صفحات 8۱ – ۹08۱نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره ۲0

شماره ۱ بهار ۱۳۹۴

تحلیل شکاف میان برنامه ریزی و مدیریت اجرای اسکان در برنامه های گردشگری شهری
مورد مطالعه: طرح ایجاد و بهسازی اقامت زائران در شهر مشهد

بهناز امین زاده*1، علی آسوده2
۱ دانشیار دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
۲ کارشناس ارشد مدیریت شهری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: ۲8/8/۹۲، تاریخ پذیرش نهایی: ۲۳/۱۱/۹۳(
چکیده
موضوع اس کان گردش گران، خصوصاً در ش هرهایی که به عنوان مقاصد پرجاذبه گردشگری شناخته میش وند، همواره چالش هایی را برای مدیریت ش هری ایجاد کرده اس ت لذا ضروریس ت تا به عنوان بخشی از نظام برنامه ریزی شهری، در عمل بررسی شود. هدف از این تحقیق، ارائه تحلیلی از شکاف می ان برنامه ری زی و مدیری ت اج رای برنامه های اس کان گردش گری اس ت که بطور خاص به بررس ی ط رح ”ایجاد و بهس ازی مکان های مناس ب برای اقامت زائ ران کم درآمد در مشـهد“ میپردازد. این ط رح از س ال ۱۳88 در منطق ه ثام ن به مرحل ه اجرا درآمده اسـت. مطالعه حاضر با اس تفاده از روش بازبینی پیرس، اجرای این طرح را در یک دوره سه ساله بررسی می کند تا تحلیلی از عوامل نا کارآمدی آن ارائ ه ده د. یافتههای تحقیق نش ان می دهد پیمایش و تحلیل نا کافی مولفههای کلیدی توس ط برنامهری زان، پیش بینی نادرس ت برنامهریزان و آ گاهی اندک آنه ا از تجارب عملی، مدیریت راهبردی نا کارآمد و انحراف از طرح، عدم تعهد مدیریت های طرح به اجرای طرح، و عدم جذب سرمایه گذاری بخ ش خصوصی، از عوامل مهم ش کاف می ان برنامهریزی و اجرای طرح مذکور میباش ند که موجب کندی و در نهایت تعلیق طرح شده است.
واژه های کلیدی
برنامه ریزی گردشگری، مدیریت اجرا، اسکان، سنجش طرح .

.E-mail: bgohar@ut.ac.ir ،0۲۱-66۴6۱50۴ :نویسنده مسئول: تلفن: 66۴۱۴8۴۱-0۲۱ ، نمابر*
82

مقدمه

برنام ه ریـزی، بعن وان ی ک اص ل جام ع در توس عه ه ر برنامه گردش گری در س طوح محل ی، مل ی و منطق های ام ری پذیرفت ه شـده اسـت)WTO, 1994; Inskeep, 1991(، مش روط ب ر آنک ه گامه ای مرب وط به اج را در فرآیند برنامهریزی در نظر گرفته ش ود و برنامـه عملیاتـی بـرای ایـن منظـور تهیـه گـردد)Gunn, 2002; Inskeep,1991(. ا گرچ ه ای دهآل برنامهری زان آنس ت ک ه برنام ه ب ه هم ان صورت ی کـه برنامهری زی ش ده، م ورد اج را ق رار بگیرد ،ام ا در عم ل ب ا چالشه ای متع ددی مواج ه می ش وند و لاج رم ناچار میش وند بین ای ده آلهای برنامه و عملیات ی بودن برنامه ، تصمیمگیـری نماینـد)Burns, 2004, 27(. چنی ن وضعیت ی، در صورتی که کنترل شده نباشد، می تواند برنامه را از اهداف خود دور کند و یا آنکه سبب اجرای برنامهای شود که با شرایط واقعی محیط تطابق ندارد. در هر دو صورت، نتیجه، نا کارآمدی و عدم موفقیت اجرای برنامه را به دنبال دارد و به شکس ت برنامه منجر می ش ود . علیرغ م مطالعات ی که در زمینه برنامهری زی و مدیریت اجرای برنامه ه ای گردش گری بـه ط ور جدا گان ه وج ود دارد، رابطه بین ای ن دو، کمت ر در فرآیند برنامه ها مورد توجه بوده اس ت، به گفته پیرس“ برنامهری زی گردش گری بیش تر ب ر روی تهی ه برنامه ه ا و اج رای آغازی ن برنامهه ا تمرک ز دارد و توج ه ان دک ی ا بی توجه ی نسبت به آنچه که متعاقباً رخ میدهد، صورت میگیرد“)Pearce, 191 ,2000(. اقام ت۱ گردش گر، یک ی از اج زای مه م برنامهه ای گردش گری اس ت. بس یاری از محقق ان از جمل ه هال ووی2، م ک اینت اش و گلدنر۳، و س ینکلر و اس تبلر۴ بر این موض وع تا کید دارند ک ه خدم ات اس کان و پذیرای ی در صنع ت گردش گری یک ی از پیچیدهتری ن و پویاتری ن بخشه ای این صنعت اس ت)کاظمی ،۱۳85، 75(. اهمیـت موض وع برنامهری زی و مدیری ت اس کان در برنامهه ای گردش گری را می توان در این عب ارت خلاصه نمود که سازمان جهانی گردشگری5، مسافری را گردشگر محسوب میکند ک ه حداقل یک ش ب در مقص دی که از آن دیـدن میکند، اقامت داشـته باشـد. همچنین کوپر و همکاران)Cooper, et al., 2005(، نق ش امکانات اقامتی در محصولات گردش گری را در قالب روابط دو جانب ه میان امکانات اقامتی ب ا هریک از مقاصد قبلی و بعدی س فر، مقام ات محل ی، محی ط محل ی، جاذب ه ه ا و آژانس ه ای مسافرتی و تورگردان ها در نظر میگیرند .
اقامت گاه ارزان قیم ت در ش هر مش هد، مهم تری ن اولوی ت گردش گرانی اس ت ک ه عمدت اً زائ ران ح رم مطه ر ام ام رض ا )ع( می باش ند و ب ه لح اظ اقتص ادی در گ روه اف راد ک م درآم د6 ق رار میگیرن د. ع دم تطاب ق ظرفی ت موج ود اس کان ارزان قیم ت ب ا نیازهای جمعیت روزافزون زائران کم درآمد، موجب ش ده که این موض وع ب ه عنوان یکی از چالش های پیش روی مدیریت ش هری مشهد و بویژه شهرداری منطقه ثامن مطرح شود. به همین دلیل مدیری ت ش هری منطق ه ثام ن، اج رای ط رح ”ایجاد و بهس ازی مکان های مناس ب برای اقامت زائران کم درآمد در مش هد“، را از سال ۱۳88 در دستور کار قرار داد، اما این طرح پس از گذشت سه س ال از اج رای آن، به حالت تعلیق درآمده اس ت. در این تحقیق تلاش میش ود تا سه س وال اصلی مورد بررس ی قرارگیرد: نخست ،مولفه های مناس ب بازبینی برنامههای گردش گری ب ا هدف ارائه تحلیلی از ش کاف میان برنامه ریزی و اجرا کدام ها هس تند؟ دوم ،ب ه چ ه می زان اقدام ات پیش نهادی ط رح اس کان ارزان قیم ت زائرین در قالب فعالیتهای برنامهریزی ش ده آن طی دوره زمانی س ه س اله ۱۳۹۱-۱۳88 به اجرا درآمده است؟ و سوم، چه موانعی سبب نا کارآمدی و عدم اجرای طرح شده است؟
4434001854503

در جه ت پاس خ ب ه س والات ف وق، محت وای کل ی ط رح و اقدام ات اجرای ی ایج اد و بهس ازی مکان ه ای مناس ب ب رای اقامت زائران کم درآمد در ش هر مشهد مورد بررسی قرار می گیرد .در ای ن طرح، زائران کم درآمد به کس انی اطلاق ش ده اس ت که محل اس کان آنه ا در اما کن عموم ی، کمپ ه ا، مهمان پذیرها و منازل ش خصی اجاره ای می باش د و مقصود از مکان های اقامتی ارزان قیم ت برای اقامت زائران کم درآمد، مکان هایی به منظور تامین تخت های ارزان قیمت اس ت.
شکاف میان برنامه ریزی و مدیریت اجرا در برنامه های گردشگری شهری
برنامهری زی گردش گری در تعری ف وس یع خ ود، س ازماندهی آین ده ب رای دس تیابی ب ه اه داف مش خص گردش گری اس ت )Inskeep,1991(. اج را نیـز بص ورت لفظ ی، انج ام ی ک برنام ه ب رای تحقق بخش یدن به اهداف برنامه اس ت. م روری بر ادبیات گردش گری ش هری نش ان میده د ک ه جنبهه ای مختل ف برنامه ری زی گردش گری و ارائ ه مدله ا و فرآینده ای برنامههایگردش گری از ده ه ۱۹۹0 ب ه بع د م ورد توج ه محققان ق رار گرفتهاسـت و افراد بسـیاری به این حـوزه پرداخته انـد)Inskeep, 1991; Cooper et al, 2005; WTO, 1994; Pearce, 2000 ;Gunn, 2002; Burns, 2004(. در زمین ه اج رای برنامه ه ای گردش گری و موان ع و مش کلات اجرای ی آنه ا، تحقیقات محدودی وج ود دارد. با این حال تحقیقات انجام ش ده نش ان می دهد عدم مشارکت اجتماع محلـی)Tosun & Jenkins, 1990; Ioannides, 1995(، پیش بین ی نادرسـت در زمینه کنترل اسـتفاده از زمین)Cooper et al, 2005(، فقـدان منابع مالـی برای اجرای برنامه های گردشـگری)Inskeep, 1991( و وج ود مولفههـای غیرقاب ل کنت رل در ش رایط در ح ال تغییـر )Inskeep,1991; WTO,1994(، از عل ل اصل ی نا کارآم دی برنامه های گردش گری هس تند. به نظر میرسد میان برنامه ریزی گردش گری و مدیری ت اجـرای آن ش کافی وجود دارد ک ه در عمل بس یاری از برنامهه ای گردش گری ش هری را ب ا شکس ت و یا عدم کارایی مناس ب روبرو می سازد. از نظر سازمان جهانی گردشگری“ لازم اس ت طرح های توسعه گردشگری حین و پس از اجرا ارزیابی گردند تا از تحقق اهداف و دستیابی به سیاست های توصیه شده ،اطمینان حاصل گردد“)WTO, 1994, 16(. به عبارت دیگر نیاز به رویکردی در برنامه های گردش گری اس ت که در آن برنامهریزی و فرآیندهای اجرایی با یکدیگر تلفیق شوند .
.
ریزی

برنامه

پایه

ترکیبی

مدل

1
تصویر

.

ریزی

برنامه

پایه

ترکیبی

مدل



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

پاسخ دهید