صفحات ۳5 – ۴6۳5نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره ۲0

شماره۲ تابستان ۱۳۹۴

تاثیر محیط کالبدی فضاهای درمانی بر کاهش استرس بیماران
)بررسی نمونه موردی مطب دندان پزشکی*(
10112762209

قاسم مطلبی**1، لادن وجدان زاده2
۱ استادیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
۲ کارشناس ارشد معماری، پردیس بینالمللی کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایران.
) تاریخ دریافت مقاله: 5/۱۲/۹۲، تاریخ پذیرش نهایی: ۱۹/7/۹۳(
چکیده
ه دف از انج ام ای ن پژوهش، بررس ی میزان تاثیر محی ط کالبدی فضاهای درمانی بر کاهش اس ترس بیم اران اس ت. پژوه ش در ی ک مطـب دندانپزش کی از طری ق مقایس ه نگـرش و ادرا ک دوگ روه از بیماران) 80 نفر( که طی چند س ال گذش ته پیش و پس از تغییرات معماری داخلی به مطب مراجعه مینمودند، صورت پذیرفت. این نوع مطالعه از نوع تحلیلی- محتوایی است. تلفیقی از روش تحقیق همبس تگی و کیفی به کار رفته اس ت تا بتوان ارزیابی چند متغیر و روابط بین آنها را در ش رایط واقعی امکانپذیر س اخت. ابزار گردآوری دادهها از طریق تحلیل کیفی مفاهیم و نظریه های موجود انتخاب گردیده است. از پرسشنامه برای بررسی کمّی شاخصها در نمونه موردی استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل از برنامه SPSS و آمار توصیفی نظیر فراوانی مطلق و نس بی، میانگین، انحراف معیار و نیز آمارهای استنباطی، آزمون پیرسون استفاده شده است. پایایی درونی پرسشنامه از طریق آلفای کرونباخ صورت پذیرفته اس ت. نتایج حاصل از بررس ی پرسش نامه مشخص نمود که عوامل محیطی در کاهش استرس بیماران تاثیر بسزایی دارد. تحلیل داده ها نشان میدهد که نباید هدف از طراحی داخلی یک فضای درمانی، صرفاً درمان فیزیکی افراد باشد؛ بلکه علاوه بر ارایه خدمات درمانی، تامین مناسبات روحی و روانی کاربران از اساسی ترین اهداف طراحی چنین مکان هایی به شمار می رود.
واژه های کلیدی
تاثیر محیط بر رفتار، ادرا ک فضای درمانی، اس ترس، مطب دندانپزش کی، طراحی معماری داخلی ،روان شناسی محیطی.

*ای ن مقال ه برگرفت ه از پایاننام ه کارشناس ی ارش د نگارن ده دوم تح ت عن وان «طراح ی محیطه ای ش فابخش – طراحی کلینی ک تخصصی دندان پزشکی در تبریز» است که به راهنمایی نگارنده اول در پردیس بین المللی کیش دانشگاه تهران انجام شده است.
. E-mail: motalebi@ut.ac.ir ،0۲۱ – 66۹7۲08۳ :نویسنده مسئول: تلفن: 66۴0۹6۹6 – 0۲۱، نمابر**
۳6

مقدمه

مرا ک ز درمانـی با ه دف درمان بیم اران و بهبود س لامتی افراد جامعه احداث و به بهره برداری می رس ند. بنابراین در ا کثر موارد ،صرف اً کیفیـت درمان این مرا کز مورد بحث و بررس ی قرار می گیرد و متاس فانه کالبد فیزیکی بنا صرفاً از جهت بهداش ت و عدم آلودگی و ارتباطات عملکردی و فیزیکی فضاهای موجود ارزیابی می شود؛ و احس اس رضای ت کارب ران مجموعه )بیم اران و کارکن ان( از فضا و جنبهه ای ادرا ک دی داری و بص ری موج ود و تاثی ر آنها ب ر رفتار بیم اران اهمی ت چندان ی ن دارد. ام ا ب ر مبن ای تعری ف س ازمان بهداش ت جهانی۱، س لامتی یک مس اله چند بُعدی است و علاوه بر بُعد جس می، دارای ابعاد روحی- روانی و اجتماعی اس ت. باید توج ه داش ت که ابعاد مختلف س لامتی و یا بیماری ب ر یکدیگر اثر گذاشته و تحت تاثیر یکدیگر قرار می گیرند.
طراح ی داخل ی فضای درمان ی، ج زء جدایی ناپذی ر کیفیت طراح ی محی ط به ش مار می رود. امـا نبای د عناصر و ل وازم صرفاً لوک س و ش یک را بـا مبح ث طراح ی داخل ی اش تباه گرف ت .پژوهش ها نش ان می دهد که ایج اد انعطاف پذیری بالا، امنیت ،صمیمی ت و آرامـش در محیط هـای درمان ی ک ه حض ور در آن منج ر ب ه اضط راب و ه راس در مراجعی ن می گ ردد، ع لاوه بر آن ک ه بر غنای مجموع ه خواهد افزود، دغدغه های ناش ی از حضور کارب ر در محیط ی ناآش نا و غیرخانگ ی را نی ز برط رف می نمای د .ع دم توجه ب ه طراح ی کالبدی۲ و طراح ی داخل ی۳ در فضاهای درمان ی، نارضایت ی کارب ران را در پی دارد. همانگون ه که اینگام۴ و اسپنس ر5 )۱۹۹7( در پژوهشـی دریافتن د ک ه بهره گی ری از ن ور مناس ب، مبلم ان زیبا و راح ت در کنار کالب د فیزیکی و معماری بنا، در کاهش میزان اس ترس بیماران موثر اس ت. کلینیک های دندان پزش کی به عنوان یکی از مرا کز بهداش ت و درمان دهان و دندان، س هم عمده و ویژه ای در فضاهای درمانی دارند؛ زیرا در این مرا کز، مدت زمان حضور بیماران بیش تر از س ایر مطب های پزش کی و کمت ر از بیمارس تان می باش د. مش اهده ها نش ان می ده د، بدلی ل ادرا ک قبل ی از فراین د درم ان در مطب ه ای دندان پزش کی، همواره بیماران ب ا حس ترس و اضطراب در این فضاها مواجه بوده اند. این امر بس یاری از افراد را بر آن داش ته تا همیش ه جه ت درمان های اجب اری و کمتر به جهت پیش گیری ب ه ای ن مرا ک ز مراجع ه نماین د. حال این س وال مطرح می ش ود ک ه چگون ه می ت وان به کمک کالب د فیزیکی و طراح ی داخلی در مرا ک ز درمان ی، می زان ت رس و اضط راب بیم اران را کاهش داد و روند بهبود را تس ریع نمود؟
4469992161434

در ای ن مقاله، پ س از مروری بر پژوهش ه ا و مطالعات انجام یافت ه در زمین ه نقش محی ط داخلی فضاه ای درمانی درکاهش اس ترس و عوامل موثر بر آن، یک مطب دندان پزش کی به عنوان نمون ه، مورد بررس ی و ارزیابی قرار گرفته و پرس ش های پژوهش مورد بررسی قرار گیرد. به کمک پرسش نامه، نظر کاربران محیط پیش و پس از تغییرات انجام گرفته در طراحی داخلی محیط که در جهت کاهش اس ترس صورت پذیرفته است جویا شده و پس از تحلیل نتایج پرس ش نامه تنظیمی، پیش نهادهای لازم جهت ارتقای کیفیت محیط جهت طراحی ارایه گردیده اس ت .
1- نقـش محی ط داخلـی فضاه ای درمانـی درکاهش استرس
بر مبنای نظریات دَلوین و آرنیل6 )۲00۳(، محیط های مراقبتی بهداشتی و تاثیرات آنها بر بیماران، دارای ادبیات و گستره وسیعی می باش د، بهط وری ک ه بس یاری از مدی ران و کارشناسـان را در رش تههایی نظیر معماری، مش اوره و روان شناس ی به خود جذب نم وده اسـت. در عص ر حاض ر و ب ا توجه ب ه نمونهه ای معماری ،طراحی تسـهیلات مراقبتی بهداشتی به عنوان ماشین درمان7 در محیط ه ای پزش کی، به ج ای طراحی محیط ی در جهت ارتقای س لامتی، م ورد توجه قرار گرفته اس ت. بس یاری از محققان نظیر لَمپرچ ت8 )۱۹۹6(، ب ر ای ن باورن د که طراح ی حس اس۹ میتواند رون د بهب ود را افزای ش داده و بر س لامت روانی و جس می بیماران به میزان زیادی )تحت تاثیر طراحی س ـاختمانهای درمانی( موثر واق ع ش ود. تحقیق ات بهداش ت محی ط زیس ت عمدت اً ب ر نقش محیط بیمارستان در تجارب بیماران در طول درمان متمرکز شده اس ت. بخـش مهمی از ای ن تجربه بـا کیفیت درمانی ک ه بیماران دریاف ت میکنن د مرتب ط اس ت. ب ا ای ن ح ال، مفه وم کیفی ت مراقب ت، مبهم اس ت. اما کون و۱0 )۱۹۹0(، معتقد اس ت که کیفیت مراقبت های بهداشتی بر دو گونه است: کیفیت حقیقی۱۱ یا واقعی وکیفیت ادرا کی۱۲. کیفیت حقیقی، کیفیت خدمات ارایه ش ده در محی ط درمانی اس ت در حالی ک ه کیفیت ادارک ی، حاصل حضور فرد و تجربه وی از محیطی اس ت که در آن قرار گرفته اس ت )نظیر فضای ی گ رم و صمیمی و یا حس خانگی در محیط(. ش اید بتوان کیفی ت ادرا ک ی را مق دم ب ر کیفی ت حقیق ی دانس ت، زی را طب ق پژوهش های انجام یافته، در بس یاری از موارد، بالا بودن کیفیت ادرا ک ی )ش هودی( در ح د مطل وب و یا ای ده آل نقای ص حاصل از خدمات ارایه شده در بخش درمانی را تحتالشعاع قرار داده و آن را در حد قابل قبولی نش ان داده اس ت. مشاهدات آرنیل و دَلوین )۲00۲( نش ان می دهد که مطالعات انجام ش ده در زمینه کیفیت ادرا ک ش ده از درم ان و کیفی ت ادرا ک ش ده از خدم ات درمان ی توس ط بیم ار، رابط ه ای تنگاتن گ با می زان همدل ی۱۳، گرم ی۱۴ ودوستی۱5 بیمار در محیطی که کاربر آن را تجربه نموده است، دارد .حتی پیش از آن که بیمار با کارکنان و کادر پزشکی تعاملی داشته باش د؛ محی ط نق ش مهم ی در انتقال همدل ی، گرمی و دوس تی را در فضـای درمان ی برعه ده دارد. ب ه همی ن دلی ل، بس یاری از جنبههای کیفیت ادرا ک شده از درمان که به نظر می رسد توسط بیمار مش اهده ش ده اس ت نه تنها تعامل ی مثبت بی ن کارکنان و بیم ار برقرار میکند، بلک ه بین بیمار و محیط نیز به وجود می آید .ل ذا محی ط، نقش مهمی در انتقال همدلی، گرمی و دوس تی را در فضاهای درمانی بر عهده دارد.
هم ان گون ه کـه را گا۱6 )۱۹۹7(، در تحقیق ات خ ود نش ان داده اس ت؛ ا گ ر دسـته بندی های عملک ردی و ادرا ک ی از نیازه ا راضی کنن ده نباش د، اف راد تعامل ی مطل وب ب ا رون د درم ان نخواهند داش ت) همچنین رک: Akalin-Baskaya and Yildir-imb, 2007, 1743(. تحقیق ات ب ر روی اس ترس های محیط ی و بهداش ت محی ط نش ان می ده د، می ت وان ب ه ط ور موث ری از طریق افزایش تناس ب و تعامل میان یک فرد و محیط پیرامون ،اسـترس را کاهش داد )Topf, 2000, Topf, 1994(، و این چیزی اس ت ک ه تاپ ف۱7 از آن بـه عن وان س ازگاری محی ط ف ردی ی اد می کن د. ای وان و کوه ن۱8 )۱۹87( ب ر ای ن باورن د ک ه در صورت ی ک ه یک ع دم تعادل می ان توقع ات محیط ی۱۹ و منابع انس انی۲0 روی دهد، اس ترس واقع می ش ود. در برخی مواقع ممکن اس ت محی ط بـا عوامل ی نظی ر ازدح ام بی ش از حد، س ر و ص دا، عدم حف ظ حری م خصوص ی و تاب ش خیره کنن ده، ب ه وی ژه هنگام ی ک ه طراح ی داخلی از رنگ آمی زی ضعیفی برخوردار باش د، باعث افزایـش اسـترس می شـود )Winkel, 1986(. ب ه عن وان مث ال چیان گ و همکاران ش۲۱ )۲00۱(، ط ی ی ک تحقیق ب ا اندازه گیری ویژگی هـای محیـط داخل ی در یک مرکز مراقبت از س المندان به
توسعه هدف
شفابخشی تجربه تمامیتشخصی پرورش ارتباطشفابخشی تمرین شیوهزندگی سالم به کارگیری همکاری پزشکی ایجاد سازمان شفابخش ساخت فضاهایشفابخش
انتظار یا توقع ذهن، خرد شفقت رژیم غذایی رایج و متعارف رهبری )مدیریت( طبیعت
امید جسم یکدلی فعالیت مکمل ماموریت رنگ
شناخت، آ گاهی روح حمایت اجتماعی آرامش سنت فرهنگ نور
باور انرژی ارتباط عادل انسجام شخصیت کار گروهی اثر هنری
تکنولوژی معماری
ارزیابی رایحه
خدمات موسیقی
ارتقا آ گاهی ارتقا شخصیت ارتقا انسانیت ارتقا آ گاهی افزایش مراقبت های پزشکی بهبود فرآیند و ساختار افزایش دادههای حسی
محیط داخلی محیط خارجی ماخذ: )َAnanth, 2008, 274(
جدول 1- محیط شفابخش مطلوب .
۳7
ص ورت پیوس ته در ط ی ۲۴ س اعت دریافتن د س طح س ر و صدا و رطوب ت نس بی ب ه عنـوان دو عام ل منف ی موثر در ای ن مرکز در زمس تان ش ناخته ش دند. همانطور ک ه اولری خ۲۲ )۱۹۹۲، ۲00۳( ب ه ص ورت اجمال ی مش خص می نمای د کـه؛ هم ه ای ن عوام ل اس ترس زا می توانند تاثیر منفی بر روند بهبود داشـته باش ند. در مطالع ه ای که بر روی تغییرات قلبی عروقی در ارتباط با اس ترس در طول بستری شدن در بیمارستان انجام شد؛ ولیسر و ولیسر۲۳ )۱۹78( دریافتن د ک ه اس ترس در بیمارسـتان بـا تغیی رات در ضربان قلب و فش ار خون در ارتباط مس تقیم است. پژوهشگران بس یاری نظی ر تاپ ف) ۱۹8۴(، نس میت۲۴ )۱۹۹5(، بئاتری س و هم کاران۲5 )۱۹۹8(، ویلیامـز۲6 )۱۹88(، بیکر۲7 )۱۹8۴( و دیگران ب ر این عقیده هس تند که محیط پیرامون۲8 ش امل عواملی نظیر دم ا، دی د و منظر، نور، صدا )س ر و صدا( و ترا کم اف راد و بیماران در ادرا ک افراد نس بت به محیط موثرند .
2- مولفههای موثر در ارتقای شفابخشی محیط
موسس ات و اش خاص حقیق ی و حقوق ی بس یاری در زمین ه محیط ه ای ش فابخش و عوام ل موث ر ب ر آن ب ه تحقیق و بررس ی پرداختهاند. یکی از این نهادها، موسس ه س اموئلی۲۹ اس ت. این موسس ه یک س ازمان پژوهشی غیرانتفاعی اس ت که از تحقیقات علم ی در زمین ه ش فا و نق ش آن در پزش کی و مراقبت ه ای بهداش تی حمایت می کند، و به توسعه محیط شفابخش مطلوب میپردازد. این موسس ه نتیجه س الها تحقی ق و پژوهش خود را تح ت عن وان OHE ۳0 ارای ه نم وده اس ت. درجدول ۱، ب ه توضیح فض ا )فض ا به عنوان ی ک مکان ب ا خصوصیات اجتماع ی، روانی ،جس می، روحی، اجزای رفتاری( در حمایت از بهداش ت و درمان میپ ردازد. به عقیده این موسس ه، محیط شـفابخش مطلوب یا
۳8
مناس ب از طریق تحریک ظرفیت ذاتی بدن، توانایی شفا و التیامرا داراسـت)Ananth, 2008, 274( . ای ن موسس ه در بررس ی هایخود صرفاً به عوامل کالبدی نمی پردازد؛ بلکه عوامل بس یاری کهدر زندگ ی روزم ره افراد نقش دارن د از جمله ذه ن، امید، فرهنگ و غی ره را در ش فا بخش ی مـورد نظر قرار داده اس ت. این موسس ه هف ت مولف ه را جه ت ارتق ا شفابخش ی محی ط ض روری می داند )ج دول۱(. روش ارای ه ش ده توس طOHE، ی ک ش یوه س الم ، بیخطر و فرا گیر نسبت به روند بهبود را فراهم میکند. با توجه به یافته های موسس ه ساموئلی در زمینه ارتقای شفابخشی محیط ،پژوهشگران مالزیایی در زمینه معماری دیا گرامی بر مبنای محیط کالبدی، تحت عنوان س اخت فضاهای ش فابخش- BHS ۳۱ ارایه نم ود )نمـودار ۱(. در این نمودار، معماری ش امل محیط کالبدی داخلی و خارجی است.
– محیط داخلی
نمودار 1- معماری فضاهای شفابخش.

)Ghazali & Abbas, 2010, 1953( :ماخذ
ب ا توج ه ب ه آنچ ه کـه در نم ودار ۱ طبق ه بندی ش ده اس ت؛ عناص ری ک ه در ایج اد یک محیط ش فابخش موثرن د عبارتند از: ایمنـی، ارگونوم ی، رنگ ه ا، آثـار هنری، ن ور، چش م انداز بیرونی ،
مبلم ان، محی ط پیرامون و درمان های مختل ف. ایجاد محیطی ام ن و ایم ن خصوص اً در فضاه ای درمان ی، از جمل ه دغدغ ه طراحان و پژوهش گران اس ت که بارها در مق الات و پژوهش های متعدد بر ضرورت آن تا کید ش ده اس ت. خصوص اً در بخش هایی که مختص کودکان می باش د و با توجه به مقتضای سنی کودکان ک ه بس یار پر جن ب و جوشت ر از افراد بزرگس ال هس تند، اهمیت بیشـتری می یابد )Scanlon et al, 2006(. از سوی دیگر، ارگونومی ارتباط ی مس تقیم ب ا ایمن ی دارد. ه دف ارگونوم ی آن اس ت ک ه در طراح ی اب زار و وس ایل کار و سیس تم های فن ی و تولی دی نیز در طراح ی محی ط کار، نیازه ا و خصوصی ات جس می و روح ی انس ان ها در نظ ر گرفت ه ش ود ت ا در عین نی ل به افزای ش بازدهی تولید، به س لامت و بهداش ت و راحتی انس ان ها نیز به بیش ترین حد توجه شده باشد )دمیستر۳۲، ۱۳87(. ادغام رنگ و آثار هنری با یکدیگر نقشی بسیار مهم در محیط های درمانی ایفا می نماید .در تحقی ق ایزن۳۳ )۲006( دریافت که بهره گیری از رنگ های ش اد و متن وع، محیط ی فرحبخ ش و ش اد را ب رای ک ودکان بس تری مناس ب جه ت بهب ود را فراه م می نمای د و اس ترس، اضط راب و افس ردگی بیم اران را ب ه نس بت چش مگیری کاه ش می ده د )Daykin, 2008(. بهره گی ری از ن ور روش ن در درم ان افس ردگی بس یار موثر اس ت. همچنین افرادی که در اتاق هایی با نور روشنو آفتاب ی بس تری هس تند، م دت زم ان کوتاه ت ری را نس بت ب هاف رادی ک ه در اتاق ه ای ب دون نور کافی بس تری می باش ند، دربیمارسـتان سـپری می کننـد )Beauchemin and Hays, 1996(. زی را ن ور اس ترس را کاه ش می ده د. یکی دیگ ر از عوامل ی که در کاهش اس ترس و ایجاد محیطی آرام موثر اس ت؛ مبلمان و آرایش آن می باش د به عبارت دیگر، مهمان نوازی محیط، تاثیر بس یاری در احسـاس راحتی و آرامش یـک کاربر دارد )Moran, 1993(. هنر درمان ی، تاثیر بس یاری بر رون د درمان بیم اران و بهبود آنان دارد )Malley, 2002(. موس یقی از جمله س اده ترین و موثرترین شیوه کاه ش اس ترس در بیمارس تان خصوصاً بیمارانی ک ه تحت عمل جراحـی قـرار گرفته انـد، می باشـد )Cook et al. , 2005; Evans, 2002(. مطالع ات نش ان داده اس ت ک ه عط ر ملای م در فضاهای درمانی می تواند روند بهبود را س رعت بخش یده و س طح استرس بیمـاران و حتی همراهان را کاهش دهد )Bonadies, 2009(.
– محیط خارجی
کالب د و محی ط خارجی س اختمان درمانی می توان د کیفیت محی ط درمان ی را تح ت تاثی ر ق رار ده د. در نم ودار ۱، عواملی نظی ر زمی ن ب ازی، ب اغ، ص دا و آث ار هن ری ب ه عن وان محی ط خارج ی طبقه بن دی شده اس ت ک ه محیط خارجی س اختمان می توان د ب ه ایج اد محیط ه ای ش فابخش کم ک نمای د .طبیع ت ب ه عن وان یک ی از عوام ل موث ر در رون د درم ان در بس یاری از پژوهش ها مورد بررس ی قرار گرفته است. شدت درد و ناراحتی ه ای روح ی و روان ی در مواجه ه ب ا طبیع ت تخفیف یافت ه )Sherman, et al, 2005( و اس ترس بیم اران کاه ش می یاب د )Nachri, 2008(. زمی ن ب ازی، صرف اً مکان ی جه ت حض ور بیماران و همراهان آنان نمی باش د؛ بلک ه کارکنان و تیم پزش کی درمان ی می توانن د در آن حض ور یافت ه و لحظات ی را به دور از هیاه وی محیط ه ای درمانی به تعام ل با همکاران خود بپردازن د. ای ن اجتم اع کوچک و ایجاد رواب ط اجتماعی توام با محیط ی آرام اس ترس بیماران و پرس نل را کنترل نموده و آن را در سـطح قابـل قبولی نگه می دارد )Turner et al, 2009(.
3- فرضیه و فرآیند پژوهش
ب ا توج ه به آنچه در بررس ی س ابقه پژوهش و ادبی ات مرتبط ب ا موض وع م ورد بررس ی ق رار گرف ت، عوامل ی چ ون ایمن ی ،ارگونوم ی، رنگ ها، آثار هنری، نور، چش م انداز بیرونی، مبلمان ،محی ط پیرام ون، زمین بازی، ب اغ، صدا و آثار هن ری در طراحی محیط های درمانی با هدف شفابخش ی محیط موثر می باش ند .بنابرای ن ب ا توجه به مطالب عنوان ش ده می توان س وال اصلی و فرضیه زیر را ارایه نمود:
س وال: تغییر در معماری داخلی یک مرک ز درمانی، چه تاثیری ب ر تعیی ن کیفی ت ادرا ک ی فضا داش ته و به چ ه می زان در کاهش
۳۹
استرس و اضطراب کاربران موثر خواهد بود؟
فرضیه: معماری داخلی در کاهش میزان اس ترس در فضاهای درمانی به ویژه مطب های دندان پزشکی موثر است.
این پژوهش در جهت آزمون فرضیه بالا، از طریق یک پژوهش میدان ی ب ه فض ای داخل ی ی ک مط ب دندان پزشـکی در ش هر همدان می پردازد.
3-1- روش و ابزارهای تحقیق
یک ی از اصلی تری ن بخش ه ای ه ر کار پژوهش ی را جمع آوری اطلاع ات تش کیل می ده د. چنانچ ه ای ن کار به ش کل منظم و صحی ح ص ورت پذی رد ، کار تجزی ه و تحلی ل و نتیجه گی ری از داده ها با س رعت و دقت خوبی انجام خواهد ش د. برای جمع-آوری اطلاع ات در کاره ای پژوهشـی، چهار روش عم ده را مورد استفاده قرار می دهند:
استفاده از اطلاعات موجود
مشاهده
مصاحبه
پرسش نامه
پرس ش نامه ک ه اب زار اصل ی جم عآوری داده ه ا از محی ط در ای ن پژوهـش اس ت، ش امل دس ته ای از پرس ش ها در م ورد کیفی ت ادرا ک ی محی ط اس ت )نظی ر رن گ، چیدم ان مبلم ان ،نورپ ردازی، صدا، آث ار هنری، حفظ حریم خصوصی و … (. هدف از ارایه پرس ش نامه، کس ب اطلاعات معین درباره موارد ذکر شده می باشد. مزایای بهره گیری از این ابزار عبارتند از:
ع دم نی از ب ه ش خص مصاحبه کنن ده، بنابرای ن عـدم تاثی ر وجود چنین شخصی بر فرایند پژوهش
ساده و ارزان
سادگی در طبقه بندی و تجزیه و تحلیل داده ها
دقت بیشتر پاسخ ها به واسطه محرمانه ماندن افراد
امکان انجام مطالعات بزرگ
یکسان بودن شرایط محیطی در زمان تکمیل پرسش نامه
3-2- مطب دندان پزشکی به عنوان یک قرارگاه محیطی34در ای ن پژوه ش، محیط و فضایی که به عن وان محیط موثر۳5 در نظ ر گرفت ه شدهاس ت؛ یک مطب دندانپزش کی به مس احت 80 مترمرب ع شـامل فض ای انتظار، پذیرش، س رویس بهداش تی ،آش پزخانه، ات اق اداری دندانپزش ک، فض ای درم ان، ات اق عکس برداری و بخش ایزولاسیون و شستشوی وسایل میباشد .
لازم ب ه ذک ر اس ت که؛ طی س الیان متم ادی، کادر پزش کی و کارکن ان ای ن مجموعه ب ه این نتیجه رس یدند که فض ای درمانی مذک ور جه ت نی ل ب ه اه داف و نیازه ای آن ان نیازمن د تغییراتی اس ت. ای ن خواس تهها و نیازها عبارتن د از ایجاد فضایی وس یع تر در بخ ش درمان، اختصاص فضایی مجزا برای میز دندان پزش ک جهت ایجاد خلوت هم برای بیمار و هم برای دندان پزشک، ایجاد فضای ی مس تقل تر ب رای اس تریل وس ایل، فض ای عکسب رداری و وس ایل بیم اران. بنابراین طراح ی داخلی مجموعه ب ا توجه به
۴0
نیازهای کارفرما و الزامات فضاهای درمانی انجام شد .
مخاطب ان و بیماران این مجموعه، جامعه آماری را تش کیلداده ک ه مش تمل ب ر 80 نف ر می باش ند. اف راد مذک ور ب ه ص ورتتصادفـی انتخاب ش ده اند. این مط ب به طور کلی در دو ش یفت کاری نوب ت صبح و بعدازظهر به فعالیت می پردازد که نوبت صبح ب ه دلی ل کوت اه ب ودن س اعات کاری، از ازدح ام کمت ری نس بت ب ه بعدازظه ر برخ وردار می باش د بنابرای ن اف راد جامعه آم اری از مخاطبان شیفت دوم کاری انتخاب شدهاند. مخاطبان مشتمل ب ر ۲ گ روه میباش ند. گ روه نخس ت ش امل افـرادی ک ه پی ش از تغیی رات معماری داخلی مطب به این م کان مراجعه میکردند و گ روه دوم اف رادی که پ س از تغیی رات داخلی به جم ع مخاطبان آن پیوس تند. در راس تای ارزیاب ی کیفی ت عملک ردی و ادرا ک ی فض ای انتظار و فضـای درمان، نظرات افراد از طریق پرس ش نامه جمع آوری گردید.
تمرکـز بـر کیفی ت ادرا ک ی ه ر ی ک از فضاه ای م ورد مطالعه از طری ق پاس خ هایی ک ه کارب ران ب ه س والات میدهن د. کیفیت ادرا ک ی فض ا ش امل متغیرهای مس تقلی نظی ر میزان روش نایی و تاریکی، آرامش و سر و صدا، ایجاد خلوت۳6، ازدحام و غیره است.
م دت زمان انتظ ار هر بیمار جهت دریاف ت خدمات درمانی حدود ۲0 الی ۳0 دقیقه میباشد. در مدت زمان درمان، همراهان بیم ار میتوانن د در اتاق انتظار که در کنار فضای درمان قرار دارد ،منتظ ر بمانن د. ای ن مط ب دندانپزش کی، در ط ی چن د س ال گذش ته، ب ا تغییرات ی در معم اری داخل ی و جانمای ی فضاه ای متع دد مواج ه ب وده اس ت و ای ن موض وع ام کان بررس ی می زان تاثیرگ ذاری را ب ر مخاطب ان قب ل و بع د از تغییـرات ممک ن ک رده اس ت. ای ن تغیی رات را ب ه ص ورت کل ی می ت وان به ص ورت ذیل طبقه بندی نمود )تصاویر ۱ و ۲(:
۱- انتقال میز دندان پزش ک )میز اداری( از داخل فضای درمان به فضایی نیمه عمومی )اتاق دندانپزشک(
۲- اختصـاص دو ورودی مج زا ب ه بخـش اداری ی ا ات اق دندانپزشک
۳- کاهش ابعاد فضای انتظار
۴- تغیی ر م کان می ز پذی رش و قرارگرفتـن آن در راس تای دی د مراجعین در هنگام ورود و نزدیک درب ورودی بخش درمان5- تغیی ر درب ورودی فض ای اسـتراحت کارکن ان از فض ای انتظار به داخل فضای درمان
اختص اص مکان ی مج زا جه ت انج ام عکس ب رداری )لازم ب ه توضیح اس ت که فضاه ای عکس ب رداری نیازمنـد تجهیزات و تهمیدات خاصی میباش د از جمله جلوگیری از تشعش عات اشعه ایک س ب ه وس یله دی وار س ربی. ات اق عکس ب رداری صرف اً جهت عکسبرداری دندان می باشد و متفاوت از تجهیزات عکسبرداری در سایر مرا کزدرمانی است(.
تعبیه کمد مخصوص وسایل بیماران در فضای درمان
مجزا نمودن بخش شستشو و استریل از فضای درمان
۹- تغییر در رنگ آمیزی دیوارها
۱0- تغییر در نورپردازی و دکوراسیون
۱۱- تغییر مبلمان در فضای انتظار
۱۲- نصب یک دستگاه تلویزیون در فضای انتظار
۱۳- ق رار دادن ی ک قفس ه مخص وص کتاب و مج لات جهت مطالعه مراجعین
۱۴- استفاده از گل های آپارتمانی در فضای انتظارتصاویر۱ و ۲، تغییرات اعمال ش ده در پلان و تصاویر۳، ۴، و 5، فضای مطب پس از تغییرات را نشان می دهد.
3-3- متغیرها
متغیره ای مس تقل این پژوه ش عبارتند از: میزان روش نایی و تاریک ی، آرام ش و س ر و ص دا، ایجاد خل وت و ازدح ام و رنگ که در کیفی ت ادرا ک موث ر میباش ند. متغی ر وابس ته ش امل اضط راب و استرس است. پیش از پرداختن به فرآیند آزمون فرضیه، لازم است به اختصار به توضیح متغیرهای درگیر در پژوهش پرداخته شود.
3-3-1- روشنایی
ن ور طبیعی یا نور روز تاثیر روانی بر بیماران دارد. نور روز بر روند بهب ود بیماری ه ای روحی و جس مانی تاثیری مثبت داش ته و آن را تس ریع مینمای د )Phiri, 2003( و ای ن در حال ی اس ت ک ه ن ور مصنوع ی با ایجاد محیطی راحت، تاثیری مثبت در ارتقا س لامتی بیم اران و به رهوری کارکن ان دارد. )Dutro, 2007( و اوبرلی ن۳7 )۲008(، معتقداس ت ک ه محیط ه ای ش فابخش ب ا توج ه بـا فا کتورهای خاصی نظیر رنگ، ش کل، نور، رایحه، صدا و احساس ش کل می گیرن د. تا کی د ب ر ادغ ام طبیع ت، ن ور روز، هوای ت ازه و آرامش از نظریات برگ۳8 )۲005( میباشد.
3-3-2- آرامش و سرو صدا
ص دای زی اد باعث کاهش تمرک ز و اش تباه در کار و اتلاف وقت می ش ود. همچنی ن ص دای مزاح م، باع ث کاه ش خرس ندی و افزایش به هم خوردن پلک های چشم و خستگی چشم می شود .ه رگاه فردی چند س اعت در محیط ش لوغی) ۹0 تا ۱00 دس ی بل( قرار گی رد، ب ه تدریج علایمی نظی ر افزایش تعداد تنف س، تند زدن نب ض، زی اد ش دن فش ارخون، انقب اض عضلات، ش روع س ر درد و س رگیجه، ب الا رفت ن قن د خ ون، کاه ش ق درت دی د، اخت لال در فعالی ت مغ ز در او ظاه ر می ش ود و در نهای ت دکت ر گریفی ث۳۹ اس ترالیایی عقی ده دارد ب ه ط ور متوس ط ۱0 س ال از عم ر انس ان کاسته می شود )سلمانی ،۱۳88، ۱0(.
ام روزه تا کی د زی ادی ب ر اس تفاده از درمان ه ای مکم ل در سیس تم بهداشتی می شود به طوری که درمان های مکمل را به عن وان ی ک عامل روانی با ه دف ایجاد آرام ش در موقعیت های تن ش زا ن ام می برن د )مالک ی و دیگ ران ،۱۳۹۱، 67(. آلم رد۴0 )۲00۳( معتق د اس ت ک ه موس یقی ب ا تاثیرگ ذاری روی مغ ز بـا تحری ک ام واج آلفای مغ زی منجر به ترش ح آندروفین ها ش ده و ب ا ایجاد آرام س ازی، باعث کاه ش اضطراب می گ ردد. همچنین ترش ح آندروفین ه ا موج ب کاه ش در پاس خ های فیزیولوژی ک همانند کاهش در فش ار خون و ضربان قلب می شود.
3-3-3- خلوت


.
تغییرات

از

پس

پزشکی

دندان

مطب

پلان
2

تصویر
.
تغییرات

از

پیش

پزشکی

دندان

مطب

پلان

1

تصویر

.

تغییرات

از



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید