صفحات 5 – 16
34289173660

نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره 19 شماره4 زمستان 1393
75997311654

تحلیلی بر مهمترین مهارت های شهرسازان در ایران و
موفقیت دوره کارشناسی در انتقال این مهارتها

سید حسین بحرینی1، الهام فلاح منشادی۲
1استاد دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران .
2 دانشجوی دکتری شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران .
)تاریخ دریافت مقاله: 18/۰1/92، تاریخ پذیرش نهایی: 13/11/39(
چکیده
آموزش شهرسازی شامل سه مولفه اصلی است: دانش، مهارتها و ارزشها. مطالعات گسترده ای بـه معرف ی مهارت های اصلی موردنیاز شهرس ازان پرداختهاس ت ولی تفاوتهای بنی ادی در آموزش شهرس ازی در کش ورهای در حال توسعه و کش ورهای پیشرفته لزوم شناس ایی مهارتهای مورد نیاز شهرس ازان در ای ن کش ورها را افزای ش می دهد. برای ش ناخت مهمتری ن مهارتهای شهرس ازان در ایران، مجموعاً 341 پرسشنامه توسط دانشجویان، دانشآموختگان، استادان و کارفرمایان شهرسازی تکمی ل شدهاس ت. در حالیک ه مهمتری ن مه ارت شهرس ازان در کشـورهای پیشـرفته مهارته ای ارتباط ی اس ت، نتایج این بررس ی نش ان می دهد ک ه در ایران، مهمتری ن مهارت برای شهرس ازان با مدرک کارشناسی مهارت های کار تیمی، مهارت های تکنیکی و مهارت جمعآوری اطلاعات می باشد ،و ب رای شهرس ازان با مدرک کارشناسـی ارش د، مهمترین مهارتها ش امل مهارت ه ای تحلیلی، ارائه ش فاهی و تعری ف مس ئله اس ت . این درحالیاس ت ک ه دو مه ارت بودجهبندی و مدیری ت پروژه هم برای شهرس ازان با مدرک کارشناس ی و هم برای شهرس ازان با مدرک کارشناسی ارشد دارای کم ترین اهمیت می باش د. ارزیابی موفقیت آموزش شهرس ازی در انتقال مهارتها در ایران نش ان میدهد که س طح موفقیت در حد متوس ط بودهاس ت. بیش ترین موفقیت آم وزش در انتقـال مهارت هایی چون مهارت های تحلیلی، تکنیکی و س پس ارائه ش فاهی دیده میش ود. در حالیکه مهارتهای مدیریتی )هر سه مهارت(، مهارت ارتباط با برنامهریزان و مسئولین طرح نیز در پایینترین حد است.
واژههای کلیدی
مهارت های شهرسازان، آموزش شهرسازی، ارزیابی، ایران.
19شماره4 1393

مقدمه

1179734131833

بحثه ای زی ادی در م ورد ش باهتها و تفاوته ای آم وزش شهرس ازی در کشورهای توس عهیافته و در حال توسعه وجود دارد .از یک طرف این بحث وجود دارد که آیا کش ورهای در حال توس عه بای د آموزش شهرس ازی متفاوتی را دنبال کنن د و یا باید همان روند آموزش غربی را تکرار نمایند. بورایدی، این چالش را رویکرد دوگانگی1 در آم وزش شهرس ازی در مقاب ل جهان ی کردن یا یکتای ی2 مینامد )Burayidi, 1993, 223(. طرفداران جهانی کردن آموزش شهرسازی در م ورد ی ک روش جهانی بحث میکنند، که بر ش باهت ها بیش از تف اوت ها بین کش ورهای توس عه یافته و جهان سـوم تا کی د دارد و معتقدند از ابتدای دهه 198۰، به علت افزایش همبستگی بین جوامع و حتی نیاز بیشتر به همکاری بین فرهنگی، نیاز به کاهش خلاء بین مهارت و دانش در کشورهای توسعه یافته و کشورهای جهان سوم و کم رنگ شدن مرزهای بین المللی نیاز به آموزش جهانی شهرسازی بیشتر شدهاست )Afshar, 2001(. در مقابل، طرفداران دوگانگی در آموزش شهرس ازی بر تفاوتهای جدی بین سیس تمهای ارزش ی ،مراحل توسـعه و اولویت های اجتماعی – اقتصادی بین کشورهای توس عه یافته و جهان سوم تا کید دارند)Burayidi, 1993, 223(. این چالشها، شهرس ازان کشورهای در حال توس عه را مجبور میسازد ب رای موفقی ت در فراین د برنامهری زی مهارته ای متفاوت ی را در مقایسه با شهرسازان در کشورهای توسعهیافته بیاموزند. برای مثال در حالی که در کش ورهای پیش رفته طرح پیش نهادی باید توس ط عم وم یا س ا کنین یک محله م ورد پذیرش قرار گیرد، در کش ورهای در ح ال توس عه، ط رح توس ط مس ئولین انتصاب ی و ی ا انتخاب ی مص وب میش ود. ای ن بدی ن معنی اس ت ک ه ا گرچ ه مهارتهای ارتباط ی مهمتری ن مه ارت در کش ورهای توس عه یافت ه اس ت )Gospodini&Skayannis, 2005(، در کش ورهای در ح ال توس عه مهارت فنی مهمترین مهارت مورد نیاز شهرسازان میباشد )Diaw,Nnkya, & Watson, 2002( . بنابراین روش ن اس ت که مهارتهایی ک ه بای د ب ه دانش جویان شهرس ازی در کش ورهای در حال توس عه مانند ایران آموزش داده ش ود، لزوماً مش ابه کشورهای توسعهیافته نیس ت. یافت ن ش باهتها و تفاوته ای مهارته ای موردنی از ی ک شهرس از در کش ورهای در ح ال توس عه مانند ای ران مطالعه-ای را طل ب میکن د ک ه در ای ن تحقیق ب ه آن پرداخته شدهاس ت.
این تحقیق سه سوال اصلی زیر را پاسخ می دهد:
مهمتری ن مهارته ای م ورد نی از در آم وزش شهرس ازی در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد کدام است؟
آیا دانشجویان، فار غالتحصیلان، استادان و کارفرمایان،نظرات یکس انی در مورد اهمیت مهارتهای مورد نیاز شهرسازان دارند؟• نظ ام کنون ی آم وزش شهرس ازی در ای ران ت ا چ ه ان دازه در انتقال هر یک از این مهارتها موفق بودهاست؟
1- مبانی نظری
مبان ی نظ ری ش امل دو بخ ش کل ی می ش ود. بخ ش اول به معرف ی مهارت ه ای م ورد نی از شهرسـازان میپ ردازد ک ه جدول نهای ی برای رتبهبندی مهارت های مورد نیاز شهرس ازان در ایران م ورد اس تفاده ق رار خواه د گرف ت و بخ ش دوم نتای ج مطالعات انجام ش ده برای رتبهبندی مهارتهای شهرس ازان در مطالعات مشابه را معرفی می نماید.
1-1- معرفی مهارت های مورد نیاز شهرسازانمطالعات گس تردهای به معرفی مهارتهای مورد نیاز شهرساز می پردازن د. از اف رادی کـه مش خصاً روی موض وع مهارته ای شهرس ازان مطالع ه می کنند میتوان به اوزاوا و س لتز اش اره نمود که به رتبهبندی مهارت های شهرس ازان اقدام نمودند) Ozawa &Seltez, 1999( )Seltzer & Ozawa, 2002( (. آنها مهارتهای مورد نیاز را در س ه دس ته مهارت های ارتباطی و ارائه )ش امل نوش تن ،ارتب اط گرافیک ی، ارتب اط و ارائ ه ش فاهی(، تحلیلهـا و روشه ا ،ترکیب خلاقیت و طراحی و مدیریت و هماهنگی تقسیم میکنند .
ه ورن و همکاران)Horen, Michael, & Pinnawala, 2004( نیز در ی ک دس تهبندی کلی، مهارت هـای مورد نیاز شهرس ازان را به سه دسته سیاسی، تحلیلی و تکنیکی تقسیم می کنند:
شایس تگی تحلیل ی: مهارت های ی مانن د س اختاردهی مس ئله، ح ل مس ئله و توانای ی ارائ ه چارچ وب جدی د و نوآورانه ب رای قض اوت در زم ان درگی ری ب ا مس ائلی ک ه س اختار و رفت ار پیچی ده دارند بس یار مهم اس ت. همچنین توانای ی تلفیق ابعاد اقتص ادی، اجتماع ی، سیاس ی و نه ادی ب رای درک چگونگ ی رش د و تغییر ش هر و روستا و چگونگی انتقال این دانش به عمل و رس یدن به اهداف برنامهریزی حائز اهمیت می باشد .
شایستگی فنی: شامل مهارتهایی مانند آمار پایه، اقتصاد ،
جمعیتشناس ی، سیس تم اطلاع ات جغرافیای ی، سیس تمهای حمای ت تصمیمگی ری و برنامهه ای خ اص کامپیوت ری، گرافیک و طراح ی پای ه، توانای ی خوان دن طرحها، گزارشنویس ی، دانش قوانی ن برنامهری زی، تحلیل ا کولوژیک ی، و برنامهریزی و مدیریت برنامه و پروژه.
شایس تگی اجتماع ی- سیاس ی: محی ط فعالی ت برنامه ری ز توس ط ارتباط ات متقاب ل ذینفعان ی ش کل گرفت ه ک ه دارای موقعیت های ایدئولوژیکی مختلفی مانند سوابق اخلاقی، نژادی و فرهنگی متنوع هستند. بنابراین برنامهریزی باید بتواند به نحوی این ناهماهنگی و تنوع را تطبیق دهد که تفاوتها پذیرفته شود .مهارت ه ای م ورد نیاز در ای ن زمینه ش امل ارتباطات س ازمانی ،مش ارکت ش هروندی، ح ل مناقش ات، ارتباط ات، مباحث ه و میانجیگری است. نمودار 1 مهارت های مورد نیاز شهرساز در سه دسته سیاسی، تحلیلی و تکنیکی را نشان میدهد .
الکساندر نیز یک دستهبندی سه گانه از مهارتهای شهرساز را به شرح زیر ارائه می کند) :)Alexander, 2007
مهارتهای ارتباطی و ارائه )نگارش، ارائه گرافیکی و بیان شفاهی.(
مهارت ه ای تحلیلی و روشهای سیسـتماتیک، مدیریتی و هماهنگی، ترکیب شامل خلاقیت و طراحی.
مهارته ای س نتز، خلاقی ت و طراحی، توانای ی دیدن چند دیدگاه و تلفیق و ادغام آنها در یک دید واحد.
همانگونه که مشـاهده می ش ود، در مورد کلیـت مهارتهای م ورد نیاز شهرسـازان، ش باهت زیادی بین دیدگاهه ای محققان وج ود دارد و تا کی د ب ر مهارتهـای ارتباط ی، تحلیل ی و تکنیکـی تقریباً در همه مطالعات دیده میشود .
بای ر و هم کاران در کت اب خ ود در بخ ش مجزای ی ب ه معرفـی مهارتهای شهرس ازان میپردازند. آنها به مهارتهای فرمولهکردن مس ئله، توانمندیه ای پژوهش ی و جم عآوری داده؛ تحلیل کمی و کامپیوت ری؛ ارائ ه نوش تاری، ش فاهی و گرافیک ی؛ ح ل مس ئله همکاران ه، برنام ه س ازی و طراح ی اقدامـات) Bayer, Frank, &Valerius, 2010( اش اره میکنن د. ب ه نظ ر بای ر و هم کاران، مه م-تری ن مه ارت لازم برای شهرس ازی، داش تن تفک ر کل نگ ر3 در مورد مس ائل و مشـکلات، دیدن همه ابعاد موضوع و تشخیص چگونگی ارتب اط موضوعات به ش هر و محیط پیرامونی اس ت) Bayer, Frank,& Valerius, 2010(. الی س و هم کاران نی ز ب ا ای ن نظ ر موافقن د و تا کی د دارن د: “ب دون ش ک ب ر اس اس اس تاندارهای آموزش ی آنچ ه آم وزش شهرس ازی را از دیگ ر رش تهها ج دا میکنـد دی دگاه کل-نگ ر، جام ع و نیاز ب ه مطالعـه، درک و بکارگیری چیدم ان متنوعی از دان ش چن د رش تهای اس ت) “.)Ellis, Morison, & Purdy, 2008بعض ی تحقیق ات ب ه تع داد مشـخصی از مهارتهـای م ورد نی از اش اره دارن د. پنج زمین های که به نظر س ندرکا ک شهرس ازان آین ده بای د ب ه آن مجه ز باش ند عبارتن د از: دان ش فن ی، تحلیلی ،چندفرهنگـی، ا کولوژیک ی و طراح ی) Sandercock, 1998(. کانزمن هفت شایستگی: تحلیلی، متدولوژی، بصری، خلاقیت، اجتماعی ،ارتباط ی و بین فرهنگی را فهرس ت میکن د) . )Kunzman, 1997, 3گازتا و بولنز ، نه مهارت شامل: مهارتهای ارتباطی، گزارشنویسی ،آش نایی ب ا قوانی ن، دس تورالعملها و سیاس تها، ارائ ه موث ر ،مدیری ت، درک نیازه ای مش تریان و م ردم، ن گارش ب رای عموم ،تحلی ل کمی و مهارتهای فنـی را به عنوان مهارته ای مورد نیاز شهرساز پیشنهاد میکنند) .)Guzzetta & Bollens, 2003بررس ی مهارتهای م ورد نیاز شهرس ازان در دهههای مختلف نش اندهنده تغیی ر دی دگاه عم وم متخصصی ن در ای ن زمین ه از مهارتهای تکنیکی و تحلیلی به مهارتهای ارتباطی اس ت. برای مثال در حالیکه کافمن و س ایمنز) Kaufman & Simons, 1995( به مهارته ای ن گارش فنی، پذیرش مس ئولیت جم عآوری دادهها ،جنبههای محاس باتی و پیشبینی نتایج اش اره میکنند، موسسه برنامهریزی ش هری س لطنتی انگلس تان4RTPI( ( ب ه مهارتهایی چون مباحثه، میانجیگری، حمایت و کار تیمی در شهرسازی بیش از دیگ ر حرفهه ا تا کی د دارد) Ellis, Morison, & Purdy, 2008(. در این ارتباط، مایر و بنرجی بر بازبینی برنامه تحصیلی علوم اجتماعی- مح ور ده ه 197۰ تا کی د دارن د ک ه تمرکز ب ر مهارتهای تش خیص مس ئله، طراحی سیاس ت، تصمیمگیری و فعالیته ای اجتماعی تا کی د دارد. ای ن مهارته ا به عن وان مش خصههای متمایزکننده شهرس ازی بـه ش مار میرون د) .)Myers & Banerjee, 2007
گوس پدینی و اس کایانیس) ،)Gospodini & Skayannis, 2005 مهارتهای ضروری در شهرس ازی معاص ر را تلفیقی از مهارتهای ارتباطی و تکنیکی دانس ته و این مهارتها را برای شهرساز ضروری میدانن د: مهارته ای ارتباط ی، مهارتهای مذا کـره و مهارت در تکنولوژی اطلاعات کاربردی برای تحلیل فضایی، کارتوگرافی، تحلیل آماری و پایگاه داده. باج) Budge, 2009( معتقد اس ت که سیاس ت آموزش موسسه باید دانشجویان را تشویق کند تا خلاقانه، تحلیلی و منتقدانه فکر کنند. وی مهارتهای شهرساز در قرن بیست و یکم را شامل ظرفیتسازی برای فکر کردن، تحلیل منتقدانه، ارتباط با جوامع و حرفههای متنوع و اقدام استراتژیک میداند و همچنین به مهارتهای عمومی شامل مباحثه، مدیریت پروژه، قانون برنامه-ریزی، تحلیل انتقادی و دانش عملکردی اشاره میکند. فریستون و همکاران) )Freeston, Williams, Tomapson, & Thrimbath, 2007نی ز مهارتهای م ورد نیاز شهرس از را ارتباط س ریع، تفکر خلاقانه ،
حل مس ئله، ارتباط بینفردی، کار تیمی و تجربه عملی میدانند ،ع لاوه براین مهارتهای عمومی موردنیاز شهرس از را حل مس ئله ، مهارته ای تحلیل ی، کار گروه ی، مهارته ای ارتب اط ش فاهی و قضاوت مس تقل معرف ی میکنن د. هالی دی) Holliday, 2011( نیز مه ارت مباحث ه، مدیریت مناقش ات، مدیریت پروژه، سیاس تها و اخلاقی ات، طراح ی ش هری، ارزیاب ی اث رات توس عه و ضواب ط شهرس ازی را از ارکان اصلـی مهارته ای شهرس از م ی شناس د.
از مع دود مطالعات ی ک ه به طور خ اص به معرف ی مهارت های مورد نیاز برای شهرس ازان در کشورهای در حال توسعه می پردازد می ت وان به مطالعات داو و هم کاران) Diaw, Nnkya, & Watson,2002(اش اره نم ود. ا گر چ ه در این تحقیقات بر ل زوم مهارت های

نمودار 1- شایستگیهای مورد نیاز شهرساز در سه دسته سیاسی، تحلیلی و تکنیکی.
)Horen, Michael, & Pinnawala, 2004( :ماخذ
19شماره4 1393
فنی در وضع موجود برنامهریزی در کشورهای افریقایی و ماهیت تکنیک ی طرحها اش اره ش ده، ول ی تا کید تحقیق بر این اس ت که شهرس ازان برای حل مشـکلات موجود باید حل خلاقانه مسئله ،تعریـف مس ئله، ل زوم ارتب اط متقاب ل ب ا م ردم و گروهه ا و درک تفاوته ا را بیاموزن د. در ای ن تحقی ق، تواناییه ای موردنی از شهرساز در کشورهای در حال توسعه به شرح زیر معرفی می شود:
توانای ی ارتب اط بی ن برنامهریزان و مجریان ط رح )به منظور در نظر گرفتن برنامهریزی به عنوان حل خلاقانه مسئله(
منبع مهارت خرد مهارت کلان
)Kaufman & Simons, 1995(; )Bayer, Frank, & Valerius, 2010(; )Guzzetta & Bollens, 2003(; )Alexander, 2007(; )Ozawa & Seltez, 1999( فن نگارش

ارائه
های

مهارت

ارائه

های

مهارت

)Bayer, Frank, & Valerius, 2010(; )Guzzetta & Bollens, 2003(; )Freeston
et al., 2007(; )Alexander, 2007(; )Ozawa & Seltez, 1999( ارائه شفاهی )Bayer, Frank, & Valerius, 2010(; )Guzzetta & Bollens, 2003(; )Alexander, 2007(; )Ozawa & Seltez, 1999( ارائه گرافیکی )Ellis, Morison, & Purdy, 2008(; )Budge T. , 2009(; )Freeston et al.,
2007( ; )Gospodini & Skayannis, 2005(; )Holliday, 2011(; )Horen,
Michael, & Pinnawala, 2004( مباحثه

ارتباطی
های

مهارت

ارتباطی

های



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

پاسخ دهید