل گرفت ک ه در ابعاد گونا گ ون فیزیکی ،زیس ت محیط ی، روان شناختی و اجتماعی قاب ل دسته بندی و مطالع ه میباش د))O`Brien, 2007,14. در ح وزه پای داری اجتماع ی، مفه وم ظرفی ت تحم ل اجتماع ی مط رح گردی د .بناب ر تعری ف )O`Reilly ,1986(، ظرفیت تحم ل اجتماعی، یك مقصد گردشگ ری ظرفیت و توانایی آن مکان در جذب گردشگر میباشد پیش از آنکه پیامدها و تأثیرات منفی این حضور توسط سا کنی ن محلی آن جامعه احساس ش ود و آنان دیگر تمایلی بهحض ور گردشگران نش ان ندهند. از ده ه 1970، شاخص ترین وک اربردیتری ن روش ارزیابی ظرفیت تحمل اجتماعی گردشگریسنجش نگرش سا کنین محلی نسبت به گردشگری و پیامدهایآن در سط ح جامعه میزبان ب ه شمار می آی د)O`Reilly,1986, 254; Lawson et al , 1998, 247; H. Akkawi, 2010, 21(. نگرش ،نوع ی ارزیابی و تصور ذهنی اس ت)Allport , 1960, 24(؛ گرایشی دیرپ ا نسبت ب ه جنبه یا نم ودی خاص از زیست ب وم از جانب اف راد است که متأث ر از عواملی همچون ط رز تفکر، احساسات و چگونگی برخ ورد و مواجهه فرد ب ا آن، میباشد)McDougall & Munro 1987, 87; Carmichael, 2000, 603 (. آندریوتیس ووگان معتقدند که مهمتری ن ویژگی نگرش سا کنین آن است که آنچه توس ط آن ان ادراك می شود لزوم اً با واقعیت موج ود هماهنگ نیس ت )Andriotis and Voughan, 2003, 173(؛ در واق ع ادراك آن ان از واقعی ت و نه خ ود واقعیت است که ب رروی نگرش و به تب ع آن، طرز رفتار سا کنین تأثیر میگذارد. بسیاری از محققین بر این باورند ک ه نگرش سا کنین نسبت به گردشگری، تنها بازتاب ادارك آن ان از پیامدهای گردشگ ری نیست؛ بلکه چنین نگرشی در تعام ل می ان ادراك سا کنی ن و مجموعه عوام ل تأثیرگذار بر نگ رش آن ان شک ل می گی رد )Lankford et al ,1994(. در زمین ه درك و شناخ ت وا کن ش و نگ رش اف راد نسب ت ب ه گردشگری چندی ن روش و چارچ وب مطرح ش ده و الگوه ا و تئوریهای گونا گون ی در حوزهه ای توصیف ی و تحلیل ی ب ه بح ث در این زمینه پرداخته ان د )Beeton, 2006, 26(. از جمله چارچوب های تحلیل ی که به معرفی و تبیین شاخص های ی در راستای تشریح و تحلی ل رابط ه میان نگ رش سا کنی ن نسبت ب ه گردشگری و پیامدهای متأثر از آن می پ ردازد، تئوری مبادله اجتماعی است)Ap, 1992; Perdue et al, 1990; Mc Gehee and Andereck 2004(. شال وده فک ری تئ وری مبادل ه اجتماعی، ب ا استناد ب ر تئوری روانشناس ی رفتاری و تئوری اقتص ادی اصالت سودمندی بنا ش ده اس ت)kim, 2002, 12(. بن ا ب ر نظریه مذک ور، روابط میان انسانه ا براس اس تعامل می ان دو مفهوم ”هزین ه“و ”منفعت“ شک ل میگی رد. بدی ن معنی ک ه اف راد پ س از ارزیاب ی سود و هزینه ه ای ی ك مبادله تصمیم ب ه مشارکت و یا ع دم مشارکت در آن مبادل ه میگیرند. بر این مبنا در حوزه گردشگری سا کنین گردشگ ری را با توجه به مبادلات ص ورت گرفته ارزیابی می کنند )Ap, 1992( و قض اوت جامع ه محلی نسبت به گردشگری تحت تأثی ر قض اوت و ارزیابی آنان از مناف ع و هزینه هایی است که در قبال خدماتی که آن جامعه به گردشگران ارائه می کند، دریافت می گ ردد )Ap, 1990, 670(. در ای ن راستا، پیامدهای گردشگری در دو بعد پیامدهای مطل وب )منفعت( و پیامدهای نامطلوب )هزین ه( قاب ل دست ه بن دی میباشن د )Gursoy et al, 2002(. لذا چنانچ ه پیامدهای مطلوب و منافعی ک ه سا کنین دریافت می کنند از نظر آنان رضایت بخش باشد هر چند این منافع در یك رابط ه غیرمتعادل و نابرابر کسب شود، نگرش آنان به گردشگریمثب ت خواهد بود و ت ا زمانی ک ه سا کنین، مناف ع )پیامدهایمطل وب( حاص ل از حض ور گردشگ ران را بی ش از هزینه ه ا و پیامده ای ن ا مطل وب پرداخت ی ب رآورد کنن د، ب ه مشارکت و همیاری در آن رابط ه و پشتیبانی و حمایت از توسعه آن گرایش و تمایل نش ان خواهند داد)Andereck and vogt 2000, Juroski et al, 1997; Ap 1992, Perdue et al, 1987; Allen, Hafer, Long and Perdue, 1993( . ب ا استن اد ب ه تئ وری مبادل ه اجتماع ی ،رویکرد طبقه بندی قابل طرح و پی ریزی است. براساس رویکرد رده بن دی، نگرش سا کنین محلی نسبت ب ه گردشگری متأثر از میزان و نوع مشارکت، درگیری و ارتباط آنان با صنعت گردشگری میباش د )F. Mc Cool, Moisey, 2001( . ب ر ای ن مبنا، در میان گروهه ا و طبق ات مختلف جامعه محلی، آن دست ه از سا کنینی ک ه ب ه گونه ای ب ه صنع ت گردشگری وابست ه بوده و ی ا منافع شخصی بیشتری را از حضور گردشگران در سطح جامعه دریافت می کنن د، نسب ت ب ه سا کنین ی ک ه چنی ن احساس ی از کسب س ود و منفعت از جانب گردشگری ندارن د، دارای نگرش مثبت ت ری نسبت به گردشگری ب وده و از حض ور گردشگران در محل سکون ت خود بیشترین حمایت را دارن د)Jurowski et al, 1997; Lankford and Howard, 1994; Liu and Var, 1986; Mcgehee and Andereck, 2004; Perdue et al 1990; Haralambopoulos and Pizam, 1996(.
در خص وص چگونگ ی ارزش گ ذاری پیامده ای نامطلوب گردشگ ری از جان ب جامع ه میزب ان، ب ه نظ ر می رس د اف راد پیامده ای نامطل وب منتج از حض ور گردشگران را ب ا توجه به می زان و اهمی ت اختلا لی که ای ن پیامدها در جری ان سکونت آن ان ایجاد کرده اند، مورد توجه قرار میدهند. در نظریه سلسله مرات ب نیازه ای انسانی مازلو ک ه در س ال 1954 توسط ابراهام مازل و مط رح گردید، دامن های از نیازه ای انسانی وج ود دارد که سکون ت مطل وب و موفقیت انس ان مستلزم ب رآورده شدن ای ن مجموع ه نیازها میباش د. براین مبن ا، ناتوانی و ی ا تأخیر در ب رآوردن چنی ن نیازهای ی و ی ا اخت لال در روند تأمی ن آنها میتواند نارضایتی، نارسای ی و یا وا کنش بحرانی را در فرد ایجاد کن د )شولت ز ،1389، 363؛ Beeton, 2006(. مازل و ای ن مجموعه نیازه ا را به صورت سلسله مراتبی در قال ب هرم نیازمندی های انسان ی مطرح ک رده است؛ به گون ه ای که نیازه ای انسانی به ترتی ب اولویت از پایین به ب الا در این هرم ق رار دارند. نیازهای مذک ور ب ا توجه ب ه سلسله مرات ب اهمیت و اولوی ت آن عبارت از: ال ف( نیازهای فیزیولوژیکی شامل غ ذا، آب، هوا، پناهگاه … ،ب( نیازه ای ایمن ی شامل امنیت، نظم و ثب ات ج( نیازبه تعلق داشت ن و عشق د( نیازبه احترام از جانب خ ود و دیگران ه( نیاز ب ه خودشکوفای ی میباشد)شولت ز ،361،1389(. لذا پیشبینی میشود اف راد پیامدهای نامطلوب ح وزه گردشگری را با توجه به نوع اختلا لی که این پیامدها در روند رفع نیازهای آنان ایجاد می کنن د، مورد ارزیابی قرار میدهن د. بدین معنا که پیامدهایی ک ه اختلا لی در تأمین نیازهایی ک ه از نظر سلسله مراتب پایین-تر ق رار دارند، ایجاد می کنن د نارضایتی، رنج ش و بعضاً وا کنش شدیدت ری را از سوی سا کنین و جامع ه میزبان به همراه دارند .بر این مبنا می ت وان پیامدهای نامطلوب گردشگری را براساسسلسله مراتب ذی ل در اولویت اهمیت قرار داد. الف( اختلال درتأمین مایحتاج روزانه و آشفتگی در تأمین مسکن، ب( برهم زدنحس امنی ت، نظم، ثبات و آرامش محل سکونت، ج( برهم زدنمحرمی ت و عرص ه خصوصی سا کنین، د( از بی ن بردن و خدشه وارد کردن برحس تعلق افراد نسبت به زیست بوم محل سکونت خ ود، ه( خدشه دار شدن هویت شخص ی، فرهنگی و اجتماعی اف راد و جامعه. ارزیاب ی ارزش گذاری جامع ه میزبان نسبت به پیامدهای نامطلوب گردشگ ری بیانگر توانایی و یا عدم کارایی نظریه مذکور در جامعه مورد مطالعه خواهد بود .
معرفی محدوده مورد مطالعه
-298409070090

باف ت تاریخ ی شه ر ی زد بزرگتری ن باف ت خشت ی تاریخی در جه ان اس ت که وج ود آثار و ابنی ه غنی فرهنگ ی و تاریخی ،شه ر ی زد و باف ت مذک ور را مقصد مه م گردشگ ری ق رار داده است)مکی ان ،1382، 204(. زمان شکل گی ری گردشگری انبوه در ای ن بافت را می ت وان به سال 1370 دانس ت. جریان داشتن زندگ ی در بافت تاریخی موج ب شده بافت مذک ور نمونه مبتلا ب ه مناسبی از تعامل میان گردشگ ران و جامعه میزبان به شمار آید. در می ان محلات هفت گانه در بافت تاریخی، محله فهادان ب ا توجه ب ه ویژگی ها و خصوصی ات منحصر به ف رد آن انتخاب ش ده است. وجود ابنیه و گذرهای با ارزش تاریخی محله مذکور را از بع د جاذبه ه ای گردشگ ری نسبت ب ه دیگر مح لات غنی ساخت ه است. از سوی دیگر مح ور فرهنگی_ گردشگری به دلیل دربرگرفت ن سرمایهه ای می راث در ای ن محله ق رار دارد. محله مذک ور در وضعی ت کنونی بین خیابانهای ام ام خمینی، قیام و سی د گل سرخ و خیابان فه ادان شمالی محصور گشته است .با توج ه به تأیید اهمی ت بعد مسافت مح ل سکونت سا کنین از مرا ک ز گردشگ ری در چگونگ ی ارزیاب ی آن ان از گردشگ ری ))Sheldon &Var, 1984 ب ه منظور تحدید این عامل منطقه مورد مطالعه در نزدیکترین فاصله از مرا کز حضور گردشگران در بافت در نظر گرفته شده است. این منطقه در مجاورت محور فرهنگی _گردشگری تا س ه بلوک مسکون ی فاصل ه از آن تعیین ش ده است)نقشه 1(.
نگرش جامع ه میزبان نسبت ب ه پیامدهای متأثر از گردشگری
یافته ه ای حاص ل از پژوه ش، بیانگ ر آن اس ت ک ه از منظ ر جامعه محل ی، گردشگ ری در ابعاد گونا گ ون اقتصادی ،اجتماعی_فرهنگی و محیطی مسبب و زمینه ساز تأثیرات مثبت و منفی متفاوتی در منطقه بوده است .
الف. پیامدهای اقتصادی
ب ا توجه ب ه نتایج ب ه دست آمده، ب ه نظر می رس د جامعه میزب ان پیامدهای مثبت گردشگ ری در بعد اقتصادی را نسبت ب ه پیامدهای نامطلوب آن در این ح وزه بیشتر مورد تأ کید قرار
نقش ه 1- موقعیت مح دوده مورد مطالع ه در مجاورت مح ور فرهنگ ی _گردشگری تا سه بكوک مسكونی فاصله از آن واقع در محله فهادان.
محور فرهنگی_ گردشگری
پیامدهای مطلوب اقتصادی گردشگری پیامدهای نامطلوب اقتصادی گردشگری
نم ودار 1- وضعیّ ت ارزیاب ی پیامدهای اقتص ادی گردشگ ری در بافت تاریخ ی فهادان.
پیامدهایی که پایین تر از خط نرمال )میانگین 3( قرار دارند وضعیت نامطلوب)منفی( دارند.
جدول 1- ارزیابی جامعه میزبان نسبت به پیامدهای اقتصادی گردشگری در بافت تاریخی فهادان.
میانگینجمعیت کل میانگینکارشناسان میانگینکسبه محلی میانگینسا کنین محلی پیامدهای اقتصادی متأثر از گردشگری 3/69 4/2 3/5 3/65 افزایش فرصتهای شغلی جدید E1
3/16 3/7 2/5 3/15 افزایش درآمد سا کنین E2
3/57 3/7 3/57 3/56 ورود سرمایه به بافت E3
3/10 2/4 3/5 3/14 افزایش در آمد سازمانهای دولتی E4
3/39 3/6 2/85 3/41 متنوع سازی مشاغل E5
3/55 3/55 3/57 3/54 احیاء پیشههای سنتی E6
2/45 3/15 1/85 2/42 افزایش قیمت زمین E7
2/66 2/45 2/42 2/70 افزایش هزینه زندگی E8
2/54 2/45 2/35 2/56 نوسان در آمد E9
3/54 3/05 4/07 3/56 ورود افراد سود جو و ایجاد مشاغل کاذب E10

ارزیابی
.
فهادان

تاریخی

بافت

در

گردشگری

فرهنگی
_
اجتماعی

پیامدهای
ت

وضعیّ
2
نمودار

)
قرار

دارند

وضعیت

نامطلوب
(
منفی
)
دارند
.
3

میانگین
(

نرمال

خط
از

تر

پایین

که

پیامدهایی

گردشگری
مطلوب

پیامدهای

اجتماعی
_
فرهنگی

پیامدهای

نامطلوب

اجتماعی
_
فرهنگی

گردشگری

ارزیابی

.

فهادان



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید