-516038214359

صفحات ۹۱ – ۱00۹۱نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره 20 شماره ۱ بهار ۱۳۹۴
102438211653

ارزیابی عوامل موثر در ارتقای کیفیت گردش پیاده در داخل و خارج مرا کز خرید شهری
مطالعۀ موردی: مجتمع تجاری کردستان- سنندج

بختیار بهرامی*1، آرش خسروی2
۱استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
2 کارشناس ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سنندج، ایران.
) تاریخ دریافت مقاله: ۱۴/7/۹۳، تاریخ پذیرش نهایی مقاله: 2۳/۱۱/۹۳(
چکیده
این مقاله به دستهبندی میزان و مکانیسم تاثیر عواملی میپردازد که بر کیفیت و مطلوبیت تجربه گردش پیاده و پرسهزنی در مرا کز خرید و پاساژهای شهری موثر هستند. از اینرو، با بررسی ادبیات موضوع ،این موارد در 6 عامل فضایی- اجتماعی؛ جذابیت، راحتی و آسودگی، احساس امنیت، دسترسی و نفوذپذیری، جهتیابی و خوانایی و تعاملات اجتماعی دستهبندی میشوند. در مطالعه نمونه موردی ، دادههای مرتبط با این عوامل، با روشهای ترکیبی گردآوری میشود و در آخر با کمک نرمافزار SPSS، تفسیر نتایج به صورت مستدلتر ارائه میشود. در این راستا، بین ۱۱0 نفر پرسشنامه توزیع میشود ،با برخی از آنان مصاحبه عمیق میشود و همزمان قرارگاههای رفتاری و مسیرهای حرکتی از طریق برداشت نقشههای رفتاری، پیگردی )ترا کینگ( و یادداشتبرداری روزانه و عکاسی مشخص میشوند . یافتههای مقاله عنوان میکند که در چنین مرا کز خرید درون شهری، طراحی مجموعهای همساز از سازمان فضایی )فرم( و رویدادهای متناسب با رفتار پرسه زنها، میتواند در ارتقای کیفیت فضایی ، اجتماعپذیری و نیز کارکرد اقتصادی آنها در آینده موثر باشد و اساساً نمیتوان بدون توجه به رفتارهای پرسه زنها به طراحی و سازماندهی فضایی به ویژه پوسته خارجی آنها پرداخت.
واژههای کلیدی
مرکز خرید شهری، پاساژ، پرسه زنی فعال، گردش پیاده، سازمان دهی فضایی .

.E-mail: [email protected] ،087۳-۳662۹6۳ :نویسنده مسئول: تلفن: ۳662۹65-087۳ ، نمابر*
که فعالیتهای اختیاری همپوشان آمیخته با گردش پیاده را تحت تاثیر قرار میدهند. این فعالیتها از خوردن و آشامیدن تا ایستادن و نگاه کردن و برقراری تماسهای اجتماعی متنوع است.
از ای ن رو، پرس ش پژوه ش ح ول دو مقول ه فضایی )ف رم مرکز خری د( و رفتاری )پرس ه زنی و فعالیتهای مرتب ط با آن( به عنوان ی ک مقول ه همب ودی )فضای ی- رفت اری( از این قرار اس ت؛ مرا کز خرید و پاس اژهای ش هری، چگونه و از طریق چه مکانیسم )های( فرم ی و س ازمان دهی عناص ر کالب دی، می توانن د از رفتاره ای مرتب ط با پرس ه زنی و گردش پی اده کارب ران در فضاهای داخلی و پوسته خارجی خود حمایت کنند؟2. مبانی نظری و پیشینۀ موضوع
2. 1. از گردش برای خرید تا گردش برای گردشبیش تر پژوهشها در مورد تعامل جامعه و پرس هزنی به نوش تۀ والت ر بنجامی ن اش اره دارن د؛ او پرس هزن را محص ول ش هر م درن میداند که از قدم زدن بدون عجله در خیابانهای شهر لذت میبرد و تفـرج بدون هـدف بالاترین آرزوی اوسـت )Benjamin, 2003(. در این مطالعات، گذرگاههای شهری مأوای پرسهزن بود، اما به تدریج با ظهور پاس اژها و مرا کز خرید، ش یوهای نو از پرسهزنی در این فضا ، بیاعتنا به کالاها و اجناس متولد شد )کاظمی و رضایی ،۱۳86، ۱۴(. رویکرده ای جامعهشناسـانه و رفتارشناس انه از پدیده پاس اژ برای افزودن مفاهیم مدرنی چون “پرس هزنی فعال، گردش بدون هدف خری د، هنر لذت بردن، س یاحت و هنر زندگ ی روزمره، لذت بردن از مناظر زنده” به دامنه پرسـ هزنی بهره برده اسـت)Benjamin, 2003; -Smith, 2001; Fisk, 2000; Ferguson & Priscilla, 1994; Tester,1994;(. مفاهیمی که به ندرت در دستور کار طراحان قرار گرفته است؛ چرا که دنیای معماری غالباً روی پاسخگویی به خواستههای اقتص ادی صاحب ان ای ن مرا ک ز تمرکز دارد ت ا چنی ن مفاهیمی. در راستای تبدیل محدود و مشروط مرا کز خرید به فضاهای عمومی ،پیش نهاد میش ود از خلال و دریچه پرس هزنی و گ ردش کاربران به مقول ه مرکز خرید نگریس ت؛ مفهومی کلیدی کـه در ایران به ندرت
-451420235983

۹۳
ارزیابی عوامل موثر در ارتقای کیفیت گردش پیاده در داخل و خارج مرا کز خرید شهری
به کار گرفته ش ده اسـت )کاظمی و رضایی ،۳۱86،2(. گرچه برخی از نوشتهها، پرسهزن را فردی منفعل و تحت تاثیر اقتصاد کالایی و جامعه مصرفی میدانند، اما در دیدگاه مقاله، پرس هزن فردی موثر در تولی د و مص رف فضا و خالق تعام لات، رویداده ا و روابط جدید اس ت )Fisk, 2000(. در ده ۀ ۱۹50، گریگ وری اس تون،”گردش “در مرا کـز خریـد را در طیفـی از خریـد صرف تا خرید تفریحـی قرار داد )Stone, 1954, 37( و در دهۀ ۱۹70 و ۱۹80، چندمنظوره بودن مرا کز خری د و اف رادی که نه تنها برای خرید بلکه برای تفریح و پرس هزنی راه ی آنجا میش وند، مورد توجه ق رار گرف ت )Eppli & Benjamin, 9 ,1994(. در همی ن ب ازۀ زمانـی، انتق ادات بس یاری از مرا ک ز خرید آمریکای ی به دلیل تمای ل طراحان آنها به درنظ ر گرفتن مرکز خرید ب ه عن وان یک عنصر جدا نس بت ب ه محیطهای ش هری و کاربران آنهـا صـورت گرفـت )Robertson, 1993, 361( و تحقیق ات، اهمیت ورودیه ای مرا ک ز خرید و ل زوم توجه به طراحی مس یرهای اصلی ارتباط مرا کز خرید با خارج را نشـان میدادند )Delisle, 2005, 67(. یکی از گرایشهایی که در طول سالهای ۱۹۹0 مورد توجه بسیاری قرار گرفت، پیدایش س رگرمی و وس ایل تفریح ی در مرا کز خرید بود ک ه به عن وان یک پدی دۀ مکمل گ ردش کاربران در طی س الهای اخیر بسـیار پرطرفدار شده اسـت )Haynes & Talpade, 1996, 31(. در مطالع ه ۱200 نف ر در 6 مرک ز خرید در آمری کا، بازدید از مکانهای خری د ب دون قص د خری د هم راه ب ا ن گاه ک ردن ب ه کالاه ا ب رای هدفگذاری جهت خرید در آینده ،62 درصد کل بازدیدها و سفرها و گردشهـا را تشـکیل میدادنـد )Bloch et al., 1991(. در مطالع ۀ دیگ ر ،۴0 درصد مصاحبه ش وندگان گفتهاند ک ه هیچ پولی در مرکز خریـد خرج نمیکننـد و آمدهاند که از مکان لذت ببرند )Houssay-Holzschuch & Teppo, 2009(. ب ا توجه به مطالعاتی که روی رفتار پی اده در داخ ل و خارج مکانه ای خرید تمرکز داش تهاند، به نظر میرس د که س ازماندهندگان، طراحان و برنامهری زان مرا کز خرید میتوانن د ب ا انعطافپذی ری بیش تر در چیدم ان فضایـی، ام کان قویت ری را ب رای ب روز فعالیته ای اختی اری )مانن د تعام لات در راهروه ا و تقاطعه ا( و تحقق رویدادها برای افراد پیاده و پرس ه زن در نظـر بگیرنـد)Zacharias et al., 2005; Zacharias, 2001, 1993( .

تصویر1- سیر تحول مفهوم نظری گردش کاربران و پرسه زنی در مرا کز خرید و پاساژها.
۹۲
856318-19656

نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره ۲0 شماره ۱ بهار ۱۳۹۴

مقدمه

03549670

کارب ران مرا ک ز خری د و پاس اژها، طیفه ای متنوع ی ش امل مغ ازهداران، خری داران و نی ز پرس هزنان۱ هس تند. در می ان آنه ا ،پرس هزنان ب ه گونهای متف اوت از بقیـه، به مصرف و تولی د فضا نه به رهوری ص رف از خدم ات کالایی ای ن مرا ک ز میپردازند )کاظمی و رضای ی ،۱۳86، ۴(. رفتاره ای آن ان ب ه دلی ل دوری از جری ان س واره و درص ورت ام کان پی ادهروی ام ن و مفرح، ش امل نوعی از تجرب ۀ فضای ی میگردد ک ه لزومأ منته ی به خرید نمیش ود )An-ning Dorson et al., 2012; Michon et al., 2008; Ahmed et al., 2007; Smith, 2001; Fisk, 2000; Lorch & Smith, 1993(. مطالع ات نشـان میدهد ک ه افراد با هـدف خرید، ب ا طی کمترین مس یر، از فضاه ای پیاده مرا کز خرید اسـتفاده میکنن د )Spilkova & Hochel, 2008,444(. ای ن درحالیس ت ک ه مش اهدات نش ان میدهد برای پرس ه زنها )بدون هدف صرفاً خری د(، پیادهروی در پاس اژهای ش هری ادام ۀ پرس ه زنی و گ ردش خیابانی اس ت. این افراد در میان طیف وس یع اس تفادهکنندگان از مرا کز خرید شهری ،درصـد قابـل توجهـی را بـه خـود اختصـاص میدهنـد )Houssay-Holzschuch & Teppo, 2009; Haynes & talpade, 1996; Bloch et al., 1991(. پاساژها و مرا کزخرید درون شهری میتوانند با تدابیری در س ازماندهی فضای ی عناصر داخلی و بیرونی خود، پاس خگوی رفتارهای این دسته از کاربران باشند. به عنوان مثال، به طور کلی وجود مسیرهای پیاده جذاب در این مرا کز میتواند در درک کاربران از فضا به عنوان یک فضای عمومی موثر باشـد)Oppewal & Tim-mermans, 1999, 59(. همچنین به طور خاص، وجود فعالیتهای همپوشان اختیاری۲ در مقیاس تجربۀ خیابان، طبقه همکف و نیز راهروها و تقاطعها، میتواند کیفیت گردش کاربران را در این فضاها ارتقا بخشد)Zacharias et al., 2005; Zacharias, 2001, 1993(. سایر مطالعات و نیز بررس یهای نمونۀ موردی این مقاله نشان میدهد که اولویت دادن صرف به موارد و ایده آلهای صاحبان مرا کز خرید ،موج ب کاه ش پتانس یل و ام کان ب روز فعالیته ای اختی اری در هن گام گردشه ای بدون ه دف خرید در فضا میش ود. چنین به نظ ر میرس د که ب الا رفتن کیفیت گ ردش با اه داف غیرتجاری در پاس اژها و مرا کز خرید )درکنار اهداف اقتصادی، امنیتی و نگهداری ای ن مرا ک ز(، میتوان د کارک رد ای ن فضاه ا را ب ه عن وان مکانه ای شبهعمومی به مکانهای عمومی شهری نزدیکتر نماید.
1. روش پژوهش
ای ن مقال ه از روش های کیفی و کمی برای تولید داده های خ ود به ره می ب رد. نخس ت، مس ئلۀ گ ردش و پرس ه زنی کارب ران و مفاهی م فضای ی- اجتماعی متعدد و موثر ب ر کیفیت آن در فضاه ای ش به عمومی و مرا ک ز خری د بررس ی می ش ود و س پس، ب ا دس ته بندی این عوام ل ب ه معیارهای ش ش گانه ،پژوه ش در مس یر مطالع ه و ارزیاب ی در م ورد مطالعات ی خ ود ق رار می گی رد. در بررس ی نمون ۀ م وردی ب ه ترتی ب زی ر عم ل شده است:
۱. مشـاهده مس تقیم: برداش ت لیس ت فعالیت ه ای اولی ه ،یادداش ت برداری روزانه۳ و عکاسی از رویدادها در فضا، شناسایی اولی ه نق اط اجتماع پذی ر و برداش ت رفتارها، تعقی ب اتفاقی افراد پیاده به روش پی گردی۴ در فضاها؛
۲. تحلیل های اولیه روی داده های میدان تحقیق درراس تای معیاره ای ش ش گان ه ب رای تنظی م پرس ش نامه ب ر اس اس ای ن عوام ل )جذابی ت، جه ت یاب ی، احس اس امنی ت، دسترس ی ،امکانات راحتی و تعاملات اجتماعی(؛
۳. شناس ایی دقیق ت ر نق اط اجتماعپذیر و برداش ت هدفمند رفتارها؛
۴. تعقیب هدفمند افراد پیاده به روش پی گردی در فضاها؛
دسته بندی اطلاعات و استفاده از نرمافزارهای SPSS و اتوکد؛
تحلیل به روش تفسیر مستدل.
1 .2. طرح پرسش از نگاه ضرورت پژوهش
۱. عمده مرا کز خرید درون شهری یا به عبارتی پاساژها که درکنار محورهای پیاده ش هری قرار دارند، نه مشخصات گردشبازارهای5 غرب به نسخۀ آمریکایی را دارند، نه فعلاً به لحاظ شرایط اقتصادی ای ران، میتوانن د بس تری ب رای رقاب ت و خودنمای ی برنده ای متن وع باش ند. از ای ن رو، ادرا ک آنه ا ب ه عنوان فضاهای ش هری و ش بهعمومی، به تجربهای ویژه آمیخته با پرس هزنی بدل ش دهاند .مشاهدات رفتارهای واقعی و نیز مطالعات مشابه )کاظمی و رضایی ،۱۳86(، حا کی از آن است که درصد قابل توجهی از کاربران به دلیل گذران اوقات، پرسهزنی و گردش در این فضاها یا محوطههای جلو آنه ا حض ور دارن د. از ای ن رو، نمیتوان ای ن مس ئله را در طراحی و سازماندهی فضایی این مرا کز نادیده گرفت؛
۲. بررس ی ادبیات گردش و پرس هزنی در مرا کز خرید نشان از آن دارد که گرچه در این خصوص، به صورت محدود اما موثر بر گردش بدون هدف پیاده تأ کید شده است، ولی این فا کتور به عنوان عاملی موث ر در طراح ی و س ازماندهی به ش کل عملی و گس ترده تحلیل نش ده اس ت و بیش تر مطالعات بر خوانایی فضایی و راهیابی تا کید دارن د. در واقع نقش نفوذپذیری جبههه ای خارجی مرا کز خرید و امتداد و پیوستگی مسیرهای وابسته به شهر با مسیرهای داخلی و فضاهای مس تعد دیدارهای اجتماعی، نادیده گرفتهشده است. با توجه به این موارد، نمونۀ موردی هدفمند انتخاب ش ده اس ت. از این رو، تأ کید مقاله بیشتر بر روی کیفیتهایی در مرا کز خرید است
۹۴
2.2. دس ته بن دی عوام ل موثر در گردش پی اده در مرا کز خرید درون شهری
راه رفتن به عنوان بخش طبیعی از الگوی روزانۀ فعالیت، میتواند شانس تجربۀ عمیقتر و لذت بخشتر فضا و رویدادها را همراه با انجام ی ک فعالی ت بدنی ب رای اف راد در فضاهای ش هری و معم اری مهیا نماید. یکی از راههای ساده که قابلیت پیادهروی یک فضا را مشخص میکند، تعداد افرادی اس ت که به فعالیته ای اختیاری در آن فضا مشغول هستند )Gehl & Svarre, 2013; Gehl & Gemzoe, 1996(. از طرف دیگر، نبود مسیر پیادهروی موثر و مناسب موجب میشود این فعالیتها مورد توجه افراد پرس هزن ق رار نگی رد) Kelly et al., 2010; Carmona et al., 2002; Truly & Chebat, 2002(. طراحی خوب مرا کز خرید، پیادهها را قادر میسازد با کمترین تلاش و تشویش به گردش بپردازند و همچنین بیشترین شانس مواجهه با اهداف )معطوف به خرید یا غیر از آن( را داش ته باش ند )Bitgood et al., 2012, 1020(. به عبارتی، طراحی شهری و معماری مسیرهای خارجی و داخلی مرا کز خرید، نقش مهمی در کیفیت حرکت و گردش کاربران ایفا میکنند .مطالع ات تأ کی د دارن د ا گ ر مرا کز خری د به خوب ی با باف ت موجود و سیستم تعریف شدۀ خیابانها هماهنگ شوند، میتوانند از بیمیلی کارب ران ب رای گردش با پاهای خود بکاهن د )Lorch & Smith, 1993, 75( و موجب استفادۀ لذت بخش از زمان و ادامۀ حرکت در فضا بعد
جدول1- عوامل فضایی- رفتاری )عوامل همبودی( موثر بر کیفیت گردش پیاده و پرسه زنی کاربران در مرا کز خرید و پاساژها .
مکانیسم های فضایی برای تحقق این عوامل در مرا کز خرید و همسایگی موثر آنها تاثیر این عوامل بر تجربه فضایی- رفتاری کاربران پرسه زن و سایر کاربران مرا کز خرید عوامل اصلی
محدود کردن اندازۀ مرکز خرید و رعایت مقیاس انسانی /ایجاد طراحی فیزیکی فشرده با جانمایی واحدهای کوچک میان واحدهای بزرگ تر و توزیع مناسب فروشگاه های لنگر /همسایگی خوشه های سازگار از واحدها/ عدم وجود موانع مزاحم/ چیدمان جلوی مغازه ها/ مبلمان فضاهای عمومی از دست دادن زمان و لذت از فضا/ ملموس شدن مرکز خرید در تجربه ادرا کی کاربران/ استفاده از فضاهای عمومی راحتی و آسودگی
توزیع مناسب کاربری های خدماتی در تناسب و سازگاری با مسیرها/ تقاطع و فضاهای مرکزی عمومی حضور جمعیت در فضاهای عمومی مرا کز خرید / انجام
فعالیت هایی نظیر نوشیدن و صحبت کردن در حین پیاده روی یا در فضاهای عمومی خاص در مرا کز خرید احساس امنیت
جانمایی واحدهای کوچک میان واحدهای بزرگتر/ توزیع مناسب واحدهای جذاب/ مبلمان و دکوراسیون/ میزان فشردگی چیدمان در مسیرهای گردش پیاده/ میزان انقطاع جلوی مغازه ها/ عدم وجود موانع مزاحم فهم راحت تر اطلاعات محیطی / افزایش درجۀ آشنایی کاربر با فضا و رویدادها/ گردش راحت با کمترین تلاش و تشویش جهت یابی و خوانایی
هماهنگی با بافت موجود و سیستم تعریف شدۀ خیابان ها /ادامۀ حرکت از شهر به مرکز خرید و سپس به شهر/ جانمایی درست ورودی ها ادامه پرسه زنی از شهر/ علاقه به راه رفتن در محیطهای کوچک تر/ تسریع در تصمیم گیری و انتخاب مسیرها دسترسی و نفوذ پذیری
وجود رویدادها و امکانات سرگرمی در فضاهای عمومی باز و بسته/ یک ترکیب خوب از واحدهای تجاری با مقیاس و کارکرد گونا گون/ توزیع مناسب واحدهای جذاب پاسخ به حس ا کتشاف حین قدم زدن در مرکز خرید/ دید زنی افراد و کالاها/ تولید احساس مثبت نسبت به فروشگاه/ بالا رفتن شانس مواجهه با اهداف از پیش تعیین نشده/ تجربه افراد و رویدادهای بیشتر در فضا جذابیت
توزیع مناسب کاربری های خدماتی در تناسب و سازگاری با مسیرها/ تقاطع و فضاهای مرکزی عمومی تمایل به حرکت در مسیر پرجمعیت/ برخوردهای ساده و اتفاقی/ تجمع در فضاهای عمومی در قسمت های مرکزی /حضور در اطراف مکان های صرف غذا و نوشیدنی و بازی تعاملات اجتماعی
از خرید شود )Chetthamrongchai & Davis, 2000(. برخ ی از تحقیق ات نش ان میدهن د کـه راحت ی، تاثی ری قاب ل
توج ه در انتخ اب کاربران و افزایش آ گاهی فضایی آنه ا دارد )Hedhli et al., 2010, Severin et al, 2001; Reimers & Clulow, 2001(. استراتژیهای موجود برای راحتی فضایی شامل محدودکردن اندازۀ یک مرکز خردهفروشـی و کنترل ورود ش رکتهای عمده تا ایجاد یک طراحـی فیزیکـی مترا کم و خوش ههای س ازگار از مغازهها میباش ند )Reimers & Clulow, 2004, 209(. راحتی همچنین میتواند حاصل رضایت کاربران از پیوس ته بودن مس یرهای پیادهروی در مرکز خرید باشد. چیدمان و تنوع طراحی نیز راحتی جریان پیاده را از طریق محل قرارگیـری واحدهای فروش و راهروها تحت تأثیـر قرار میدهد )Truly & Chebat, 2002,132(. بسیاری از خریداران برای کشف محصولات جدی د، مدهای روز و دیدن افراد مختلف پا به مرا کز خرید میگذارند و بیشتر از آنکه در پی خرید باشند، به دیدزنی ویترینها و موجودی انـواع مغازهها میپردازند )Ahmed et al., 2007, 336(. در این صورت میتوان آنها را جزء پرس ه زنها دستهبندی نمود. برخی از مطالعات نش ان میدهند که تجربۀ خوشایند گردش در مرا کز خرید، به مقدار زی ادی با می زان جذابیت فض ا، مغازهه ا، ویترینه ا و عملکردهای خدمات ی مکم ل ارتب اط دارن د )Oppewal & Timmermans, 1999,
48(.یک ترکیب خوب از واحدهای تجاری با مقیاس و کارکرد گونا گون در کنار امکانات سرگرمی و فضاهای عمومی داخلی و خارجی، یکی از عوامل اصلی تاثیرگذار در گردش پیاده در داخل مرا کز تجاری میباشد .مرا کز تجاری، واحدهای جذاب اصلی را به گونهای قرار میدهند که با ارزش نهادن به ذهن ا کتشافگر کاربران، واحدهای کوچکتر در بین آنها مورد بازدید قرار گیـرد )Ahmed et al., 2007; Christiansen et al.,
1999; Brown, 1991(. گروهی از واحدهای سازگار باهم در مرکز خرید ،فرایند تصمیمگیری را برای کاربران از طریق عدم اتلاف وقت، تلاش در گردآوری اطلاعات و ارزیابیکردن امکانات، آسـ انتر میکند )Reimers & Clulow, 2004, 209(. همچنین گونا گونی مغازهها از نظر ماهیت و شکل ظاهری در مرا کز خرید، تاثیر مثبت بر خرید و هیجان را به دنبال دارد )Wakefield & Baker,1998(. در نظ ر کارب ران م ورد مطالعات ی ،جذابیت ظاهری فضاهای گونا گون پاس اژ، چه از نظر بصری و چه از نظر میزان وجود س رگرمیها، ازموارد مهم در کیفی ت حرکت افراد در این فضاهاس ت. بعضی از محققان معتقدند که حضور جمعیت در فضاهای عمومی در مرا کز خرید میتواند افراد بیش تری را به آن فضا ج ذب کند. بر اس اس این تحقیق ات، اجتماع گروهه ای متنوعی از م ردم با جنس یتهای متف اوت، در گوش هها و قس متهای میانی مرا کز خرید که مشغول فعالیتهایی نظیر نوشیدن و صحبت کردن هس تند، خود موجب میش ود این فضاهای شلوغ برای دیگران نیز جذاب، امن و معنادار تشـخیص داده شوند)Oppewal & Timmer-mans, 1999; Hass-Klau et al., 1999(. گرچ ه حض ور جمعی ت در اطراف محلهای غذاخوری ممکن است زودگذر باشد، اما به عنوان یک عامل حمایتگر تعاملات اجتماعی برای گروهی خاص میتواند در نظر گرفته شود )Zacharias, 1993, 159(.

تصویر2- تفاوت س اختار فضایی نمونه موردی با س ایر پاس اژها در س نندج. پلان پایین س مت چپ، نمایندۀ الگوی غالب پاساژها میباشد؛ یک راهرو در وسط و تقسیم واحدهای خرد تجاری در دو طرف آن، سایر تصاویر، معرف نمونۀ موردی مقاله هستند.
از موارد مهم دیگر نیز میتوان به مبلمان و دکوراسیون، میزان فش ردگی چیدم ان در مس یرهای گ ردش پی اده، می زان انقط اع جلـوی مغازه هـا و میـزان قادر بـودن به پیمایش اشـاره کرد )Op-pewal & Timmermans, 1999, 49(. در واقع خوانایی مس یرهای داخل ی و خارج ی و عدم وج ود موانع مزاح م، میتواند بر کیفیت گ ردش کاربران و میزان توجه آنه ا به امکانات مجتمع تأثیر مثبت داشته باشد.
۹5
3. مورد پژوهشی
3. 1. دلایل انتخاب مورد مطالعاتی
مجتم ع تج اری کردس تان واق ع در خیاب ان پاس داران ش هر س نندج )اصلی ترین خیابان برای گردش شهری شهروندان(، هم مورد اس تقبال پرسه زن های ش هری و طیفهای مختلف کاربران اس ت و ه م ب ه س بب پیکربن دی فضای ی متفاوت ش ب ا تمام ی پاس اژهای پی ش از خ ود، اولی ن نمون ه از گونههای جدی د مرا کز خرید در ش هر سنندج به شـمار میآید. گرچه به دلیل عدم وجود برنده ای معتب ر ک ه نتیجۀ نبـود اقتص اد آزاد و رقابتی اس ت و نیز بس یاری از جنبهه ای خدمات ی و س رگرمی، و نبود فروشـگاه های لنگ ر، از اس تانداردهای تعریف ش دۀ مرا کز خری د جهانی و گردش ماله ا فاصل ه دارد )این فاصله آ گاهانه اس ت(، اما س ازمان دهی فضایی و فرم آن به گونهای اس ت که قرارگاههای رفتاری متنوعی آمیخت ه ب ا پرس هزنی و گـذران اوق ات درون و پیرام ون آن ش کل میگی رد. مش خصات فضای ی- اجتماع ی موث ر در انتخ اب ای ن نمونۀ موردی به شرح زیر است:
۱. اس تقرار زمی ن پ روژه و ب ر طول ی آن در مجـاورت ب ا خیابان پاس داران؛ ب ه گون ه ای ک ه طراح ی معم اری، اس تقرار مغازهها و راهروه ای داخل ی و نی ز فضاه ای گ ردش بیرون ی در امت داد و به موازات مس یر خیابان میباش ند؛ این امر خود س بب شـده اس ت ک ه نم ای جلوی پاس اژ، مج اور پی ادهروی ش هری، ب ه جبهه ای نفوذپذی ر و اجتماع پذی ر تبدیل ش ود، در حالی که س ایر پاس اژها چنی ن ویژگ ی ندارن د و نف وذ عابر ی ا اجتم اع جلوی آنه ا فقط در نقاط ورودی یا در یک طول بسیار کم امکان پذیر است )تصویر 2(؛ 2. وج ود رواق ب ه عن وان فض ای بینابیـن در پوس ته خارج ی
)می ان مغازههای رو به خیابان و پیادهروی ش هری( س بب ایجاد
۹6
قرارگاه ه ای رفت اری متنوع و نیز امکان پرس ه زنی و گـذران اوقاتفراغت بین آنها شده است؛
۳. وجود مسیرهای حرکتی پیوسته، جذاب و خوانا در داخل؛
3. 2. روش های جمع آوری داده های مولفه های شش گانه در این پژوهش، دادههای مرتبط با ۴ عامل “جذابیت”، “راحتی ،””امنی ت” و “تعام لات اجتماع ی”، ب ه وس یلۀ توزی ع پرس شنامه و مصاحبـه عمی ق ب ا کارب ران مجتمع تج اری کردس تان و همچنین اطلاع ات مرتبط با 2 عامل “دسترس ی و نفوذپذی ری” و ” جهتیابی و خوانای ی” ب ه وس یلۀ نقش ههای رفت اری6 و نقش ـههای پیگ ردی )ترا کین گ( کارب ران در فض ای داخل ی و خارج ی مجتم ع تج اری کردس تان، گ ردآوری ش ده اس ت. در برخ ی اوقات ه م بنا به نی از از عکاسی، یادداشت روزانه و مصاحبههای عمیق استفاده شده است.
3. 3. بررسی میزان تأثیر شاخصهای جذابیت، راحتی، امنیت و تعاملات اجتماعی
پی ش از ط رح پرس شهای کیف ی، به وس یلۀ یک پرس شنامه مقدماتی، دادههای کلی از علت مراجعه، فواصل زمانی مراجعه، سن کاربران، بررسی کیفیت پیادهرو و نقاط اجتماعپذیر دیگر گردآوری شد.
نتایج آماری نشان میدهد، از میان ۱۱0 پرسششونده ،77درصد از آنـان ب ا انج ام رفتاره ای غیرخری د در فضاه ای مجتم ع تج اری کردس تان ب ه پرس هزنی و گـردش میپردازن د و فقـط 2۳ درص د از پرسششوندگان جهت خرید به مجتمع آمده بودند. از یک سو، غالب کاربران و مصرفکنندگان فضا را جوانان و دانشجویان شامل میشوند )فق ط ۱۹ درص د کارب ران را افراد بالای ۳0 س ال تش کیل میدادند( ،ازس وی دیگر ،۳5 درصد کاربران هرروز و ۴۴ درصد آنها هفتهای یک بار به فضا رجوع میکنند، از اینرو، میتوان نتیجه گرفت که مجتمع از طرف طیف زیادی از پرسه زنهای خیابان پاسداران جهت گذران اوقات فراغت و رهایی از زندگی روزمره استفاده میشود .
در تهیۀ پرسشنامۀ کیفی، مقادیر بر اساس طیف لیکرت7 از خیلی زیاد تا خیلی کم )از ۱ تا 5: خیلی زیاد، زیاد، متوسط، کم، خیلی کم( انتخاب شدهاند. نتایج در این قسمت، تأثیر چهار عامل )جذابیت ،راحت ی، امنی ت، تعام لات اجتماعی(، را به منظور محاس بۀ س طح معنیداری اثر عوامل یاد شده بر کیفیت گردش پیاده نشان میدهد .مقول ه جذابی ت با طرح پرس شهایی در مورد وج ود عناصر جذاب مانند فواره و توزیع متناسب آنها، جذاب بودن کاربریهای بیرونی ،وجود کافیش اپها و تأثیر طراحی داخلی و محوطهس ازی و فضای س بز ارزیاب ی ش د. در واقع مقول ه جذابیت از ن وع کاربریها ت ا فرم و شکل عناصر متغیر است. مقولۀ راحتی و آسودگی نیز مرتبط با مواردی چون عرض مناسب راهروها، کیفیت هوای داخل مرکز خرید، کیفیت کفپوشها، وجود مکانهایی برای نشستن و ساماندهی گروههای کالای ی اس ت. س پس عام ل امنی ت ب ا م واردی از قبی ل روش نایی مناسب داخل و خارج مرکز خرید، عدم وجود کنجهای خلوت، وجود جمعیت و کیفیت و بافت مصالح از دیدگاه کاربران بررسی شده است .مقوله تعاملات اجتماعی نیز با پرسشهایی درخصوص حضور سایر طیفهای اجتماعی و جنس یتها، امکان مشاهدۀ نزدیک کالاها و وجود ورودی شاخص و محلهای تجمع بررسی گردید. با توجه به طیف پاس خها که از خیلی زیاد تا خیلی کم گس ترده است، اعداد به دس ت آمده نش ان دهندۀ جایگاه مولفۀ مورد نظر از دیدگاه کاربران نسبت به میانگین مورد انتظار میباشد. در جدول۳، نتایج میانگین به دست آمده برای هر متغیر و همچنین انحراف از معیار آن به دست آم ده اس ت. پس از آن برای س نجش س طح معن یداری مقادی ر، از آزمون t تک نمونهای استفاده شده است .
در ارائ ۀ آم اری ج دول ۳، میت وان س طح معن یداری و تف اوت میانگینه ا را مش اهده کرد. در قس مت مربوط به متغی ر جذابیت ،سطح معنیداری تقریباً 00/0 محاسبه شده است) 05/0 > P (، که با توجه به اینکه مقدار t در سطح خطای کمتر از 05/0 معنیدار بود و از آنجا که میانگین مشاهده شده بیشتر از میانگین مورد انتظار است ،
جدول 2- سنجش اولیه رفتارها و نیازهای عمومی کاربران در مورد مطالعاتی.
عنوان سوالپاسخ هاگزینهگزینه
درصددرصد
-2881906-477518

مراجعه شما به چه منظور خرید کردندیدن کالاهای صورت می گیرد؟2۳جدید
28
دلیل مناسب بودن پیاده رو عرض مناسب تجمع و گفتگوبیرونی را چه میدانید؟2۴۳7
سن شما در کدام محدوده قرار زیر 20 سالبین 20 تا ۳0 سال
دارد؟۱۳68
در چه فاصله زمانی به این مرکز هر روز۱ بار در هفتهمراجعه میکنید؟۳6۴۴
کدام قسمت از مرکز برای تجمع ورودی مرکزی نقاط مرکزی
مناسب است؟۴2۴۱
وجود کدام کاربری را ضروری مکانهای بازیسالن نمایش فیلم
میدانید؟2۴۳6
گزینهگزینهگزینه
درصددرصددرصد
رهایی از زندگی سرگرمی و فراغتدیدن دوستان
روزمره۱۳ ۱۳
22
کاربری های جذاب۳۹
بالای ۳0سال۱۹
۱ بار در ماهبه ندرت
5۱6
راهروهای میانی۱7
محوطۀ غذاخوریمکان های نشستن
۱72۳
میتوان نتیجه گرفت که از دیدگاه کاربران، عامل جذابیت در مجتمعتج اری کردس تان، عامل مهم ی در گ ذران اوقات فراغ ت و میل به ماندن و پرسهزنی است. در واقع از میان تمام عوامل موجود، عامل جذابیـت دارای بیش ترین مقدار تف اوت میانگین نس بت به عوامل دیگ ر ب ود) 72/۱(. با توج ه به نتایج پرس ش نامهها و مصاحبههای عمی ق، وج ود مکانه ای عرضۀ م واد خورا ک ی در درج ۀ اول و بعد از آن حضـور پرتع داد دیگ ر افراد در س اعات پایان ی روز از دیگر عوامل مهم در جذابیت مجتمع تجاری کردس تان است )تصویر6، قسمت ۴(. در مورد عامل راحتی و آسـودگی نیز با توجه به س طح معنیداری کمتر از 05/0 )05/0 > P(، و با توجه به مثبت بودن سطح میانگین به دست آمده) ۱۹/۱(، میتوان این استنباط را داشت که مقوله راحتی از نظر کاربران در وضعیت نسبتاً مناسبی قرار دارد. همچنین، کاربران اظه ار دارن د ک ه س ازگاری عملکرده ا در مجتمع م ورد رضای ت آنها است. قرارگیری مکانهای عرضۀ مواد غذایی آماده در بدنۀ بیرونی با استقبال مراجعهکنندگان و پرسهزنان شهری مواجه شده است، اما از طرف دیگر نبود مکانهای مناسب نشستن در مقابل این واحدها، از نظر آنها یک نقطۀ منفی محسوب میشود.
وج ود امنی ت از دیدگاه کارب ران مجتمع تجاری کردس تان در نقاطی از آن خوب و در نقاطی ضعیف ابراز ش ده است. این عامل کمترین تفاوت میانگین را در میان دیگر عوامل دارا است) 0۳/۱(. اس تفادهکنندگان از این مجتمع، محدودۀ ش رقی را از نظر امنیت در س طح پایینی دانسته اند )تصویر ۳(. و از همین منظر محدودۀ ورودی غرب ی و پی اده رو بیرون ی مجتم ع در بهتری ن وضعی ت از
Std. Deviation Mean Maximum Minimum N متغیر 2/۱5
2/5۹
2/۱6
۱/۹۳ ۱۳/72
۱6/۱۹
۱۳/0۳ ۱0/۱5 5
5
5
5 ۱
۱
۱
۱ ۳۳۴
۳۳۴
۳۳۴
۳۳۴ جذابیتراحتیامنیتتعاملات اجتماعی نتایج

توصیفی

ها

نمونه

نتایج



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید