¿ÅÁ¾ – ¿ÅÈǂÌÓȄà
¿ÁÇÂÈ×ÌćȷÈÈ ¿Èą×ÌÿǯÈ

ÈÀ¾Èą×ăÕÈ ÈĉȎÌÜØćȗÈăÈĉ×ÌÿçĀȅÈÌǰɠȎÈĉÌĈØǴĈÈĆǽØȖǼ
108900011654

ÈĉÌĈÌȚȯÈÌǸÈȼÌǼȎÈąȒɠăÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌȚȯÈĊȭǵǰãǺÈĊÜ×Øɟ
1089000688678

ÈǂȼËĄǼÌǸÈĉÌĈȎÌǵǼÈĆǸÈĠɠĄ÷ȈÜÌǹÈȼËȑǵĀÈ×ÕÈĉØćȗÈĊĀĄÿè ȼËØćǺÈȼË×ÕÌĀÈǮȖćɟÈȼÌDzÜĄɟÈăÈȕǺǠÈăÈǨǠÈñ×ÌǹÈ}ĉÕץĀÈĆǼĄÿǼ
ÀĊèÌȆȗÈץɡÈĊûèÈĆDzȗØȯÈ{¿ǂĊǰǵǰÔÈËØDzǵĀ zȔËØȸËÈ{ȔËØćǒÈ{ȔËØćǒÈØnjĈÈąÌ÷ǮǔËÕÈ{ĉǦÌÜØćǯÈąăØø È×ÌǕÕÌNJÜË ¿
zȔËØȸËÈ{ȔËØćǒÈ{ȔËØćǒÈØnjĈÈąÌ÷ǮǔËÕÈ{ĉØćǯÈĉǩȸ×ÈĆĀÌǔØȷÈÖǯ×ËÈÙÌnjǯ×Ìô À ÇÁƒ¿¿ƒÀÁÈ}ĠȸÌćǔÈǬØȸǥǑÈǝȸ×ÌǒÈ{ÇÁƒÇƒÀÄÈ}ĆüÌȅĀÈdžȇÌǕ×ÕÈǝȸ×Ìǒ€
ąÖǵóȊ
ÈĊĀĄÿèÈĉÌ ĈÌDzȇÈǦËÈȔËÕØĀÈÖ njǔÌÿĈÈÖǔ×ËÕÈȋ ÔÈ{ĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈȔË×ËÕØÉ ȷąØćȷÈǦËÈĊÈ ÿǍǔÈȔËĄÉ njèÈĆ ǐÈȔÌÉ ǔǦ ÈȔÌǔǦÈĉ×ÌNJȇ×ÈĉÌĈĄ÷üËÈĆǞǍNJǔÈ×ÕÈăÈâǍÓĀÈñ Ë×ÕËÈąĄÓǔÈ{ÌĈǦÌǍǔÈğĄǔÈĆôĠȸÌǞǔƸÈǦËÈÌĀËÈzÖnjnjô ÈąÕÌȄNJÜËÈĉØćǯÈ ÈץDzÔÈÖǔËĄǒĊĀÈÌĈÈ ǂăÌȄǒÈȖNJǯÌ÷ǔËÈ ąÖǕÕÌǔÈËǥüÈ{Öǔ×ËÕÈĉ×ËÕÌnjçĀÈĉÌĈÈ ǂăÌȄǒÈ{ĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈ×ÕÈȔËÕØĀÈăÈ ÈǭĈÌô ÈăÈÌĈǦÌǍǔÈæȇ×ÈȀÖ ĈÈÌǐÈȔËĄǔÌǐÈĉąǪȸăÈĉÌÈ ĈÌDzȇÈÕÌǞǕËÈzÖǕÌÿǔÈÕăÖÓĀÈĊÉ ĀĄÿèÈĉÌ ĈÌDzȇÈ×ÕÈË×ÈȔÌÉ ǔǦ ÈĉÌĈÌDzȇÈ×ÕÈȔÌǔǦÈØNJ ǮȲȷÈdžǍnjĀËÈăÈdžǕÌdz×ÈȖǍĀÌǒÈĉËØÉ ȷÈÖǕÖǡÈĉÌĈÕØóǕă×ÈǦËÈĊ óǕÈ{ȔÌ ǔǦÈĉÌ ĈdžǕÕăÖÓĀÈ ÈĆǐÈĠȸĄ÷Ǡ ÜÌǑÈȔËǩǍĀÈ×ÕÈȔÌǔǦÈĉąǪÉÈ ȸăÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈÕØ óûÿèÈĊ Ü×ØȷÈ{ǭĈăǪȹÈȀÖĈÈzdž ÜËÈĉØć ǯ ÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈĉÌĈ×ÌǍçĀÈץǶnjĀÈȖȸÖǐÈzÖÉ ǯÌǐĊĀÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈØ÷ǕÕÈÌǐÈĆÈ ÛǕÌȅĀÈ×ÕÈȔÌǔǦÈĉÌĈǦÌǍǔ ÈȔË×ÕÌĀdžÈ Ǯćȷ€ÈȔËĄǔÌǐÈąǪȸăÈĊĀĄÿèÈĉÌDzȇÈò Ǖ×ÕÈăÈȖȸăÖǒÈ{ȔÌǔǦÈĉÌ ĈǦÌǍǔÈÌǐÈĉ×ÌøǦÌ ÜÈĉÌnjLjĀØȷÈȋ ȇĄĀ ÈăÈËĄNJÓĀúǍûÓǒ€ÈĊÈ ȄǍô ÈúǍûÓǒÈǬă×ÈĉØ Ǎø×ÌóǐÈÌǐÈǭÉÈ ǒƸÈăÈǀƸÈñ×ÌǑ€ÈùĄÿ ǯĆÿĈÈĊÈ ĀĄÿèÈĉÌ DzȇÈò ǕÈă ÈȔÌNJÜĄȷÈĉËĆȅãnjĀÈǭȅǔÈþǾ×È ĊûèÈÖĈÕÈ ĊĀÈȔÌǮǔÈǛȸÌNJǔÈzÖǔËÈ ĆNJȇØø×ËØȈÈǭǞnjÜÈÕץĀÈÈ ExcelÈăÈSPSS€ÈĊÿôj ÈĉÌĈdžǍüÌçȇÈdžÈ ćǡÈĉÕØô×Ìô ÈĠ ȸÌDzȇÈĆǐÈăÈąÕØ ô ÈúÿèÈĊûÓĀÈÙÌǍȅĀÈ×ÕÈȔÌNJ ÜĄȷÈȖÉ ȸËÈ{ȔË×ÕÌ ĀÈdžÈ Ǯćȷ ÈĉÌĈdžǍüÌçȇÈýÌǞǔËÈ×ÕÈȔÌǔǦÈdžȈăÈȔÕĄȷÕăÖÓĀÈÌǐÈȖǍnjǟÿĈÈzdžÈÜËĆNJȇÌǕÈúǍûȅǒÈ{ǭǯĄȹÈĉÕËǦƸÈÌǐÈĊÈ ǯǦ×ă ÈØ÷ǕÕÈ×ÕÈȔÌǔǦÈץDzÔÈȔÌĀǦÈǭĈÌô ÈDŽǡĄĀÈ{È ąǪȸăÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈǦËÈąÕÌȄNJÜËÈýăËÖǒÈ{ĊèÌÿNJǡËÈăÈĉ×ÌǍNJǣËÈ
ÈĉąǪȸăÈĉÌĈÌDzȇÈÖÈÜ×ĊĀØǶǔÈĆǐÈzÕĄÉÈǯĊĀÈØćÈǯÈ×ÕÈȔÌǔƸÈץDzÔÈăÈǭȅǔÈȔÖ ǯöǔØÿô ÈăÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈ zdžÜËÈĆǡËĄĀÈúóǮĀÈÌǐÈȔÌǔǦÈĊèÌÿNJǡËÈĉÌĈǦÌǍǔÈĆǐÈĠȸĄ÷ǠÜÌǑ×ÕÈȔËĄǔÌǐ ĉÖǵûôÈĉÌĈąÈ ȏËă zȔÌǔǦÈĉÌĈǦÌǍǔÈ{ȔÌǔǦÈĉÈąǪȸăÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈ{ȔÌǔǦÈ{ĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇ

ÈĉØćǯÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈÌǐÈȔÌǔǦÈąǪȸăÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈĊȅǍLjãǒÈĊ Ü×Øȷ‚ÈȔËĄnjèÈÌǐÈýăÕÈąÖǔ×Ì÷ǔÈÖ ǯ×ËÈĊ ÜÌnjǯ×Ìô ÈĆĀÌǔȔÌǕÌǑÈǦËÈĆNJȇØøØȷÈĆüÌȅĀÈȖȸËƚÈ
È×ÕÈùăËÈąÖ ǔ×Ì÷ǔÈĠȸÌÿnjĈË×ÈĆ ǐÈăȁȔËØ ćǒÈȔË×ÕÌĀÈdž ǮćȷÈȔÌNJ ÜĄȷÈăÈǭǒƸÈăÈǀƸÈñ×Ì ǑÈ}ÈĉÕץ ĀÈĆ ǔĄÿǔÈ~ȔËĄ ǔÌǐÈĉÌ ĈǦÌǍǔÈĆ ǐÈĠȸĄ÷Ǡ ÜÌǑÈȔËǩ ǍĀÈ×Õ džÜËÈąÖǯÈĆǍćǒÈ{ØnjĈÈąÌ÷ǮǔËÕÈĉǦÌÜØćǯÈăÈĉ×ÌÿçĀÈąÖóǮǔËÕ . ޅƄŸƀƃ}ÈÈſŸŹƀŹƀƒŸƉƋzŸźzƀƉÈ{¾À¿-ÄÄÅÀÀÄ¿ÄÈ}ØȷÌÿǔÈ{¾À¿-ÄÄÅÁ¾¾ÃÈ}ÈȖȄûǒÈ}ùĄǎÛĀÈąÖnjÛǕĄǔƚƚ
۱8
20

مقدمه

4500005295352

فضاه ای عموم ی، ب ه دلی ل س اختار کالب دی و کارک رد اجتماعی ش ان، مهمتری ن وس یله در جه ت تقوی ت جامع ه ی مدنـی ب ه عن وان عرص ه ی مش ارکت تمامـی گروه ه ا اع م از زن ان و م ردان هس تند )رض ازاده، محم دی ،۱۳88( و زن ان ب ه عنـوان نیم ی از اسـ تفادهکنندگان فضاهـای عمومی ش هر همانند مردان بایس تی بتوانن د به راحتی از فضاهای ش هری اس تفاده کرده و در آن احس اس آرامش داشته باشند. اما بررسیها نشان می دهد که زنان بطور یکس ان با مردان از فضای ش هری بهره مند نمی شـوند )رفیعی ان و ضابطی ان ،۱۳87(. در ای ن م ورد والنتی ن۱، برای ن ب اور اس ت که «زن ان برای تص رف و اس تفاده مح دود از فضاهای عموم ی تحت فش ارند» )به نقل از رنه ش ورت ،۱۳88(. همچنین های دن2 )۱۹8۴(، معتق د اس ت ک ه زنـان هیچ گاه از ح ق کام ل تص رف و بهره گیری از فضاهای عمومی ش هر برخ وردار نبودهاند و تمایزهای آش کاری بین نیازها، کنش ها و چگونگی بهره برداری از فضاه ای عموم ی ش هری میان زن ان و مردان به چش م می خورد )ب ه نقـل از رنه ش ورت ،۱۳88(. بدین معنی ک ه الگوهای رفتاری زنان و مردان در مکان ها و فضاهای شهری یکی نبوده و به همین دلیل نمی توان با شیوهای یکسان به نیازهای آنان در هنگام کار، رف ت و آم د، حمل و نقل، ورزش، تفریح و اسـتراحت پاس خ گفت )مه دی زاده ،۱۳87(. نادیده انگاش تن چنی ن تمایزات ی و منظ ور نداشتن آنها در طراحی فضاهای عمومی شهری، زنان را به سمت حضور در محدوده های «تک جنس یتی»، «فضاهای ورود ممنوع آقایان» و محدودکردن مش ارکت آنها، تنها در زمان های خاصی از ش بانهروز سوق دادهاست )الماسی فر ،۱۳8۹(. این محدودیت ها که موجب کمرنگ ش دن حضور زنان در فضاهای عمومی ش هری می شود، شامل محدودیت در دسترسی زنان به فضاهای عمومی
1 – مبانی نظری
1-1- فضای عمومی
اصطلاح فضای عمومی برای توصیف آن دس ته از فضاهایی از ش هر مانند خیابان ها، پارکها، میادین و ساختمان های عمومی ک ه ب رای عم وم آزاد ب وده و ب رای همه قابل دس ترس اس ت، بکار میرود. این اصطلاح در تقابل با فضای خصوصی که دسترسی به آن محدود شده اس ت، تعریف میشود) Grundstorm, 2004, 1(. در تعریفی دیگر، فضاهای عمومی۳، قس مت هایی از یک دهکده، ش هرك ی ا ش هر بیان ش ده ک ه در دس ترس عم وم بوده؛ م ردم به ص ورت رای گان می توانن د از آنه ا اسـتفاده ک رده و ل ذت ببرن د. از نظ ر کوان۴، در فضاه ای عمومی، تمامی زمین ه ا باید برای همه مـردم آم اده، آزاد و ب ه ط ور قانونـی و 2۴ س اعته قاب ل دسـترس باش د. همچنین به بیان کاترین شانفیلد5 ،چون کل زمانی که در خارج از خانه یا محلکار هس تیم زمان عمومی اس ت، لذا همه یک ه به دلایل ی چون عدم وجود امنیت، مس ئولیتهای مراقبتی و …. نیز میشود) Day, 2000, 106(.
یک ی از رویکردهای جدید برای تامین رضایت و امنیت بیش تر زنان در فضاهای شـهری، توس ل به جداس ازی زن ان و مردان در فضاه ای عموم ی و ایجاد تس هیلات و خدم ات اختصاصی برای آنان اس ت )مهدی زاده ،۱۳87(. ایج اد فضاهای عمومی ویژه ی بانوان )بطور ویژه بوس تان زنان(، درکلانش هر ته ران از نمودهای ای ن رویک رد اس ت کـه ب ا ه دف ب رآورده ک ردن نیازه ای زن ان دررابط ه ب ا فض ای عموم ی و رفع ای ن محدودیت ه ا به خصوص پس از گزارش پزش کان دانش گاه علوم پزش کی به دفت ر امور زنان ریاس ت جمهوری در س ال ۱۳82 مبنی بر افزایش پوکی استخوان در زن ان ب ه دلیل ش یوه ی زندگ ی و کمبود فعالیت های ورزش ی ،ب ه ط ور ج دی مط رح ش د و درای ن راس تا، ش هرداری ته ران اولی ن بوس تان زن ان را ب ا عنوان بهش ت م ادران در س ال ۱۳87 اح داث و به بهره برداری رسـاند. از آنجا که ایجاد این بوس تان ها هزینه ه ای اجتماع ی و اقتص ادی بس یاری در پ ی دارد، بررس ی می زان پاس خگویی ای ن فضاه ا ب ه نیازه ای زن ان در مقایس ه با ی ک پ ارک همهش مول و همچنیـن بررس ی می زان موفقی ت این فضاه ا ب ه عن وان فضاه ای عموم ی، ض رورت دارد. ل ذا در ای ن پژوهش، بوستان بهشت مادران با پارک آب و آتش به عنوان یک فضای عمومی همه ش مول، مقایس ه ش ده ت ا با بررس ی تطبیقی ای ن دو فض ا، می زان کارایی و موفقی ت این بوس تان ها در میزان پاسخگویی به نیازهای بانوان در فضاهای عمومی شهری روشن گ ردد. در واق ع ای ن پژوهش به دنبال پاس خ دادن به این س وال اس ت ک ه آیا ایج اد فضاهای ش هری با تفکیک جنس یتی موجب افزایش حضور زنان در فضاهای عمومی ش هری می شود؟
مکان های ی که زمان عمومی در آن میگ ذرد، مکان عمومی تلقی می شود )Cowan, 2005, 312(. این فضاها، تمام بخش های بافت ش هری را ک ه عم وم مردم به آن دسترس ی فیزیک ی و بصری دارند ش امل می شود. بدین ترتیب خیابان ها، پارک ها و میادین شهرک یا ش هر، ساختمان هایی که آنها را محصور کرده و محدودهشان را مشـخص میکنند، بخشی از فضاهای عمومی محسوب می شوند )تیبالدز ،۱۳87، ۱5(. این فضاها توسط یک سازمان عمومی و در خدم ت منافع عم وم تامی ن و اداره میش وند) Garcia-Roman, 2 ,2004(. مکانه ای تج اری و خری د، پارکه ا، نواح ی تفریحی ،خدماتی و نیز مرا کز ارتباطی ش هری و حملونقل عمومی، از دیگرفضاهای عمومی ش هری محسوب می ش وند) Bridge, 2000, 12;Phadke, 2006, 2; بحرینی ،۱۳85، ۳۱۳(.
جامع ه مدن ی، بـا تعریف و حضور س ه عرصهی دول ت، عرصهی عموم ی و عرص هی خصوص ی تعری ف شـده ک ه عرص هی عمومـی، مهمتری ن عرصهی بروز حیات مدنی اس ت. جامع هی مدنی با پنج رک ن کثرتگرای ی، گفتم ان، مش ارکت، قانونمـداری و فردبـاوری تعریف میش ود ) حبیبی ، ۱۳78( که میتوان کثرتگرایی را به مثابه یکـی از مهمتری ن ویژگیهای آن متصور ش د. کثرتگرایی به مفهوم نفی حا کمیت یک تفکر خاص و اعتقاد به پلورالیزم6 تعریف میشود .در جامعهی مدنی، هر فرد به دور از تمایزات جنسـی، س نی، سـطح تحصیلات و … با حضور در عرصهی شهر، میباید به گونهای برابر با س ایرین به رس میت شناخته ش ده و از حقوق طبیعی یک شهروند برخـوردار گ ردد )هزارجریب ی ،۱۳۹0(. فضاه ای عموم ی ش هری ب ه عنوان تعیّن مکانی عرصهی عمومی تلقی میشوند )حبیبی ،۱۳۹0، 2(، که به مثابهی بستر کالبدی و اجتماعی، عرصهی مطلوبی برای رش د و بالندگ ی جامعـه مدنی به ش مار میرون د )رض ازاده ،۱۳88(. چنی ن فضاهای ی را میت وان مکان ی ب رای تعام لات، برخورده ا و تبادلات اجتماعی برشمرد. ضرورت کثرتگرایی و مشارکت در جامعه مدنی، ایجاب میکند تا همه شهروندان به دور از هرگونه تفاوت بیّن نظیر س ن، جنس یت، ق وم، ن ژاد و … بتوانن د در عرص هی تعاملات اجتماعی مشارکت فعال داشته باشند )حبیبی ،۱۳۹0، 2(. فضاهای عمومی تجلیگاه تعامل اجتماعی و نماد کالبدی حضور اندیشههای سیاس ی- فلس فی بالن ده ش هروندان ب وده و از ایـن منظـر، کیفیت محیطی، اجتماعپذیری و تنوع فعالیتی ویژگیهای جداییناپذیر آن محسوب میشوند )همان ،۱7۹(. در این زمینه، کار7 نیز درمطالعهی خود، ویژگیهای فضای عمومی موفق را اینگونه عنوان کردهاست:
فضای ی ب رای همه: که ش امل دسترس ی گروههـای مختلف به م کان، آزادی در فعالیت، ادعای قلمرو، مالکیت نمادین و امکان مشارکت در فضا است.
فضای پاسخگو: به معنای پاسخگویی فضاهای عمومی شهری به نیازهای انسان میباشد.
فض ای معن ادار: این ویژگی با ارتباط مطلوب انس ان و مکان پدید میآید که مستلزم تعامل مثبت بین انسان و ابعاد کالبدی و اجتماعی مکان است) Carr, 1992 به نقل از Kurniawati, 2012, 477(.عوام ل دیگ ری نی ز در می زان موفقی ت ی ک فض ای عمومی و رضایت من دی اس تفادهکنندگان از ای ن فضاه ا دخی ل اس ت ک ه حضور مردم، میزان راحتی و آس ایش، تنوع فعالیت ها و تسهیلات موج ود در فض ا، امنی ت، جاذبه هـای فیزیک ی و زیبای ی م کان از آن جمل ه هسـتند )س یفایی ،۱۳8۴(. ویلی ام وای ت8 نی ز چه ار
جدول1- ویژ گیهای فضای عمومی موفق.
۱۹
بررسی تطبیقی فضاهای عمومی ویژه زنان با فضاهای عمومی شهری در میزان پاسخگویی به نیازهای بانوان
کلی د عم ده را که موج ب موفقیت یـک فضای عمومی می ش ود ،اینگونـه معرف ی میکن د: فضاه ای عموم ی در دسـترس هم گان هس تند؛ افراد میتوانند فعالیتهای متنوعی انجام دهند؛ راحت ب وده و دارای مناظری زیبا هس تند. فضاهای عمومی، فضاهایی اجتماعی هستند که افراد میتوانند در آنها با یکدیگر ملاقات کرده و تعاملات اجتماعی خود را افزایش دهند )وایت ،۱۳۹2(.
فضاهـای عمومی، نقش ی مهم در خلق نماده ای غرور مدنی و ح س تعلق ب ه مکان دارند که خـود باعث توس عه و ارتقای مفهوم جامع ه میگ ردد )دوآن ی،2000، ۱6۱(. در مفه وم اجتماعیب ودن فضاه ای عمومی نیز، سـه ش اخص دسترسـی )فیزیک ی و بصری( ،عدالت )س هم بردن عادلانه همه اقشـار اجتماعی از فضا( و امنیت روان ی و ایمنـی معرفـی ش ده اسـت )کارمونـا، 200۳; 2000, Day(. بنابرای ن فضاه ای عموم ی موف ق فضاهایی هسـتند ک ه بصورتی عادلانه از اجتماعپذیری بالایی برخوردار بوده، دسترسی و کالبدی زیب ا و مناس ب داش ته، موجب ات آسـایش و راحت ی اف راد را فراه م نموده و زمینهی تعاملات اجتماعی را در بس تری ایمن و با امنیت ،ایجاد کرده و انجام فعالیتهای متنوع را، امکانپذیر میکند.
1-2- پارک های عمومی
براس اس تعاریف فضـای عموم ی، پارک ها بخشـی از فضاهای عمومـی ش هری محسـوب می ش وند )رفیعی ان ،۱۳8۱، ۳7، بحرین ی ،۱۳85، ۳۱۳؛ Mean, 2005 بهنق لاز پرت وی ،۱۳۹0، 5؛ Bridge, 2000,12 ; Pitcher and etal, 2006, 22(؛ ک ه می بایس ت دسترس ی عم وم ب ه آنهـا امکانپذیر ب وده و مح ل گـذران اوقات فراغ ت و فعالیتهـای متنـوع باش ند. پارک هـا بعن وان بخش ی از فض ای سـبز ش هری، نوعـی از س طوح کارب ری زمی ن ش هری با پوش ش گیاهی انسان س اخت بوده که تحت مدیریت قرار داشته و ه م واجـد «بازده ی زیبای ی شـناخت – اجتماعی» و ه م واجد «بازدهی ا کولوژیکی» بوده و به عنوان بخشـی از س یمای شهری و عام ل زن ده و حیاتی، در کنار کالبد بی جان ش هر، تعیین کنندهی ساختار مورفولوژیک شهر میباشند )سعیدنیا ،۱۳7۹(. پارکها به صورت ش بکه ای زنجیرهای و در مقیاسه ای مختلف از محلی تا شهری شناخته میشوند.
از آنج ا ک ه در پارادای م مدل «توس عه پای دار»، بق ا و ماندگاری شـهرها محدود به کالبد محیط انسان سـاخت نبوده، بلکه توزیع عادلان ـهی منابع و فرصتها، حفاظت از منابع طبیعی، فرهنگی ،اجتماعی، اقتصادی، افزایش سطح مشارکت شهروندان و کیفیت

) Cozens , 2011 ; Kurniawati, 2012; www.pps.org ماخذ: )گل ،1387؛ وایت ،1392؛ تیبالدز ،1387؛ چرخچیان ،1389؛ حبیبی ،1390 و1392؛ کارمونا،2003؛
20
20
جدول2- کارکردهای بوستان ها.

ماخذ: )برگرفته از کشاورز ،1380(
تعامـلات اجتماع ی را نیز ش امل می ش ود، ل ذا در ای ن چارچوب ،فضاهای سـبز ش هری، علاوه بر ایفای نقش ا کولوژیکی در پایداری زیس ت محیطی، واج د مزیتهای موثر بر افزای ش کیفیت محیط و زندگ ی اجتماع ی ش هرها نی ز می باش ند )حبیب ی ،۱۳۹۳، 26(. امروزه توسعه فضاهای سبز شهری به عنوان فرایندی هوشمندانه از بازگش ت و بازیابی طبیعت، نش ر ا گاهی انس ان بر مس ئولیت در برابـر طبیعـت و با هدف بازنویس ی و تغییر س یمای ش هری، تلقی می شود) همان ،2۹(.
پارکه ا، در زمین هی روابط اجتماعی بین اف راد جامعه و بهبود رفتاره ای اجتماعی، نقش مهمی ایفا میکنن د. برخی از رفتارهای جمعی مانند معاش رتها و گفتگوها، دید و بازدیدها و تبادل افکار و … ک ه درگذش ته در فضاهای ی مانن د میادین و گذره ا و بازارها و قهوه خانهه ا و مس اجد و … انج ام میگردی د، هما کنون به ش کل ت ازهای درپارکهـا احیا ش ده اس ت و درنتیج ه در بهب ود و تحکیم رفتارهای مثبت اجتماعی نقش اساسی دارد)رضایی ،۱۳۹0، 25(.
2 – زنان و فضاهای عمومی شهری
ب ا تعری ف فضاه ای عموم ی ش هری ب ه عن وان ظ رف رخ داد فعالیت های ضروری، انتخابی و اجتماعی شهروندان و بستر تحقق حیات مدنی، منطقاً، تجلّی کثرتگرایی، وجود تعاملات اجتماعی و لـزوم ام کان حض ور زن ان در ای ن فضاه ا، ضرورت ی انکارناپذی ر و غیرقاب ل اغمـاض در س نجش مطلوبی ت آنه ا تلق ی میش ود و متقاب لاً فقدان آن، بنحوی معن ادار، کاهش قابلیت عمومیبودن فضاه ای شـهری را موجب می گردد. اس تفاده از فض ای عمومی ،تجربه ای است که برای همهی افراد یکسان نبوده و سن، جنس ،طبقـه اجتماع ی و هوی ت قومی بر روی ش یوهی زندگی ش هری ودرک آنه ا از فضای عموم ی تاثیرگذار می باش د) Garcia-Ramon, 2 ,2004(. ازآنج ا که اس تفاده ی زنان از فض ای عمومی و تجربه ی آنها، موضوع بسیاری از تحقیقات اخیر بوده است) Day, 2000,1( نتای ج نش ان می دهند ک ه زن ان و م ردان ادرا ک و اسـتفاده های متفاوت ی از فضاهـای عموم ی دارن د) Mozingo,1989 ب ه نق ل از قرای ی ،۱۳۹۱(. ا گرچ ه فضاه ای عموم ی ب ه منظ ور اس تفاده ی عموم مردم فار غ از جنسیت، قوم و … ایجاد میشوند، ولی زنان ،دسترسی محدودتری نسبت به مردان به اینگونه فضاها داشته و حتی در مواردی به طور کامل از فضاهایی که عموماً برای مردان و حضور آنها آزاد اس ت، طرد می ش وند) Brady, 2005,158(. عوامل محدودکنن دهای مانند خطر و ترس، از مهم ترین عناصر در تجربه زنان در فضای ش هری بوده و استفاده ی آنان را محدود می نماید )مدنی پور ،۱۳7۹، ۱۱۹(. درنتیجه، زنان به واسطهی وجود چنین مش کلاتی، دسترس ی خ ود به فض ای عمومی را مح دود می کنند )Rush, 2012, 9(. در ای ن زمین ه، پ اول۹ )20۱۱( معتق د اس ت ک ه زن ان و مردان، فضا را به طور مش ترک و ع ام و فضای عمومی را به ط ور خ اص و متف اوت تجربه میکنن د. وی این ام ر را تا حدودی ناشی از دلایل زیر می داند:
ادرا ک و ش ناخت متفاوتش ان از محی ط ک ه اساس اً برپای ه ی هنجارهای اجتماعی- فرهنگی درگیر با آن، استوار است .
و اینک ه آنه ا در مع رض دیدگاههای متفاوتی از مش روعیتهای اجتماع ی ق رار دارند )Paul, 2011, 417(. بر این اس اس، فضاهای عمومی، معانی متعدد و متنوعی را با توجه به فعالیت های روزمرهزنان و مردان به خود میگیرند )Garcia-Ramon, 2004(.
از جانب دیگر، درحوزهی عمل نیز با توجه به عدم حضور زناندر فرآیند تهیه و اجرای طرحهای توس عه و تس لط تاریخی مرداندر ای ن حوزه، فضاهای ش هرهای معاصر عمدت اً دارای جلوه های ØNJ ÉǮȲȷÈץ ÉDzÔ Ȗ ǍĀÌǒ Ȗ ÿdz ă ąÕĄ ȷ ĊNJǍ ÛnjǡÈòǒ ×Ìó ǯƸ ă Ǧ×Ì ǐ ÈÌĈÌDzȇÈȖȸËÈǦËÈĉÈąÕÌȄNJ ÜË ĉËØȷÈË× ĉÕÌ ǕǦ ĉÌ ĈÈdžǕÕăÖÓĀÈ{ȔËÕØ Ā È{ĉØǶǔÈǴÌÓüÈĆǐÈzÀÈ{¿ÁÇ¿{ĊLjǍLjԀÈdžÜË ąÕĄÿǔ úǍÿÓǒÈ{ȔÌǔǦÈØȷ ÈØȷÈĊnjNJLjĀÈ{ĉØćǯÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈǦËÈąÕÌȄNJÜËÈ×ÕÈȔÌǔǦÈdžǕÕăÖÓĀ ÈȔÖǯÈĉ×ÌǡÈǩǍǔÈăÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈȔÖ ǯÈĊNJǍÛnjǡÈĊǠǕ×ÌǒÈÖnjǕƸØȇ
È{ÕÕØ øÈĊĀ Èú ǍûÓǒ ÈȔÌ ǔǦ ÈØ ȷ ÈĊ ÷ǔÌǣ ÈĉÈąǦĄ Ô×Õ ÈĊ NJLjȈËØĀ ÈȊČ ǣË zÕĄǯÈĊĀÈĆNJǣËÕØȹÈØNJǮȲȷÈȔƸÈǂÌǍǖǩǡÈĆǐÈĆĀËÕËÈ×ÕÈĆô ÈĊèĄdzĄĀ
ĉØćȗÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌȚȯÈȎËÈąÕÌȬDzÜËÈ×ÕÈȼÌǼȎÈĉÌĈǮÈǽÕăÖÓĀ…µ–¶ ÈĆ ǐÈdžLj ÛǔÈ{Ø ǶǔÈĉÈąǦĄ ÔÈăÈĆ ǮǕÖǔËÈăØ ÿûȈÈ×ÕÈ{Ċ ǠǕ×ÌǒÈץ ãǐ
ÈȔÌǕØǡÈË×ƸÈÕץǣØȷÈÌĈÈönjĈØȇÈĉÈĆÿĈÈ×ÕÈÕØĀÈăÈȔǦÈȂǍüÌóǒÈăÈȊĄȅÔ ÈĉÈąÖ njnjôÈȖȲǍçǒ Èú ĀËĄè ÈȖ ȸØǒ þćĀ ÈǦË ÈĊ óǕ È{džǍ Ûnjǡ Èă ÈĆNJ ǯËÕ ÈǦËÈĊ óǕÈ{džǍ ÛnjǡÈzdž ÜËÈąÕĄȷÈĆ njǍĀǦÈȖ ȸËÈ×ÕÈùÕÌ çǒÈĊ ÷ǔĄ÷Ǣ ÈĆ óǕץãǐ È{dž ÜË ÈĆ çĀÌǡ ÈØ Ĉ ÈĊĈÖǔÌĀǦÌ Ü ÈĊ ÜÌÜË ÈĉÌ ĈÈĊø Ǫȸă ÈĊǔËĄǒÌǔÈ{ĊèÌÿNJǡËÈĆȅLjäÈ{džǍĀĄȈÈÖnjǔÌĀÈØ ÷ǕÕÈĉÌĈÈǂăÌȄǒÈĊĀÌÿǒ ÈzReeves, 2003, 2€ÈÖ ĈÕÈĊĀÈ×ËØ ȈÈĉÖ çǐÈdž ǕĄüăËÈ×ÕÈË×ÈȖ ÜÈă ÈĊȅûǒÈö njĈØȇÈǦËÈØǓÌNJĀÈăÈĊ èÌÿNJǡËÈú ĀÌèÈò ǕÈȔËĄnjèÈĆ ǐÈă×ÈȖ ȸËǦË ÈĉÌĈÈǂăÌȄǒÈ{Ȃ ûNJǠĀÈĉÌ ĈÈönjĈØȇÈ×ÕÈú ǍüÕÈȖ ǍÿĈÈĆ ǐÈăÈĆNJ Ǯø Èdž ÜËÈąÕĄȷÈØȸǥǑØȲǍǼǒÈ{ǩǍǔÈȔÌĀǦÈùĄ äÈ×ÕÈăÈąÕĄLjǔÈdž ǐÌǓÈĊNJǍ Ûnjǡ ÈâLjǒØĀÈĊèÌÿNJǡËÈǂÌǍàĄßǣÈ{džǍ ÛnjǡÈzWoodsworth, 2005( ÈâǐËă×Èǩ ǍǔÈăÈȔËÕØ ĀÈăÈȔÌ ǔǦÈȖ ȲȷÈĆ ãǐË×ÈăÈȔÕĄ ȷÈLJǔĄĀÈÌ ǕÈØ ôǥĀÈÌ ǐ È{À¾¾ÅÈ{ÙČø ËՀ Ö njôÈĊĀÈȂ ǕØçǒÈǩ ÉǍǔÈË×ÈȔÌ ÉǔƸÈȖ ȲȷÈĊ ÛnjǡÈȔă×Õ ÈăÈÌ ĈÈǭnjô È{Ì Ĉ×ÌNJȇ×ÈúĀÌ ǯÈ{ÕØ ĀÈăÈȔǦÈȖ ȲȷÈĊNJ ÛǕǦÈþǍ ÛȅǒÈzà ÈĆ ǐÈĆ çĀÌǡÈ×ÕÈĆ ô Èdž ÜËÈþ ô ÌÔÈö njĈØȇÈĊ èÌÿNJǡËÈĉÌĈÈĆ ǮǕÖǔË È{džǍ ÛnjǡÈýĄćȄĀ zÆ{ȔÌÿĈ€ÈÕĄ ǯÈĊĀÈĆNJ ǯËǥø ÈÚnjǡÈăÕÈąÖćè ÈĊüÌÿNJÔËÈĉÌĈ×ÌNJȇ×ÈăÈÌ ĈÈĊø ǪȸăÈ{ǂÌǍàĄßǣÈÌ ǐÈâLjǒØĀÈǂË×Ì ǶNJǔË ÈË×ÈȔÌǔǦÈĉØȸǥǑÈĆãû ÜÈúǍûÓǒÈăÈÕØ ǍøÈĊĀØȷÈ×ÕÈǩ ǍǔÈË×ÈȔÌ ǔǦÈăÈȔËÕØ Ā ÈúȄNJnjĀÈ{ØȸǥǑØȲǍǼǒÈĊ èÌÿNJǡËÈąǦĄ ÔÈĆǐÈ×ËÖ ǕÌǑÈăÈĊ óǕǧĄüĄȲȷÈØ LjǡÈǦË ÈĊÓdzËăÈĉÌĈÈǭȅǔÈDŽǍǒØǒÈȖȸÖǐ zUNESCO, 2003, 17€ÈÖnjôÈĊĀ ÈÕØǍøÈĊĀÈúó ǯÈĆçĀÌǡÈ×ÕÈ{džǍ ÛnjǡÈĆ ǕÌǑÈØ ȷÈȔËÕØĀÈăÈȔÌ ǔǦÈĉËØ ȷ ÈĆ ǐ È{Øć ǯ È×Õ ÈdžǍ Ûnjǡ ÈğĄ dzĄĀ ÈÖ ǍüĄǒǦÌǐ ÈzLarsen, 2009, 1( ÈȊČ äËÈĊ èÌÿNJǡËÈąÖ ǯÈĆNJǣÌ ÜÈĠ ȸÌǍȇËØǼǡÈăÈĉ×Ì ÿçĀÈǂË×Ø ȅĀ ÈĆǐÈË×ÈȔÌǔƸÈĊ ÜØNJÜÕÈăÈąÕØô ÈÖnjĀÈąÖèÌȈÈË×ÈȔÌǔǦÈץDzÔÈĆô ÈÕĄ ǯÈĊĀ ÈÕăÖÓĀÈ{ÖnjNJ ÛĈÈúßNJĀÈdžçȄnjĀÈăÈǂ×ÖȈÈÖǍüĄǒÈĆ ǐÈĆô ÈĠ ȸÌĈÌDzȇ Èȋ ȸØä ÈǦË Èþ Ĉ ÈÌ ĈÌDzȇ È{DŽ ǍǒØǒÈȖȸÖǐ ÈzPhadke, 2010€ ÈÖ njôÈĊĀ ÈĊ Ûnjǡ È{Ȗ ȸÕÌÿǔ ÈĉÌĈÈĊ÷NJ ÛLjÿĈ Èǩ Ǎǔ Èă ÈĊ èÌÿNJǡË ÈĉÌ ĈÈúÿè È{Ì ĈÈÕØóûÿè ÈǀĄ Ǣ×ÌǢ È×Õ ÈË× ÈÌ Dzȇ È{ĉǩ ȸÌÿǒ ÈȖ ǍnjǢ ÈzÖǔĄ ǯÈĊĀ
ÈË×ÈĊ èÌÿNJǡËÈĉÌ ĈǦØĀÈăÈąÕËÕÈȔÌĀǦÌ ÜÈ{ąǪ ȸăÈÖ èËĄȈÈăÈǂÌLj ÜÌnjĀ
È×ÕÈĉØ ǶǔÈþ ǍĈÌȄĀÈz¿Ã¿È{¿ÁǾg È{ÚĀĄÿèÈ{ȔÌǍóǔÌǒ€ÈÖǔǦÈǂÌǕÌÿǔçüÌãĀÈĉÈĊĀÈÞǠÈąǦĄǮĀÔ ÈĉÈąÖǕËÈǦËÈË×ÈÕĄ ǣÈĉÈĆ ǕÌĀÈȔă×ÕÈÌ
ÈȔÌǔǦÈĉÌ ĈÈdžǕÕăÖÓĀÈĊ ǠǕ×ÌǒÈØNJ ÛǐÈȔËĄnjèÈĆ ǐÈÌ ĈÈąǦĄÔÈò ǍóȄǒ ÈĉÌ ĈÌDzȇÈ{ØNJ ÛǐÈȖ ȸËÈzÖ ǔØǍøÈĊĀÈĊ ĀĄÿèÈĉÌ DzȇÈǦËÈąÕÌȄNJ ÜËÈ×Õ ÈĊĀĄÿèÈĉÌ ĈÌDzȇÈăÈ{ȔÌ ǔǦÈĉËØ ȷÈË×ÈËĄ ȅǒÈăÈĉ×Ìôǩ ǍĈØȹÈ{Ċ àĄßǣ Èâ ÜĄǒÈĉǦÌ ÜËÖǡÈăÈòǍóȄǒÈzÖ ǔËÕÈĊĀÈȔËÕØ ĀÈĉËØ ȷÈË×Èdž ǍüÌçȇÈă ¿¾ÌĈØć ǯÈĉÈĆĀĄÔÈ×ÕÈĊøÖǔǦÈĉËØȷÈýÕØĀÈǂØ ǡÌćĀÈăÈĉ×ËÕÈĆǕÌĀØ Ü ÈĊ ÛnjǡÈdžǍĈÌĀÈú ǍûÓǒÈ×ÕÈzDay, 2000, 3€Èdž ÜËÈąÖǯÈú ǍÿÓǒ
À¿
È×ÕÈĉØćǯÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈÌǐÈȔÌǔǦÈąǪȸăÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈĊȅǍLjãǒÈĊÜ×Øȷ
ȔËĄǔÌǐÈĉÌĈǦÌǍǔÈĆǐÈĠȸĄ÷ǠÜÌǑÈȔËǩǍĀ
ÈĊàĄßǣÈăÈĊ ĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈĆ ǔÌøăÕÈdžǍĈÌĀÈ{ĉØć ǯÈĉÌ ĈÌDzȇ ÈĊ÷ǔÌǣÈĉÈąǦĄÔÈȔÌ ǍĀÈúȷÌȅǒÈzÕĄ ǯÈĊĀÈĞ ØãĀÈĠȸÌDzȇÈĊ ÷ǔÌøăÕÈă ÈȔÌ ǍĀ È×Ìô ÈþǍ Ûȅǒ ÈȖǍNJ ÛǠǔ ÈĆ ǐ ÈÕÌnjNJÉ ÜË ÈÌ ǐ ÈĊ ĀĄÿè ÈĉÈąǦĄ Ô Èă ÈĉÈąǦĄÔÈĆô ÈÕ×ăƸÈĊĀÈÕĄǡĄȷÈË×ÈąÖ ǯÈòǍóȄǒÈĉÈąǦĄÔÈăÕÈ{ÌĈÈȔÌ ÛǔË ÈĊÉ ĀĄÿèÈĉÈąǦĄ ÔÈăÈȔǦÈ×Ì ǍNJǣËÈ×ÕÈȔÌôÕĄÉ ô ÈǦËÈĉ×ËÖ ć÷ǔÈăÈĊ ÷ǔÌǣ ÈzÖǐÌǕÈĊĀÈÝÌßNJǣËÈ{ÕØĀÈâ ÜĄǒÈdžÉ ǮǍçĀÈȖǍĀÌǒÈĆǐÈ{ȔƸÈúȷÌȅǒÈ×Õ ÈÕØĀÈăÈȔǦÈĉÈĆ ãǐË×ÈĉÈąÖnjnjôÈȖȲǍçǒÈ{ąǦĄ ÔÈăÕÈȖȸËÈȔÌ ǍĀÈĉÈĆ ãǐË×
È{ÖǐÌǕÈĊĀÈĉØNJ ǮȲȷÈǂ×ÖȈÈĊĀĄÿèÈĉÈąǦĄÔÈĆ ǢØĈÈĆóǕץãǐÈ{ąÕĄ ȷ
ÈzÀÁÆÈ{¿ÁƾÈ{ĊĈĄóȇ€ÈÖǐÌǕÈĊĀÈǭǕËǩȇËÈǩǍǔÈȔǦÈØȷÈÕØĀÈĉČǍNJ ÜË È{ĊÉ NJçnjàÈæ ĀËĄǡÈ×ÕÈąǦĄÉ ÔăÕÈȖ ȸËÈĉÈĆ ãǐË×È{Ċ ǠǕ×ÌǒÈØ ǶǔÈǦË
ÈǀČȅǔËÈǦËÈĊǯÌǔÈĉÕÌßNJȈËÈǂċĄÓǒÈùÌLjǔÖǐÈzÖnjôÈĊĀÈØȲǍǼǒÈĆǐÈğăØ ǯ È{Ö njnjôÈĊĀÈĊ ĀĄÿèÈĉÈąǦĄ ÔÈĆ ǐÈĉËÈąÕØNJ Ûø ÈÕă×ăÈ{ȔÌ ǔǦÈ{Ċ NJçnjà ÈǴÌÓüÈĆ ǐÈ{ĊĀĄÿèÈĉÈąǦĄ ÔÈ{þNJ ÛȲȷÈȔØ ȈÈĉÌ ćNJǔËÈ×ÕÈĆ ô Èĉץ ãǐ È×ËÕץ ǣØȷÈĊNJǍ ÛnjǡÈȔǦËĄ ǒÈǦËÈ{ÕØÉ ĀÈăÈȔǦÈȔÌøÖnjnjôdžôØÈǯÈdž Ǎÿô È{ǬǦĄĀƸÈץ ĀËÈ×ÕÈĊ÷ǔÌǣÈĉÈąǦĄ ÔÈ×ËÖNJȈËÈǦËÈĊ ø×ǩȷÈǭ ǠǐÈzÕĄ ǯĊĀÈ ÈĊÉ ĀĄÿèÈĉÈąǦĄ ÔÈĆ ǐÈ{dž ǾËØȇÈǂÌ ȈăËÈùÌǼ ǯËÈăÈĉ×ËÖ ć÷ǔÈ{dž ȲȷØǒ È{Ċ÷ǔÌǣÈĉÌĈdžǍüÌçȇÈDŽûǾËÈȔÖǯÈÈąǩǍǒÌĀĄǒËÈÌǐÈǩǍǔÈăÈÕĄ ǯĊĀÈúȅNJnjĀÈ ÈĊNJçnjàÈĉÌĈץ Ǯô È×ÕÈȖȸËØȷÌnjǐÈzÖǐÌǕĊĀÈǭĈÌô ÈąǦĄÔÈȖȸËÈĉÌĈ×ÌôÈ ÈĊĀĄÿèÈĉąǦĄÈÔÈòǕÈăÈòǢĄô ÈĊ ÷ǔÌǣÈĉąǦĄÔÈòÈǕÈÌǐÈ{ĆNJȇØ ǮȲȹ
ÈÖnjNJÛǍǔÈĉÖÔËăÈdžǍÛnjǡÈĉË×ËÕÈòǕǜǍĈÈĆô È{þǍNJÈÛĈÈăØȷă×Èõ×ǩȷ zÀÁÆÈ{ȔÌÿĈ€ ÈĉÈąÖ ćèÈĆ ǐÈĊ ÷ǔÌǣÈĉąǦĄÈÔÈ×ÕÈdžǍüĄǎ ÛĀÈĉ×Ëǥ ø ËăÈú ǍûÓǒ
È×Õ ¿¿ȔÌ÷ ǍûǍø Èâ ÜĄǒ Èdž LjȈËØĀ ÈȊČ ǣË ÈĉĆÈǕØǶǔ ÈĞ Ø ä ÈÌ ǐ È{ȔÌ ǔǦ ÈË×ÈĉËĆçÈÜĄǒÈØǍ ÛĀÈȔÌǔǦÈĆô ÈÕËÕÈȔÌ ǮǔÈăËÈzÖ ǯÈĞ ØãĀ¿ÇÆÀÈùÌ Ü
ÈȔËØ÷ǕÕÈĆ ǐÈdžLj ÛǔÈÖćçǒÈăÈdžǍüĄǎ ÛĀÈĉă×ÈØ ȷÈĆ ô ÈÖ njnjôĊĀÈùÌÈLjǔÕ ÈȔËØ ÷ǕÕÈÌ ǐÈáÌ Ljǒ×ËÈ×ÕÈË×ÈÕĄ ǣÈȔÌ ǔǦÈĆÉ ónjǕËÈăÈdž ÜËąÖǯÈǩÈôØÿNJĀ ÈÌĈÈdžǕÕăÖÓĀÈ{Ć ǕØǶǔÈȖ ȸËÈzHenderson,1991€ÈÖÉ njnjôĊĀÈȂÈǕØçǒ ÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈǦËÈąÕÌȄNJ ÜËÈ×ÕÈ{Ë×ÈȔÌǔǦÈĉă×ǭÈȲȹÈĉÌ ĈÈdžàØȇÈă ÈÖ njnjôÈĊĀÈȖ ȲǍçǒÈ{Ì ĈdžǕÕăÖÓĀÈzÖÈnjôÈĊĀÈĉÖ njǐĆȅLjäÈăÈúÈǍûÓǒ
ÈȋÔÈ{Ċ ǒÖĀÈĆ ǢÈĉËØȷÈăÈĊ Ûô ÈĆ ǢÈÌ ǐÈ{Ċ ǔÌĀǦÈĆ ǢÈ{Ì Ǟô ÈȔÌ ǔǦÈĆ ô È×ÌNJȇ×ÈØȷÈDŽǍǒØǒÈȖȸÖǐÈăÈÖ ǔ×ËÕÈË×ÈĊĀĄÿèÈĉÌ DzȇÈǦËÈąÕÌȄNJ ÜËÈăÈĆ ǐØǞǒ ÈØȷÈÌĈÈdžǕÕăÖÓĀÈzÖ ǔ×ËǥøÈĊĀÈØÉ ǍǓÌǒÈĊĀĄÿèÈĉÌ DzȇÈǦËÈÌ ćǔƸÈǀ×Ì ǞǒÈă ÈăÈdžǍĀĄȈÈ{ÕËǪ ǔÈȔĄǢÈĊûĀËĄèÈăÈȔÌÉ ǔǦÈĊßǠ ǯÈĉÌ ĈĊø ǪȸăÈÙÌÈÜË ÈzDay, 2000, 107€ÈÖ ǔÕØøĊĀÈĉÖnjǐÈĆNJÈÜÕÈ{Ċ èÌÿNJǡËÈĉĆÈȅLjä Èú àÌÔÈĆ ô ÈȔÌ ǔǦÈØ ȷÈąÖ ǯÈùÌÿèËÈĉÌÉ ĈdžǕÕăÖÓĀÈȂÈǕØçǒÈ×ÕÈ{ĉă ÈȔÌ ǔƸÈĆ ǐÈĊ NJLjȈËØĀÈȊČ ǣËÈăÈĊ ÷ǔÌǣÈĉąǦĄÈÔÈdžǍüĄǎÉ ÛĀÈĉ×Ëǥ ø Ëă ÈñØÓǒÈ{ĊüÌĀÈâǕËØǯÈ{ȔÌĀǦÈ×ÕÈdžǕÕăÖÓĀÈȔĄǢÈĊnjǕăÌnjèÈ{ÖǯÌǐĊĀÈ È{ÙØǒÈăÈ×Ì ǮȇÈ{ÙØNJ ÜËÈÕĄǡăÈ{ÌĈdžàØȇÈǦËÈąÕÌȄNJÈÜËÈăÈĠȸÌǞǐÌǡÈă È{ĊÉ ÷ǔÌǣÈĉÈąǦĄ ÔÈą×ËÕËÈ×ÕÈĉØȸǥǑÈdžǍüĄǎ ÛĀÈ{ȔËÖ ǔǦØȇÈǦËÈdž LjȈËØĀ
ÈȖǍǔËĄȈÈ{ØÈDŽǔÌǡÈǦËÈĊüăÈzÕ×ÌÿǯȷËØȷÌǔÈĊèÌÿNJǡËÈâǕËØÈĊĀØȷÈË×ÈĊÔËØäÈăÈĉǩȸ×ǯÈăÈĊNJǍ ÛnjǡÈĉÌĈ×ÌǞnjĈÈǬØÈĆĀÌǔØȷÈÌNJǕÌćǔÈăÈĊĀĄÿègȸǥǑ
ÈdžLjȈËØĀÈȔĄ ǢÈĠȸÌĈdžàØȇÈ{ȊÈ Č ǣËÈȖÉ ȸËÈĆ ô ÈÕ×ËÕĊÈ ĀÈȔÌ ȲȷÈØ ÷ǕÕ ÈâÉ ÜĄǒ ÈȔÖ ǯÈdžLjȈËØĀ Èă ÈȔÕØ ôÈdžLjȈËØĀ È{ȔÌNJ ÜăÕ Èă ÈąÕËĄ ǔÌǣ ÈǦË ÈË×ÈĊĀĄÿèÈĉÌ DzȇÈǦËÈdžLjȈËØĀÈdžǕÌćǔ×ÕÈăÈÕĄ ǣÈǦËÈdž LjȈËØĀÈ{Ì ĈÈĆLjȸØǾ
ÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈdž ǕØȸÖĀÈ×ÕÈÖǔËĄǒÈĊĀÈĆ ô ÈÕ×ËÕÈąËØÿĈÈÕĄǣÈÌ ǐÈǩ Ǎǔ Èz¿¾ÆÈ{ȔÌÿĈȀÈÕØǍøÈ×ËØȈÈąÕÌȄNJÜËÈÕץĀ
نابراب ری ق درت نی ز، حاص ل اعم ال جنسیتیش دن فض ا و ایج اد محدودیت ب رای زنان در حوزه ی عمومی اس ت. معادلات ق درت نابرابر در ش یوههای مختلف زندگی روزان ه که در فضاهای جغرافیای ی و اجتماع ی س ازماندهی ش ده و دره م تنیده اس ت ،ب ر اس تفاده ی اف راد از فض ا تاثیرمیگ ذارد. ام ری ک ه بیش تر در شهرهای بزرگ تر صادق است، جاییکه فضا به صراحت در اختیار رویک ردی مردانـه قرار داش ته و فض ای عمومی، به عن وان جایگاه مشروع و قانونی قدرت اجتماعی، عملاً از مرزهای مجاز برای زنان خـارج می گ ردد. فضاهای ش هری به ط ور فزاینده در ح ال مردانه ش دن هسـتند، بطوریک ه اس تفادهی زن ان از فض ای عموم ی را محدودکرده و آنها را وس یعاً به حوزه ی خانه و خانواده میکش اند )Paul, 2011,1(. گرچ ه اس تفاده از فض ا عموم اً ب ه ص ورت ام ری ف ردی و شـخصی تلق ی میش ود و درچارچ وب ایدئول وژی ق وی از فردی ت، فعالیتهـای اف راد در س طح فض ای عموم ی ناش ی از انتخ اب آزادن هی آنه ا تلق ی میگردد، ول ی واقعیت این اس ت که اس تفاده از فض ا، محص ول روابط قـدرت اجتماعی اس ت) Rush, 9 ,2012(. فریدم ن۱2 در تحلی ل معرفت شناس انه ی برنامه ری زی حقوق زنان)۱۹۹2( میگوید که روابط مردس الارانه باعث ش ده که زنان تابع و زیردس ت تلقی شوند، موضوعی که همچنان در قلمرو عموم ی و قلم رو خصوص ی ت داوم دارد. بنابراین، موض وع انقیاد زنان توسط مردان، ریشه در کسب قدرت دارد. وی اضافه میکند «انقی اد تاریخـی در می ان زنان، ی ک فرهنگ فرمانب رداری و عدم اعتم اد بهنف س را بوج ود آورده ک ه آن را پذیرفته ان د، درحالیک ه حقیقت اً اینها چیزی جز محصولات اجتماعی یک تس لط و غلبه مردانه نمی باشند» )به نقل از حبیبی ،۱۳82، ۱5۳(.
لارس ن۱۳ )2۰۰۹( معتق د اس ت ک ه جنس یت، نق ش مهمی در انتشار و بیان قدرت بازی میکند) Larsen, 2009, 2(. رز۱۴)۱۹۹۳(، درای ن زمین ه میافزای د ک ه اتفاقـات ب ه ظاه ر پیش پا افت اده و بیاهمیت روزانهی مربوط به س اختارهای قدرت اس ت، که زنان
22

جدول 3- محدودیت های حضور زنان در فضای عمومی.
منبع محدودیت های حضور زنان
،)۱۳7۹، مدنی پور( ،)Koskela,1997( ،)Day, 2000( ،)Rush, 2012( ،)Andrew, 2006,1(
)علیخواه ،۱۳88(، )محمدی ،۱۳87(، )رضازاده، محمدی ،۱۳88(، )اباذری ،۱۳87( ترس و خطر
، محمدی( ،)Phadke, 2006( ،)Jagori, 2010( ،) Khosla, 2004, 3( ،)Khosla,2006,1(
۱۳87(، ) قرایی،۱۳۹۰(،)اباذری ،۱۳87( نبود امنیت و ایمنی
،)۱۳87، محمدی( )Krenichyn 2004( ( ،)Rush, 2012, 9( خشونت جنسی
)Day,2000( ،) Phadke, 2006( ،)Garcia-Ramon, 2004(
)زیاری ،۱۳88، 7۹( مسئولیت های بازدارنده )مراقبت از فرزندان، انجامکارهای خانه و … (
))Day, 2000)رضازاده، محمدی ،۱۳88( هنجارهای محدودکننده اجتماعی و تحمیل نقشوابستگی به زنان
))Day, 2000 )رضازاده، محمدی ،۱۳88( استرس و تنش
)1388، رضازاده، محمدی( )Garcia-Ramon, 2004(،)Day, 2000( دسترسی نامناسب و محدود شده به فضاهای شهری
)Amir Ebrahimi, 2006( )Rush, 2012(،)Paul, 2011( توزیع ناعادلانه قدرت بین زنان و مردان
را محدود می کند. بنابراین، فضا چیزی ورای ظرف بازی است که شامل اشیاء و مواد میشود. اثرات بجای مانده از معادلات قدرت نابراب ر، در س ازماندهی فضای ی زندگ ی روزانه نهفته اس ت) Paul, 2011(. ت رس از خش ونت و تع دی، ب ه دلیل تحلیل ب ردن اعتماد به نفس تعدادی از زنان، دسترس ی به فضای عمومی را برای آنها محدود مینماید. ترسی که انعکاس ساختارهای قدرت جنسیتی در س طح کلان جامعه اس ت. در این زمینه باندز۱5)2۰۰۴(، دیدگاه زنان ه دانس تن خصیصه ترس را به چالش کشـیده، بیـان می دارد ک ه محدودی ت تح رك زنان در اسـتفاده از فض ا و نیز در برسـاخت هویت، به معنی تحت س لطه بودن آنان اس ت )به نقل از اباذری ،۱۳87(. بط ور کل ی محدودیته ای زن ان در اسـتفاده از فض ای عمومی را می توان در جدول ۳ جمع بندی کرد.
2 – 2 – نیازهای زنان در فضاهای عمومی شهریالگوه ای رفت اری متفـاوت زنان و م ردان در فضاهای ش هری ناش ی از نیازه ای متف اوت آنها می باش د که نادیدهانگاش تن این تمایزات و منظورنکردن آنها در طراحی فضاهای عمومی ش هری ،موج ب گری ز زن ان از ای ن فضاها میش ود، چرا که توان جس می و تمای زات روحی زنان و م ردان، گونه های متفاوت طراحی را طلب میکند )الماس ی فر ،۱۳8۹(. تامین نیاز انس ان به دوست داش تن و در کن ار جمع بودن، مس تلزم وجود یک قرارگاه کالبدی اس ت و فضاهای عمومی، بیش ترین ظرفیت را در ای ن رابطه دارند. امری که بدون پاس خگویی به نیازهای اولیه میسر نمی باشد. فضاهای ج ذّاب، در درجهی اول، تامین کنندهی نیازهایی مانند آس ایش فیزیولوژیک ی و ذهن ی، اس تراحت، ارتباط فع ال )مبتنی بر تماسمس تقیم مردم با محیط و دیگران و تجربه مس تقیم فضا(، ارتباطغیرفعال )امکان نظاره و مش اهده دیگران و اتفاقات و رویدادهایپیرام ون(، کش ف راز، خل ق فضاه ا و منظره ای متف اوت و فعالیته ای گونا گ ون با هدف تامی ن تنوع و … میباش د) Carr
446998-1553971تصویر 1- نیازهای زنان در فضاهای عمومی شهری.
et al, 1992 ب ه نق ل از چرخچی ان و دانش پور ،۱۳86(. باتوج ه به مطال ب ف وق، نیازه ای زنان در فض ای عمومی را می ت وان بدین شرح فهرست نمود:
· امنیـت: از نظر احس اس امنیت، زنان از آس یبپذیرترین اقش ار جامع ه هس تند )تم دن ،۱۳87، 22(. ب ه طور کلی نیاز انس ان به امنی ت روان ی و فیزیک ی، از نیازه ای پای ها ی انس ان در رابط ه ب ا فضاس ت ک ه خود دارای ابع اد مختلفی مانن د رویت پذیری فضا ،امـکان ادرا ک محیطی، تصور مکان و ارزش های زیبایی شناس انه و کنت رل م کان میباش د) Wekerle,Whitman,1995 & Crowe,
2000 ب ه نق ل از چرخچی ان و دانش پور ،۱۳86، 22(، چ را ک ه اس تفاده ی زن ان از فض ای عموم ی ش هری، به واس طهی ادرا ک خط ر محـدود میش ود )تانکی س ،۱۳۹0، ۱6۳(. احس اس امنیت ب ا توج ه بـه خصوصی ات جنسـی متغی ر ب وده و توانایی جس می و ق درت دف اع ش خصی نیز به نوع ی، دریاف ت انس ان از امنیت را تحتالشعاع قرار می دهد )الماسی فر، انصاری ،۱۳8۹، 28(.
· فیزیک و ابعاد جسمی زنان: منظورکردن فیزیك و ابعاد جسمی اس تفادهکنندگان، مبن ای طراح ی فض ا تلق ی میش ود بطوریک ه متناسببودن ابعاد آن و همچنین مبلمان مناسب میتواند نقش مهم ی در تامی ن آرام ش ذهن ی ایف ا نماید. نکت های ک ه علیرغم ساده نمایاندن، تاثیری مهم در قابل یا غیرقابل استفادهکردن فضا میگذارد و نباید آن را نادیده گرفت )ذوقی ،۱۳88، ۳(.
· نی از ب ه ارتب اط و تعام ل اجتماع ی: برق راری ارتب اط، یک ی از مهم ترین نیازهای انسان ازجمله زنان به مثابه حقوق شهروندی در فضاه ای ش هری اس ت. از آنج ا ک ه اغل ب نیازه ای فیزیک ی و عاطف ی انس ان از طریق تعامل اجتماعی و ی ا کنش متقابل فرد با دیگران به عنوان س نگ بنای جامعه برآورده میش ود، لذا نیاز به برقراری رابطه با دیگران، زمینهساز حضور انسان ها در فضا شده و فضاهای فراهمکننده این ارتباطات، فضاهایی مطلوب محسوب می شوند )لنگ،۱۳86، 25؛ مطلبی،۱۳80، 6۱(.
· رفع نیازهای روزمره: فضاهای عمومی، مکانی برای رفع نیازهای روزمرهی زندگی در ش هرها محسوب میشوند، بنابراین تامین آنها باید همواره در دس تورکار گردانندگان این فضاها قرار داش ته باش د )Habraken, 2004 به نقل از پورمحمدی، نورانی ،۱۳۹۱، ۱7۱(.

بررسی تطبیقی فضاهای عمومی ویژه زنان با فضاهای عمومی شهری در میزان پاسخگویی به نیازهای بانوان
· گ ذران اوق ات فراغـت: ام روزه زن ان خان هدار از اوق ات فراغت بیش تری نس بت ب ه گذش ته برخوردارند که سبب ش ده ت ا علایق آنها به س مت فضاهای عمومی بیش تر ش ود )زنجانی زاده ،۱۳80، 8۱(. یکی از عملکردهای مهم فضاهای عمومی، به ویژه فضاهایب از عمومی، ایجاد مجموعهای برای تفریح و گذران اوقات فراغت اس ت. اما، اوقات فراغت زنان به طور کلی، مانند تجربهی آنان از فضای عمومی، همچن ان درگیر محدودیت هایی همچون کمبود زمان و پول، مس ئولیت دوگانه خارج و داخل خانه، و یا باورهایی ک ه زنان ح ق تفریح و داش تن اوقات فراغ ت را ندارند، می باش ند )Krenichyn, 2004,117(. بدینترتی ب نیازهای زنان در فضاهای عمومی را می توان در قالب تصویر ۱ دستهبندی نمود.
2 -3 – فضای عمومی ویژه ی بانوان
یک ی از رویکرده ای جدید برای تامین رضایت و امنیت بیش تر زن ان در فضاهای ش هری، توس ل به جداس ازی زنان و م ردان در فضاه ای عموم ی و ایج اد تسـهیلات و خدم ات اختصاصی برای آن ان اس ت. البت ه جداس ازی فضاه ای مردان ه و زنان ه از یکدیگ ر ریش ه در جوامع سنتی گذشته دارد، اما در دنیای معاصر، اشکال جدیدت ری پی دا کردهاس ت که ب ا انگیزهها و دلای ل مختلف، هم در کشورهای پیشرفته و هم در کشورهای درحال توسعه پیگیری می شود ) مهدیزاده ،۱۳87، ۱8(.
در فضاهای ش هری امروزه، به زنان مش کلات بیشتری نسبت ب ه مردان تحمیل میش ود، به طور مثال زن ان نمیتوانند به طور آزادان ه ب ه ه ر فضایی وارد ش ده و ی ا از هر فضایی اس تفاده کنند؛ مانن د پارک هـا و مکانهای ورزش ی کـه غالباً بصورت سرپوش یده در اختی ار زنان ق رار می گیرند )اعتماد ،۱۳۹۱(. در ایران، ایده اولیه تش کیل ای ن پارکه ا، ابت دا در دفتر ام ور زنان ریاس ت جمهوری مطرح ش د. اما توجه ویژه به این بحث از س ال ۱۳82 آغاز گش ت و ب رای اولی ن ب ار، ش هرداریها ب ه هم راه دفتـر ام ور زن ان وزارت کش ور، در ایج اد مرا ک ز تفریحی ورزش ی و رفاهی ب رای بهره برداری زن ان، پیش گام ش دند. مهمتری ن اه داف ایج اد پ ارک بان وان از نظ ر ش هرداری تهـران به عنوان مس ئول ایج اد چنی ن فضاهایی عبارت ان د از: )معاونت اجتماعی فرهنگی ش هرداری تهران ،۱۳۹0 به نقل از http://armon-m.ir(
۱ – حفظ تعادل جامعه از نظر امنیت و ارامش روانی؛
2 – حفظ و تحکیم بنیان خانواده؛
۳ – پیشگیری از فحشا و فروپاشی نظم جامعه؛
۴ – جلوگیری از نگاه ابزاری به زن و ابتذال وی؛
– تامین فضاهای ورزشی ویژه بانوان؛
– تقویت روحیه شادی و نشاط در بانوان بخصوص دختران؛
– تامین آرامش در نهاد مقدس خانواده؛

– حفظ سلامت جسمی و روحی زنان؛
۹ – شادابی وتخلیه انرژی دختران جوان در محیطی امن همراه با آرامش.
ل ذا در راس تای اج رای ای ن اه داف ط ی س ـالهای گذش ته ،چندین پارک و فضاهای ویژه ی زنان احداث و راه اندازی شده که موردپژوهی این تحقیق، یکی از مهم ترین آنها میباشد.
2 – 4- تجربه ی زنان ایرانی از حضور در فضای عمومیزندگ ی اجتماعی انس ان، حاصل برق راری تعادل میان زندگی خصوصی و ویژگی های زندگی اجتماعی بطور همزمان می باشد .
در ای ن زمین ه، هان ا آرنت درکت اب وضع بشر )۱۳۹0(، می گوید: انس ان ع لاوه ب ر زندگ ی خصوص ی ، واج د نوع ی زندگ ی دوم ی ا زندگ ی سیاس ی، نیز هسـت. ا کنون هر ش هروندی ب ه دو نظام یا مرتب ه ی وج ودی تعل ق دارد و تمای ز مش خصی در زندگ ی اش ،میان آنچه از آن خود اوس ت و آنچه که جمعی و مش ترک اس ت ،وج ود دارد )آرن ت ،۱۳۹0، ۹2(. آرنـت اضاف ه می کن د ک ه فضل و س رآمدی، هم واره ب ه حیط ه عموم ی نس بت داده شده اس ت ،ه ر فعالیت ی ک ه در انظ ار عم وم ص ورت می پذی رد، می توان د به س رآمدی دس ت پیدا کند که هرگز در خلوت ی ا زندگی خصوصی نظی ر و مانن د ندارد. ب رای سرآمد ش دن، حضور دیگ ران همواره ضروری اس ت و این حضور، نیازمند رس میت و آداب و تشریفات امر عمومی اس ت. حیطه عمومی، محمل مناس بی برای س رآمد ش دن بش ر اس ت )همان،۹۳(. بنابراین سـرآمدی و حضور زنان در فضاه ای عموم ی، نیازمند داش تن مش روعیت از جانب یکی از دو نظام ی اس ت ک ه زن بـه آن تعل ق دارد؛ نظ ام خان واده و نظ ام جامعه. گرچه، زنـان نیز چون مردان، ضمن تعلق به نظام خان واده، همزم ان بـه نظام اجتماع ی و جامعه نی ز تعلق دارند ،لیک ن، وابس تگی تاریخ ی زن ان ب ه خان ه و فرآین د کنت رل رفت ار اجتماع ی آن ان توس ط خان واده، مش روعیت و چگونگ ی حض ور زن ان در نظ ام اجتماع ی را رق م زده و درص ورت تناق ض و تباین ارزش ه ا، موج ب محدودی ت حض ور اجتماع ی آن ان می گ ردد .محدودیت ه ای اعم ال ش ده، ناش ی از ض رورت انطب اق ب ا هنجاره ای غالب اجتماعی و اقتصادی بوده و غالباً فضای خانه و فض ای نزدیک آن را متعلق به زنان می داند.
از زم ان ظه ور و ورود مدرنیت ه در جامعه ای ران، اجتماع زنان دس تخوش تحولات ش گرفی ش ده که یکی از مهم ترین تغییرات ،حضورِ زنان در حوزهی عمومی بود. در این دوران، گرچه فضاهای عمومی به صورت قانونی جنسیتی نشدهبودند و آزاد بودن فضای عموم ی ب رای هم ه ی ک قان ون محس وب میش د، ول ی ب ا ای ن ح ال، آن وضعیت هیچوقت توس ط ا کثریت خانواده های س نتی پذیرفتهنش د، بنابرای ن اخت لاط جنس یتی بیش تر در فضاه ای عموم ی مح لات ثروتمند، م درن و غربی مآب ته ران۱6 رخ داد. در دوران قبل از انقلاب، اقتدار دسـتگاه حکومتی بر مردم، بزرگ ترها به کوچکترها، مردان بر زنان و … غیر قابل انکار بود. آغاز انقلاب ،ش روعی برای مرگ قدرتهای قبلی و تولدی برای نوع جدیدی ازقدرت بود که در عین تازگی و نوظهوری، مبتنی بر سنت و مذهبب وده و اعتقاد به هیچ طبقه بندی اجتماعی، جغرافیایی، فضایی و … نداش ت، به همین دلیل در هر طبقهای و در تمامی مکانها و فضاه ای ش هری ظاه ر میش د. زنانیک ه پی ش از ای ن اج ازه حض ور در فضای خ ارج از خانه را نداش تند، در این دوران، تحت مش روعیتی فراتر از نظام س نتی دراین تجمعهای انقلابی ش رکت می کردند) Amir Ebrahimi, 2006(.
ب ه ط ور کل ی، آنچ ه ک ه قب ل از وق وع انق لاب اس لامی در بس یاری از خانواده ه ای س نتی کش ور، علی رغ م ورود مدرنیته ،رفت ار اجتماعی زن ان را کنترل و محدود می نم ود، بعد از انقلاب بدلی ل همگرا ش دن ارزش ه ای س نتی خان واده ب ا ارزش ه ای اجتماعی، از یک طرف حضور مش روط زنان در فضاهای عمومی را موجب گردی د و انطب اق با موازین کنت رل فرهنگی در فضاهای عمومی، مش روعیت حضور زنان را اندازه می نمود و ازجانب دیگر بدلی ل قدرتمندت ر بودن نظام ارزش ه ای اجتماعی، در مواردی موج ب از هم گسس تن بنده ای س نتی مس ئولیت های خانگ ی زن ان گردی ده و به پش توانه ی مش روعیت حض ور اجتماعی، آنها را از برخ ی وظایف و محدودیت های تاریخ ی رهانیده و همزمان در فرآین د ان واع تحرک ه ای ایدئولوژی ک اجتماع ی ق رار داد .پدیده های ی چ ون حضور فع ال زنان در جری ان انقلاب، حمایت و پش تیبانی همه جانب ه از جن گ تحمیلی و حت ی حضور نظامی زن ان در این زمینه، مصداقی کم س ابقه در تاریخ رش د اجتماعی زن ان کش ور محس وب می گ ردد. زن ان ک ه پیش ازای ن ب ه ندرت خ ارج ازخان ه دیده می ش دند، در ای ن دوران تحت مش روعیت نظ ام ایدئولوژی ک جامع ه در عرص ه ی کار و فعالی ت و در دوران جن گ در جبههه ا نی ز دی ده ش دند. درواق ع درک و تجرب ه ی مدرنیت ه و حض ور اجتماعی زنان در کنار ایفای نقش فعال ش ان در انق لاب موج ب ش د ک ه محدودیت ه ای اعمال ش ده مان ع حض ور زنان در فضای عمومی نگردد.
بدین ترتی ب محدودیتهای رس می، موجب تش ویق زنان به اش تغال و تحصیل در دانش گاهها و به طور کلی فعالیت اجتماعی زن ان ش د. البت ه ب ه دلایل مختلف ی مانن د از دس تدادن مردان ج وان در ط ول جن گ و ن رخ ب الای ت ورم، مهارته ای حرفه ای، جدید زنان، به رسمیت شناخته و با توجه به کمبود متخصصان ورود آنها به دنیای حرفهای پذیرفته ش د. از طرفی با تغییر زندگی طبق ه ی متوس ط ب ه دلیل ت ورم بالای پ س از جنگ، بس یاری از زن ان ه م در خان ه و هم خ ارج از خانه ش روع ب ه کار کردند. عدم حضور مرد در خانه به دلیل افزایش س اعات کاری نیز موجب ش د تا بس یاری از کارهای خارج از خانه که تا آن زمان کارهایی مردانه محس وب می ش دند، در حیط هی وظایف زن ان قرار گی رد، مانند، پرداخت ه ا، خرید، رس یدگی ب ه کارهای خارج از من زل فرزندان .)Amir Ebrahimi, 2006 … .(رفتن به ادارات مختلف ودرای ـن ارتب اط، زنان ای ران را می توان در نحوه ی اس تفاده ازفضاه ای عموم ی به چند گروه تقسـیم نمود: یك دس ته شـاملزن ان خانواده ه ای سـنتی ک ه ب ه دلای ل فرهنگ ی مختل ف وتـ رس از فضـای عمومـی، حضـور ناچیـزی در این فضاها داش تهو جدی ترین حضور و مش ارکت آن ان در فضای عمومی، درقالبÈzµ·¼¹ È{ĊnjǍ ǯÌĀ€ÈÖ ǯÌǐÈĊĀÈĆ ǔÌǔǦ ĊNJnj ÜÈăÈĊ LjĈǥĀ ǂÌ Ûûǡ ÈąÕËĄǔÌǣÈĉ×ċÌ Ü×ÖǑÈýÌ ǶǔÈdžÓǒÈȔÌ ǔǦÈȖ ȸËÈdž ǍüÌçȇÈdžǍèăØ ǮĀ ĉËØȷ ĊĀĄÿèÈĉÌ DzȇÈ×ÕÈË×ÈÕĄǣ ץDzÔ ȔÌ ǔǦÈȖȸË ǦË Ċ ǣØȷÈzdžÉ ÜË ÈzÖnjnjôÈĊĀ ÕăÖ ÓĀ ×ËØãdzË Õ×ËĄĀ Ćǐ Ø ôǥĀ Únjǡ Ìǐ Ć ãǐË× ǭ ĈÌô Èץ DzÔ Ò ǍǡØǒ ă ąÖ Éǯ Ø dzÌÔ Ø NJÿô Ċ ĀĄÿè ĉÌ ÉĈÌDzȇ ×Õ ȔÌ ÉǔƸ ÈdžÜÌDzȇ ȔÕĄȷ ĊNJǍÛnjǡÈðǒ {ĊĀĄÿè ĉÌĈÌDzȇ ×Õ ȔÌ ǯÈĉ×ÌǍNJǣË ÈÖnjNJÛĈ âÜĄNJĀ ĆȅLjä ȔÌǔǦ {Ø÷ǕÕÈĆNJ ÜÕÈzȔÌǔǦÈȔÌNJ ÜĄȷ ÖnjǔÌĀ€ ÖÔ Ìǒ ȔËÕØ Ā ÖnjǔÌÿĈÈÖ njnjôÈĊĀ ǬČ ǒ {ÙØǒ ÕĄ ǡă þ Ǿ×ÈĊûèÈĆ ô ĊçǔÌĀ ȔÕĄȷÈȔǦ ă ÖǔĄ ǯ ØdzÌÔ ĊèÌÿNJǡËÈĉÌ ĈÈĆnjÓàÈ×Õ Ȗ óÿĀ ȔÌǔǦ Ȗ ȸË zÖ ǯÌLjǔ Ć çĀÌǡ Ċ ĀĄÿè ĉÌ Dzȇ ×Õ ȔÌ ǯץDzÔ ĉËØ ȷ ă ÌĈĄǔÌǐÈØć ǯ Ö njǔÌĀ€ ĊNJǍ ÛnjǡÈðǒ ĉÌ ĈÈâǍÓĀ Ć ǐ ×Ì LjǡË Ć ǐ Ì njǐ ×Õ ĆôÈĊüÌÔ ×Õ {ÖǔØȷÈĊĀ ąÌ njǑ džǍüÌçȇ ĉËØ ȷ ȔËĄǔÌǐ ĉÌĈÈȔÌNJ ÜĄȷ ĉËØȸǥǑ {â ûNJǠĀ ǂץ à Ć ǐ Ć çĀÌǡ ĉÌ Dzȇ Ö ǕÌǐ ÖÉ ǔÖȅNJçĀ ùÕ ÖnjNJ ÉÛĈ ĊǔÌǔǦ ǩǍǔÈýĄ Ü ĆNJ ÜÕÈzÖ ǯÌǐ ȔÌǔƸ džǍnjĀË Ìǐ ýËĄǒ ץDzÔ ĉÌ ÉĈÈâǍÓĀ ×Õ Ġ ȷØǾ þ ÛǍnjǍÿȇ ĉÌ ÉĈĄ÷üË ǦË ĉØ ÉǍøÈąØćȷ Ì ǐ Ć ô DŽ ÉüÌǾ ĉÌ Ĉ×ÌǞnjĈ ă Ì ÉDzȇ Ö ÉnjnjôÈĊĀ ǬČÉ ǒ ă ąÖ ǯ Õ×Ëă Ø ÉãǣØȹ ȖȸËÈzÖǔǦÌ ÉÜ ȔĄø ǧËă Ë× ÌDzȇ ØǍǠ Ûǒ ă âû Ûǒ ą×Ìǐ×Õ ĆǔÌǔǦ ă ĆǔËÕØĀ ă ąÕËÖǔ ȔÌ Ǯǔ Øć ǯ ĊNJǍ ÛnjǡÈðǒ ĉÌĈÈâǍÓĀ Ć ǐ Ċ ûǕÌÿǒ {ȔÌ ǔǦ âûNJǠĀ ĉÌ ĈÈâǍÓĀ ×Õ ÕĄ ǣ ץDzÔ ú ǍÿÓǒ ȔÌ ĈËĄǣ Ú óçüÌǐ ÈĆûǐÌȅĀÈØ ȷÈĊç ÜÈÈ{ØǣƸÈąăØ ø ÈzÖnjNJ ÛĈ Ć ǔËÕØĀ dž ǕØȵô Ë Ì ǐ Ċ NJÔ ă
ÈĉËØȷÈǬČ ǒÈ×ÕÈăÈĆNJ ǯËÕÈĆçĀÌǡÈăÈąÕËĄ ǔÌǣÈĉ×ċÌ Ü×ÖǑÈýÌ ǶǔÈÌ ǐ
ÈzÖnj ǯÌǐÈĊĀ ÈȔËØgÜÌÜËÈĆô ÈÖǔË÷ǕÕ ÈǦË ÈǭÈòǕǧĄüĄǖÖǕËÈȔÌǕÌĈÈdžǍüÌçȇ Èă ÈȔǦ ÈùČȅNJǔǦÈǩǍǔÈý×Ì ćǢÈĉÜË ÈǂÌÈĆNJÉ ÜÕLjǓË
ÈdžǍèăØ ǮĀÈÌ
ÈĊ ĈËØÿĈ È{Ċ ĀĄÿè ÈĉÌ Dzȇ Èă ÈĆ àØè È×Õ ÈȔÌ ǯץDzÔ ÈÖ ßȅĀ Èă
ÈĊÿg LjüÌǾÈăÈȖóÜ×Èdž Ǎÿô ÌÔÈùĄǯÈdžnjÜÈĉËLjȈÈÕ×ĄÈąÖ ǕÖǑÈĊĀÈĊèĄǔÈĆèÌÿNJǡËÈăÈĊǐÈĆ ô ÈĊÜÌǍÜÈȀËÖĈăØø ÈzÖ ǯÌǐĈËÈÌÈĊĀǐ ÈÌ
21907-2744684 ŠÅÁ„aÊ»Âƨ»µ|»€ËezȕĈăȒɡÈĊĀĄćȬĀÈùÖĀȅ¶ØɠĄßǺ
ÈĊ÷njĈØȇÈùØ NJnjô ÈĉÌ Ĉ×ÌǍçĀÈÌ ǐÈÌNJ ÜË×ÈþĈÈăÈąÖ ǯÈĠȷÌǕǦ×ËÈĠÉ ȷČȅǔË {ȔËØ÷ǕÕ ă ĉ×ǤÌǐˀÈÖnjǐÌǕÈĊĀÈÈץDzÔÈĉØć ǯÈĊĀĄÿèÈĉÌ ÉĈÌDzȇÈ×Õ ÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈĉÌĈÈĊø ǪȸăÈĊ Ü×ØȷÈĉÌnjLjĀÈØȷÈȖ ȸËØȷÌnjǐ zµ·¼»
ÀÃ
È×ÕÈĉØćǯÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈÌǐÈȔÌǔǦÈąǪȸăÈĊĀĄÿèÈĉÌĈÌDzȇÈĊȅǍLjãǒÈĊÜ×Øȷ
ȔËĄǔÌǐÈĉÌĈǦÌǍǔÈĆǐÈĠȸĄ÷ǠÜÌǑÈȔËǩǍĀ
ÈĉÌĈÈÞǣÌ ǯ È{ȔÌ ǔǦ ÈĉÌ ĈÈdžǕÕăÖÓĀ Èă ÈÌ ĈǦÌǍǔ ÈdžǣÌnj ǯ Èǩ Ǎǔ Èă
ÈȔËĄÉ ǒÈĊĀÈË×ÈȔÌÉ ǔǦÈĉÌ ĈǦÌǍǔÈÌ ǐÈ×ÌøǦÌ ÜÈăÈȋ ȇĄĀÈĊ ĀĄÿèÈĉÌ ĈÌDzȇ zÕĄÿǔÈĉÖnjǐÈĆNJ ÜÕȶØȸĄßǒÈȋLjä ȳǵȭÓǺÈȔă×Èȅȷ
ÈğĄǔÈǦËÈȋǍȅÓǒÈÕØóǕă×È{ǭĈăǪȹÈȀËÖĈËÈăÈğĄdzĄĀÈdžǍĈÌĀÈĆǐÈÌnjǐ
ÈȖȸÖǐÈzdž ÜËÈĊûǍûÓǒȅĊȄǍàĄǒÈǩǍǔÈȋǍȅÓǒÈǬă×ÈăÈĊ ÿô ÈăÈĊj ȄǍô È{ǭĈăǪȹÈĊûàËÈþǍĈÌȄĀÈdžǣÌnj ǯÈăÈȂǍàĄǒÈĆǐÈËÖNJǐËÈ×ÕÈĆô ÈĊ njçĀ ÈăÈąÖ ǯÈĆNJǣËÕØȹÈĊĀĄÿèÈĉÌDzȇÈ×ÕÈȔÌǔǦÈĉÌĈÈdžǕÕăÖÓĀÈăÈÌĈǦÌǍǔ ÈĊĀĄÿèÈĉÌDzȇÈdž ǍȅȇĄĀÈØȷÈØǓĄĀÈȂ ûNJǠĀÈúĀËĄèÈĉÈĆ ãǐË×ÈÚlj Ü È×ÕÈzdž ÜËÈĆNJȇØø È×ËØ ȈÈĊ Ü×ØȷÈÕץĀÈȔÌ ǔǦÈĉÌ ĈǦÌǍǔÈÌÉ ǐÈĉ×ÌøǦÌ ÜÈ×Õ Èzdž ÜËÈąÖǯÈąÕÌȄNJ ÜËÈĊǔËÖǍĀÈǬă×ÈǦËÈĉÕץ ĀÈĉÈĆ çüÌãĀÈǭ Ǡǐ ÈăÈąÖĈÌ ǮĀÈ{ĆĀÌnj ǮÜØȹÈǭĈăǪȹÈȖȸËÈ×ÕÈǂÌèČäËÈĉ×ăƸÕØ ø È×Ëǩ ȷË ÈĉÌĈ×ÌǍçĀÈǭǞnj ÜÈdž ćǡÈ×ÕÈĆĀÌnj ǮÜØȹÈzdž ÜËÈąÕĄȷÈĆ LjÔÌßĀ Èĉ×ÌĀƸÈĉÈĆçĀÌǡÈăÕÈĉ×ÌøǦÌ ÜÈÌǐÈáÌ Ljǒ×ËÈ×ÕÈȋȇĄĀÈĊÉ ĀĄÿèÈĉÌ Dzȇ ÈÌĈÌDzȇÈǦËÈòǕØĈÈ×ÕÈĆǔÌø ËÖǡÈǂץ àÈĆǐÈăÈþǍǶnjǒÈȔÌǔǦÈĉÌ ĈǦÌǍǔÈÌ ǐ ÈץDzÔÈÌǐÈØ÷ ǮĈăǪȹÈâÉ ÜĄǒÈĆLjÔÌßĀÈăÈąÖĈÌ ǮĀÈzÖǔËÈąÖ ǯÈĞ ØãĀ ÈȔÌøÖnjnjôÈąÕÌȄNJ ÜËÈÌǐÈĄ÷NJȄø Èǩ ǍǔÈăÈĆ NJȄĈÈăÈǦă×ÈȂ ûNJǠĀÈǂÌèÌ ÜÈ×Õ ÈǬă×ÈăÕÈĆ ǐÈǂÌèČäËÈȖ ȸËÈú ǍûÓǒÈzdž ÜËÈĆ NJȇØø Èǂץ àÈÌ DzȇÈǦË ÈÌǐÈÌĈÈĆLjÔÌßĀÈăÈǂËÖĈÌ ǮĀÈĆ ô ÈǂץàÈȖȸÖǐÈ{dž ÜËÈąÖ ǯÈýÌ ǞǔË ÈĆĀÌnj ǮÜØȹÈǂÌèČäËÈăÈËĄNJÓĀÈúǍûÓǒ€ÈĊȄǍô ÈúǍûÓǒÈǦËÈĉØǍøÈąØćȷ È×ËǩȇËÈýØǔÈǦËÈąÕÌȄNJ ÜËÈÌ ǐÈĊȄǍàĄǒÈ×ÌĀƸ€ÈĊ ÿô Èúj ǍûÓǒÈǦËÈąÕÌȄNJ ÜËÈÌ ǐ ÈĉÈĆçĀÌǡÈzdž ÜËÈĆNJȇØø È×ËØȈÈúǍûÓǒÈăÈĆǕǩǞǒÈÕץ ĀÈExcelÈăÈSPSS Èdž Ǯćȷ ÈȔÌNJ ÜĄȷ ÈǦË ÈȔÌøÖnjnjôÈąÕÌȄNJ ÜË È{ǭ ĈăǪȹ ÈȖ ȸË È×Õ Èĉ×Ì ĀƸ ÈĆçĀÌǡÈØ ĈÈ×ÕÈĆ ǔĄÿǔÈþ ǞÔÈzÖnjNJ ÛĈÈǭ ǒƸÈăÈǀƸÈñ×Ì ǑÈăÈȔË×ÕÌ Ā ¿¾¾{Öà×Õ ÇÃÈȔÌnjǍÿäËÈÒãÜÈÌǐÈÙËăÕÈùăÖǡÈĆǐÈÕÌnjNJÜËÈÌǐÈĉ×ÌĀƸ
ÈÕËØȇËÈȖȲȷÈĆĀÌnjǮÜØȹÈÕÖèÈÀ¾¾džǕÌćǔÈ×ÕÈĆô ÈÈąÕĄȷÈÌDzȇÈØĈ×ÕÈĆǔĄÿǔ zdžÜËÈąÖǯÈæȸǦĄǒ
26
4- محدوده مورد مطالعه
4-1-بوستان بهشت مادران
بوس تان بهش ت م ادران ک ه در س ال ۱۳87 ب رای اس تفاده بانوان افتتاح ش ده و یکی از پنج بوس تان ویژهی بانوان در س طح ته ران اس ت، با مس احت تقریبی 20 هکت ار در منطقه س ه تهران ق رار گرفت ه و توس ط بزرگ راه حقان ی در غ رب، بزرگ راه رس الت در جنوب، خیابان کاویان غربی در ش مال و بافت مس کونی محلهی س یدخندان در ش رق مح دود شده اس ت. ای ن مجموع ه دارای امکاناتی همچون خانه فرهنگ حوراء ش امل کلاس های آموزشی متن وع، س الن چندمنظـوره ورزش ی از قبیل کلاس های آموزش ی والیب ال، بس کتبال، فوتس ال، ایروبیک و … ، خانه س لامت مادر که برگزارکننده کلاس های آموزش ی س بزیکاری در منزل، گیاهان آپارتمان ی و فضای سـبز عمودی میباش د. همچنین دارای زمین ب ازی ک ودکان، زمی ن اس کیت، ایس تگاه روزنامهخوان ی، رم پ معلولین، بوفه و فستفود، دستگاههای ورزشی، آلاچیق، وسایل ورزش ی کودکان، کتابخانه، خانه اسباببازی کودکان و … بوده و با فرض ایفای نقش منطقه ای راهاندازی شده است.

تصویر3- موقعیت بوستان بهشت مادران.
4-2- پارک آب و آتش
ای ن پ ارک در مجاورت پ ارک جنگلی طالقانی و در منطقه س ه ش هرداری تهران قرار داش ته و درس ال ۱۳88 افتتاح شده اس ت .ای ن پ ارک ب ا مس احت 2۴000 مترمرب ع دارای امکانات ی مانن د آلاچیقه ای متع دد مش رف ب ه مناظ ر تپه ه ای عباس آب اد، پل ابریش م، لان ه کبوتر، کالس که رانی، آبنما، برج آتش، محیط س بز ،بوف ه، فان وس دریای ی ب ا قابلی ت بالارفت ن و تماش ای مناظ ر ،آمفی تئاتر روباز و آموزش اسبسواری می باشد. همچنین داستان حضرت ابراهیم در هفت پرده، پیرامون مرکز بوس تان تعبیه ش ده ک ه نق ال در آن جای گاه بـه پرده خوان ی میپ ردازد. از ویژگی ه ای منحص ر بف رد ای ن مجموعه، کناره م ق راردادن چه ار عنصر آب ،آت ش، خ ا ک و ب اد می باش د. ای ن پارک در ح ال گس ترش بوده و درح ال تبدیلش دن ب ه قط ب تفریح ی ته ران اس ت و درس طحمنطقه ای و فرامنطقه ای ایفای نقش میکند .

تصویر4- موقعیت پارک آب و آتش.
5 – یافته های تحقیق
جهت بررسی میزان پاسخگویی این دو پارک به نیازهای زنان ،معیاره ای فض ای عموم ی موف ق و س ازگار ب ا نیازه ای زن ان، در هریک از پارکها سنجیده شده است، که به تعدادی از مهم ترین آنها پرداخته می شود.
دسترس ی: نتایج نش ان میدهد که۳7% افراد، بصورت پیاده ب ه بوس تان بهش ت مـادران مراجع ه میکنن د درحالیک ه می زان مراجع ه پی اده به پارک آب و آتش، تنها 7% اس ت. همچنین57% مراجعهکنندگان به بوس تان بهشتمادران، زمانی حدود ۱5 تا ۳0 دقیق ه را بـرای رس یدن صرف میکنن د درحالیک ه ۴۳% از کاربران پ ارک آب و آت ش بی ش از۳0 دقیق ه زم ان صرف رس یدن به مکان می نماینـد. ای ن نتای ج دسترس ی مناس بتر پی اده ب ه بوس تان بهشت مادران و تاحدی عملکرد محلی آن را نشان می دهد.
فعالی ت انتخاب ی و اجتماع ی: گروه ه ای س نی مختل ف ،اس تفاده های متفاوتی از دو فضا دارند. به عنوان مثال گروه سنی زی ر ۱8س ال و ۱8ت ا۳0 س ال، بیش ترین فعالی ت خود در بوس تان بهش تمادران را ورزش، فعالی ت جس مانی و پی ادهروی ثب ت کرده اند. گروه س نی۳0 تا50 س ال، گفتگوکردن و پیاده روی و گروه بالای 65 سال نیز فعالیت خود را گفتگوکردن اعلام نمودهاند. اما در پارک آب و آتش، گروه س نی زیر ۱8س ال و ۱8 تا۳0 سال فعالیت غالب خود را ملاقات با دوس تان ثبت نموده و گروههای س نی۳0 ت ا50 س ال و 50 تا 65 س ال نی ز، گفتگوکردن را فعالی ت خود اعلام کردهان د. بدینترتی ب به نظر میرس د گروه های س نی جوانتر در بوستان بهشت مادران، بیشتر به فعالیت های ورزشی و جسمانی مرب وط به س لامت زنان می پردازند ک ه در عین حال از باب تامین س لامت، میتوان د فعالیت ی ب ا ماهی ت ض روری نی ز تلق ی ش ود ،درحال ی ک ه همی ن گروه در پ ارک آب و آتش، بیش تر فعالیت هایاجتماعی مانند گفتگو و ملاقات با دوستان را ثبت کرده اند.
27
بررسی تطبیقی فضاهای عمومی ویژه زنان با فضاهای عمومی شهری در میزان پاسخگویی به نیازهای بانوانجدول 4- بررسی معیارهای فضای عمومی موفق در سازگاری با نیازهای زنان.

اجتماع پذیری: نتایج نش ان می دهد بیشتر مراجعه کنندگانب ه بوس تان بهش ت مادران، چندروز در م اه به این فض ا مراجعهک رده) ۱7% ه رروز ،2۹% چندروز در هفت ه و ۳۳% چندروز در ماه( و بی ن دو تا س ه س اعت را در فض ا می مانند در حالی ک ه ا کثریت کارب ران پ ارک آب و آتش)5۱%(، چندروز در س ال از فضا اس تفاده می کنن د. ب ا توجه ب ه نقش منطق ه ای و فرامنطق ه ای دو فضای عمومی با تا کید بر مس احت دو پارک، می توان اینگونه اس تنباط ک رد ک ه تف اوت در موقعی ت قرارگی ری دو فضا موج ب تفاوت در می زان و نح وه ی اسـتفاده از آنه ا شده اس ت. قرارگیری بوس تان بهش ت م ادران در ج وار بافت مس کونی محله ی س ید خندان و محله ی نیلوفر، تاثیر زیادی در نحوه استفاده ی از این فضا دارد .ب ه نظ ر می رس د ک ه بوس تان بهش ت م ادران بیش تر در مقیاس محل ی و ناحی ه ای عم ل کرده و اس تفاده کنندگان از ای ن فضا به دلی ل نزدیک ی به پارک و اس تفاده از امکانات ب ه این فضا مراجعه می کنند .۳2% اس تفاده کنندگان از بوستان بهشت مادران عنوان کرده اند که پارکی نزدیک تر از بوستان بهشت مادران به آنها



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

پاسخ دهید