صفحات 5۹ – 725۹نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره 20

شماره ۴ زمستان ۱۳۹۴
108900011654

بازنگری تطبیقی برنامۀ آموزش پایۀ طراحی در دورۀ
کارشناسی معماری

افرا غریب پور1، مارال توتونچی مقدم2
۱ استادیار دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری معماری، دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: 20/۳/۹۴، تاریخ پذیرش نهایی: ۱۳/۱۱/۹۴(
چکیده
پژوه ش حاض ر به بازنگ ری محتوای دروس پای ۀ طراحی در دورۀ کارشناس ی معم اری میپردازد. در ای ن دوره ک ه هش ت ت ا ن ه نیمس ال تحصیلی به ط ول میکش د، کارگاه های س ه نیم س ال اول تحت عنوان دروس پایه شناخته میشود و با وجود طرح درس ارائهشده از سوی شورای عالی برنامه ریزی ،تنظی م دقی ق محت وای آنه ا بهعه ده مدرس ان دروس پای ه در دانشـکده های مختل ف اس ت. ب رای به روزرس انی محتوای این دوره و تطابق آن با ضرورت های آموزش ی، لازم اس ت تا محتوای این برنامه بـه ط ور ادواری بازنگ ری شـود. در ای ن پژوهـش روش بازنگری مقایس ۀ تطبیقـی برنامـۀ دورۀ پایه در دانشگاههای اصلی کشور و دانشگاه های معتبر خارجی است. بر این اساس در بخش نخست، برنامۀ آموزش ی دورۀ کارشناس ی معماری در یازده دانش گاه معتبر خارجی )آمریکا، انگلیس، استرالیا و ترکیه ( بررس ی ش ده اس ت و س رفصلهای اصلی آموزش پایه در هر دانش گاه استخراج ش ده است. در بخش دوم، دورۀ آموزش پایه و سرفصلهای اصلی آن در سه دانشگاه اصلی کشور، به تفکیک مطالعه شده است. در بخش سوم، بر اساس مقایسۀ برنامۀ آموزش پایه در دانشگاههای خارجی و داخلی و بررسی موضوعات مش ترک و متفاوت میان س رفصل ها، س رفصلهای اصلی آموزش پایه در قالب س ه بخش آم وزش مهارته ای پایه ، پ رورش مهارت های تکمیلی و آموزش مقدماتی ب رای آغاز طراحی معماری تدوین شده است.
واژههای کلیدی
آموزش معماری، دورۀ کارشناسی، دروس پایه، هدف آموزش، برنامۀ آموزشی، سرفصل دروس.
60

مقدمه

دورۀ کارشناس ی معماری در دانشگاههای کشور، دورهای است ش امل هش ت تا نه نیمس ال تحصیلی که از س ال ۱۳87 جانش ین دورۀ کارشناسی ارشد پیوستۀ معماری شده است. دروس کارگاهی اصلیترین دروس آموزش معماری را دربرمیگیرد و کارگاههای س ه نیمس ال نخس ت به عنوان دورۀ پایۀ طراحی ش ناخته میشود که طب ق برنامۀ مصوب ش ورای عال ی برنامهری زی، دربرگیرندۀ حدود هف ت موض وع درس ی اس ت. علیرغ م تغیی رات انجامیافت ه در برنام ۀ آم وزش دورۀ کارشناس ی، و ب ه وی ژه دورۀ پای ه، برنام ۀ این دوره همچن ان تح ت تأثی ر برنام ۀ نظ ام آموزش ی پیش ین، یعن ی ک ارشناسیارش د پیوس ته تدوین ش ده اس ت. با وجود طرح درس م دون در برنامۀ مصوب ش ورای عالی برنامهری زی، تنظیم اجرایی محت وای دروس و طراح ی تمرینه ای لازم، ب ه عه دۀ مدرس ان دروس پایه معماری است. همانند محتوای سایر دروس، محتوای دروس پایۀ طراحی نیز نیازمند بازنگری دورهای است تا تطابق آن با اهداف کلی آموزش دورۀ کارشناسی معماری در ایران و نیز تناسب آن با نیازها و ضرورتهای آموزش بهروز معماری بررسی شود.
446999990506

پرس ش اصلی این تحقیق این است که اهداف و سرفصلهای اصل ی آمـوزش در دورۀ پای ۀ طراح ی متناس ب ب ا آم وزش دورۀ کارشناس ی معم اری در ای ران چیس ت؟ ب ر ای ن اس اس، بازنگری محت وای دروس پایـۀ طراح ی در نس بت ب ا اه داف کل ی آم وزش معم اری در ای ران و تدوی ن س رفصلهای اصل ی ای ن دوره، از اه داف اصل ی ای ن تحقی ق اس ت. از آنجا ک ه یکی از اه داف مهم آم وزش معم اری در دانش گاه ته ران، پ رورش معمارانی اس ت که بتوانند همگام با معماری روز دنیا، با درك و معرفت بستر فرهنگی ،جغرافیایی و تاریخی سرزمین خود به حرفه معماری در کشورشان بپردازند و این هدف باید در همۀ سطوح آموزش معماری از جمله دورۀ پای ۀ طراح ی معم اری نی ز دنب ال ش ود، بازنگ ری محت وای دروس پایه در تطابق با نیازهای کشور از یک سو و وضعیت آموزش معم اری در س طح بینالملل ی از س وی دیگ ر ض رورت دارد. علاوه ب ر بازنگری محتوای ای ن برنامه در تطبیق ب ا ضرورتهای آموزش دورۀ کارشناس ی معم اری در ای ران، تطاب ق ای ن برنامه ب ا جریان آم وزش معم اری در دیگ ر دانش گاههای معتب ر جه ان نی ز نق ش مهم ی در بروزرس انی برنام ۀ آم وزش متناس ب ب ا اس تانداردهای بینالملل ی آم وزش دارد. ب ر ای ن اس اس، روش کار در این تحقیق به طور عمده بر اس اس مقایس ۀ برنامۀ آموزش ی دورۀ پایه در یازده دانشگاه معتبر خارجی با برنامۀ آموزشی پایه در سه دانشگاه اصلی ایرانی و تطبیق س رفصلهای اصلی و طول دورۀ پایه در آنها انجام میشود. نتیجۀ حاصل از این مقایسه سرفصلهای اصلی آموزش پای ه در دورۀ کارشناس ی معم اری در ایران و زم ان پرداختن به هر سرفصل را طی دورۀ پایۀ طراحی تبیین خواهد کرد.
مطالعـه و بررسـی دوره آمـوزش پایـۀ طراحـی معماری در دانشگاههای معتبر خارجی
برای مطالعۀ برنامۀ آموزش دروس پایۀ کارشناسی در دانشگاههای معتب ر خارج ی، ی ازده دانش گاه معتب ر انتخ اب ش ده اس ت. ای ن دانشگاهها شامل پنج دانشگاه آمریکایی و چهار دانشگاه انگلیسی ،یک دانش گاه استرالیایی و یک دانشگاه ترکیهای است. آنچه در این مطالعه مورد توجه بوده اس ت، اهداف و طول دورۀ آموزش معماری در دورۀ کارشناسـی، اهداف و طول دورۀ آموزش پایۀ طراحی، عنوان دروس پایه و سرفصلهای اصلی آنها بوده است. البته اهداف آموزش معماری در دانش گاههای هر کشـوری، متأثر از ویژگیهای فرهنگی ،تاریخی، جغرافیایی و شرایط اقتصادی آن کشور است، که بر محتوای آم وزش معماری و حت ی آموزش پایه نیز تأثیرگذار اس ت. با این حال در این بررسی تنها به سرفصلها و برنامۀ آموزشی دورۀ پایۀ معماری ف ارغ از ویژگیه ای خ اص آن کش ور توج ه ش ده اس ت و توج ه ب ه محتوای آموزش معماری به عنوان فصل مشترک آموزش معماری در کشورهای مختلف ملا ک مقایسه قرار گرفته است.
1. دانشگاه کُرنل1، آمریکا
آم وزش دورۀ کارشناس ی در ای ن دانش گاه، یک دورۀ پنجس اله
اس ت ک ه در آن ب ر طراحی همراه تئ وری، تاریخ، تکنولوژی و س ازه تا کی د میش ود و اه داف آموزش ی آن عبارت اس ت از: بی ان و تفکر نقادان ه، ترکی ب عمل ی س اختن و دان ش و مهارته ای تکنیک ی ،توانایی مدیریت و رهبری. با توجه به محتوای دروس، سه نیمسال نخس ت دوره را میتوان دورۀ آموزش پایه تلقی کرد که در قالب سه «آتلی ۀ طراحی» و دو درس «بیان معماری» برگزار میش ود. اهداف آموزش پایۀ طراحی معماری عبارت اس ت از: )۱(کس ب مهارتهای ادرا کی پایه) ،2( معرفی اجزای معماری) ،۳( یادگیری بیان معماری از طری ق ما کتس ازی) ،۴( یادگی ری بی ان گرافیک ی و ترس یم) ،5( آش نایی ب ا تاری خ معم اری. س رفصلهای اصل ی آم وزش پای ه ب ه تفکیک نیم سالهای تحصیلی از این قرار است )URL-1(:
نیم س ال اول: آشنایی با طراحی به مثابه نظامی هدایت شده بر اس اس تحلیل، تفس یر، ترکیب و تبدیل محیط فیزیکی، ارتقای فه م موضوعات، اجزا و فرایندهای طراحی محیط، طراحی س ازه با الهام از طبیعت، آش نایی با ترس یم با دست آزاد به مثابه ابزاری تحلیلی در فرایند طراحی آشنایی با طراحی.
نیمس ال دوم: آش نایی ب ا عوام ل انس انی، اجتماع ی و فن ی مرتبط با فضا و فرم، طراحی موضوعات مختلف از مس ائل مربوط ب ه محی ط اط راف ف رد ت ا گروه ه ای اجتماع ی کوچ ک، پ رورشمهارت ه ای بیان معماری، ما کتس ازی به عنوان اب زاری زاینده در فرایند طراحی، آشنایی با نرمافزارهای بیان و ارائه.
نیمس ال سوم: فهم بس تر طرح، آش نایی با مقدمات ساخت فرم معمارانه، آش نایی ب ا ترا کم های زمین های و برنامهای در کنار راهبردهای گردشی، فضایی و سازمانی در فرایند طراحی.
2. مؤسسۀ معماری کالیفرنیای جنوبی2، آمریکا
دورۀ کارشناس ی در ای ن دانش گاه، ی ک دورۀ پنج س اله ب رای دریافت مدرک B.A. اس ت که از س ه مرحلۀ متوالی تشکیل شده اس ت: چه ار نیم س ال برنام ۀ آم وزش پای ه؛ س ه نیمس ال برنامۀ آم وزش میانی؛ و س ه نیمس ال برنامۀ آموزش پیش رفتۀ معماری .سرفصل های اصلی آموزش پایه به تفکیک نیم سالهای تحصیلی از این قرار است )URL-12(:
نیمسال اول: شناخت قابلیتهای مواد و مصالح، ما کتسازی ،درک ارتب اط بی ن طراح ی و اج را، حل مس ائل فضای ی دوبعدی و سهبعدی، مطالعۀ تحلیلی در کنار دریافت شهودی.
نیمس ال دوم: س اخت ما ک ت، پ رورش مه ارت برق راری رابط ه می ان ایده و ترس یم، درک رابطۀ مفاهی م انتزاعی و واقعی ، برنامهده ی مفهوم ی و انتزاع ی، فه م بس تر ط رح، درک مفاهیم پیچیدۀ ساختارهای فضایی و الزامات مصالح.
نیمس ال س وم: پ رورش مه ارت بی ان تصویری، ش رح مصور اطلاع ات، تحلی ل دادهه ا، کش ف رواب ط مؤث ر ب ر خوانش بس تر طرح، درک محیط و شرایط به عنوان نظام پیچیده ای از داده ها.
نیمسال چهارم: پرورش مهارت ترسیم با دست آزاد، آشنایی ب ا نرم افزارهای بی ان، پرورش مهارت ارائۀ ش فاهی، درک مفاهیم تحلیلی، س اختاردهی به اطلاعات، توجه به عوامل مؤثر بر فرایند طراحی، طراحی سناریوی طراحی، فهم بستر طرح.
3. دانشگاه رایس3، آمریکا
آم وزش معم اری در دانش گاه رای س، ب ه ص ورت ی ک دورۀ ش ش س اله برای دریافت مدرک B.Arch اس ت و چهارس ال اول ،دورۀ لیس انس B.A. محس وب می ش ود. ای ن برنامه ش امل س ه مرحل ه پای ه )س ال اول و دوم(، میان ی )س ال س وم و چه ارم( و حرفهای )س ال پنجم و شش م( اس ت. در آموزش معماری، علاوه ب ر جنبهه ای فنی، بر جنبه هنری تأ کید بس یار می ش ود، پرورش روحی ه دقی ق و ج دی و در عی ن ح ال س یال و روان معمارانه در دوران آم وزش پایه مدنظر اس ت. آموزش پای ه در قالب چهار آتلیۀ «اصول معماری ۱ و 2» برگزار می شود. سرفصلهای اصلی آموزش پایه به تفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است )URL-2(:
نیمس ال اول: ما کتس ازی، فراه مآوردن مجموع های از عرصه های آزمایشی برای معرفی مفاهیم مختلف معماری .
نیمس ال دوم: پ رورش مه ارت ترس یم و بی ان معم اری ، ما کتسازی، استفاده از ابزار دیجیتال و آنالوگ برای بیان و ساخت ،

رواب ط میان برنامهدهی کالبدی، فضایی و بس تر، توس عۀراهبردیطراحی، آشنایی با روشهای گونا گون طراحی ) رویهای و مفهومی( ،مطالعۀ بستر طرح، مطالعه و تحلیل نمونههای موردی مسکن.
نیم س ال س وم: ترس یم نقش ههای معم اری، ما کت س ازی ،آش نایی ب ا عوام ل مؤثـر بر فراین د طراح ی )برنام ه فیزیک ی، فرم ،فض ا، بس تر(، هدای ت طراح ی از درون ب ه بی رون و برعکس، فهم بستر طرح، آشنایی با سازه، مطالعۀ فرایندهای فکری و تحلیلی و وجوه نظری و برنامه ای طراحی.
نیمس ال چهارم: آش نایی با تکنولوژی معم اری، ایجاد رابطه می ان سیس تمهای س اخت و تنظی م ش رایط محیط ی و اه داف مفهوم ی ط رح، تا کی د ب ر ارتب اط بی ن ای ده و تکنیـک در ط رح معماری، پرورش کانسپت طراحی.
4. مؤسسۀ فناوری ایلینوی4، آمریکا
دورۀ آموزش کارشناس ی در مؤسسۀ فناوری ایلینوی، یک دورۀ پنج ساله برای دریافت مدرک B.A. است. هدف این دوره، پرورش معم اران حرف های ک ه در زمینۀ تخصصی خودش ان ماهر باش ند ،تعریف شده است. سه سال اول، آموزش عمومی معماری محسوب میش ود. دورۀ آموزش پایه یک س ال اس ت و هر نیمس ال، ش امل ی ک «آتلیۀ معم اری» و یک آتلی ۀ «ارتباط طراحی» اس ت. اهداف کل ی آم وزش پای ه معم اری عبارتان د از: )۱( تقوی ت مهارته ای ارتباط ی ب ه زبان معماری) ،2( پرورش مهارت نقشهکش ی و تقویت حساس یتهای بص ری ب ه عن وان اص ول پایۀ زب ان معم اری) ،۳( پرورش مهارتهای تکنیکی در ترس یم )بیان معماری( ،)۴( تمرین ما کتس ازی) ،5( تمرینه ای مختل ف ب ا موضوع ات انتزاع ی و موضوع ات معم اری. س رفصلهای اصلی آموزش پای ه به تفکیک نیم سالهای تحصیلی از این قرار است )URL-11(:
نیمس ال اول: پ رورش مهارتهای بیان معماری، نقشهکش ی و فنون ترس یم، ارائه و گرافیک، ما کتسازی، ارائۀ شفاهی، آشنایی با وسایل ارتباطی دیجیتال و طراحی الگوریتمیک، تمرینهای انتزاعی ،پرورش تفکر تحلیلی، جسـتجوی رابطۀ میان بدن انس ان و محیط مصن وع، یادگیری اصول ترکیب، طراحی عناصر معم اری )دیوار، در ،پل کان، ات اق، …(، آش نایی با فراین د طراحی، تحقی ق در معماری ،آشنایی با تفکر هدف محور به عنوان مقدمهای بر علوم کامپیوتری.
نیمسال دوم: پرورش مهارت ارائه و ارتباط در طراحی، تمرین ترکی ب عناص ر معم اری در یک واحد جام ع معماری، فهم بس تر ط رح، آش نایی ب ا تحقیق ش هری، پ رورش تفکر تحلیل ی، معرفی رون د جام ع ارتبـاط طراح ی از تحلیل ه ای برنام های و مرب وط ب ه بس تر گرفته ت ا تولید دیجیتال نظامی ش امل اج زای مختلف ،استفاده از روش های طراحی رایانشی و معرفی علوم کامپیوتری .
5. دانشگاه پنسیلوانیا5، آمریکا
دورۀ کارشناس ی معم اری در دانش گاه پنس یلوانیا، دوره ای معادل هفت ترم یا سه سال و نیم با مدرک B.A. است. هدف دورۀ
62
کارشناس ی معماری، پرورش مهارتهای پایه، دانش و روش هایجستجو و طرح سؤال در رشتۀ معماری است که در بستر آموزشی آزاد6 در هنره ا و عل وم ارائه میش ود. طول دورۀ پای ۀ طراحی معماریچه ار نیمس ال اس ت و در قال ب دو آتلی ه «تصویرس ازی7» و «مقدم ات طراحی» برگزار میش ود. س رفصلهای اصل ی آموزش پایه به تفکیک نیمسال های تحصیلی از این قرار است )URL-9(:
نیمسال اول: معرفی ترسیم و قابلیتهای آن از دو راه تحلیل و تولی د، درک اهمی ت راهه ای ارائ ه و بیان به عن وان پایۀ ارتباط بصری، تقویت مهارت دیدن از راه ترسیم.
نیمسال دوم: آشنایی با ابزارها و روشهای ساخت، ا کتشاف قابلیتهای مواد و مصالح، ما کت سازی و ترکیب و ارتباط مصالح ،تجسم روابط با زبان مواد و مصالح از راه تحلیل و تولید.
نیمس ال سوم: درک بصری و زبان فرم، جستجوی رابطۀ بین تصاوی ر دوبع دی و معادل س ه بعـدی آنها در پلان، مقط ع، نما و ان واع پرس پکتیوها، رف ت و برگش ت بی ن نقش ههای دوبع دی و سه بعدی در فرایند طراحی.
نیم س ال چه ارم: مقدم های ب ر طراح ی دو بع دی و س ه بع دی، جس تجوی ارتب اط بی ن ف رم و معن ا از راه جس تجو در ارتباط بین س اختار بصری و اس تعاره، پرورش مهارت حل مساله در فراینده ای انتزاع ی و ملم وس، ارتق ای درک م واد و س اخت ،مهارت بیان شفاهی و گرافیکی.
6. دانشگاه بَث8، انگلستان
آموزش دورۀ کارشناسی در دانشگاه بَث، دورۀ چهارساله برای دریاف ت مـدرک BSc اس ت. در ای ن دوره ب ر رابطـه و پیون د بی ن معم اری و مهندس ی عم ران در محی ط آموزشـی تا کی د میش ود و ه دف، پ رورش دانش جویان ب ا فراهمک ردن فرصت های ی برای توس عه مهارته ای طراحی کلنگ ر از راه ترکیب حوزه های هنری و تکنیک ی در معمـاری اسـت. اهداف برنامه عبارتند از: )۱( کس ب مهارت ه ای لازم ب رای تحقی ق و تفح ص در ح وزه طرح هـای معم اری) ،2( توانای ی کنترل، اداره ک ردن و ترکیب فضای داخلی و ف رم خارج ی) ،۳( توانای ی ترکیب و ایجاد ارتب اط بین طرح های معم اری، قواع د طراحی س ازه، طراح ی محیطی و پای داری) ،۴( دان ش مصال ح و جزئی ات س اخت و س از) ،5( فهم راه های ی که از طری ق آنه ا عوام ل فرهنگ ی، تاریخ ی و اجتماع ی- اقتص ادی ب ر تصمیم ات طراح ی اثر میگذارند. س ه نیمس ال نخس ت دوره به آم وزش پایه اختصاص دارد که در قالب س ه « آتلیه طراحی» برگزار میشود. سرفصل های اصلی آموزش پایه به تفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است )URL-7(:
نیمس ال اول: طراح ی خلاق فضاها و س اختمانها، آش نایی با مصال ح و ش یوههای س اخت مقدماتی، ارتب اط بصری از راه ترس یم و ما کتس ازی، ترس یم دس تآزاد، ترسـیم نقش ههای دوبع دی و پرسپکتیوها، ترسیم فنی )جزئیات ساختمان(، پرورش ارائۀ شفاهی ،تحلیل و درک فضایی سهبعدی، تمرین کار گروهی )با مهندسان.( نیمسال دوم: تحقیق در نظریههای اساسی معماریو پرسش
از چیس تی معم اری، پیش رفت در مهارت های طراح ی معماری ،پ رورش مهارته ای ترس یم، بی ان معم اری، ما کت س ازی، و طراح ی در قال ب پروژهه ای انف رادی، فه م ارتباط بنا با بس تر در مقیاسهای مختلف، آش نایی با حل مس ائل س ازه ای و جزئیات اجرایی در طراحی معماری.
نیمس ال س وم: فه م چگونگ ی ارتباط بن ا و محیط، آش نایی با مفهوم زمینه و بس تر طراحی در روس تاها یا ش هر، تحلیل بس تر طرح و برگردان آنها به طرح معماری، کس ب توانایی پاس خگویی ب ه نیازه ای پ روژه، ش ناخت قواع د ترکیب بن دی در معم اری ،ارتقای مهارت اس تفاده از ابزار دس تی و نرمافزارهای ارائه، تقویت مهارت های طراحی معماری، ترسیم و ما کتسازی .
7. دانشگاه کالج لندن9، انگلستان
دورۀ کارشناس ی در ای ن دانش گاه ی ک دورۀ س ه س اله ب رای دریاف ت مدرک BSc اس ت که هدف آن تربیت دانش جویان برای کار عمل ی معم اری، ب ه هم راه درک جنبهه ای فن ی، حرف ه ای ،فرهنگی و عوامل وابس ته به بستر معماری است. برنامۀ تحصیلی چه ار بخ ش اصل ی دارد: طراح ی، تکنول وژی، تاری خ و تئ وری ،و مطالع ات حرف ه ای. ط ول دورۀ آم وزش پای ه ی ک س ال اس ت .آم وزش طراح ی در س ال اول ب ر پای ۀ آتلی ه اس ت، پروژهه ا ب رای پ رورش مهارت ه ای پای های مش اهده، طراحی و ارائه ب ا تا کید بر بیان خلاقانه و هوشمندانۀ ایدهها تعریف میشوند. سرفصل های اصلی آموزش پایه از این قرار است )URL-6(:
س ال اول: پ رورش مه ارت بی ان گرافیک ی و تکنیک ه ای مختل ف بیان هوش مندانه و خلاق ایده ها، ما کت س ازی، پرورش مهارت ه ای طراح ی معماری، مطالعه و تحلیل بس تر طرح )خرد ت ا کلان(، پ رورش مهارتهای پایه ای مش اهده و تحلیل اش یاء و وقایع و مکان ها، بازدید و سفر علمی.
8. انجمن معمارانه10، انگلستان
آم وزش دورۀ کارشناس ی در این مؤسس ه یک دورۀ پنج س اله اس ت و هر س ال تحصیلی شامل سه ترم اس ت. علاوه بر پنج سال آم وزش معم اری، یک س ال دورۀ مقدمات ی تمام وقت ب ه عنوان پیش نی از در نظ ر گرفته ش ده اس ت. «آتلیۀ س ال اول» ب ه عنوان آموزش پایۀ معماری معرفی ش ده ولی در عمل با احتس اب «آتلیۀ پایه» در دورۀ مقدماتی، دورۀ آموزش پایه دو س ال از ش ش س ال محس وب میش ود. س رفصلهای اصلی آم وزش پایه ب ه تفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است )URL-5(:
س ال اول )مقدمات ی:( آم وزش مقدمات ی هن ر و طراح ی ،پرورش ایدههای مفهومی، پرورش مهارتها در مش اهده )ترسیم کروکی، عکاسی( و بیان بصری )ترسیم با دست آزاد و ترسیم فنی ، فیلمس ازی( و بیان ش فاهی، ما کتس ازی و مطالعۀ قابلیتهای م واد و مصال ح، درک مفه وم مقی اس، آش نایی با تاری خ و تئوریمعم اری، توج ه ب ه بس تر فرهنگ ی و درک مفهوم هوی ت، تحلیلاشیا و تحلیل و نقد آثار معماری، آشنایی با فرم و سازه، آشنایی باسناریوی طراحی، بازدید و سفرهای علمی.
س ال دوم: ایج اد رابط ه بی ن تئ وری و طراح ی و مباحث ه ،پرورش قوه دریافت و شهود، هدایت تفکر طی ا کتشاف و ساختن و بیان بصری، پرورش مهارت نگارش و مباحثه.
ترم اول سال دوم: ترسیم، ما کت سازی، تحلیل پروژه های معماری.
ترم دوم سال دوم: دریافت روابط فضایی با زبان معماری ،طراحی عناصر معماری، تجربۀ مفاهیم انتزاعی، ما کتسازی.
ترم سوم سال دوم: تحلیل و نقد آثار معماری.
9. دانشگاه شفیلد11، انگلستان
دورۀ کارشناس ی معم اری در دانش گاه ش فیلد، ی ک دورۀ س ه س اله ب رای دریاف ت م درک B.A. و گواه ی بخ ش اول ریبا۱2 است. دورۀ کارشناسی در شفیلد، تعادلی بین تئوری، کار طراحی و تجربۀ حرفه ای برقرار کرده اس ت. طول دورۀ آموزش پایه در این دانش گاه یک س ال اس ت. آتلیه س ال اول س ه هدف اصلی دارد:
)۱(گسترش درک دانشجویان از معماری از راه معرفی تنوع و غنای کاره ای تاریخ ی و معاص ر و ارائ ۀ گس تره ای از نقاط ش روع بالقوه در فرآین د طراح ی) .2( فراهم ک ردن فرصت ی عمل ی ب رای آزمودن و پ رورش مهارته ای ارائ ه در کاره ای گرافیک ی و ما کت س ازی ک ه از راه آنه ا میتوانن د ایدهه ای معماران ه خود را معرف ی کنند.
)۳(معرف ی مباح ث اصل ی فرهنگ ی و فن ی از راه سلس له ای از پروژه های کارگاهی که زمینه را برای تهییج کاوشهای فردی و نیز بحثه ای گروه ی فراهم می کنند. ای ن دوره در قالب چهار آتلیه «طراحی معماری» و «بیان معماری» برگزار میشود. سرفصل های اصلی آموزش پایه از این قرار است )URL-13( )URL-7(:
سال اول: پرورش مهارت ترسیم، تفکر بصری و بیان معماری ، ما کتس ازی، ارائ ۀ ش فاهی، کارگروه ی، آش نایی ب ا نرمافزارهای کامپیوتری در بیان معماری، آشنایی با طراحی، شناخت و تحلیل س ایت، تحلیل و نقد آثار معماری، درک مقیاس محلی س اخت و ساز و سازه و تأسیسات، طرح مباحث فرهنگی .
10. دانشگاه فنی خاور میانه، ترکیه
دورۀ کارشناس ی در این دانش گاه چهار ساله است. هدف این دوره، پرورش معمارانی اس ت که بتوانند چه در کشور خودشان و چ ه در عرص ۀ بین المللی وارد کار حرفه ای ش وند. اهداف آموزش معماری در این دانش گاه، کس ب دانش و فهم معماری به عنوان ی ک پدی دۀ چندبع دی اس ت )URL-3(. از این چهار س ال، یک س ال به آموزش پایۀ معماری اختصاص دارد که در قالب دو آتلیه «بی ان گرافیک ی» و دو آتلی ۀ «مقدم ات طراح ی» و «مقدمه ای بر طراحی معماری» برگزار میش ود. سرفصل های اصلی آموزش پایه به تفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است )URL-14(:
نیمس ال اول: پ رورش مهارته ای پای ۀ تفک ر طراح ی و

ا کتش اف، آشنایی با مفاهیم و قواعد طراحی، جستجو و ا کتشافدر س اختار س هبعدی، نظم، سازه، فرم و فضا، تا کید بر طراحی بهعنوان روندی ا کتش افی بر پایۀ نیروهای خارجی و داخلی و روابطپارامتری، کسب مهارت در کارهای شهودی و تحلیلی، استفاده از ابزارهای بیان متنوع برای انتقال ایدهها، ما کتس ازی و شناخت قابلیت ه ا مواد و مصالح، کس ب مهارتهای پای ۀ بیان گرافیکی ،تمرین انواع روش های ارائه و راندو، ترسیمات دست آزاد.
نیمس ال دوم: ایج اد ارتب اط بین مقدمات طراح ی و طراحی معم اری، مه ارت بهکارگیـری قواع د پای ۀ طراح ی در ایج اد س اختارهای فضای ی )طراحی معماری(، درک س ازه ب رای تامین پایداری بنا و دستیابی به وحدت بین فضا و سازه، توانایی تعریف فض ا با توجه به مش خصههای فرمی و جانمایی برای دس ت یابی به وحدت فضاها با ویژگیهای متفاوت، توجه به بس تر و ش رایط محیط ی ب ه عن وان ملزوم ات طراح ی و ارزشه ای فرهنگ ی و طبیعی و معنوی، مطالعه تحلیلی و بیان ویژگی های محیط های طبیع ی و مصن وع، تحلی ل ارتباط جزء و کل، ش کل و زمینه، فرم و ساختار، توده و فضا، ترسیم تحلیلی فرم های موجود معماری.
11. دانشگاه نیو ساوث ویلز14، استرالیا
دورۀ کارشناس ی معم اری در ای ن دانش گاه س ه س ال اس ت .ه دف ای ن دوره، پ رورش معماران ی اسـت ک ه ب ا ش ناخت کافی نس بت ب ه محی ط، جامع ه، فرهن گ، اقتص اد و ترکی ب آن، ب ه نیازه ای افراد در بنا پاس خ دهن د و با تفکری همهجانب ه و فرا گیر ب ه طراح ی معم اری بپردازند. نیم س ال نخس ت از س ال اول این دوره به آموزش پایۀ معماری اختصاص دارد که در قالب دو «آتلیۀ طراح ی معم اری»، آتلیه ه ای «بی ان معم اری» و «مهارت ه ای تمری ن و تحقی ق معم اری» برگ زار میشـود. س رفصل های اصلی آموزش پایه از این قرار است )URL-17(:
نیمسال اول: آموزش نقشهکشی معماری و آموزش ترسیم پلان و نم ا و مقط ع، آم وزش راندو )رن گ، مصالح، س ایه روش ن(، انواع ترسیم و بیان گرافیکی، اسکیس، ما کتسازی و آشنایی با ساختن ،آشنایی با کامپیوتر و کاربرد نرمافزارهای مرتبط، پرورش مهارت بیان ش فاهی و نگارش، تفک ر نقادانه، آش نایی با مفاهی م اولیۀ طراحی )فض ا، ف رم، نظ م، تناس بات، س اختار، مصال ح، مقی اس(، تجربۀ روشهای مشاهده و ثبت، تحقیق و جستجوی کتابخانهای.
جمع بندی مطالعۀ برنامۀ
دورۀ پایۀ دانشگاههای خارجی
بررس ی برنام ۀ آموزش ی دورۀ پای ه در ی ازده دانش گاه خارجی از دو منظر قابل نتیجهگیری اس ت؛ طول دورۀ آموزش پایه به نس بت ط ول کل دورۀ کارشناس ی معم اری و س رفصلهای اصلی آموزش پایه در این دانشگاهها. این بررسی نشان میدهد که دانشگاههای آمریکای ی حداق ل پنج سـال را برای م درک B.A. در نظر میگیرند .
ط ول دوره پای ه در دانش گاههای آمریکای ی بـه ط ور میانگین س ه

تا چهار نیمس ال اس ت و در دانش گاههای اروپایی و اس ترالیایی بادورۀ آموزش کوتاهتر، این دوره تا یک سال یا حتی یک نیمسال نیزکاهـش پی دا میکند. به ط ور کلی میتوان چنی ن نتیجه گرفت کهمتوسط طول دورۀ پایه حدود یک سوم کل طول دوره است .
مرور این برنامه های آموزش ی نش ان می دهد که سرفصل های مطرح در دوره های پایه در قالب دوازده عنوان تعریف می شود:
بی ان ترس یمی و گرافیک ی: ترس یم دس ت آزاد، ترس یم فن ی ،ارائ ه و بی ان گرافیکی از مهارت های پایه ای اس ت که در دورۀ پایۀ هم ه دانش گاهها وجود دارد و عمدتاً در س ال اول م ورد توجه قرار می گیرد و تا پایان دورۀ آموزش پایه مد نظر است )نمودار 2(.
آش نایی با انواع مصالح و ما کت س ازی: ما کتسازی، آشنایی با مواد مختلف و روش های ساخت از مهارتهای بیان سهبعدی است که در برنامۀ دورۀ پایۀ همه دانشگاه ها و عمدتاً در سال اول مورد توجه قرار می گیرد )نمودار ۳(.
بی ان ش فاهی و نوش تاری: پ رورش مهـارت ارائ ۀ ش فاهی و نوش تاری در برنام ۀ دورۀ پای ۀ بی ش از نیمی از دانشـگاه ها وجود دارد و غالبـاً از تـرم اول ب رای پ رورش ای ن مه ارت تلاش میش ود )نمودار ۱۳(.
کاربرد نرمافزارها: حدود نیمی از دانش گاهها آموزش و استفاده از نرمافزارهای بیان و ترسیم را در دورۀ آموزش پایۀ معماری مورد توجه قرار می دهند )نمودار ۴(.
کار گروهی: تنها در برنامۀ دورۀ پایۀ دو دانشگاه، تمرین کار گروهی ج زو اه داف دروس پای ه محس وب میش ود. در س ایر دانش گاهها ممکن است پروژههایی به صورت گروهی انجام شوند اما آموزش کار گروهی به عنوان یکی از اهداف درس ذکر نش ده اس ت )نمودار ۱2(.
بازدید و س فر علمی: س فر به شهرها و مکان های مختلف برای آش نایی ب ا بس تر فرهنگ ی و اجتماع ی در برنام ۀ آم وزش پای ۀ دو دانش گاه لحاظ شده است. معمولاً این سفرها زمینهساز انتخاب موضوعی برای تمرین های معماری می شوند )نمودار ۱0(.
طراح ی معمـاری و عوامل مرتبط: آش نایی ب ا طراحی و عوامل موث ر ب ر آن، در برنام ۀ دورۀ پایـۀ هم ۀ دانش گاهها وج ود دارد و معمولاً از ترم اول آغاز میشود. معمولاً تمرینهایی مرتبط با حل مسـائل فرم ی و فضای ی در ت رم اول داده می ش وند و تمرینهای طراح ی در مقیاسه ای مختلف از ترم دوم به بع د در تمام طول

دوره ادامه مییابند. ارتباط بین فرم و معنا، کانسپت در طراحی ،برنامه ده ی کالب دی و فضای ی عموم اً در ت رم آخ ر آم وزش پای ۀ معماری مورد توجه است )نمودار 6(.
مفاهی م انتزاع ی: به تمرینها و مفاهی م و موضوعات انتزاعی در تعداد کمی از دانشگاهها پرداخته میشود. زمان آغاز این تمرینها از ترم اول تا ترم آخر آموزش پایۀ معماری متغیر است )نمودار 5(.
محیط و بس تر طرح: توجه به بس تر طراحی و تحلیل و شناخت شرایط فرهنگی و اجتماعی آن در برنامۀ دورۀ پایۀ غالب دانشگاه ها و عموماً از ترم دوم به بعد مورد توجه قرار می گیرد )نمودار 7(.
س ازه و مباح ث فن ی: تمرینه ای درک س ازه در دس تور کار آم وزش پای ۀ معم اری در بی ش از نیمی از دانش گاه ها ق رار دارند .آش نایی ب ا مباحث مرب وط به ان رژی و تنظیم ش رایط محیطی در تع داد کم ی از دانش گاهها در ت رم آخر آم وزش پایۀ معم اری مورد توجه است )نمودار 8(.
تحلی ل: تحلیل موضوعات مختلف از جمله مهارتهای مهمی اس ت که در آموزش پایۀ معماری همۀ دانش گاه ها مورد توجه قرار میگی رد. تحلی ل اش یا، محی ط فیزیک ی، وقای ع، مکانه ا، و آثار معم اری، تمرینهای ی هس تند ک ه عموم اً از ترم ه ای نخس تین آغاز می شوند و تا پایان دورۀ آموزش پایۀ معماری به آنها پرداخته می شود )نمودار ۹(.
مباح ث نظری و تحقیق: آش نایی با تاری خ و تئوری معماری در ح دود نیمی از دانش گاهها طی دورۀ آموزش پای ۀ معماری مطرح اس ت. همچنی ن تحقی ق هم راه ب ا طراح ی در تع دادی از ای ن دانشگاه ها در دوره پایه مورد توجه است )نمودار ۱۱(.
بررسی برنامۀ دروس پایۀ طراحی معماری در سه دانشگاه اصلی ایران
در برنامۀ مصوب ش ورای عالی برنامهریزی، دروس پایۀ طراحی معماری، در برگیرندۀ دروسی است که در سه نیمسال نخست دورۀ کارشناس ی ارائه میش ود. این دروس عبارت از سه درس «هندسۀ کارب ردی»، «درک و بی ان محی ط» و «کارگاه مصال ح و س اخت »در نیمس ال نخس ت، دو درس «مقدم ات طراح ی معم اری ۱» و «بی ان معم اری ۱» در نیمس ال دوم و دو درس «مقدم ات طراح ی معم اری2» و «بیان معماری 2» در نیمس ال س وم اس ت )ش ورای
عال ی برنامهریزی هن ر ،۱۳77(. این دروس در دو دانش گاه تهران و شهید بهشتی با تغییراتی در عنوان آنها برگزار میشود.
برنامۀ دروس پایۀ طراحی در دانشگاه تهران
دروس پای ۀ طراح ی معم اری در دانش گاه ته ران در دو کارگاه م وازی برگ زار میش ود. ای ن دو کارگاه، آم وزش چه ار نیمس ال نخس ت دورۀ کارشناس ی معماری را پوشش می دهد. دروس پایۀ طراح ی در قالب مجموع های از دروس مقدمات طراحی معماری ۱، 2 و ۳ و دروس بی ان معم اری ۱، 2 و ۳ و جمع اً در زمانی معادل
۱6 س اعت در هفت ه طی س ه نیم س ال برگزار می ش ود )دانش کدۀ معماری دانشگاه تهران ،۱۳۹۱(.
نمودار 1- نسبت طول دورۀ پایۀ طراحی به نسبت طول دورۀ کارشناسی در دانشگاه های خارجی.
کارگاه 5
دروس پای ۀ طراح ی در کارگاه 5 در قالب دروس مجزای ترکیبو بیان معماری برگزار میشود. سرفصل های اصلی آموزش پایه بهتفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است۱5:
نیمسال اول: آشنایی با انواع پرسپکتیوهای موازی و مخروطی ،پ رورش مه ارت ترس یم ب ا دس ت آزاد )کروک ی و ذهنی(، آش نایی با ترس یم فنی، ترس یم نقشههای معماری، آش نایی با مواد و مصالح و روشهای ساخت ما کت، تمرین هندسه و ترسیم نقوش هندسۀ ایرانی و گرهها، پرورش اصول زیباییشناختی و خلاقیت.
نیمسال دوم: آشنایی با ابزار ترسیم و بیان و ارائۀ گرافیکی، ترسیم پرسپکتیوهای مخروطی با دست آزاد، تمرین راندو و بیان معمارانه ،تمری ن عکاس ی و فیلمس ازی، ما کتس ازی، تحلی ل عملکرده ای اصلی انسان در مسکن، طراحی معماری با تأ کید بر عملکرد، تحلیل مفاهی م انتزاعی، بهکارگیری مفاهی م انتزاعی در طراح ی دوبعدی و سهبعدی، طراحی فرم، طراحی معماری با تأ کید بر فرم، تمرین سازه و ایستایی، پرورش خلاقیت و اصول زیباییشناختی.
نیمس ال س وم: تمری ن بی ان و ارائ ۀ معم اری، ران دو، تمرین اسکیس، کاربرد نرم افزارها در ارائه، تحلیل و طراحی: تحلیل فرم ،تحلیل فضا، تحلیل س ازه، تحلیل عملکرد، مطالعه اقلیم و بس تر طرح، طراحی فرم و فضای معماری، طراحی معماری.
کارگاه 6
دروس پای ۀ طراح ی در کارگاه 6 در قال ب ی ک درس ترکیب در ه ر نیمس ال برگ زار می ش ود. س رفصلهای اصلی آم وزش پایه به تفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است۱6:
نیمس ال اول: تمری ن و پ رورش مهارت ترس یم با دس ت آزاد ،گرافیک، رلوه، ترس یم فنی و ترسیم نقشه های معماری، شناخت احجام و ترکیب آنها، روش های س اخت احجام، تمرین هندسه و طراحی انتظام هندسی دوبعدی یا سهبعدی، ایستایی و طراحی سازه، بیان انتزاعی مفاهیم در فرم، پرورش خلاقیت و بینش هنری نیمس ال دوم: ترس یم فنی، ما کتس ازی، تحلی ل عملکردی اش یاء، تحلی ل عملک ردی فضا، تمرین ح س و مفاهی م انتزاعی ،اس کیسهای حس ی- مفهوم ی، طراح ی معماری بر اس اس یک مفهوم، پرورش خلاقیت و بینش هنری
نیم س ال س وم: تحلیل و طراحی: تحلیل حرکت در معماری ،تحلی ل دانه بن دی در موضوع آزاد و معم اری، طراحی دانهبندی معماری، تحلیل ایستایی، طراحی سازه، تحلیل اقلیمی، طراحی با توجه به اقلیم، طراحی معماری جامع
برنامۀ آموزش دروس پایه در دانشگاه شهید بهشتی
برنامۀ فعلی دروس پایه در دانش کدۀ معماری دانش گاه شهید بهش تی در س ال ۱۳85 و ب ا تغییرات ی نس بت ب ه برنام ۀ مص وب ش ورای عال ی برنامهری زی تنظی م ش ده اس ت. دورۀ پای ه در دو آتلیه و با س اختار مش ابه اجرا می شود. برنامۀ نیم سال اول شامل «کارگاه مقدمات طراحی معماری» است که به نوعی جمع دروس پای ۀ نیمس ال اول در برنام ۀ مص وب ش ورای عال ی برنامه ری زی اس ت. از نیمس ال دوم، کارگاههای طراحی معماری آغاز می ش ود
65
ک ه از نظ ر محت وا، مع ادل دروس مقدمات طراحی معم اری ۱ و 2در برنام ۀ مص وب اس ت. دروس ش یوه های ارائ ۀ ۱ و 2 نیز معادلدروس بیان ۱ و 2 ارائه میش ود )دانش کدۀ معماری و شهرس ازیدانشگاه ش هید بهشتی ،۱۳8۴(. سرفصل های اصلی آموزش پایه به تفکیک نیمسال های تحصیلی از این قرار است:
نیمس ال اول: ترس یم فن ی، ترس یم با دس ت آزاد، آش نایی با رنگ و رنگس ازی، عکاس ی، هندس ه ترس یمی، تجربیات هنری )تجرب ه ب ا اش کال(، تجربـۀ خل ق دوبع دی و س ـهبعدی، ارتق ای بینش دانشجویان
نیمس ال دوم: ترس یم فنی س اختمانی، رلوۀ یک بنا، ترس یم پرس پکتیو، ترسیم با دس ت آزاد، ترسیم علمی سایه ها، آشنایی با عناص ر کالبدی معم اری، تجربۀ طراحی عناص ر کالبدی معماری )س قف، دی وار، ک ف، پل ه، پنج ره(، طراح ی مبلم ان، طراح ی بر اساس مفاهیم انتزاعی، بازدید از مصادیق معماری
نیمسال سوم: ترس یم فنی ساختمانی، رلوۀ بناهای تاریخی ،ترسیم پرس پکتیو، ساخت ما کت، ترسیم فنی با رایانه، آشنایی با نحوۀ تجزیه و تحلیل و نقد بنا، طراحی معماری
برنامۀ آموزش دروس پایه در دانشگاه علم و صنعت ایران
در دانش گاه عل م و صنع ت، هم ان دروس برنام ۀ مص وب شورای عالی برنامهریزی در دورۀ پایه تدریس می شود. این دروس در س ه نیمس ال توسط مدرس ان مختلف ارائه می ش ود. هر سال دانش جویان روزان ه و ش بانه در دو ت رم متوال ی دروس «مقدمـات طراح ی» را می گذرانن د ام ا دروس دیگ ر را با هم آغ از میکنند. در ه ر نیمس ال ی ک کارگاه مقدمات طراحی ۱ و ی ک کارگاه مقدمات طراحی 2 برگزار میشود. برنامۀ فعلی کارگاههای مقدمات طراحی معماری نیز برنامهای است که از سال ۱۳8۱ تنظیم شده و تا کنون با تغییراتی جزئی دنبال می شود. سرفصلهای اصلی آموزش پایه به تفکیک نیمسال های تحصیلی از این قرار است۱7:
نیمس ال اول: آش نایی ب ا ترس یم ب ا اب زار مختل ف، ترس یم با دست آزاد، آشنایی با ابزار ساخت )مصالح بنایی، فلز، چوب ،(… ،آش نایی با نقش ه های معم اری، پ رورش تصور فضایی )س هنما( ،ترس یم پرسپکتیوهای موازی، هندسۀ ترسیمی، طراحی و ترسیم یک طرح معماری
نیم س ال دوم: فه م و بی ان معماری، ترس یم طراحی، تمرین ف رم و ش ناخت اج زای پدیدآورندۀ فرم، نحوۀ ترکی ب فرم، تمرین طراحی بر اساس عملکرد، طراحی فضا، پرورش یک ایده و طراحی معم اری، فهم و درک محیط و بس تر طرح، زیبایی شناس ی فرم و تمرین مفاهیم در معماری
نیم س ال س وم: تمری ن طراحی اج زای معماری )دی وار، پله ،سقف، در و پنجره(، طراحی بر اساس کانسپت، تحلیل بناجمع بندی مطالعۀ
برنامۀ دورۀ پایۀ دانشگاه های ایران
برنامۀ آموزش یدر دانش ـکدههای معماری در ایران، تابع برنامۀ
مص وب ش ورای عال ی برنامهری زی وزارت عل وم اس ت و تنه ا دردانش کدههای اصل ی تغییرات اندک ی در این برنامهها ایجاد ش دهاس ت. علیرغ م تغیی رات جزئ ی انجامش ده، ط ول دورۀ آم وزشمعم اری در هم ۀ دانش کدهها هش ت ت ا ن ه نیمس ال اس ت که در همۀ آنها، س ه نیمس ال به آموزش پایۀ طراحی اختصاص مییابد .اه داف آم وزش معماری نیز ت ا حد زیادی تابع اهداف تعیینش ده در برنامۀ مصوب است. بنابراین، مطالعۀ چهار برنامۀ آموزش دورۀ پایۀ طراحی در این سه دانشگاه نشان میدهد که به طور کلی یازده عنوان اصلی در سرفصل این برنامهها تعریف شده است:
بیان ترسیمی و گرافیکی: این عنوان در برگیرندۀ آموزش و پرورش کلیۀ مهارتهای ترسیم دست آزاد، ترسیم فنی، ارائه و بیان گرافیکی است که تقریباً در کل دورۀ پایه مورد توجه است اما در دو نیمسال اول س هم بیشـتری از تمرینها را به خود اختصاص میدهد )نمودار 2(.
آش نایی ب ا ان واع مصال ح و ما کت س ازی: ش ناخت م واد و قابلیته ای س اخت و روشه ای س اخت ان واع احج ام و ما کت س ازی ب ه عن وان روش بی ان س ه بعدی و ایده پ ردازی در طراح ی از مهارت های پایه ای اس ت که بیش تر در نیم س ال اول و دوم مورد توجه قرار می گیرد )نمودار ۳(.
پرورش بینش و خلاقیت هنری خلاقیت: در برخی از برنامه ها به طور مش خص تأ کید ش ده اس ت که تمرینهایی برای پرورش خلاقی ت هن ری، بین ش و مع ارف دانش جویان در نظ ر گرفت ه میشـود. ه ر چند چنین هدفی ب ه طور ضمنی در دیگ ر برنامه ها نیز نهفته است )نمودار ۱۴(.
کارب رد نرمافزاره ا: تنها در دو دانش گاه به آموزش و اس تفاده از نرم افزاره ای بی ان و ترس یم در دورۀ آم وزش پایـۀ معم اری توجه میشود. کار با نرمافزارها از نیمسال سوم آغاز میشود )نمودار ۴(.
بازدید و س فر: بازدید از مکانهای تاریخی و ش هرها و روس تاها از برنامههایی اس ت که در دورۀ پایه آغاز میشود، ولی عمدتاً جزو برنامههای اجباری دروس پایه تلقی نمیش ود. فقط در دانش گاه ش هید بهش تی، بازدی د از بناه ا و مصادی ق معم اری در برنام ۀ دروس پایه ذکر شده است )نمودار ۱0(.
هندس ه: هندس ه از جمل ه مبان ی پای ه طراح ی اس ت ک ه در نیمس ال نخست مورد توجه اسـت. به خصوص هندسۀ ترسیمی ب ا تأ کید بر هندس ۀ نق وش و گره چینی و انتظام های هندس ی در ترکیب با برنامه های ترسیم فنی کار می شود )نمودار ۱5(.
مفاهیم انتزاعی: مفاهیم و موضوعات انتزاعی و اهمیت و کاربرد آنه ا در حـوزۀ طراحی، عمدتاً در س ال اول و به خصوص نیم س ال دوم م ورد توجه قرار میگی رد و تمرینهایی برای آن در نظر گرفته می شود )نمودار 5(.
طراحی معماری و عوامل مؤثر: آشنایی با طراحی و عوامل موثر بر آن ،معمولاً از نیمسال دوم آغاز میشود و بیشتر در نیمسال سوم دنبال میش ود. گاه به صورت محدود، در نیمس ال اول هم تمرینهایی مرتب ط ب ا طراح ی معم اری در نظ ر گرفت ه میش ود )نم ودار 6(.
مطالع ات محیـط و بس تر: توجـه ب ه بس تر طراح ی و تحلی ل و ش ناخت ش رایط فیزیک ی و اقلیم ی آن ب ه ط ور خیل ی جزئ ی در نیمسال دوم یا سوم رخ میدهد. در موارد محدودی به جنبههای فرهنگ ی و اجتماع ی محی ط نی ز توج ه میش ود )نم ودار 7(.
س ازه و مباح ث فن ی: تمرینه ای درک ایس تایی و س ازه ومباح ث فن ی مقدمات ی، عموم اً از نیمس ال دوم در دس تور کارآموزش پایۀ معماری قرار دارند )نمودار 8(.
تحلیل و نقد: تحلیل موضوعات مختلف، از جمله مهارت های مهم ی اس ت که در آم وزش پایۀ معم اری همۀ دانش گاه ها مورد توج ه ق رار می گی رد. تحلی ل اش یا، عوام ل مؤث ر ب ر معم اری و طراح ی، مکان ه ا، و آث ار معم اری، تمرین های ی هس تند ک ه از نیم س ال دوم ش روع می ش ود و در نیم س ال س وم م ورد توج ه بیشتری قرار می گیرد )نمودار ۹(.
مقایسۀ تطبیقی محتوای دروس پایه در دانشگاههای خارجی و ایرانی
بر اساس مطالعۀ برنامههای آموزش معماری در یازده دانشگاه خارج ی و س ه دانش گاه اصل ی در ای ران، اه داف آم وزش دورۀ کارشناس ی را میتوان در قالب دو هدف اصلی تبیین کرد: آموزش ب رای ورود ب ه کار حرف ه ای معم اری و آم اده ک ردن دانش جویان ب رای ادامه تحصی ل در گرایشهای مختل ف تحصیلات تکمیلی .بر اس اس ای ن اه داف کل ی، ماهی ت آم وزش معم اری تعیی ن میش ود ک ه ه دف آن تربیت معمارانی اس ت که دارای اس تعداد و توان و مس لط به دانشهای تخصصی باش ند و این اس تعداد و دانش را در جهت صحیح و در خدمت جامعه به کار گیرند. به این ترتیب س ه بنی ان اصلی برای آموزش معم اری را می توان توانش ،دان ش و بینش معرفی کرد. «توان ش» مجموعۀ علایق، قابلیتها و تواناییهای دانش جو اس ت که به صورت بالقوه اس ت و باید در طول آموزش معماری بالفعل ش ود. «دانش» مجموعه ای از علوم و دانس تنیهای عرصۀ معماری اعم از فنی و هنری و تاریخی و … اس ت. «بینش» سمت و س وی به کارگیری توانش ها و دانش ها را در آفرین ش اث ر معماری روش ن میکند )حج ت ،۱۳۹۱، 22(. پس آموزش معماری، منظومهای اس ت که بخشی از آن ذاتی و فطری )توان ش(، بخش ی دیگ ر ا کتس ابی و نقل ی )دان ش( و بخش ی نی ز معرفتی و عقلی )بینش( است )حجت ،۱۳۹۱، 28-۳0(.
بر این اساس، بنیان آموزش پایه را نیز متناسب با آموزش معماری میتوان تعیین کرد: )۱( آموزش مهارتهای پایهای که جنبۀ توانشی دارد) ،2( پ رورش مهارته ای تکمیل ی ک ه جنب ۀ بینش ی دارد و )۳ (آموزش مقدماتی برای آغاز طراحی معماری که جنبۀ دانشی دارد.
ب رای تبیین س رفصلهای آموزش پایۀ طراحی، س رفصلهای آم وزش پای ه در دانش گاههای خارج ی و دانش گاههای کش ور مقایس ه میش ود. در این مقایس ه، بخ ش اعظمی از س رفصل ها به طور مش ترک در دورۀ پایه دانش گاه های داخلی و خارجی مورد توجه قرار می گیرد. اما سه موضوع تنها در دانشگاه های خارجی و دو موضوع تنها در دانشگاه های داخلی مطرح است.
بدی ن ترتیب، می توان نتیجه گرفت س رفصل هایی که به طور مشترک در دانشگاه های خارج و داخل در دورۀ پایه مطرح است ،در برگیرن دۀ موضوع ات اصلی و مهم آموزش پایه اس ت و توجه به این س رفصلها پیش از آغاز آموزش طراحی، چه در دانشگاه هایخارجی و چه داخلی ضروری تشخیص داده شده است .
1. سرفصل های مشترک
بیان ترسیمی و گرافیکی
کس ب مهارتهای بیان برای ورود ب ه طراحی و تفکر معمارانه ضروری اسـت و باید پیش از آموزش طراحی معماری انجام شود .ب ر ای ن اس اس، این س رفصل در دورۀ پای ۀ همۀ دانش گاهها مورد توج ه ق رار دارد و عمدتاً در دو نیم س ال نخس ت انجام می ش ود و ت ا انتهای دورۀ پایه تکمیل میش ود. در دانش گاههای داخلی که دانش جویان پیش از ورود به دانش گاه هیچ آموزش خاصی در این زمینه ندیده اند، این آموزش از سطح مقدماتی آغاز می شود .

67
آشنایی با انواع مصالح، حجم سازی و روش های ساختاین س رفصل در برنامـۀ دورۀ پایۀ همۀ دانش گاهها وجود دارد وعمدتاً در دو نیمسال نخست دوره انجام میشود. در دانشگاههایای ران کـه دانش جویان از رش ته ریاض ی و فیزیک متوس طه گزینش میش وند و غالباً هیچ نوع تجربۀ کار با مواد و مصالح و حجمس ازی ندارند، از نیم سال نخست با این مهارت آشنا میشوند.
کاربرد نرم افزارها در معماری
با تو جه به رشد چشمگیر کاربرد نرمافزارهای ترسیم در معماری ،آش نایی مقدمات ی بـا ان واع نرمافزاره ای بی ان و ترس یم و کارب رد آنه ا در برنامـۀ دورۀ پای ۀ نیم ی از دانش گاههای خارج ی و داخل ی گنجانده شده است. به نظر میرسد با توجه به رشد فزایندۀ کاربرد نرمافزاره ای ترس یم، نمیت وان از آم وزش آن صرفنظ ر ک رد. ای ن

نمودار 2- مقایسۀ آموزش ترسیم و بیان معماری در دورۀ پایۀ دانشگاه های خارجی و ایران.

نمودار 3- مقایسۀ آموزش حجم سازی، ما کت سازی و آشنایی با مواد در دورۀ پایۀ دانشگاه های خارجی و ایرانی.
نمودار 4- مقایسۀ آموزش کاربرد نرم افزارهای در دورۀ پایۀ طراحی در دانشگاه های خارجی و ایرانی.

نمودار 5- مقایسۀ آشنایی با مفاهیم انتزاعی و کاربرد آنها در دورۀ پایۀ طراحی در دانشگاه های خارجی و ایرانی.
آموزش در دانش ـگاههای خارجی عموماً از س ال اول شروع میشودولی در دانشکدههای داخلی از نیمسال سوم در برنامه قرار دارد.
مفاهیم انتزاعی و کاربرد آنها
این سرفصل در برنامۀ دورۀ پایۀ همه دانشگاههای داخلی وجود دارد ام ا در تع داد کم ی از برنامههـای دانش گاههای خارجی دیده میش ود. توج ه ب ه این س رفصل در برنامه دروس پای ه تا حدی به رویکرد آن دانشگاه به معماری بستگی دارد. در دانشگاههای ایران ،فاصله دانشـجویان ورودی معماری از حوزۀ هنر و مفاهیم انتزاعی ،باع ث توجه به این س رفصل در برنامههای دورۀ پایه ش ده اسـت.
طراحی معماری و عوامل مرتبط با آن
این موضوع در دورۀ پایۀ همه دانش گاههای داخلی و خارجی دی ده میش ود. در غال ب دانشـگاه های خارج ی، از ابت دا دورۀ پای ه طراح ی معم اری و ب ه ویـژه س ال اول آغ از میش ود ام ا در دانشگاههای داخلی، عمدتاً پس از طرح مباحث مقدماتیتر و در نیمسال های دوم و سوم به آن پرداخته می شود.

نمودار 6- مقایسۀ آموزش طراحی معماری در دورۀ پایۀ طراحی در دانشگاههای خارجی و ایرانی.

نمودار 7مقایسۀ مطالعات محیط و بستر در دورۀ پایۀ دانشگاه های خارجی و ایرانی .
مطالعات محیط و بستر
توجه به بس تر طراحی و تحلیل و ش ناخت شرایط جغرافیایی ،اقلیمی، اجتماعی آن موضوعی اس ت که با طراحی مرتبط اسـت .ب ا این حال طرح آن به عن وان مبحثی مرتبط با مقدمات طراحی در دورۀ پایۀ غالب دانشگاه ها مورد توجه قرار میگیرد. این مبحث بیشتر در نیم سال دوم و سوم دانشگاه های خارجی و در نیم سال سوم دانشگاه ها ی داخلی گنجانده شده است.
سازه و مباحث فنی
تمرین های درک سازه و آشنایی با مباحث فنی در معماری، از سرفصل هایی است که در برنامه پایۀ بیش از نیمی از دانشگاه های خارجی و داخلی گنجانده ش ده اس ت. زمان و میزان پرداختن به این موضوع در برنامههای مختلف متغیر اس ت. در دانشگاه های خارجی بیشتر در سال اول بر طرح مباحث فنی تا کید می شود.
تحلیل و نقد
آش نایی بـا موضوع نقد و تحلی ل و پرورش دی دگاه نقادانه، در

نمودار 8- مقایسۀ آشنایی با ایستایی و مباحث فنی در دورۀ پایۀ دانشگاههای خارجی و ایرانی .

نمودار 9. مقایسۀ تمرین تحلیل و نقد در دورۀ پایۀ طراحی دانشگاههای خارجی و داخلی .
برنام ۀ دورۀ پایۀ همۀ دانشـگاه های خارجی و داخلی وجود دارد .در دانش گاه های خارج ی عمدت اً در س ال اول و در دانش گاه های داخلی در نیمۀ دوم دورۀ پایه و به ویژه نیمسال سوم، به موضوع نقد و تحلیل پرداخته می شود .
بازدید و سفر
علی رغـم انج ام بازدیده ا و س فرهای دانش جویی کوتاه مدت ی ک روزه ی ا چن د روزه در دورۀ پای ه، تنه ا در برنام ۀ دو دانش گاه خارج ی و یـک دانش گاه داخل ی ب ه بازدی د ب ه عنوان ی بخش ی از برنامۀ آموزشی توجه شده است .
2. سرفصل های ویژۀ دانشگاه های خارجی
مباحث نظری و تحقیق
ط رح مباح ث نظ ری در کنـار مباح ث عمل ی و انج ام برخ ی


تحقیق ات نظری س بک مبتنی بر اهمی ت مبانی نظ ری در طراحی و لزوم داش تن پش توانۀ ق وی نظری در تفک ر معمارانه اس ت. بر این اساس در آموزش معماری نیمی از دانشگاهها و به ویژه دانشگاههای انگلیسی، این سرفصل در برنامۀ سال اول گنجانده شده است .
تجربۀ کار گروهی
با توجه به اینکه کار حرفه ای معماری عمدتاً به صورت فعالیتی گروهی انجام میشـود، تجربۀ کار گروهی و آش نایی با این مهارت در برنام ۀ پای ه برخ ی از دانش گاه های وج ود دارد. ا گرچ ه برخ ی از تمرین ه ا در هـر دانش گاهی ب ه ص ورت گروهی انجام می ش ود ،تجرب ۀ کار گروهی به عنوان یک س رفصل تنهـا در برنامۀ دورۀ پایۀ دو دانشگاه خارجی به طور خاص مورد توجه قرار گرفته است .
بیان شفاهی و نوشتاری
ب ا توجـه ب ه لزوم مه ارت داش تن معم اران در بیان ش فاهی و نی ز توانمندی در نوش تن گزارشهای معماران ه در ارتباط با حرفۀ طراحی، در برنامۀ دورۀ پایۀ بیشتر دانشگاههای خارجی و به ویژه سال اول به پرورش این مهارت پرداخته میشود .

نمودار 10- مقایسۀ بازدید و سفر در دورۀ پایۀ طراحی دانشگاههای خارجی و داخلی . نمودار 11-طرح مباحث نظری و تحقیق در دورۀ پایۀ طراحی دانشگاههای خارجی.



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید

صفحات 5۹ – 725۹نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره 20

شماره ۴ زمستان ۱۳۹۴
108900011654

بازنگری تطبیقی برنامۀ آموزش پایۀ طراحی در دورۀ
کارشناسی معماری

افرا غریب پور1، مارال توتونچی مقدم2
۱ استادیار دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری معماری، دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: 20/۳/۹۴، تاریخ پذیرش نهایی: ۱۳/۱۱/۹۴(
چکیده
پژوه ش حاض ر به بازنگ ری محتوای دروس پای ۀ طراحی در دورۀ کارشناس ی معم اری میپردازد. در ای ن دوره ک ه هش ت ت ا ن ه نیمس ال تحصیلی به ط ول میکش د، کارگاه های س ه نیم س ال اول تحت عنوان دروس پایه شناخته میشود و با وجود طرح درس ارائهشده از سوی شورای عالی برنامه ریزی ،تنظی م دقی ق محت وای آنه ا بهعه ده مدرس ان دروس پای ه در دانشـکده های مختل ف اس ت. ب رای به روزرس انی محتوای این دوره و تطابق آن با ضرورت های آموزش ی، لازم اس ت تا محتوای این برنامه بـه ط ور ادواری بازنگ ری شـود. در ای ن پژوهـش روش بازنگری مقایس ۀ تطبیقـی برنامـۀ دورۀ پایه در دانشگاههای اصلی کشور و دانشگاه های معتبر خارجی است. بر این اساس در بخش نخست، برنامۀ آموزش ی دورۀ کارشناس ی معماری در یازده دانش گاه معتبر خارجی )آمریکا، انگلیس، استرالیا و ترکیه ( بررس ی ش ده اس ت و س رفصلهای اصلی آموزش پایه در هر دانش گاه استخراج ش ده است. در بخش دوم، دورۀ آموزش پایه و سرفصلهای اصلی آن در سه دانشگاه اصلی کشور، به تفکیک مطالعه شده است. در بخش سوم، بر اساس مقایسۀ برنامۀ آموزش پایه در دانشگاههای خارجی و داخلی و بررسی موضوعات مش ترک و متفاوت میان س رفصل ها، س رفصلهای اصلی آموزش پایه در قالب س ه بخش آم وزش مهارته ای پایه ، پ رورش مهارت های تکمیلی و آموزش مقدماتی ب رای آغاز طراحی معماری تدوین شده است.
واژههای کلیدی
آموزش معماری، دورۀ کارشناسی، دروس پایه، هدف آموزش، برنامۀ آموزشی، سرفصل دروس.
60

مقدمه

دورۀ کارشناس ی معماری در دانشگاههای کشور، دورهای است ش امل هش ت تا نه نیمس ال تحصیلی که از س ال ۱۳87 جانش ین دورۀ کارشناسی ارشد پیوستۀ معماری شده است. دروس کارگاهی اصلیترین دروس آموزش معماری را دربرمیگیرد و کارگاههای س ه نیمس ال نخس ت به عنوان دورۀ پایۀ طراحی ش ناخته میشود که طب ق برنامۀ مصوب ش ورای عال ی برنامهری زی، دربرگیرندۀ حدود هف ت موض وع درس ی اس ت. علیرغ م تغیی رات انجامیافت ه در برنام ۀ آم وزش دورۀ کارشناس ی، و ب ه وی ژه دورۀ پای ه، برنام ۀ این دوره همچن ان تح ت تأثی ر برنام ۀ نظ ام آموزش ی پیش ین، یعن ی ک ارشناسیارش د پیوس ته تدوین ش ده اس ت. با وجود طرح درس م دون در برنامۀ مصوب ش ورای عالی برنامهری زی، تنظیم اجرایی محت وای دروس و طراح ی تمرینه ای لازم، ب ه عه دۀ مدرس ان دروس پایه معماری است. همانند محتوای سایر دروس، محتوای دروس پایۀ طراحی نیز نیازمند بازنگری دورهای است تا تطابق آن با اهداف کلی آموزش دورۀ کارشناسی معماری در ایران و نیز تناسب آن با نیازها و ضرورتهای آموزش بهروز معماری بررسی شود.
446999990506

پرس ش اصلی این تحقیق این است که اهداف و سرفصلهای اصل ی آمـوزش در دورۀ پای ۀ طراح ی متناس ب ب ا آم وزش دورۀ کارشناس ی معم اری در ای ران چیس ت؟ ب ر ای ن اس اس، بازنگری محت وای دروس پایـۀ طراح ی در نس بت ب ا اه داف کل ی آم وزش معم اری در ای ران و تدوی ن س رفصلهای اصل ی ای ن دوره، از اه داف اصل ی ای ن تحقی ق اس ت. از آنجا ک ه یکی از اه داف مهم آم وزش معم اری در دانش گاه ته ران، پ رورش معمارانی اس ت که بتوانند همگام با معماری روز دنیا، با درك و معرفت بستر فرهنگی ،جغرافیایی و تاریخی سرزمین خود به حرفه معماری در کشورشان بپردازند و این هدف باید در همۀ سطوح آموزش معماری از جمله دورۀ پای ۀ طراح ی معم اری نی ز دنب ال ش ود، بازنگ ری محت وای دروس پایه در تطابق با نیازهای کشور از یک سو و وضعیت آموزش معم اری در س طح بینالملل ی از س وی دیگ ر ض رورت دارد. علاوه ب ر بازنگری محتوای ای ن برنامه در تطبیق ب ا ضرورتهای آموزش دورۀ کارشناس ی معم اری در ای ران، تطاب ق ای ن برنامه ب ا جریان آم وزش معم اری در دیگ ر دانش گاههای معتب ر جه ان نی ز نق ش مهم ی در بروزرس انی برنام ۀ آم وزش متناس ب ب ا اس تانداردهای بینالملل ی آم وزش دارد. ب ر ای ن اس اس، روش کار در این تحقیق به طور عمده بر اس اس مقایس ۀ برنامۀ آموزش ی دورۀ پایه در یازده دانشگاه معتبر خارجی با برنامۀ آموزشی پایه در سه دانشگاه اصلی ایرانی و تطبیق س رفصلهای اصلی و طول دورۀ پایه در آنها انجام میشود. نتیجۀ حاصل از این مقایسه سرفصلهای اصلی آموزش پای ه در دورۀ کارشناس ی معم اری در ایران و زم ان پرداختن به هر سرفصل را طی دورۀ پایۀ طراحی تبیین خواهد کرد.
مطالعـه و بررسـی دوره آمـوزش پایـۀ طراحـی معماری در دانشگاههای معتبر خارجی
برای مطالعۀ برنامۀ آموزش دروس پایۀ کارشناسی در دانشگاههای معتب ر خارج ی، ی ازده دانش گاه معتب ر انتخ اب ش ده اس ت. ای ن دانشگاهها شامل پنج دانشگاه آمریکایی و چهار دانشگاه انگلیسی ،یک دانش گاه استرالیایی و یک دانشگاه ترکیهای است. آنچه در این مطالعه مورد توجه بوده اس ت، اهداف و طول دورۀ آموزش معماری در دورۀ کارشناسـی، اهداف و طول دورۀ آموزش پایۀ طراحی، عنوان دروس پایه و سرفصلهای اصلی آنها بوده است. البته اهداف آموزش معماری در دانش گاههای هر کشـوری، متأثر از ویژگیهای فرهنگی ،تاریخی، جغرافیایی و شرایط اقتصادی آن کشور است، که بر محتوای آم وزش معماری و حت ی آموزش پایه نیز تأثیرگذار اس ت. با این حال در این بررسی تنها به سرفصلها و برنامۀ آموزشی دورۀ پایۀ معماری ف ارغ از ویژگیه ای خ اص آن کش ور توج ه ش ده اس ت و توج ه ب ه محتوای آموزش معماری به عنوان فصل مشترک آموزش معماری در کشورهای مختلف ملا ک مقایسه قرار گرفته است.
1. دانشگاه کُرنل1، آمریکا
آم وزش دورۀ کارشناس ی در ای ن دانش گاه، یک دورۀ پنجس اله
اس ت ک ه در آن ب ر طراحی همراه تئ وری، تاریخ، تکنولوژی و س ازه تا کی د میش ود و اه داف آموزش ی آن عبارت اس ت از: بی ان و تفکر نقادان ه، ترکی ب عمل ی س اختن و دان ش و مهارته ای تکنیک ی ،توانایی مدیریت و رهبری. با توجه به محتوای دروس، سه نیمسال نخس ت دوره را میتوان دورۀ آموزش پایه تلقی کرد که در قالب سه «آتلی ۀ طراحی» و دو درس «بیان معماری» برگزار میش ود. اهداف آموزش پایۀ طراحی معماری عبارت اس ت از: )۱(کس ب مهارتهای ادرا کی پایه) ،2( معرفی اجزای معماری) ،۳( یادگیری بیان معماری از طری ق ما کتس ازی) ،۴( یادگی ری بی ان گرافیک ی و ترس یم) ،5( آش نایی ب ا تاری خ معم اری. س رفصلهای اصل ی آم وزش پای ه ب ه تفکیک نیم سالهای تحصیلی از این قرار است )URL-1(:
نیم س ال اول: آشنایی با طراحی به مثابه نظامی هدایت شده بر اس اس تحلیل، تفس یر، ترکیب و تبدیل محیط فیزیکی، ارتقای فه م موضوعات، اجزا و فرایندهای طراحی محیط، طراحی س ازه با الهام از طبیعت، آش نایی با ترس یم با دست آزاد به مثابه ابزاری تحلیلی در فرایند طراحی آشنایی با طراحی.
نیمس ال دوم: آش نایی ب ا عوام ل انس انی، اجتماع ی و فن ی مرتبط با فضا و فرم، طراحی موضوعات مختلف از مس ائل مربوط ب ه محی ط اط راف ف رد ت ا گروه ه ای اجتماع ی کوچ ک، پ رورشمهارت ه ای بیان معماری، ما کتس ازی به عنوان اب زاری زاینده در فرایند طراحی، آشنایی با نرمافزارهای بیان و ارائه.
نیمس ال سوم: فهم بس تر طرح، آش نایی با مقدمات ساخت فرم معمارانه، آش نایی ب ا ترا کم های زمین های و برنامهای در کنار راهبردهای گردشی، فضایی و سازمانی در فرایند طراحی.
2. مؤسسۀ معماری کالیفرنیای جنوبی2، آمریکا
دورۀ کارشناس ی در ای ن دانش گاه، ی ک دورۀ پنج س اله ب رای دریافت مدرک B.A. اس ت که از س ه مرحلۀ متوالی تشکیل شده اس ت: چه ار نیم س ال برنام ۀ آم وزش پای ه؛ س ه نیمس ال برنامۀ آم وزش میانی؛ و س ه نیمس ال برنامۀ آموزش پیش رفتۀ معماری .سرفصل های اصلی آموزش پایه به تفکیک نیم سالهای تحصیلی از این قرار است )URL-12(:
نیمسال اول: شناخت قابلیتهای مواد و مصالح، ما کتسازی ،درک ارتب اط بی ن طراح ی و اج را، حل مس ائل فضای ی دوبعدی و سهبعدی، مطالعۀ تحلیلی در کنار دریافت شهودی.
نیمس ال دوم: س اخت ما ک ت، پ رورش مه ارت برق راری رابط ه می ان ایده و ترس یم، درک رابطۀ مفاهی م انتزاعی و واقعی ، برنامهده ی مفهوم ی و انتزاع ی، فه م بس تر ط رح، درک مفاهیم پیچیدۀ ساختارهای فضایی و الزامات مصالح.
نیمس ال س وم: پ رورش مه ارت بی ان تصویری، ش رح مصور اطلاع ات، تحلی ل دادهه ا، کش ف رواب ط مؤث ر ب ر خوانش بس تر طرح، درک محیط و شرایط به عنوان نظام پیچیده ای از داده ها.
نیمسال چهارم: پرورش مهارت ترسیم با دست آزاد، آشنایی ب ا نرم افزارهای بی ان، پرورش مهارت ارائۀ ش فاهی، درک مفاهیم تحلیلی، س اختاردهی به اطلاعات، توجه به عوامل مؤثر بر فرایند طراحی، طراحی سناریوی طراحی، فهم بستر طرح.
3. دانشگاه رایس3، آمریکا
آم وزش معم اری در دانش گاه رای س، ب ه ص ورت ی ک دورۀ ش ش س اله برای دریافت مدرک B.Arch اس ت و چهارس ال اول ،دورۀ لیس انس B.A. محس وب می ش ود. ای ن برنامه ش امل س ه مرحل ه پای ه )س ال اول و دوم(، میان ی )س ال س وم و چه ارم( و حرفهای )س ال پنجم و شش م( اس ت. در آموزش معماری، علاوه ب ر جنبهه ای فنی، بر جنبه هنری تأ کید بس یار می ش ود، پرورش روحی ه دقی ق و ج دی و در عی ن ح ال س یال و روان معمارانه در دوران آم وزش پایه مدنظر اس ت. آموزش پای ه در قالب چهار آتلیۀ «اصول معماری ۱ و 2» برگزار می شود. سرفصلهای اصلی آموزش پایه به تفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است )URL-2(:
نیمس ال اول: ما کتس ازی، فراه مآوردن مجموع های از عرصه های آزمایشی برای معرفی مفاهیم مختلف معماری .
نیمس ال دوم: پ رورش مه ارت ترس یم و بی ان معم اری ، ما کتسازی، استفاده از ابزار دیجیتال و آنالوگ برای بیان و ساخت ،

رواب ط میان برنامهدهی کالبدی، فضایی و بس تر، توس عۀراهبردیطراحی، آشنایی با روشهای گونا گون طراحی ) رویهای و مفهومی( ،مطالعۀ بستر طرح، مطالعه و تحلیل نمونههای موردی مسکن.
نیم س ال س وم: ترس یم نقش ههای معم اری، ما کت س ازی ،آش نایی ب ا عوام ل مؤثـر بر فراین د طراح ی )برنام ه فیزیک ی، فرم ،فض ا، بس تر(، هدای ت طراح ی از درون ب ه بی رون و برعکس، فهم بستر طرح، آشنایی با سازه، مطالعۀ فرایندهای فکری و تحلیلی و وجوه نظری و برنامه ای طراحی.
نیمس ال چهارم: آش نایی با تکنولوژی معم اری، ایجاد رابطه می ان سیس تمهای س اخت و تنظی م ش رایط محیط ی و اه داف مفهوم ی ط رح، تا کی د ب ر ارتب اط بی ن ای ده و تکنیـک در ط رح معماری، پرورش کانسپت طراحی.
4. مؤسسۀ فناوری ایلینوی4، آمریکا
دورۀ آموزش کارشناس ی در مؤسسۀ فناوری ایلینوی، یک دورۀ پنج ساله برای دریافت مدرک B.A. است. هدف این دوره، پرورش معم اران حرف های ک ه در زمینۀ تخصصی خودش ان ماهر باش ند ،تعریف شده است. سه سال اول، آموزش عمومی معماری محسوب میش ود. دورۀ آموزش پایه یک س ال اس ت و هر نیمس ال، ش امل ی ک «آتلیۀ معم اری» و یک آتلی ۀ «ارتباط طراحی» اس ت. اهداف کل ی آم وزش پای ه معم اری عبارتان د از: )۱( تقوی ت مهارته ای ارتباط ی ب ه زبان معماری) ،2( پرورش مهارت نقشهکش ی و تقویت حساس یتهای بص ری ب ه عن وان اص ول پایۀ زب ان معم اری) ،۳( پرورش مهارتهای تکنیکی در ترس یم )بیان معماری( ،)۴( تمرین ما کتس ازی) ،5( تمرینه ای مختل ف ب ا موضوع ات انتزاع ی و موضوع ات معم اری. س رفصلهای اصلی آموزش پای ه به تفکیک نیم سالهای تحصیلی از این قرار است )URL-11(:
نیمس ال اول: پ رورش مهارتهای بیان معماری، نقشهکش ی و فنون ترس یم، ارائه و گرافیک، ما کتسازی، ارائۀ شفاهی، آشنایی با وسایل ارتباطی دیجیتال و طراحی الگوریتمیک، تمرینهای انتزاعی ،پرورش تفکر تحلیلی، جسـتجوی رابطۀ میان بدن انس ان و محیط مصن وع، یادگیری اصول ترکیب، طراحی عناصر معم اری )دیوار، در ،پل کان، ات اق، …(، آش نایی با فراین د طراحی، تحقی ق در معماری ،آشنایی با تفکر هدف محور به عنوان مقدمهای بر علوم کامپیوتری.
نیمسال دوم: پرورش مهارت ارائه و ارتباط در طراحی، تمرین ترکی ب عناص ر معم اری در یک واحد جام ع معماری، فهم بس تر ط رح، آش نایی ب ا تحقیق ش هری، پ رورش تفکر تحلیل ی، معرفی رون د جام ع ارتبـاط طراح ی از تحلیل ه ای برنام های و مرب وط ب ه بس تر گرفته ت ا تولید دیجیتال نظامی ش امل اج زای مختلف ،استفاده از روش های طراحی رایانشی و معرفی علوم کامپیوتری .
5. دانشگاه پنسیلوانیا5، آمریکا
دورۀ کارشناس ی معم اری در دانش گاه پنس یلوانیا، دوره ای معادل هفت ترم یا سه سال و نیم با مدرک B.A. است. هدف دورۀ
62
کارشناس ی معماری، پرورش مهارتهای پایه، دانش و روش هایجستجو و طرح سؤال در رشتۀ معماری است که در بستر آموزشی آزاد6 در هنره ا و عل وم ارائه میش ود. طول دورۀ پای ۀ طراحی معماریچه ار نیمس ال اس ت و در قال ب دو آتلی ه «تصویرس ازی7» و «مقدم ات طراحی» برگزار میش ود. س رفصلهای اصل ی آموزش پایه به تفکیک نیمسال های تحصیلی از این قرار است )URL-9(:
نیمسال اول: معرفی ترسیم و قابلیتهای آن از دو راه تحلیل و تولی د، درک اهمی ت راهه ای ارائ ه و بیان به عن وان پایۀ ارتباط بصری، تقویت مهارت دیدن از راه ترسیم.
نیمسال دوم: آشنایی با ابزارها و روشهای ساخت، ا کتشاف قابلیتهای مواد و مصالح، ما کت سازی و ترکیب و ارتباط مصالح ،تجسم روابط با زبان مواد و مصالح از راه تحلیل و تولید.
نیمس ال سوم: درک بصری و زبان فرم، جستجوی رابطۀ بین تصاوی ر دوبع دی و معادل س ه بعـدی آنها در پلان، مقط ع، نما و ان واع پرس پکتیوها، رف ت و برگش ت بی ن نقش ههای دوبع دی و سه بعدی در فرایند طراحی.
نیم س ال چه ارم: مقدم های ب ر طراح ی دو بع دی و س ه بع دی، جس تجوی ارتب اط بی ن ف رم و معن ا از راه جس تجو در ارتباط بین س اختار بصری و اس تعاره، پرورش مهارت حل مساله در فراینده ای انتزاع ی و ملم وس، ارتق ای درک م واد و س اخت ،مهارت بیان شفاهی و گرافیکی.
6. دانشگاه بَث8، انگلستان
آموزش دورۀ کارشناسی در دانشگاه بَث، دورۀ چهارساله برای دریاف ت مـدرک BSc اس ت. در ای ن دوره ب ر رابطـه و پیون د بی ن معم اری و مهندس ی عم ران در محی ط آموزشـی تا کی د میش ود و ه دف، پ رورش دانش جویان ب ا فراهمک ردن فرصت های ی برای توس عه مهارته ای طراحی کلنگ ر از راه ترکیب حوزه های هنری و تکنیک ی در معمـاری اسـت. اهداف برنامه عبارتند از: )۱( کس ب مهارت ه ای لازم ب رای تحقی ق و تفح ص در ح وزه طرح هـای معم اری) ،2( توانای ی کنترل، اداره ک ردن و ترکیب فضای داخلی و ف رم خارج ی) ،۳( توانای ی ترکیب و ایجاد ارتب اط بین طرح های معم اری، قواع د طراحی س ازه، طراح ی محیطی و پای داری) ،۴( دان ش مصال ح و جزئی ات س اخت و س از) ،5( فهم راه های ی که از طری ق آنه ا عوام ل فرهنگ ی، تاریخ ی و اجتماع ی- اقتص ادی ب ر تصمیم ات طراح ی اثر میگذارند. س ه نیمس ال نخس ت دوره به آم وزش پایه اختصاص دارد که در قالب س ه « آتلیه طراحی» برگزار میشود. سرفصل های اصلی آموزش پایه به تفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است )URL-7(:
نیمس ال اول: طراح ی خلاق فضاها و س اختمانها، آش نایی با مصال ح و ش یوههای س اخت مقدماتی، ارتب اط بصری از راه ترس یم و ما کتس ازی، ترس یم دس تآزاد، ترسـیم نقش ههای دوبع دی و پرسپکتیوها، ترسیم فنی )جزئیات ساختمان(، پرورش ارائۀ شفاهی ،تحلیل و درک فضایی سهبعدی، تمرین کار گروهی )با مهندسان.( نیمسال دوم: تحقیق در نظریههای اساسی معماریو پرسش
از چیس تی معم اری، پیش رفت در مهارت های طراح ی معماری ،پ رورش مهارته ای ترس یم، بی ان معم اری، ما کت س ازی، و طراح ی در قال ب پروژهه ای انف رادی، فه م ارتباط بنا با بس تر در مقیاسهای مختلف، آش نایی با حل مس ائل س ازه ای و جزئیات اجرایی در طراحی معماری.
نیمس ال س وم: فه م چگونگ ی ارتباط بن ا و محیط، آش نایی با مفهوم زمینه و بس تر طراحی در روس تاها یا ش هر، تحلیل بس تر طرح و برگردان آنها به طرح معماری، کس ب توانایی پاس خگویی ب ه نیازه ای پ روژه، ش ناخت قواع د ترکیب بن دی در معم اری ،ارتقای مهارت اس تفاده از ابزار دس تی و نرمافزارهای ارائه، تقویت مهارت های طراحی معماری، ترسیم و ما کتسازی .
7. دانشگاه کالج لندن9، انگلستان
دورۀ کارشناس ی در ای ن دانش گاه ی ک دورۀ س ه س اله ب رای دریاف ت مدرک BSc اس ت که هدف آن تربیت دانش جویان برای کار عمل ی معم اری، ب ه هم راه درک جنبهه ای فن ی، حرف ه ای ،فرهنگی و عوامل وابس ته به بستر معماری است. برنامۀ تحصیلی چه ار بخ ش اصل ی دارد: طراح ی، تکنول وژی، تاری خ و تئ وری ،و مطالع ات حرف ه ای. ط ول دورۀ آم وزش پای ه ی ک س ال اس ت .آم وزش طراح ی در س ال اول ب ر پای ۀ آتلی ه اس ت، پروژهه ا ب رای پ رورش مهارت ه ای پای های مش اهده، طراحی و ارائه ب ا تا کید بر بیان خلاقانه و هوشمندانۀ ایدهها تعریف میشوند. سرفصل های اصلی آموزش پایه از این قرار است )URL-6(:
س ال اول: پ رورش مه ارت بی ان گرافیک ی و تکنیک ه ای مختل ف بیان هوش مندانه و خلاق ایده ها، ما کت س ازی، پرورش مهارت ه ای طراح ی معماری، مطالعه و تحلیل بس تر طرح )خرد ت ا کلان(، پ رورش مهارتهای پایه ای مش اهده و تحلیل اش یاء و وقایع و مکان ها، بازدید و سفر علمی.
8. انجمن معمارانه10، انگلستان
آم وزش دورۀ کارشناس ی در این مؤسس ه یک دورۀ پنج س اله اس ت و هر س ال تحصیلی شامل سه ترم اس ت. علاوه بر پنج سال آم وزش معم اری، یک س ال دورۀ مقدمات ی تمام وقت ب ه عنوان پیش نی از در نظ ر گرفته ش ده اس ت. «آتلیۀ س ال اول» ب ه عنوان آموزش پایۀ معماری معرفی ش ده ولی در عمل با احتس اب «آتلیۀ پایه» در دورۀ مقدماتی، دورۀ آموزش پایه دو س ال از ش ش س ال محس وب میش ود. س رفصلهای اصلی آم وزش پایه ب ه تفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است )URL-5(:
س ال اول )مقدمات ی:( آم وزش مقدمات ی هن ر و طراح ی ،پرورش ایدههای مفهومی، پرورش مهارتها در مش اهده )ترسیم کروکی، عکاسی( و بیان بصری )ترسیم با دست آزاد و ترسیم فنی ، فیلمس ازی( و بیان ش فاهی، ما کتس ازی و مطالعۀ قابلیتهای م واد و مصال ح، درک مفه وم مقی اس، آش نایی با تاری خ و تئوریمعم اری، توج ه ب ه بس تر فرهنگ ی و درک مفهوم هوی ت، تحلیلاشیا و تحلیل و نقد آثار معماری، آشنایی با فرم و سازه، آشنایی باسناریوی طراحی، بازدید و سفرهای علمی.
س ال دوم: ایج اد رابط ه بی ن تئ وری و طراح ی و مباحث ه ،پرورش قوه دریافت و شهود، هدایت تفکر طی ا کتشاف و ساختن و بیان بصری، پرورش مهارت نگارش و مباحثه.
ترم اول سال دوم: ترسیم، ما کت سازی، تحلیل پروژه های معماری.
ترم دوم سال دوم: دریافت روابط فضایی با زبان معماری ،طراحی عناصر معماری، تجربۀ مفاهیم انتزاعی، ما کتسازی.
ترم سوم سال دوم: تحلیل و نقد آثار معماری.
9. دانشگاه شفیلد11، انگلستان
دورۀ کارشناس ی معم اری در دانش گاه ش فیلد، ی ک دورۀ س ه س اله ب رای دریاف ت م درک B.A. و گواه ی بخ ش اول ریبا۱2 است. دورۀ کارشناسی در شفیلد، تعادلی بین تئوری، کار طراحی و تجربۀ حرفه ای برقرار کرده اس ت. طول دورۀ آموزش پایه در این دانش گاه یک س ال اس ت. آتلیه س ال اول س ه هدف اصلی دارد:
)۱(گسترش درک دانشجویان از معماری از راه معرفی تنوع و غنای کاره ای تاریخ ی و معاص ر و ارائ ۀ گس تره ای از نقاط ش روع بالقوه در فرآین د طراح ی) .2( فراهم ک ردن فرصت ی عمل ی ب رای آزمودن و پ رورش مهارته ای ارائ ه در کاره ای گرافیک ی و ما کت س ازی ک ه از راه آنه ا میتوانن د ایدهه ای معماران ه خود را معرف ی کنند.
)۳(معرف ی مباح ث اصل ی فرهنگ ی و فن ی از راه سلس له ای از پروژه های کارگاهی که زمینه را برای تهییج کاوشهای فردی و نیز بحثه ای گروه ی فراهم می کنند. ای ن دوره در قالب چهار آتلیه «طراحی معماری» و «بیان معماری» برگزار میشود. سرفصل های اصلی آموزش پایه از این قرار است )URL-13( )URL-7(:
سال اول: پرورش مهارت ترسیم، تفکر بصری و بیان معماری ، ما کتس ازی، ارائ ۀ ش فاهی، کارگروه ی، آش نایی ب ا نرمافزارهای کامپیوتری در بیان معماری، آشنایی با طراحی، شناخت و تحلیل س ایت، تحلیل و نقد آثار معماری، درک مقیاس محلی س اخت و ساز و سازه و تأسیسات، طرح مباحث فرهنگی .
10. دانشگاه فنی خاور میانه، ترکیه
دورۀ کارشناس ی در این دانش گاه چهار ساله است. هدف این دوره، پرورش معمارانی اس ت که بتوانند چه در کشور خودشان و چ ه در عرص ۀ بین المللی وارد کار حرفه ای ش وند. اهداف آموزش معماری در این دانش گاه، کس ب دانش و فهم معماری به عنوان ی ک پدی دۀ چندبع دی اس ت )URL-3(. از این چهار س ال، یک س ال به آموزش پایۀ معماری اختصاص دارد که در قالب دو آتلیه «بی ان گرافیک ی» و دو آتلی ۀ «مقدم ات طراح ی» و «مقدمه ای بر طراحی معماری» برگزار میش ود. سرفصل های اصلی آموزش پایه به تفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است )URL-14(:
نیمس ال اول: پ رورش مهارته ای پای ۀ تفک ر طراح ی و

ا کتش اف، آشنایی با مفاهیم و قواعد طراحی، جستجو و ا کتشافدر س اختار س هبعدی، نظم، سازه، فرم و فضا، تا کید بر طراحی بهعنوان روندی ا کتش افی بر پایۀ نیروهای خارجی و داخلی و روابطپارامتری، کسب مهارت در کارهای شهودی و تحلیلی، استفاده از ابزارهای بیان متنوع برای انتقال ایدهها، ما کتس ازی و شناخت قابلیت ه ا مواد و مصالح، کس ب مهارتهای پای ۀ بیان گرافیکی ،تمرین انواع روش های ارائه و راندو، ترسیمات دست آزاد.
نیمس ال دوم: ایج اد ارتب اط بین مقدمات طراح ی و طراحی معم اری، مه ارت بهکارگیـری قواع د پای ۀ طراح ی در ایج اد س اختارهای فضای ی )طراحی معماری(، درک س ازه ب رای تامین پایداری بنا و دستیابی به وحدت بین فضا و سازه، توانایی تعریف فض ا با توجه به مش خصههای فرمی و جانمایی برای دس ت یابی به وحدت فضاها با ویژگیهای متفاوت، توجه به بس تر و ش رایط محیط ی ب ه عن وان ملزوم ات طراح ی و ارزشه ای فرهنگ ی و طبیعی و معنوی، مطالعه تحلیلی و بیان ویژگی های محیط های طبیع ی و مصن وع، تحلی ل ارتباط جزء و کل، ش کل و زمینه، فرم و ساختار، توده و فضا، ترسیم تحلیلی فرم های موجود معماری.
11. دانشگاه نیو ساوث ویلز14، استرالیا
دورۀ کارشناس ی معم اری در ای ن دانش گاه س ه س ال اس ت .ه دف ای ن دوره، پ رورش معماران ی اسـت ک ه ب ا ش ناخت کافی نس بت ب ه محی ط، جامع ه، فرهن گ، اقتص اد و ترکی ب آن، ب ه نیازه ای افراد در بنا پاس خ دهن د و با تفکری همهجانب ه و فرا گیر ب ه طراح ی معم اری بپردازند. نیم س ال نخس ت از س ال اول این دوره به آموزش پایۀ معماری اختصاص دارد که در قالب دو «آتلیۀ طراح ی معم اری»، آتلیه ه ای «بی ان معم اری» و «مهارت ه ای تمری ن و تحقی ق معم اری» برگ زار میشـود. س رفصل های اصلی آموزش پایه از این قرار است )URL-17(:
نیمسال اول: آموزش نقشهکشی معماری و آموزش ترسیم پلان و نم ا و مقط ع، آم وزش راندو )رن گ، مصالح، س ایه روش ن(، انواع ترسیم و بیان گرافیکی، اسکیس، ما کتسازی و آشنایی با ساختن ،آشنایی با کامپیوتر و کاربرد نرمافزارهای مرتبط، پرورش مهارت بیان ش فاهی و نگارش، تفک ر نقادانه، آش نایی با مفاهی م اولیۀ طراحی )فض ا، ف رم، نظ م، تناس بات، س اختار، مصال ح، مقی اس(، تجربۀ روشهای مشاهده و ثبت، تحقیق و جستجوی کتابخانهای.
جمع بندی مطالعۀ برنامۀ
دورۀ پایۀ دانشگاههای خارجی
بررس ی برنام ۀ آموزش ی دورۀ پای ه در ی ازده دانش گاه خارجی از دو منظر قابل نتیجهگیری اس ت؛ طول دورۀ آموزش پایه به نس بت ط ول کل دورۀ کارشناس ی معم اری و س رفصلهای اصلی آموزش پایه در این دانشگاهها. این بررسی نشان میدهد که دانشگاههای آمریکای ی حداق ل پنج سـال را برای م درک B.A. در نظر میگیرند .
ط ول دوره پای ه در دانش گاههای آمریکای ی بـه ط ور میانگین س ه

تا چهار نیمس ال اس ت و در دانش گاههای اروپایی و اس ترالیایی بادورۀ آموزش کوتاهتر، این دوره تا یک سال یا حتی یک نیمسال نیزکاهـش پی دا میکند. به ط ور کلی میتوان چنی ن نتیجه گرفت کهمتوسط طول دورۀ پایه حدود یک سوم کل طول دوره است .
مرور این برنامه های آموزش ی نش ان می دهد که سرفصل های مطرح در دوره های پایه در قالب دوازده عنوان تعریف می شود:
بی ان ترس یمی و گرافیک ی: ترس یم دس ت آزاد، ترس یم فن ی ،ارائ ه و بی ان گرافیکی از مهارت های پایه ای اس ت که در دورۀ پایۀ هم ه دانش گاهها وجود دارد و عمدتاً در س ال اول م ورد توجه قرار می گیرد و تا پایان دورۀ آموزش پایه مد نظر است )نمودار 2(.
آش نایی با انواع مصالح و ما کت س ازی: ما کتسازی، آشنایی با مواد مختلف و روش های ساخت از مهارتهای بیان سهبعدی است که در برنامۀ دورۀ پایۀ همه دانشگاه ها و عمدتاً در سال اول مورد توجه قرار می گیرد )نمودار ۳(.
بی ان ش فاهی و نوش تاری: پ رورش مهـارت ارائ ۀ ش فاهی و نوش تاری در برنام ۀ دورۀ پای ۀ بی ش از نیمی از دانشـگاه ها وجود دارد و غالبـاً از تـرم اول ب رای پ رورش ای ن مه ارت تلاش میش ود )نمودار ۱۳(.
کاربرد نرمافزارها: حدود نیمی از دانش گاهها آموزش و استفاده از نرمافزارهای بیان و ترسیم را در دورۀ آموزش پایۀ معماری مورد توجه قرار می دهند )نمودار ۴(.
کار گروهی: تنها در برنامۀ دورۀ پایۀ دو دانشگاه، تمرین کار گروهی ج زو اه داف دروس پای ه محس وب میش ود. در س ایر دانش گاهها ممکن است پروژههایی به صورت گروهی انجام شوند اما آموزش کار گروهی به عنوان یکی از اهداف درس ذکر نش ده اس ت )نمودار ۱2(.
بازدید و س فر علمی: س فر به شهرها و مکان های مختلف برای آش نایی ب ا بس تر فرهنگ ی و اجتماع ی در برنام ۀ آم وزش پای ۀ دو دانش گاه لحاظ شده است. معمولاً این سفرها زمینهساز انتخاب موضوعی برای تمرین های معماری می شوند )نمودار ۱0(.
طراح ی معمـاری و عوامل مرتبط: آش نایی ب ا طراحی و عوامل موث ر ب ر آن، در برنام ۀ دورۀ پایـۀ هم ۀ دانش گاهها وج ود دارد و معمولاً از ترم اول آغاز میشود. معمولاً تمرینهایی مرتبط با حل مسـائل فرم ی و فضای ی در ت رم اول داده می ش وند و تمرینهای طراح ی در مقیاسه ای مختلف از ترم دوم به بع د در تمام طول

دوره ادامه مییابند. ارتباط بین فرم و معنا، کانسپت در طراحی ،برنامه ده ی کالب دی و فضای ی عموم اً در ت رم آخ ر آم وزش پای ۀ معماری مورد توجه است )نمودار 6(.
مفاهی م انتزاع ی: به تمرینها و مفاهی م و موضوعات انتزاعی در تعداد کمی از دانشگاهها پرداخته میشود. زمان آغاز این تمرینها از ترم اول تا ترم آخر آموزش پایۀ معماری متغیر است )نمودار 5(.
محیط و بس تر طرح: توجه به بس تر طراحی و تحلیل و شناخت شرایط فرهنگی و اجتماعی آن در برنامۀ دورۀ پایۀ غالب دانشگاه ها و عموماً از ترم دوم به بعد مورد توجه قرار می گیرد )نمودار 7(.
س ازه و مباح ث فن ی: تمرینه ای درک س ازه در دس تور کار آم وزش پای ۀ معم اری در بی ش از نیمی از دانش گاه ها ق رار دارند .آش نایی ب ا مباحث مرب وط به ان رژی و تنظیم ش رایط محیطی در تع داد کم ی از دانش گاهها در ت رم آخر آم وزش پایۀ معم اری مورد توجه است )نمودار 8(.
تحلی ل: تحلیل موضوعات مختلف از جمله مهارتهای مهمی اس ت که در آموزش پایۀ معماری همۀ دانش گاه ها مورد توجه قرار میگی رد. تحلی ل اش یا، محی ط فیزیک ی، وقای ع، مکانه ا، و آثار معم اری، تمرینهای ی هس تند ک ه عموم اً از ترم ه ای نخس تین آغاز می شوند و تا پایان دورۀ آموزش پایۀ معماری به آنها پرداخته می شود )نمودار ۹(.
مباح ث نظری و تحقیق: آش نایی با تاری خ و تئوری معماری در ح دود نیمی از دانش گاهها طی دورۀ آموزش پای ۀ معماری مطرح اس ت. همچنی ن تحقی ق هم راه ب ا طراح ی در تع دادی از ای ن دانشگاه ها در دوره پایه مورد توجه است )نمودار ۱۱(.
بررسی برنامۀ دروس پایۀ طراحی معماری در سه دانشگاه اصلی ایران
در برنامۀ مصوب ش ورای عالی برنامهریزی، دروس پایۀ طراحی معماری، در برگیرندۀ دروسی است که در سه نیمسال نخست دورۀ کارشناس ی ارائه میش ود. این دروس عبارت از سه درس «هندسۀ کارب ردی»، «درک و بی ان محی ط» و «کارگاه مصال ح و س اخت »در نیمس ال نخس ت، دو درس «مقدم ات طراح ی معم اری ۱» و «بی ان معم اری ۱» در نیمس ال دوم و دو درس «مقدم ات طراح ی معم اری2» و «بیان معماری 2» در نیمس ال س وم اس ت )ش ورای
عال ی برنامهریزی هن ر ،۱۳77(. این دروس در دو دانش گاه تهران و شهید بهشتی با تغییراتی در عنوان آنها برگزار میشود.
برنامۀ دروس پایۀ طراحی در دانشگاه تهران
دروس پای ۀ طراح ی معم اری در دانش گاه ته ران در دو کارگاه م وازی برگ زار میش ود. ای ن دو کارگاه، آم وزش چه ار نیمس ال نخس ت دورۀ کارشناس ی معماری را پوشش می دهد. دروس پایۀ طراح ی در قالب مجموع های از دروس مقدمات طراحی معماری ۱، 2 و ۳ و دروس بی ان معم اری ۱، 2 و ۳ و جمع اً در زمانی معادل
۱6 س اعت در هفت ه طی س ه نیم س ال برگزار می ش ود )دانش کدۀ معماری دانشگاه تهران ،۱۳۹۱(.
نمودار 1- نسبت طول دورۀ پایۀ طراحی به نسبت طول دورۀ کارشناسی در دانشگاه های خارجی.
کارگاه 5
دروس پای ۀ طراح ی در کارگاه 5 در قالب دروس مجزای ترکیبو بیان معماری برگزار میشود. سرفصل های اصلی آموزش پایه بهتفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است۱5:
نیمسال اول: آشنایی با انواع پرسپکتیوهای موازی و مخروطی ،پ رورش مه ارت ترس یم ب ا دس ت آزاد )کروک ی و ذهنی(، آش نایی با ترس یم فنی، ترس یم نقشههای معماری، آش نایی با مواد و مصالح و روشهای ساخت ما کت، تمرین هندسه و ترسیم نقوش هندسۀ ایرانی و گرهها، پرورش اصول زیباییشناختی و خلاقیت.
نیمسال دوم: آشنایی با ابزار ترسیم و بیان و ارائۀ گرافیکی، ترسیم پرسپکتیوهای مخروطی با دست آزاد، تمرین راندو و بیان معمارانه ،تمری ن عکاس ی و فیلمس ازی، ما کتس ازی، تحلی ل عملکرده ای اصلی انسان در مسکن، طراحی معماری با تأ کید بر عملکرد، تحلیل مفاهی م انتزاعی، بهکارگیری مفاهی م انتزاعی در طراح ی دوبعدی و سهبعدی، طراحی فرم، طراحی معماری با تأ کید بر فرم، تمرین سازه و ایستایی، پرورش خلاقیت و اصول زیباییشناختی.
نیمس ال س وم: تمری ن بی ان و ارائ ۀ معم اری، ران دو، تمرین اسکیس، کاربرد نرم افزارها در ارائه، تحلیل و طراحی: تحلیل فرم ،تحلیل فضا، تحلیل س ازه، تحلیل عملکرد، مطالعه اقلیم و بس تر طرح، طراحی فرم و فضای معماری، طراحی معماری.
کارگاه 6
دروس پای ۀ طراح ی در کارگاه 6 در قال ب ی ک درس ترکیب در ه ر نیمس ال برگ زار می ش ود. س رفصلهای اصلی آم وزش پایه به تفکیک نیم سال های تحصیلی از این قرار است۱6:
نیمس ال اول: تمری ن و پ رورش مهارت ترس یم با دس ت آزاد ،گرافیک، رلوه، ترس یم فنی و ترسیم نقشه های معماری، شناخت احجام و ترکیب آنها، روش های س اخت احجام، تمرین هندسه و طراحی انتظام هندسی دوبعدی یا سهبعدی، ایستایی و طراحی سازه، بیان انتزاعی مفاهیم در فرم، پرورش خلاقیت و بینش هنری نیمس ال دوم: ترس یم فنی، ما کتس ازی، تحلی ل عملکردی اش یاء، تحلی ل عملک ردی فضا، تمرین ح س و مفاهی م انتزاعی ،اس کیسهای حس ی- مفهوم ی، طراح ی معماری بر اس اس یک مفهوم، پرورش خلاقیت و بینش هنری
نیم س ال س وم: تحلیل و طراحی: تحلیل حرکت در معماری ،تحلی ل دانه بن دی در موضوع آزاد و معم اری، طراحی دانهبندی معماری، تحلیل ایستایی، طراحی سازه، تحلیل اقلیمی، طراحی با توجه به اقلیم، طراحی معماری جامع
برنامۀ آموزش دروس پایه در دانشگاه شهید بهشتی
برنامۀ فعلی دروس پایه در دانش کدۀ معماری دانش گاه شهید بهش تی در س ال ۱۳85 و ب ا تغییرات ی نس بت ب ه برنام ۀ مص وب ش ورای عال ی برنامهری زی تنظی م ش ده اس ت. دورۀ پای ه در دو آتلیه و با س اختار مش ابه اجرا می شود. برنامۀ نیم سال اول شامل «کارگاه مقدمات طراحی معماری» است که به نوعی جمع دروس پای ۀ نیمس ال اول در برنام ۀ مص وب ش ورای عال ی برنامه ری زی اس ت. از نیمس ال دوم، کارگاههای طراحی معماری آغاز می ش ود
65
ک ه از نظ ر محت وا، مع ادل دروس مقدمات طراحی معم اری ۱ و 2در برنام ۀ مص وب اس ت. دروس ش یوه های ارائ ۀ ۱ و 2 نیز معادلدروس بیان ۱ و 2 ارائه میش ود )دانش کدۀ معماری و شهرس ازیدانشگاه ش هید بهشتی ،۱۳8۴(. سرفصل های اصلی آموزش پایه به تفکیک نیمسال های تحصیلی از این قرار است:
نیمس ال اول: ترس یم فن ی، ترس یم با دس ت آزاد، آش نایی با رنگ و رنگس ازی، عکاس ی، هندس ه ترس یمی، تجربیات هنری )تجرب ه ب ا اش کال(، تجربـۀ خل ق دوبع دی و س ـهبعدی، ارتق ای بینش دانشجویان
نیمس ال دوم: ترس یم فنی س اختمانی، رلوۀ یک بنا، ترس یم پرس پکتیو، ترسیم با دس ت آزاد، ترسیم علمی سایه ها، آشنایی با عناص ر کالبدی معم اری، تجربۀ طراحی عناص ر کالبدی معماری )س قف، دی وار، ک ف، پل ه، پنج ره(، طراح ی مبلم ان، طراح ی بر اساس مفاهیم انتزاعی، بازدید از مصادیق معماری
نیمسال سوم: ترس یم فنی ساختمانی، رلوۀ بناهای تاریخی ،ترسیم پرس پکتیو، ساخت ما کت، ترسیم فنی با رایانه، آشنایی با نحوۀ تجزیه و تحلیل و نقد بنا، طراحی معماری
برنامۀ آموزش دروس پایه در دانشگاه علم و صنعت ایران
در دانش گاه عل م و صنع ت، هم ان دروس برنام ۀ مص وب شورای عالی برنامهریزی در دورۀ پایه تدریس می شود. این دروس در س ه نیمس ال توسط مدرس ان مختلف ارائه می ش ود. هر سال دانش جویان روزان ه و ش بانه در دو ت رم متوال ی دروس «مقدمـات طراح ی» را می گذرانن د ام ا دروس دیگ ر را با هم آغ از میکنند. در ه ر نیمس ال ی ک کارگاه مقدمات طراحی ۱ و ی ک کارگاه مقدمات طراحی 2 برگزار میشود. برنامۀ فعلی کارگاههای مقدمات طراحی معماری نیز برنامهای است که از سال ۱۳8۱ تنظیم شده و تا کنون با تغییراتی جزئی دنبال می شود. سرفصلهای اصلی آموزش پایه به تفکیک نیمسال های تحصیلی از این قرار است۱7:
نیمس ال اول: آش نایی ب ا ترس یم ب ا اب زار مختل ف، ترس یم با دست آزاد، آشنایی با ابزار ساخت )مصالح بنایی، فلز، چوب ،(… ،آش نایی با نقش ه های معم اری، پ رورش تصور فضایی )س هنما( ،ترس یم پرسپکتیوهای موازی، هندسۀ ترسیمی، طراحی و ترسیم یک طرح معماری
نیم س ال دوم: فه م و بی ان معماری، ترس یم طراحی، تمرین ف رم و ش ناخت اج زای پدیدآورندۀ فرم، نحوۀ ترکی ب فرم، تمرین طراحی بر اساس عملکرد، طراحی فضا، پرورش یک ایده و طراحی معم اری، فهم و درک محیط و بس تر طرح، زیبایی شناس ی فرم و تمرین مفاهیم در معماری
نیم س ال س وم: تمری ن طراحی اج زای معماری )دی وار، پله ،سقف، در و پنجره(، طراحی بر اساس کانسپت، تحلیل بناجمع بندی مطالعۀ
برنامۀ دورۀ پایۀ دانشگاه های ایران
برنامۀ آموزش یدر دانش ـکدههای معماری در ایران، تابع برنامۀ
مص وب ش ورای عال ی برنامهری زی وزارت عل وم اس ت و تنه ا دردانش کدههای اصل ی تغییرات اندک ی در این برنامهها ایجاد ش دهاس ت. علیرغ م تغیی رات جزئ ی انجامش ده، ط ول دورۀ آم وزشمعم اری در هم ۀ دانش کدهها هش ت ت ا ن ه نیمس ال اس ت که در همۀ آنها، س ه نیمس ال به آموزش پایۀ طراحی اختصاص مییابد .اه داف آم وزش معماری نیز ت ا حد زیادی تابع اهداف تعیینش ده در برنامۀ مصوب است. بنابراین، مطالعۀ چهار برنامۀ آموزش دورۀ پایۀ طراحی در این سه دانشگاه نشان میدهد که به طور کلی یازده عنوان اصلی در سرفصل این برنامهها تعریف شده است:
بیان ترسیمی و گرافیکی: این عنوان در برگیرندۀ آموزش و پرورش کلیۀ مهارتهای ترسیم دست آزاد، ترسیم فنی، ارائه و بیان گرافیکی است که تقریباً در کل دورۀ پایه مورد توجه است اما در دو نیمسال اول س هم بیشـتری از تمرینها را به خود اختصاص میدهد )نمودار 2(.
آش نایی ب ا ان واع مصال ح و ما کت س ازی: ش ناخت م واد و قابلیته ای س اخت و روشه ای س اخت ان واع احج ام و ما کت س ازی ب ه عن وان روش بی ان س ه بعدی و ایده پ ردازی در طراح ی از مهارت های پایه ای اس ت که بیش تر در نیم س ال اول و دوم مورد توجه قرار می گیرد )نمودار ۳(.
پرورش بینش و خلاقیت هنری خلاقیت: در برخی از برنامه ها به طور مش خص تأ کید ش ده اس ت که تمرینهایی برای پرورش خلاقی ت هن ری، بین ش و مع ارف دانش جویان در نظ ر گرفت ه میشـود. ه ر چند چنین هدفی ب ه طور ضمنی در دیگ ر برنامه ها نیز نهفته است )نمودار ۱۴(.
کارب رد نرمافزاره ا: تنها در دو دانش گاه به آموزش و اس تفاده از نرم افزاره ای بی ان و ترس یم در دورۀ آم وزش پایـۀ معم اری توجه میشود. کار با نرمافزارها از نیمسال سوم آغاز میشود )نمودار ۴(.
بازدید و س فر: بازدید از مکانهای تاریخی و ش هرها و روس تاها از برنامههایی اس ت که در دورۀ پایه آغاز میشود، ولی عمدتاً جزو برنامههای اجباری دروس پایه تلقی نمیش ود. فقط در دانش گاه ش هید بهش تی، بازدی د از بناه ا و مصادی ق معم اری در برنام ۀ دروس پایه ذکر شده است )نمودار ۱0(.
هندس ه: هندس ه از جمل ه مبان ی پای ه طراح ی اس ت ک ه در نیمس ال نخست مورد توجه اسـت. به خصوص هندسۀ ترسیمی ب ا تأ کید بر هندس ۀ نق وش و گره چینی و انتظام های هندس ی در ترکیب با برنامه های ترسیم فنی کار می شود )نمودار ۱5(.
مفاهیم انتزاعی: مفاهیم و موضوعات انتزاعی و اهمیت و کاربرد آنه ا در حـوزۀ طراحی، عمدتاً در س ال اول و به خصوص نیم س ال دوم م ورد توجه قرار میگی رد و تمرینهایی برای آن در نظر گرفته می شود )نمودار 5(.
طراحی معماری و عوامل مؤثر: آشنایی با طراحی و عوامل موثر بر آن ،معمولاً از نیمسال دوم آغاز میشود و بیشتر در نیمسال سوم دنبال میش ود. گاه به صورت محدود، در نیمس ال اول هم تمرینهایی مرتب ط ب ا طراح ی معم اری در نظ ر گرفت ه میش ود )نم ودار 6(.
مطالع ات محیـط و بس تر: توجـه ب ه بس تر طراح ی و تحلی ل و ش ناخت ش رایط فیزیک ی و اقلیم ی آن ب ه ط ور خیل ی جزئ ی در نیمسال دوم یا سوم رخ میدهد. در موارد محدودی به جنبههای فرهنگ ی و اجتماع ی محی ط نی ز توج ه میش ود )نم ودار 7(.
س ازه و مباح ث فن ی: تمرینه ای درک ایس تایی و س ازه ومباح ث فن ی مقدمات ی، عموم اً از نیمس ال دوم در دس تور کارآموزش پایۀ معماری قرار دارند )نمودار 8(.
تحلیل و نقد: تحلیل موضوعات مختلف، از جمله مهارت های مهم ی اس ت که در آم وزش پایۀ معم اری همۀ دانش گاه ها مورد توج ه ق رار می گی رد. تحلی ل اش یا، عوام ل مؤث ر ب ر معم اری و طراح ی، مکان ه ا، و آث ار معم اری، تمرین های ی هس تند ک ه از نیم س ال دوم ش روع می ش ود و در نیم س ال س وم م ورد توج ه بیشتری قرار می گیرد )نمودار ۹(.
مقایسۀ تطبیقی محتوای دروس پایه در دانشگاههای خارجی و ایرانی
بر اساس مطالعۀ برنامههای آموزش معماری در یازده دانشگاه خارج ی و س ه دانش گاه اصل ی در ای ران، اه داف آم وزش دورۀ کارشناس ی را میتوان در قالب دو هدف اصلی تبیین کرد: آموزش ب رای ورود ب ه کار حرف ه ای معم اری و آم اده ک ردن دانش جویان ب رای ادامه تحصی ل در گرایشهای مختل ف تحصیلات تکمیلی .بر اس اس ای ن اه داف کل ی، ماهی ت آم وزش معم اری تعیی ن میش ود ک ه ه دف آن تربیت معمارانی اس ت که دارای اس تعداد و توان و مس لط به دانشهای تخصصی باش ند و این اس تعداد و دانش را در جهت صحیح و در خدمت جامعه به کار گیرند. به این ترتیب س ه بنی ان اصلی برای آموزش معم اری را می توان توانش ،دان ش و بینش معرفی کرد. «توان ش» مجموعۀ علایق، قابلیتها و تواناییهای دانش جو اس ت که به صورت بالقوه اس ت و باید در طول آموزش معماری بالفعل ش ود. «دانش» مجموعه ای از علوم و دانس تنیهای عرصۀ معماری اعم از فنی و هنری و تاریخی و … اس ت. «بینش» سمت و س وی به کارگیری توانش ها و دانش ها را در آفرین ش اث ر معماری روش ن میکند )حج ت ،۱۳۹۱، 22(. پس آموزش معماری، منظومهای اس ت که بخشی از آن ذاتی و فطری )توان ش(، بخش ی دیگ ر ا کتس ابی و نقل ی )دان ش( و بخش ی نی ز معرفتی و عقلی )بینش( است )حجت ،۱۳۹۱، 28-۳0(.
بر این اساس، بنیان آموزش پایه را نیز متناسب با آموزش معماری میتوان تعیین کرد: )۱( آموزش مهارتهای پایهای که جنبۀ توانشی دارد) ،2( پ رورش مهارته ای تکمیل ی ک ه جنب ۀ بینش ی دارد و )۳ (آموزش مقدماتی برای آغاز طراحی معماری که جنبۀ دانشی دارد.
ب رای تبیین س رفصلهای آموزش پایۀ طراحی، س رفصلهای آم وزش پای ه در دانش گاههای خارج ی و دانش گاههای کش ور مقایس ه میش ود. در این مقایس ه، بخ ش اعظمی از س رفصل ها به طور مش ترک در دورۀ پایه دانش گاه های داخلی و خارجی مورد توجه قرار می گیرد. اما سه موضوع تنها در دانشگاه های خارجی و دو موضوع تنها در دانشگاه های داخلی مطرح است.
بدی ن ترتیب، می توان نتیجه گرفت س رفصل هایی که به طور مشترک در دانشگاه های خارج و داخل در دورۀ پایه مطرح است ،در برگیرن دۀ موضوع ات اصلی و مهم آموزش پایه اس ت و توجه به این س رفصلها پیش از آغاز آموزش طراحی، چه در دانشگاه هایخارجی و چه داخلی ضروری تشخیص داده شده است .
1. سرفصل های مشترک
بیان ترسیمی و گرافیکی
کس ب مهارتهای بیان برای ورود ب ه طراحی و تفکر معمارانه ضروری اسـت و باید پیش از آموزش طراحی معماری انجام شود .ب ر ای ن اس اس، این س رفصل در دورۀ پای ۀ همۀ دانش گاهها مورد توج ه ق رار دارد و عمدتاً در دو نیم س ال نخس ت انجام می ش ود و ت ا انتهای دورۀ پایه تکمیل میش ود. در دانش گاههای داخلی که دانش جویان پیش از ورود به دانش گاه هیچ آموزش خاصی در این زمینه ندیده اند، این آموزش از سطح مقدماتی آغاز می شود .

67
آشنایی با انواع مصالح، حجم سازی و روش های ساختاین س رفصل در برنامـۀ دورۀ پایۀ همۀ دانش گاهها وجود دارد وعمدتاً در دو نیمسال نخست دوره انجام میشود. در دانشگاههایای ران کـه دانش جویان از رش ته ریاض ی و فیزیک متوس طه گزینش میش وند و غالباً هیچ نوع تجربۀ کار با مواد و مصالح و حجمس ازی ندارند، از نیم سال نخست با این مهارت آشنا میشوند.
کاربرد نرم افزارها در معماری
با تو جه به رشد چشمگیر کاربرد نرمافزارهای ترسیم در معماری ،آش نایی مقدمات ی بـا ان واع نرمافزاره ای بی ان و ترس یم و کارب رد آنه ا در برنامـۀ دورۀ پای ۀ نیم ی از دانش گاههای خارج ی و داخل ی گنجانده شده است. به نظر میرسد با توجه به رشد فزایندۀ کاربرد نرمافزاره ای ترس یم، نمیت وان از آم وزش آن صرفنظ ر ک رد. ای ن

نمودار 2- مقایسۀ آموزش ترسیم و بیان معماری در دورۀ پایۀ دانشگاه های خارجی و ایران.

نمودار 3- مقایسۀ آموزش حجم سازی، ما کت سازی و آشنایی با مواد در دورۀ پایۀ دانشگاه های خارجی و ایرانی.
نمودار 4- مقایسۀ آموزش کاربرد نرم افزارهای در دورۀ پایۀ طراحی در دانشگاه های خارجی و ایرانی.

نمودار 5- مقایسۀ آشنایی با مفاهیم انتزاعی و کاربرد آنها در دورۀ پایۀ طراحی در دانشگاه های خارجی و ایرانی.
آموزش در دانش ـگاههای خارجی عموماً از س ال اول شروع میشودولی در دانشکدههای داخلی از نیمسال سوم در برنامه قرار دارد.
مفاهیم انتزاعی و کاربرد آنها
این سرفصل در برنامۀ دورۀ پایۀ همه دانشگاههای داخلی وجود دارد ام ا در تع داد کم ی از برنامههـای دانش گاههای خارجی دیده میش ود. توج ه ب ه این س رفصل در برنامه دروس پای ه تا حدی به رویکرد آن دانشگاه به معماری بستگی دارد. در دانشگاههای ایران ،فاصله دانشـجویان ورودی معماری از حوزۀ هنر و مفاهیم انتزاعی ،باع ث توجه به این س رفصل در برنامههای دورۀ پایه ش ده اسـت.
طراحی معماری و عوامل مرتبط با آن
این موضوع در دورۀ پایۀ همه دانش گاههای داخلی و خارجی دی ده میش ود. در غال ب دانشـگاه های خارج ی، از ابت دا دورۀ پای ه طراح ی معم اری و ب ه ویـژه س ال اول آغ از میش ود ام ا در دانشگاههای داخلی، عمدتاً پس از طرح مباحث مقدماتیتر و در نیمسال های دوم و سوم به آن پرداخته می شود.

نمودار 6- مقایسۀ آموزش طراحی معماری در دورۀ پایۀ طراحی در دانشگاههای خارجی و ایرانی.

نمودار 7مقایسۀ مطالعات محیط و بستر در دورۀ پایۀ دانشگاه های خارجی و ایرانی .
مطالعات محیط و بستر
توجه به بس تر طراحی و تحلیل و ش ناخت شرایط جغرافیایی ،اقلیمی، اجتماعی آن موضوعی اس ت که با طراحی مرتبط اسـت .ب ا این حال طرح آن به عن وان مبحثی مرتبط با مقدمات طراحی در دورۀ پایۀ غالب دانشگاه ها مورد توجه قرار میگیرد. این مبحث بیشتر در نیم سال دوم و سوم دانشگاه های خارجی و در نیم سال سوم دانشگاه ها ی داخلی گنجانده شده است.
سازه و مباحث فنی
تمرین های درک سازه و آشنایی با مباحث فنی در معماری، از سرفصل هایی است که در برنامه پایۀ بیش از نیمی از دانشگاه های خارجی و داخلی گنجانده ش ده اس ت. زمان و میزان پرداختن به این موضوع در برنامههای مختلف متغیر اس ت. در دانشگاه های خارجی بیشتر در سال اول بر طرح مباحث فنی تا کید می شود.
تحلیل و نقد
آش نایی بـا موضوع نقد و تحلی ل و پرورش دی دگاه نقادانه، در

نمودار 8- مقایسۀ آشنایی با ایستایی و مباحث فنی در دورۀ پایۀ دانشگاههای خارجی و ایرانی .

نمودار 9. مقایسۀ تمرین تحلیل و نقد در دورۀ پایۀ طراحی دانشگاههای خارجی و داخلی .
برنام ۀ دورۀ پایۀ همۀ دانشـگاه های خارجی و داخلی وجود دارد .در دانش گاه های خارج ی عمدت اً در س ال اول و در دانش گاه های داخلی در نیمۀ دوم دورۀ پایه و به ویژه نیمسال سوم، به موضوع نقد و تحلیل پرداخته می شود .
بازدید و سفر
علی رغـم انج ام بازدیده ا و س فرهای دانش جویی کوتاه مدت ی ک روزه ی ا چن د روزه در دورۀ پای ه، تنه ا در برنام ۀ دو دانش گاه خارج ی و یـک دانش گاه داخل ی ب ه بازدی د ب ه عنوان ی بخش ی از برنامۀ آموزشی توجه شده است .
2. سرفصل های ویژۀ دانشگاه های خارجی
مباحث نظری و تحقیق
ط رح مباح ث نظ ری در کنـار مباح ث عمل ی و انج ام برخ ی


تحقیق ات نظری س بک مبتنی بر اهمی ت مبانی نظ ری در طراحی و لزوم داش تن پش توانۀ ق وی نظری در تفک ر معمارانه اس ت. بر این اساس در آموزش معماری نیمی از دانشگاهها و به ویژه دانشگاههای انگلیسی، این سرفصل در برنامۀ سال اول گنجانده شده است .
تجربۀ کار گروهی
با توجه به اینکه کار حرفه ای معماری عمدتاً به صورت فعالیتی گروهی انجام میشـود، تجربۀ کار گروهی و آش نایی با این مهارت در برنام ۀ پای ه برخ ی از دانش گاه های وج ود دارد. ا گرچ ه برخ ی از تمرین ه ا در هـر دانش گاهی ب ه ص ورت گروهی انجام می ش ود ،تجرب ۀ کار گروهی به عنوان یک س رفصل تنهـا در برنامۀ دورۀ پایۀ دو دانشگاه خارجی به طور خاص مورد توجه قرار گرفته است .
بیان شفاهی و نوشتاری
ب ا توجـه ب ه لزوم مه ارت داش تن معم اران در بیان ش فاهی و نی ز توانمندی در نوش تن گزارشهای معماران ه در ارتباط با حرفۀ طراحی، در برنامۀ دورۀ پایۀ بیشتر دانشگاههای خارجی و به ویژه سال اول به پرورش این مهارت پرداخته میشود .

نمودار 10- مقایسۀ بازدید و سفر در دورۀ پایۀ طراحی دانشگاههای خارجی و داخلی . نمودار 11-طرح مباحث نظری و تحقیق در دورۀ پایۀ طراحی دانشگاههای خارجی.



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید