576873317713

صفحات 87 – ۹887نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره 20 شماره ۴ زمستان ۱۳۹۴
101264711654

مشکلات و پیچیدگی های انتقال مفاهیم سازه ای در
1012647444078

فرایند آموزش معماری
کتایون تقی زاده
دانشیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: ۴/8/۹۴، تاریخ پذیرش نهایی: ۱5/۱0/۹۴(
چکیده
فراین د آم وزش و یادگیری زمانی مؤثر واقع میش ود که آموزش مبتنی بـر نظریه های علمی، روش های مناسب و به کارگیری ابزار های لازم در این مسیر باشد. آموزش معماری نیز به عنوان بخشی از آموزش عالی از این قاعده مس تثنی نیس ت. آموزش دروس س ازه ای در دانش کده های معماری داخل کشور ،بیشتر تئوری بوده و فاقد هرگونه تجربه عملی و حرفه ای است، لذا حاصل این نوع آموزش در بهترین ص ورت، ج ز تربی ت افرادی دارای قابلی ت ذهنی بالا نبوده و امکان به اجـرا درآوردن و خلاقیت در آثار حرف ه ای دانشآموختـگان معماری، بس یار اندك اس ت. در ای ن مقاله، به ارزیابی س اختار و محتوای آم وزش دروس س ازه ای پرداختـه ش ده و در نهای ت مش کلات و معایب موج ود در این نظ ام آموزش اس تخراج و پیش نهاداتی ب رای رف ع آنه ا ارائ ه می ش ود. روش تحقی ق ای ن پژوه ش براس اس تهی ه پرسش نامه ای متناس ب با آموزش دروس س ازه ای در رش ته معماری برای دس تیابی به نتایج بهتر و مطلوب تر می باش د. پرسش نامه به صورت بس ته تهیه ش د که در آن برای هر پرس ش، تعدادی گزینه و پاس خ انتخ اب و هری ك از پاس خها بهگون ه ای تنظیم ش د که در عی ن منطقیبودن برای آن سـوال ،از پاس خ مربوط به دیگر س والات مجزا باش د. با این روش، تجزیه و تحلیل و طبقهبندی پاس خ ها نیز ساده تر انجام شد.
واژههای کلیدی
معماری، سازه، تکنولوژی، آموزش، یادگیری ،کارگاه آموزشی.
88

مقدمه

یاددادن و یادگرفتن، دو فعالیت متقابل اند که ریشه در تاریخ آفرین ش بش ر دارن د و تمدن انس انی مدیون ایج اد موفقیت آمیز ای ن رابط ه تعامل ی بی ن یاددهن ده و یادگیرن دگان اس ت. ای ن رابط ه تعاملی هنگام ی که در موقعیت های س ازمان یافته و بین استاد و دانشجویان برقرار می شود، تدریس نام می گیرد و عبارت از «مجموع ه فعالیت های ی اس ت ک ه توس ط معل م ب ه منظ ور تس هیل ی ا هدایت یادگی ری در یادگیرن دگان به انجام می رس د »)رحال زاده ،۱۳75، ۳8(.
بنابرای ن در دوران کنون ی وظیف ه معلم ان در فراین د آموزش ،تنهـا اس تقلال واقعیت ه ای علم ی نیس ت، آنه ا بای د موقعی ت مطل وب یادگی ری را فراه م کنن د و چگون ه اندیش یدن و چگون ه آموختـن را ب ه دانش جویان بیاموزند. ا گ ر روش آموخت ن را به آنها یاد بدهند، دانش جویان خود خواهند آموخت. دانش جویان برای اق دام ب ه آموخت ن باید ب ه تفکر مس تقل ع ادت کنند. واداش تن دانش جویان ب ه تفک ر و اندیش ه، اصلی تری ن کار معلمان به ش مار م یرود و معل م کارآمد کس ی اس ت ک ه یادگیرندگان را با مس ائلی روبه رو سازد و برای حل مسائل مطرح شده، آنان را به اندیشیدن وادار سازد )جویس و ویل ،۱۳80، 55(.
آم وزش معم اری نیز ب ه عنوان بخش ی از آموزش عال ی، از این قاعده مس تثنی نیس ت. آموزش دروس سازه ای در حال حاضر در دانش کده های معم اری داخل کش ور، بیش تر تئوری ب وده و فاقد هرگون ه عمل و تجربه عملی و حرفه ای اس ت، لذا حاصل این نوع آموزش در بهترین صورت، جز تربیت افرادی دارای قابلیت ذهنی ب الا نب وده و ام کان ب ه اج را درآوردن و خلاقی ت در آث ار حرفه ای دانش آموختگان معماری بسیار اندك است.
4494002002305

ب ا توج ه به این ک ه فار غالتحصیلان رش ته معم اری در عرصه عم ل از موفقی ت چندان ی برخ وردار نیس تند، ریش ه یابی ای ن مش کل م ا را ب ه یک ی از حوزه ه ای اصلی آم وزش معم اری یعنی ح وزه دروس ایس تایی و س ازه رهنمون می س ازد. س اختار دوره ،محت وا و س رفصل آموزش ی ای ن دروس از نقاط مورد بح ث در امر آم وزش دانش جویان معماری اس ت. لذا در این مقال ه، به ارزیابی س اختار و محت وای آم وزش دروس س ازه ای پرداخت ه ش ده و در نهایت مش کلات و معایب موجود در این نظام آموزش استخراج و راه حل ها و پیشنهاداتی برای رفع آنها ارائه می شود.
آموزش معماری
آموزش معماری همواره در تنش با تجربه معماری بوده است .ایـن چیزی اس ت که باید باش د، زمان ی تجربه آم اده بهره برداری می شـود ،ک ه آم وزش ب ه مثابۀ وجدان س عی می کند ه ر آن چه را ک ه نادرس ت به نظر میرس د، اصـلاح کن د. بنابرای ن از زمان های بس یار قدی م، معماری موضوعی بوده اس ت که ب ه دو روش کاملاً متفاوت آموخته می شده است، تئوری در کلاس و تجربه در کارگاه ی ا در دفاتر)مجموع ه مقالات س ومین همایش آم وزش معماری ،
۱۳87(. در همین زمینه ویتروویوس می گوید:
«در همه موضوعات، به خصوص در مطالعه معماری، دو نکته وجود دارد: چیزی که معنی دارد و چیزی که به آن معنا میدهد.» همان طور که در مورد دانشجوی معماری میگوید:«بگذار تربیت شود، متبحر در قلم، تعلیم دیده در هندسه، آشنا با تاریخ ، دنبالکننده دقیق فیلس وفها، فهم موسیقی، داشتن کمی دانش پزشکی، دانستن عقاید قانونگذاران، آشنا با نجوم و تئوری ماورالطبیعه باشد» )Nicol and Pilling, 2000, 1(.امروزه چیز زیادی نسبت به زمان ویترویوس تغییر نکرده است ،ام روزه برنامهه ای درس ی آموزش معم اری تا حدی ش بیه چیزیاس ت ک ه ویتروی وس ش رح میده د. دانش جویان م ا «متبح ر درقل م» هس تند )یا امروزه کامپیوتر(، آنها حقیقتاً «آش نا ب ا تاریخ»اندو در مدارس معتبر «پیرو فلاس فه» میباش ند )حتی ا گر فیلسوفهااز افلاط ون ب ه هایدگ ر تغیی ر یابن د(. ب ه یقیـن «تعلی م دی ده درهندس ه »اند، گرچ ه ممکن اس ت به کم ك کامپیوتر باش د. تعدادم دارس مع دودی در معم اری ب ه تدری س موس یقی میپردازن د .ممکن است امروزه زبانی را که شعر به آن زبان گفته شده ندانیم، اما با این وجود، « آهنگ آواز» باقی میماند. شاخهای از علوم پزشکی به درستی به رشته روانشناسی محیطی اختصاص یافته است. روان شناس ان، چیزهایی را که انس انها در اطرافش ان از لحاظ حرارت ،ن ور و دیگر ش رایط نیاز دارند، تش ریح میکنند. ام ا راجع به « عقاید قانونگ ذاران» ام روزه هی چ معماری بدون آ گاهی بس یار ش فاف از قوانی ن قرارداده ا، حقوق و مس ئولیتهایش در رابطه ب ا کارفرما و پیمانـکار قـادر بـه ادامـه نیسـت)Nicol and Pilling, 2000, 150(.
معماری و مهندسی در گذشته و حال
تقس یم مسئولیت طراحی و ساخت بین دو تخصص معماری و مهندس ی به دوران مدرنیس م باز میگردد. بیش از ۱50 س ال قبل ،معم اری و مهندس ی وظیف ه واحدی ب ود که برای س اخت بناها و پله ا بهکار میرفت. این امر به س بب س ادگی طرحه ای آن دوره نب ود، بلک ه تع دادی از نمونهها مانن د کلیس اهای دوران گوتیك ،دارای طرحه ای بس یار پیچی دهای بودن د. این کلیس اها توس ط «س ازندگان ماهر»۱ طراحی و س اخته میش دند ،کس انی که گرچه عنوان مهندس یا معمار را به شکل آنچه که از قرن بیستم رایج شد نداش تند، ولی قادر بودند سیس تمهای س ازهای بس یار پیچیده راطراحی کنند، به نحوی که کارایی سازهای با فضاهای زیبا و دارایعملکرد مناسبترکیب میشد. شاید اینسوال مطرح شود که چرااین افراد، «س ازندگان ماهر» نامیده میش دند؟ علت این است کهآنها دانش و مهارت خود را از طریق سعی و خطا کسب کرده بودند و پس از سعی و خطاهای مکرر، روشی ثابت و معین را برای ساخت بناه ا ب هکار میبردند. با ای ن وجود ش واهد فراوانی وج ود دارد که نش ان میدهد این افراد به خوبی قادر به درك تناس بات و انتخاب نس بتهای صحی ح بودن د ،ک ه س بب میش د س ازههای ایمن و فضاهای زیبا خلق شوند )Cowan, 1971, 25(.
ش یوه های نوی ن س اخت مانن د پش ت بند طی ار )معل ق(2 که برای تامین پایداری جانبی به کار میرفت، نشان دهنده درك عالی از سیستم های سازه ای بنّایی بود. جدا کردن تخصص ها همزمان ب ا فرمالیزهش دن روش شناس ی طراح ی س ازهای، مانن د ایج اد س ازههای کارا ب ود ک ه پی ش از آن ب دون دان ش کام ل از مصالح جدی د )مانن د ف ولاد و بتن مس لح( ک ه در دوران انق لاب صنعتی توس عه یافته ب ود، امکان پذیر نبود. تکنیك های جدید س اخت و تحلیله ای س ازهای، باعث ظهور مهندس ی س ازه ب ه عنوان یك تخصص جدا از معماری شد.
در یك گروه کاری، بیش ترین تعامل بین معمار و مهندس س ازه وجود دارد. برای طرح یك ساختمان مناسب، باید تمامی مباحث س ازهای و ملاحظ ات معمارانه ب ا دانش و مهارت کافی ش ناخته و ب هکار برده ش وند. ب ه دلیل طبیعت بس یار متفاوت ای ن زمینهها ،دس تیابی ب ه هماهنگ ی لازم بین این دو تخصص همیش ه س اده نیس ت. مهندس ان بهطور معمول برای فهم چگونگ ی انتقال نیرو توسط سازهها و طراحی آنها آموزش میبینند. مهندسان باید مسیر بارگذاری، چگونگی هدایت بار به تک یه گاهها و محاس بات و طراحی جزئی ات س ازهای را بیاموزن د. برعک س، معم اران درگی ر مباح ث دیگ ری در ذه ن خ ود برای طراحی س اختمان هس تند و اینگونه تصور میش ود که مهندس معمار باید با مهندس سازه فقط در یك س طح مفهوم ی همکاری نمایند و به همین عل ت، معماران علاقه زیادی برای درك مفاهیم سازهای از خود نشان نمیدهند. از آنجا که معماران برای طراحی جزییات مقاطع سازهای آموزش نمیبینند ،در نتیجه توانایی درك مناس ب مفهومی طراحی س ازهای را ندارند )سلطان زاده ،۱۳7۹، ۳6 و ۳7(.
بیلینگت ون۳ )Billington, 2005, 153(، دو ح د از طراح ی س اختمان ها را ک ه از یکس و به طراحی س اختمان های مس کونی س اده و از س وی دیگ ر ب ه طراح ی پلها منته ی می ش ود، درنظر گرفت و توضیح داد که در طراحی ساختمان های مسکونی ساده ،ط رح نهایی براس اس نیازه ای معماری و به خدم ت گرفتن فضا شکل می گیرد و مهندس سازه در شکل نهایی طرح نقشی ندارد .از س وی دیگ ر در طراح ی پله ا، ط رح نهای ی براس اس نیازهای ط رح و ف رم س ازه ای ش کل میگی رد و مهن دس معم اری در آننقش ی ندارد. حتی ا گر چنین تحلیلی پذیرفته شود، باز هم تعداداندک ی از س اختمان ها در این محدوده ق رار میگیرند. در حقیقتدر ا کث ر م وارد، مهندس معمار و س ازه باید برای دس تیابی به یكپ روژه موف ق ب ا یکدیگر هم کاری نماین د. تا کنون به واس طه نوعآموزش در معماری و مهندس ی س ازه، این امر به ش کل مناس بی

محقق نش ده اس ت. ب ارك۴ در مقال ه ای درم ورد زیبایی شناس یطراحی پل ها، مهندس سازه را تا حد یك تکنسین ساده و بیروحتنزل داده است:
«ظاهرًاً کانون توجه مهندسان سازه ابتدا اقتصادی بودن طرح است. این موضوع مشخص میسازد که آنها هنـوز نیاموختهاند که هزینۀ زیاد یک طرح در مقابل هزینههای روانشناسی ، زیباییشناسی و مسـائل اجتماعی و فرهنگی که در قبال یك طرح نامتناسب باید پرداخت، بسیار ناچیز است» )Carpenter, 1997, 15(.
همچنی ن کس انی ک ه ب رای فه م مباح ث زیبایی شناس ی معم اری و پیچیدگ ی مهندس ی س ازه کوش ش می کنن د )ب رای مثال معمار و مهندس اسپانیایی، سانتیا گو کالاتراوا(، در بعضی مواق ع ب ه دلیل بس یار زیب ا جل وه دادن هنر مهندس ی س ازه نیز مورد انتقاد قرار می گیرند.
«…………………………. او به آن انـدازه مهندس است که طرح های وی به خوبی نشان دهنده جریان نیروها باشد. ولی گاهی از اعضای س ازهای استفاده می کند که جـز عملکرد تزئینی ،عملکرد دیگری ندارند» )Howie, 1998, 26(.
ضرورت تحقیق
آم وزش، فراین دی اس ت ک ه موج ب یادگی ری و یادگی ری موج ب تغیی ر در ش یوه تفک ر، نگ رش و رفت ار می ش ود. از آنجا که ه ر نوع آموزش، یادگیری به دنبال ندارد، در ارائه دروس س ازهای درص ورت به کارگی ری روش ه ای س نتی و متـداول، دانش جویان رش ته معم اری ب ا پیش ینه های مختل ف آموزش ی و توانایی های متف اوت، ب ه ی ك می زان از ای ن دروس به ره نخواهنـد گرفـت و در نهایت اهداف آموزشی مورد نظر تامین نخواهد شد.
آموزش س ازه در جوامع س نتی همچون معماری، بر پایه نظام آموزش فرد به فرد یا استاد و شا گرد استوار بوده است )محمودی ،۱۳87، 558(. آموزشی کُند و طولانی، رودررو و عملی و در مقیاس واقعی توام با تاثیر عمیق رفتار و منش و حرکات اس تاد بر ش ا گرد .محدودی ت جوام ع س نتی در زمینهه ای مختل ف و نی ز ش رایط اجتماع ی آنهـا، مجال چنین آموزش طولان ی و البته کُند را فراهم می س اخت. لیک ن با وقوع تحولات اجتماعی و علمی گس ترده به وی ژه در قرن ه ای نوزدهم و بیسـتم پس از انق لاب صنعتی، نحوۀ آم وزش نی ز متحول ش د. در ایران نیز تح ولات اجتماعی، موجب تغییر در بسیاری از امور از جمله آموزش در سطوح مختلف شد.
در وضعی ت کنون ی آموزش آ کادمیك، معماران و مهندس ان با روشه ای آموزش ی کام لاً ج دا از هم آم وزش می بینن د. با وجود اینک ه ه ر دو، نقش ی اصل ی در طراح ی س اختمان ایف ا میکنند ،ام ا در ط ول دوران آموزش آ کادمیك، هی چ یك به درك کار دیگری تش ویق نمیش وند ک ه ای ن انفص ال، باعث صدم ه دی دن پروژه می گ ردد. رفع این دوگانگی در س طوح عال ی تحصیلی امکان پذیر است )مرتهب و دیگران ،۱۳87(.
در برنامهه ای آموزش ی کنون ی در دانش گاهها، دروسمش ابهی وجود دارند که هم در دانش کده های معماری و هم
۹0
در دانش ـک دههای فنی تدریس می ش وند و اساساً دارای مبانی مشترکی هستند. اساتید این دروس در دانشکده های معماری ،معمولاً فار غ التحصیلان دانشکده های فنی و مهندسی هستند که با همان روش های متداول در دانشکده های مهندسی، چنین دروسی را در دانشکده های معماری تدریس می کنند. این شیوه آموزش اغلب به دانش جویان معماری کم ك چندانی نمی کند و بخشهایی از این دروس ب ه دلیل اینکه عملاً در طراحیهای دانشجویان استفاده نمیشود، پس از مدتی به فراموشی سپرده میشوند. درصورتی که دانش جویان رشته معماری به شدت به این دانش نیاز دارند و باید ش رایط مناسب برای ارائه مناسب و به کارگی ری آن در طراحی های معماری دانش جویان که بخش اصلی فرایند آموزش در رش ته معماری بش مار می رود، فراهم شود. به همین دلیل آموزش س ازه در دانشکده معماری، باید متفاوت از روش تدریس آن در دانش کده های فنی و مهندسی باش د. امروزه دانشگاههای بس یاری برای حل مشکل جدایی بین این تخصصها اقدام نموده اند. به عنوان نمونه، اخیراً گروه مهندسی سیویل، سازه و معماری در دانشگاه شفیلد انگلستان ،واحد درسی جدیدی را برای کمك به حذف چنین فاصله ای بین معماری و سازه ارائه کرده است )گلابچی ،۱۳8۴(.
بس یاری از مفس ران بهط ور روش ن به ای ن نتیجه رس یدهاند که معم اران تحت تاثی ر تجارب آ کادمیك خ ود قرار دارن د، بهطوری که این تاثیر میتواند بر زندگی حرفهای آنها و بهطور کلی بر حرفه آنها نیز تاثیرگذار باش د. ا گر حرفه معماری به دلیل ناتوانی دانشآموختگان معماری از ایجاد ارتباط موفق با دیگر تخصصها و خصوصاً مهندسان سازه مورد انتقاد قرار گرفته است، بهتر است برای یافتن علت اصلی و ریشهای و درك مسئله آموزش و شیوههای آموزش در چند دانشکده معماری با قدمت بیشتر بررسی و تجزیه و تحلیل شوند .
روش تحقیق
بـرای دس تیابی ب ه نتای ج بهت ر و مطلوبتـر در زمین ه یافت ن روش مناس ب آموزش دروس س ازهای برای دانش جویان معماری ، پرسشنامهای متناسب با آموزش دروس سازهای در رشته معماری تهیه ش د. پرسش نامه به صورت بسته تهیه ش د که در آن برای هر پرسش، تعدادی گزینه و پاسخ انتخاب شد تا فرد پاسخدهنده یکی از آنه ا را به عنوان پاس خ انتخ اب کند. هریك از پاس خها به گونهای تنظیم ش د که در عین منطقیبودن برای آن سوال از پاسخ مربوط ب ه دیگ ر س والات مجزا باش د. با این روش، پاس خدهنده پاس خها بهس رعت تعیین کرده و تجزیه و تحلیل و طبقهبندی پاس خها نیز سادهتر انجام شد)حیدری ،۱۳8۴(. پرسشنامه، شامل دستهای از پرس شها بـود که برطبق اص ول خاصی تدوین گردی د و به صورتکتبی به دانش جویان ارائه ش د تا براساس تشخیص خود، جوابهارادر آن علام ت بزنن د. ه دف از ارائ ه پرسش نامه، کس ب اطلاعاتمعین در مورد نقش س ازه در رونـد طراحی معماری و نحوه آموزشآن ب ود. ب ه دلی ل ب زرگ بـودن گ روه م ورد مطالع ه )دانش جویانمعماری(، از پرسش نامه استفاده ش د تا امکان مطالعه نمونههایب زرگ را فراه م آورد. لازم ب ه ذک ر اس ت س والات ط رح ش ده درارتباط با س رفصل دروس س ازهای در دانشکدههای معماری تهیهش ده و پرسش نامهها در اختی ار 80 نف ر از دانش جویان معم اری از دانش گاههای مختلف قرارگرفت که 60 پرسش نامه بازگردانده ش د .دانشجویان از سه دانشگاه شناختهشده در زمینه آموزش معماری و براس اس نمرات کس ب ش ده در دروس س ازهای انتخاب شدند .پس از تکمیل پرسش نامهها توس ط دانش جویان، بعضی از مطالب مطالعه ش د و مش خص گردید که پاس خها از نظر محتوا و اصولاً از لح اظ کیفی ت، قانعکنن ده هس تند. چنی ن ش یوهای در تحقیق ،محق ق را ق ادر میس ازد معنای ی را از دی دگاه دانش جویان و کلی د روشهای اس تنباطی موضوعات وابس ته و مربوط را کش ف نماید .در پ ی تحلیله ای اولی ه مطال ب مش خص و معی ن )و همچنی ن غیرع ادی(، مش خص گردید ،ک ه این امر محقق را قادر میس ازد تا شرایط موجود را توصیف نماید .
ش یوه آمـوزش سـازه در مـدارس معمـاری ایران و جهان
الف-آموزش سازه در مدارس معماری ایران
سیس تم آم وزش دروس س ازهای در ای ران ب ر مبن ای سیس تم س نتی استاد و شا گردی )استادمحور( استوار است و عدم مشارکت دانش جو در فرآین د تدری س، از نقای ص چنین سیس تمی به ش مار م یرود. از س وی دیگ ر، کتابها و دروس ی که در زمینه س ازه برای دانش جویان معم اری ب ه رش ته تحری ر درآم ده، اغلب ب ر فیزیک و تحلیل سازه متمرکز شده و نیازمند بهرهگیری از محاسبات عددی و فرمولهای ریاضی است؛ با وجود چاپ و نشر کتابهایی در زمینه تاثیرات معماری بر س ازه و س ازه بر معماری، باز هم طی س الهای اخیر )که تعداد آن نیز انگش ت ش مار است(، این معضل همچنان باقی است. از طرفی متون معماری نگاشته شده یا دروس معماری ارایهشده در مرا کز آموزش معماری، غنای کمتری در زمینه مبحث س ازه دارد و بهط ور خ اص و دقی ق ب ه تحلی ل و توصی ف عناص ر معم اری پرداخته اس ت و به نقش ی که س ازه قادر اس ت در جهت تعری ف فضا و س ازماندهی آن ب ه عنوان عنصری معم اری بر عهده داش ته باش د، توجه نش ده اس ت، که پیامد آن، عدم بهرهگیری از دروس سازهای ارایه شده در مباحث معماری و طرحهای معماری دانشآموختگان است و ا کثریت قریب به اتفاق دانشآموختگان، با ضعف دانش عمومی در ش ناخت سیستمهای س اختمانی و رفتار سازهای مواجه هستند که این مهم نیز از تاثیرات عدم کارآیی مباحث س ازهای در سیس تم آموزش ی اس ت )گلابچی و س لیمانی ،۱۳86(.
ب- آموزش سازه در سایر کشورها
در دنی ای م درن، دانش گاهها به عن وان مرا کز تعلی م و تربیت نی روی انس انی، نق ش بس یار مهمی را عه دهدار هس تند. تدوین سرفصل آموزشی در این مرا کز با توجه به سیاست های پیشبردی و استراتژیک منطقه و کشور در جهت حضور در عرصه های جهانیاست. در همینراستا، بررسی سیستم آموزشی سایر کشورها، تاثیربه سزایی در ارایه راهکارهای مناسب در راستای تدریس و آموزشس ازه در مدارس معماری خواهد داش ت. در ای ن بخش، آموزشمعماری و سرفصل دروس مربوط به سازه در دانشگاه های جهان مورد بررسی قرار می گیرد.5
دانشگاه برکلی، کالیفرنیا
امن برای معماران اروپایی بود، میراثدار بیچون و چرای مدرس ه دو مقطع ش امل دوره کارشناس ی و کارشناسی ارشد بوده و دروس
جدول 1- سرفصل های آموزشی مصوب شورای عالی برنامه ریزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی .
محتوای درسی و اهداف نام درس
آشنایی عملی با بعضی از مواد و مصالح، ساخت اشیا، درک نقش مواد و مصالح در شکل گیری آثار معماری کارگاه مصالح و ساخت
شناخت نیروها و آشنایی با رفتارهای گونا گون و قانونمندسازی آن ایستایی
آشنایی با رفتار مواد تحت تاثیر نیروها و شناخت رفتارها و تغییرات موثر در محاسبات سازهای و طراحی ساختمانهای فولادی مقاومت مصالح و سازه های فلزی
تجزیه و تحلیل مصالح، نحوه نگهداری، روش تبدیل مصالح خام به قابل مصرف، بکارگیری و کنترل مصالح مصالح ساختمانی
آشنایی با رفتارهای بتن ساده و مسلح و محاسبات آن، آشنایی با روش های ساخت و کاربرد سازه های بتنی
آشنایی با ارگان ها و منابعی که در پیدایش طرح های ساختمانی دخالت دارند مدیریت و تشکیلات کارگاهی
نگرش ی ب ه تاری خ س اختمان از هن گام پیدای ش تا ام روز، تعریف س اختمان، مصال ح، ش ناخت نیروهای اس تاتیکی و دینامیکی، طبقه بندی فرم های ساختمانی، انواع سازه و سیستم ساختمانی و استقرار بنا ساختمان ۱
ادامه بحث ساختمان ۱، تحلیل ساختمان از ساده تا پیچیده جهت دریافت روابط ما بین اجزا متشکله بنا ساختمان 2 و گزارش کارگاه
ارائه و کاربرد مفاهیم نظری و مهارت های عملی ارایه شده در کلیه دروس فنی و کارگاهی در یک پروژه طراحی فنی
آشنایی با سیستم های جدید ساختمانی مانند کابل ها، پوسته های، سازه های فضا کار و … سیستم های ساختمانی )سازه های نو(
مطالعه و آموزش سازه ها، مواد و مصالح و فن آوری ساختمان در تاریخ معماری ایران و استفاده از این پیشینه ها برای طراحی و ساخت و ساز امروزی و توسعه علمی و عملی این فن آوری و سازه ها سازه های سنتی
آشنایی با روش های نوین ساخت و ساز با توجه به تغییرات سریع و مداوم در صنعت ساختمان روش های پیشرفته ساخت
ماخذ: )ستاد انقلاب فرهنگی ،1376، 5(
جدول 2- سرفصل های آموزشی دانشگاه برکلی کالیفرنیا.
محتوای درسی و اهداف نام درس مقطع
آشنایی با مفهوم سازه و مصالح در طراحی و تا کید بر رفتار سازه ای در سیستم های ساختمانی معرفی سازه کارشناسی
طراحی و تحلیل عناصر و اعضای سازه ای طراحی و تحلیل کامپیوتری سازه آشنایی با سیستم های سازه ای، مصالح ساخت و فرمها ساختار، ساخت و ساز و فضا آشنایی با سازه های تجربی و حفظ معماری مباحث ویژه در سازه های ساختمانی معرفی مصالح و روند تحقق معماری از طراحی تا واقعیت معرفی ساختار آشنایی با تکنیک های ساخت و طراحی لرزه ای و مقاوم سازیساختمان ها طراحی و ساخت لرزهای کارشناسی ارشد
مشابه کارشناسی ساختار، ساخت و ساز و فضا درک مفاهیم سازه و ادغام سازه و معماری در پروژه های طراحی طراحی سازه در کارگاه بررسی نمونه های موردی در زمینه سیستم های ساختمانی مباحث ویژه در سازه های ساختمانی معرفی روش ها و مصالح ساخت، همچنین معرفی مصالح سازه ای )ساخت(، پوشش بنا آشنایی با ساخت و ساز ارزیابی خصوصیات مصالح ساختمان به وسیله درک جزییات اجرایی و تکنولوژی جدید جزییات معماری اشاره به پیش ساختگی در خارج از سایت پیش ساختگی- فرصت ها و چالش ها )http://ced.berkeley.edu/academics/architecture/programs/undergraduate-minor( :ماخذ
کش وری نظی ر آمری کا ک ه در خ لال جن گ جهان ی دوم، محلی
۹۱
باه اساس تو سیس تم آموزش ی آن ب هدلیل حض ور خیل عظیممعم اران متعص ب از باه اس ب وده و برنام ه آموزش ی آن برمبن ایایجاد ارتباطی مس تمرتر میان هنر و مهندس ی تدوین ش ده است .گروپیوس موسس این مدرسه، معتقد است که معمار باید صنعتگر هم باش د، کار با مصالح گونا گ ون را فرا گیرد، خواص و قابلیتهای آنها را بشناسد و همراه با آن، نظریههای فرم و طراحی را هم بیاموزد )زرک ش ،۱۳8۴(. آموزش معماری در دانش گاه برکلی مانند ایران در
۹2
سازهای ارایه شده در ایندو مقطعدرسیبه صورت جدول 2است.
دانشگاه سئول،کره جنوبی
سیسـتم آم وزش معم اری در دانش گاه سـئول، در دو دس ته تقس یم می ش ود؛ یکی ش امل رش ته معماری و دیگری مهندس ی معم اری ک ه م دت تحصیل اولی 5 س ال و دومی ۴ س ال اس ت و دروس سازه ای ارایه شده در هر دو بخش به شرح جدول ۳ است.
اهداف و محتوای درسی نام درس رشته
آشنایی با مراحل مختلف ساخت یک بنا، شناخت مصالح، مطالعه و آزمایش سیستمهای ساخت و سازه سازه بنا )۱ و 2( معماری
تحلیل و طراحی عناصر سازه ای نظیر تیر، ستون و آشنایی با ماهیت و خواص مکانیکی مصالح طراحی سازه ساختمان تجزیه، تحلیل و مدیریت روند ساخت و ساز پروژه های عمرانی با توجه به اهداف از پیش تعیین شده تکنولوژی ساخت آموزش نحوه محاسبه، ارزیابی، و انتخاب مصالح ساختمانی و … سازگار با محیط زیست سیستم های ساختمانی شناخت سیستم های سازه ای و ارتباط میان آنها و مصالح، طراحی اولیه سیستم های سازه ای سیستم های سازه ای مهندسی
معماری
بررسی خصوصیات مکانیکی مصالح و طراحی و تحلیل عناصر موثر درتنش، کرنش، خمش و پیچش مکانیک مصالح )۱ و 2( انتخاب و شناخت مصالح مناسب در مراحل ساخت با توجه به برنامه ریزی، طراحی و معماری مجموعه مصالح ساخت بنا معرفی فرآیندهای طراحی تا ساخت و ساز و نگهداری بنا و همچنین برآورد هزینههای ساخت مهندسی ساخت بنا معرفی روش ها و فرآیندهای مدیریت زمان، هزینه، منابع و کیفیت مدیریت ساخت و ساز بنا آشنایی با خواص بتن، رفتارهای عناصر سازه ای تحت خمش، برش و نیروهای محوری طراحی بتن مسلح تجزیه و تحلیل کشش و فشار، بهره گیری از اشکال هندسی منعطف، ویژگیها و خواص مکانیکی و… تحلیل سازه آشنایی با بارهای دینامیکی وارد بر بنا و بهبود کیفیت بنا در مواجه با بارهای ناشی از زمین لرزه و باد سازه دینامیک آشنایی با خواص فولاد، معرفی سازه های فلزی و رفتارهای سازهای عناصر آن طراحی سازه های فلزی افزایش توانایی طراحی از طریق آشنایی با مهندسی خا ک و توجه به ثبات سازه و ساختار بنا مکانیک خا ک و مهندسی پی افزایش قدرت تصمیم گیری در فرآیند طراحی و ساخت از طریق انجام پروژه های فردی فرآیند طراحی سیستم های ساختمانی طراحی بتن مسلح و اسکلت فلزی و تحلیل و طراحی اعضای سازهای و اتصالات آنان به وسیله نرم افزار طراحی سازه آشنایی با روش های ساخت و ساز و ارزیابی سیستم های سازه ای با توجه به مصالح به کار رفته مهندسی ساخت آشنایی با مکانیزم سازه ای از طریق آزمایش بر روی مواد و اعضای ساختاری آزمایشگاه سازه و مصالح معرفی نقش مهندسین ساخت و ساز، بررسی و استفاده از فناوری اطلاعات در صنعت ساخت و ساز تکنولوژی ساخت تبیین اهمیت مدیریت پروژه و ساخت با عواملی نظیر روند ساخت، مهندسی ارزش، روند مناقصات و … مدیریت ساخت بنا جدول 3- سرفصل های آموزشی دانشگاه کره جنوبی.
محتوای درسی و اهداف نام درس مقطع
آشنایی با مصالح ساختمانی و روش های ساخت با هدف تاثیر آن در پروژه های دانشجویی سازه و پایداری )۱ تا 5( کارشناسی
آشنایی با معنی و مفهوم سازه و ارتباط سازه عملکرد در طرح های معماری مفاهیم سازه در بنا آشنایی با معنی و مفهوم پوسته ها و ارتباط پوشش ها و سازه در طرح های معماری سازه و پوشش بنا آشنایی با ویژگی های مصالح و آشنایی با فرم های سازه ای و هندسه متناسب با مصالح مختلف سازه و مصالح )۱ و 2( آشنایی با نیروها در مصالح، آشنایی با انواع طاق، قوس، گنبد، پوستهها، کابل، شبکههای کابلی و… سازه )۱ و 2( آشنایی با سیستم های ساختمانی از ساده تا پیچیده ساختارهای پیچیده کارشناسی ارشد
)http://enac.epfl.ch/en/architecture/eduction( :ماخذ
ماخذ: )http://architecture.snu.ac.kr(جدول 4- سرفصل های آموزشی دانشگاه پلی تکنیک لوزان.
دانشگاه پلی تکنیک لوزان، سوییس
آم وزش معم اری در دانش گاه ل وزان مانن د ایران ش امل دورهکارشناسی و کارشناسی ارشد بوده و دروس سازهای ارایه شده در این دو مقطع درسی به شرح جدول ۴ است.
با توجه به جداول ارایه شده، بهخوبی میتوان دریافت که دروس تدوین ش ده در س رفصلهای آموزش ی مرا کز آموزش عالی و مدارس معماری س ایر کش ورها نس بت به ای ران از غنای بیش تری برخوردار است و با توجه بهنیازهایهر کشور تدوین شدهاند. در صورتی که درسرفصل آموزشی رشته معماری در ایران با توجه به لرزهخیزی منطقهو س اخت و سـاز در آن کمب ود برخ ی دروس نظی ر پیشس اختگی ،طراحی و ساخت لرزهای و …. احساس شده و نیازمند بازنگری است.
بررسی پرسشنامه ها و نتایج حاصل از آن
پرسش نامههای طراحی ش ده توسط 60 دانشـجوی سالهای دوم، س وم و چه ارم مقطـع کارشناسـی معم اری از دانش گاههای
سئول، مهندسی معماری سئول، معماری لوزان برکلی ایران
– – – – کارگاه مصالح و ساخت
مکانیک مصالح – سازه ۱ و2 معرفی سازه ایستایی
طراحی سازه و طراحی سازه های فلزی، سازه دینامیک – – – مقاومت مصالح و سازه های فلزی
مصالح ساخت بنا مصالح سازه و پایداری )۱ تا 5( – مصالح ساختمانی
طراحی بتن های مسلح و طراحی سازه – – – سازه های بتنی
مدیریت ساخت بنا، مدیریت ساخت و ساز بنا – مدیریت پروژه و ساخت ساختار، ساخت و ساز و فضا مدیریت و تشکیلات کارگاهی
– سازه بنا )۱ و 2( سازه و پایداری )۱ تا 5( معرفی ساختار ساختمان ۱
سیستم سازه ای طراحی سازه ساختمان سازه و پایداری )۱ تا 5( آشنایی با ساخت و ساز ساختمان 2 و گزارش کارگاه
– – سازه و پایداری )۱ تا 5( جزییات معماری طراحی فنی
– – – – سیستم های ساختمانی )سازه های نو(
– – – – سازه های سنتی
مهندسی بررسی و ساخت سیستم های ساختمانی – – روش های پیشرفته ساخت
– – – طراحی و تحلیل کامپیوتری سازه –
– – – مباحث ویژه در سازه های ساختمانی –
– – – مباحث ویژه در سازه و مصالح –
– – – طراحی و ساخت لرزه ای –
– – – طراحی سازه در کارگاه –
– – – مباحث ویژه در سازه های ساختمانی –
– – – پیش ساختگی- فرصتها و چالش ها –
– – ساختارهای پیچیده – –
– – مفاهیم سازه در بنا – –
– – سازه و پوشش بنا – –
– – سازه و مصالح ۱و2 – –
تکنولوژی ساخت تکنولوژی ساخت – – –
– – – – –
آزمایشگاه سازه و مصالح – – – –
مکانیک خا ک و مهندسی پی – – – –
تحلیل سازه – – – –
جمع واحدها= 54 جمع واحدها= 18 جمع واحدها جمع واحدها= 52 جمع واحدها= 26
نظری عملی نظری عملی نظری عملی نظری عملی نظری عملی
52 2 ۱8 – – – ۴۹ ۳ ۱6 ۱0
جدول 5- مقایسه دروس سازه ای ارایه شده در ایران و سایر کشورها.
۹۳
مختل ف ش هر تهـران تکمیـل ش د. عل ت انتخ اب دانش جویان از سالهای دوم، سوم و چهارم این بود که دانشجویان در این مقطع ،حداقل دو-سوم از دروس سازهای را گذراندهاند. پرسشنامه در دو بخش طراحی ش د، بخش اول مربوط به سـوالات عمومی در مورد دروس س ازهای و نقـش آنه ا در آموزش دانشـجویان معماری بود و در بخ ش دوم، ب ه س رفصلهای آموزش این دروس اشـاره شـده و از دانش جویان درمورد میزان تاثیر این س رفصلها س وال شد. لازم ب ه ذکر اس ت ک ه س ـرفصلهای انتخاب ش ده ب ا توجه بـه عناوین تعیی ن ش ده از س وی وزارت علـوم و س رفصلهایی کـه در بیش تر
۹۴
دانش کدههای معم اری و بهط ور مش خص در دانش کده معماریپردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران ارائه میشود، انتخاب شد.
6-1- بررسی پاسخ های بخش اول پرسشنامهبخ ش اول پرسش نامه ش امل ۱۱ س وال کل ی در م ورد دروس س ازه ای و نقش آنها در آموزش دانش جویان معماری بود. در این ۱۱ سوال، به طور کلی نحوه آموزش، میزان تاثیر این دروس در روند طراح ی معماری، مدت زم ان دروس، زمان ارائ ه درس و جزوات درسی ارائه شده توسط اساتید هر درس مورد بررسی قرار گرفته اند .
نتای ج حاص ل از ارزیاب ی بخش اول پرسش نامه بش رح زیر اس ت:
بدون جواب غیرمفید مفید خیر بله
۱5 ۳ ۴2 ۱2 ۴8
سـوال ۱- در این س وال به طور کلی از دانش جویان سوال شده اس ت که آیا در دروس ایس تایی در دانش کده ش رکت داش ته اند و در ص ورت مثب ت ب ودن ج واب، آی ا ای ن دروس را مه م و مفی د می دانند؟ تعداد پاسخ ها به شرح زیر است:
نتیج ه6 دروس سازه ای بهطور مجزا و نه همراه با دروس کارگاهی برای دانشجویان معماری مفید و ضروری است.
بدون جواب سایر موارد تئوری – عملی عملی تئوری
– ۳ ۴8 – ۱2
سـوال 2- در س وال دوم از دانش جو درمورد روش تدریس این دروس که دانشجو بیشتر ترجیح می دهد، سوال شد.
در پاس خ ب ه ای ن س وال ا کثری ت دانش جویان) ۴8 نفر( ب ه روش تدریس تئوری – عملی رای دادهاند. یك نفر سایر موارد را با این توضیح که این دروس باید در کارگاه معماری ارائه شود، انتخاب کرده است.
نتیجه: روش تئوری – عملی بهترین روش بـرای تدریس
ب ه ش رکت در ای ن کلاس ها بس تگی به ن وع درس، س رفصل های ارائه شده، شیوه تدریس و استاد درس دارد.
بدون جواب سایر
موارد اطلاعات بیشتر در مورد ارتباط این دروس با طراحی معماری تغییر در روش تدریس
۳ ۹ ۴2 6
س وال ۴- در س وال چهارم از عواملی که می توانند این دروس را برای دانشجویان معماری جذاب تر نمایند، سوال شده است.
در پاسخ به این سوال دانشجویان متفق القول اظهار داشته اند ک ه باید ارتباط بیش تری بین ای ن دروس و طراحی معماری ایجاد شود .۹ نفر از دانشجویان سایر موارد را به این شرح انتخاب کرده اند:
ارائ ه ای ن دروس ب رای دانش جویانی ک ه از نظ ر عل م ریاضی متوسط هستند و نه دانشجویان نخبه؛
ارائه مطالب بیشتر در مورد تاریخ مهندسی سازه و مهندسی در طبیعت؛
حذف امتحان کتبی برای ارزشیابی دانشجویان.
نتیجه: دروس سازه ای برای دانشجویان معماری به گونه ای ارائه شوند که ارتباط هر مبحث با طراحی معماری مشخص شود.
سوال 5- در این سوال شیوه ای که دانشجویان برای ارزیابی این درس در پایان ترم ترجیح می دهند، مورد س وال قرار گرفته است.
بدون جواب سایر
موارد امتحان و پروژه عملی پروژه عملی امتحان علمی
– – 27 27 6

در این سوال نیز پاسخ های دانشجویان برای دو گزینه یکسان ب ود. زیرا نتیجه برای پ روژه عملی و امتحان به همراه پروژه عملی یکسان بود و تنها 6 نفر به آزمون علمی )کتبی( رای داده اند.
نتیجه: دانشجویان معماری بنا به طبیعت آموزش هایی که
دروس سازه ای برای دانشجویان معماری است.دریافت میکنند تمایل بیشتری به انجام پروژههای عملی به ویژه سـوال ۳- در این س وال عواملی که باعث عدم حضور دانشجو برای دروس سازهای دارند.
بدون جواب سایر
موارد خسته کننده
بودن کلاس ها غیر مفید بودن
این دروس برای طراحی معماری بی علاقگی به دروس ایستایی
۱2 ۱5 ۹ ۱2 ۱2
بدون جواب بستگی به نوع درس دارد مناسب بسیار کوتاه بسیار
طولانی
۳ ۳۹ 6 ۱2 –
نتیج ه حاصل از این س وال این اس ت که ا کثریت دانش جویان عقیده داشتهاند که مدت زمان کلاس بستگی به نوع مطالبی دارد که در کلاس ارائه میشود. در ادامه این سوال نظر دانشجویان در مورد ساعات بهینه برای تشکیل کلاس دروس سازهای خواسته شده است. از پاس ـخهای ارائ ه ش ده توس ط دانش جویان ب ه ای ن س وال ،نتیجه ای که بتواند یکی از گزینهها را به عنوان گزینه ای با حدا کثر آرا مش خص نماید، به دس ت نیامد .۱5 نفر از دانشجویان به سایر موارد اشاره کرده اند که با توضیحاتی به شرح زیر همراه بود:
در این ک لاسها می شود، مورد بررسی قرارگرفت.س وال 6- در س وال شش م از دانش جویان در مورد مدت زمان کلاس ها سوال شده است.
بدون جواب سایر
موارد 3 ساعت 2 ساعت 5/1 ساعت 1 ساعت
۳ 6 ۱5 ۱2 2۱ ۳
جواب این سوال بستگی به دانشگاه و اساتید مربوطه دارد؛
حجم زیاد محاسبات و جزییات سازه ای در این دروس برای دانشجویان معماری؛
مشکل بودن این دروس؛
این دروس فقط برای گذراندن )پاس کردن( مناسبند.ا کثر دانش جویان در پاس خ به این س وال اظهار داش ته اند که با توجه به پاس خهای به دست آمده، عدم تمایل دانشجویان 5/۱ س اعت ب رای م دت زم ان تش کیل ای ن کلاس ه ا در هفت ه
۹5
بدون جواب خیر بله
6 ۳0 2۴
برای 2 واحد درسی مناسب است .6 نفر نیز به سایر موارد اشارهداش ته اند ک ه ش امل بی ش از ۳ س اعت و بس تگی به ن وع درسدارد، بوده است.
بدون جواب سایر
موارد نیمسال
چهارم نیمسال سوم نیمسال دوم نیمسال اول
6 ۱2 – ۳ ۱5 2۴
س وال 7- هدف از این س وال به دس ت آوردن نتیجه ای برای آغ از ارائ ه دروس س ازهای در نیمس ال های مختل ف بوده اس ت .در ادام ه س وال از دانش جویان خواس ته ش ده اس ت عل ت گزینه انتخابی خود را توضیح دهند .
ا کثری ت قری ب ب ه اتف اق دانش جویان، ارائ ه ای ن دروس را در س ال اول ترجیح داده اند .۱2 نفر به سایر موارد اشاره کرده اند ،که شامل موارد زیر است:
فرقی نمیکند؛
بهتر است این دروس در دوره فوق لیسانس ارائه شوند؛
بهتر است در هر نیمسال یکی از دروس سازه ای ارائه شود.
دانشجویان درمورد گزینه انتخابی خود علل زیر را بیان ک ردهاند:
زیرا از دروس پایه و برای طراحی معماری مناسب است؛
در نیمس الهای بع دی ام کان اس تفاده از آموخته ه ا در طراحی وجود دارد؛
زیرا دروسی که در سال های اول ارائه میشوند ساده هستند و می توان این واحدها را به آسانی گذراند؛
زیرا سال اول مقدمات آموزش است و این دروس نیز دروس مقدماتی هستند.
نتیجه: دروس سازه ای بهتر است در نیمسال های مقدماتی برای دانشجویان معماری ارائه شود تا دانشجویان امکان کاربرد این دروس را در طرح های معماری داشته باشند.
بدون جواب خیر بله
۱2 2۴ 2۴
س وال 8- در س وال هش تم از دانش جویان پرس یده ش ده اس ت ک ه آی ا معتقدن د تع داد ای ن دروس ب رای دانش جویان معم اری بای د افزای ش یاب د ی ا خی ر و درص ورت مثب ت ب ودن دلایل خ ود را عنوان نمایند .
ای ن س وال نی ز ب ا پاس خ های یکس ان ج واب داده ش د. علل مختلف ی ک ه دانش جویان ب رای افزای ش تع داد ای ن دروس بیان نموده اند، به شرح زیر است:
ب ه دلی ل ارتباط نزدیك س ازه با طرح معم اری در پروژه های طراحی دانشجویان؛
با وجود واحدهای گذرانده شده؛ در پایان نامه نهایی باز هم مشکلاتی در زمینه سازه وجود دارد؛
تعامل متقابل مهندس سازه و معمار در کارهای حرفهای؛س وال ۹- در این س وال از دانشجویان پرس یده شده است که آی ا ب رای دروس س ازه ای پ روژه عملی انج ام دادهاند ی ا خیر و در صورت مثبت بودن، توضیحی در مورد آن بیان نمایند .
پروژه های ی ک ه دانش جویان ب ه عن وان کار عمل ی ب رای ای ن دروس در دانشگاه های مختلف انجام داده اند، به شرح زیر است:
پروژه عملی سازهای همراه با طرح معماری در کارگاه معماری؛
سازهای سبك که بتواند وزن یك آجر را تحمل نماید )پل(؛
ارائه پروژه سازه ای همراه با پایاننامه نهایی؛
خرپای ما کارونی؛
پل ی که تحمل وزن ۴ نفر را داش ته باش د )ب دون محدودیت مصالح انتخابی.(
س وال ۱0- از دانشـجویان درم ورد ج زوات درس ی ک ه در ای ن دروس دریافت نموده اند و ترجیح آنها سوال شده است .

بدون
جواب

بدون

جواب



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

پاسخ دهید

576873317713

صفحات 87 – ۹887نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره 20 شماره ۴ زمستان ۱۳۹۴
101264711654

مشکلات و پیچیدگی های انتقال مفاهیم سازه ای در
1012647444078

فرایند آموزش معماری
کتایون تقی زاده
دانشیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: ۴/8/۹۴، تاریخ پذیرش نهایی: ۱5/۱0/۹۴(
چکیده
فراین د آم وزش و یادگیری زمانی مؤثر واقع میش ود که آموزش مبتنی بـر نظریه های علمی، روش های مناسب و به کارگیری ابزار های لازم در این مسیر باشد. آموزش معماری نیز به عنوان بخشی از آموزش عالی از این قاعده مس تثنی نیس ت. آموزش دروس س ازه ای در دانش کده های معماری داخل کشور ،بیشتر تئوری بوده و فاقد هرگونه تجربه عملی و حرفه ای است، لذا حاصل این نوع آموزش در بهترین ص ورت، ج ز تربی ت افرادی دارای قابلی ت ذهنی بالا نبوده و امکان به اجـرا درآوردن و خلاقیت در آثار حرف ه ای دانشآموختـگان معماری، بس یار اندك اس ت. در ای ن مقاله، به ارزیابی س اختار و محتوای آم وزش دروس س ازه ای پرداختـه ش ده و در نهای ت مش کلات و معایب موج ود در این نظ ام آموزش اس تخراج و پیش نهاداتی ب رای رف ع آنه ا ارائ ه می ش ود. روش تحقی ق ای ن پژوه ش براس اس تهی ه پرسش نامه ای متناس ب با آموزش دروس س ازه ای در رش ته معماری برای دس تیابی به نتایج بهتر و مطلوب تر می باش د. پرسش نامه به صورت بس ته تهیه ش د که در آن برای هر پرس ش، تعدادی گزینه و پاس خ انتخ اب و هری ك از پاس خها بهگون ه ای تنظیم ش د که در عی ن منطقیبودن برای آن سـوال ،از پاس خ مربوط به دیگر س والات مجزا باش د. با این روش، تجزیه و تحلیل و طبقهبندی پاس خ ها نیز ساده تر انجام شد.
واژههای کلیدی
معماری، سازه، تکنولوژی، آموزش، یادگیری ،کارگاه آموزشی.
88

مقدمه

یاددادن و یادگرفتن، دو فعالیت متقابل اند که ریشه در تاریخ آفرین ش بش ر دارن د و تمدن انس انی مدیون ایج اد موفقیت آمیز ای ن رابط ه تعامل ی بی ن یاددهن ده و یادگیرن دگان اس ت. ای ن رابط ه تعاملی هنگام ی که در موقعیت های س ازمان یافته و بین استاد و دانشجویان برقرار می شود، تدریس نام می گیرد و عبارت از «مجموع ه فعالیت های ی اس ت ک ه توس ط معل م ب ه منظ ور تس هیل ی ا هدایت یادگی ری در یادگیرن دگان به انجام می رس د »)رحال زاده ،۱۳75، ۳8(.
بنابرای ن در دوران کنون ی وظیف ه معلم ان در فراین د آموزش ،تنهـا اس تقلال واقعیت ه ای علم ی نیس ت، آنه ا بای د موقعی ت مطل وب یادگی ری را فراه م کنن د و چگون ه اندیش یدن و چگون ه آموختـن را ب ه دانش جویان بیاموزند. ا گ ر روش آموخت ن را به آنها یاد بدهند، دانش جویان خود خواهند آموخت. دانش جویان برای اق دام ب ه آموخت ن باید ب ه تفکر مس تقل ع ادت کنند. واداش تن دانش جویان ب ه تفک ر و اندیش ه، اصلی تری ن کار معلمان به ش مار م یرود و معل م کارآمد کس ی اس ت ک ه یادگیرندگان را با مس ائلی روبه رو سازد و برای حل مسائل مطرح شده، آنان را به اندیشیدن وادار سازد )جویس و ویل ،۱۳80، 55(.
آم وزش معم اری نیز ب ه عنوان بخش ی از آموزش عال ی، از این قاعده مس تثنی نیس ت. آموزش دروس سازه ای در حال حاضر در دانش کده های معم اری داخل کش ور، بیش تر تئوری ب وده و فاقد هرگون ه عمل و تجربه عملی و حرفه ای اس ت، لذا حاصل این نوع آموزش در بهترین صورت، جز تربیت افرادی دارای قابلیت ذهنی ب الا نب وده و ام کان ب ه اج را درآوردن و خلاقی ت در آث ار حرفه ای دانش آموختگان معماری بسیار اندك است.
4494002002305

ب ا توج ه به این ک ه فار غالتحصیلان رش ته معم اری در عرصه عم ل از موفقی ت چندان ی برخ وردار نیس تند، ریش ه یابی ای ن مش کل م ا را ب ه یک ی از حوزه ه ای اصلی آم وزش معم اری یعنی ح وزه دروس ایس تایی و س ازه رهنمون می س ازد. س اختار دوره ،محت وا و س رفصل آموزش ی ای ن دروس از نقاط مورد بح ث در امر آم وزش دانش جویان معماری اس ت. لذا در این مقال ه، به ارزیابی س اختار و محت وای آم وزش دروس س ازه ای پرداخت ه ش ده و در نهایت مش کلات و معایب موجود در این نظام آموزش استخراج و راه حل ها و پیشنهاداتی برای رفع آنها ارائه می شود.
آموزش معماری
آموزش معماری همواره در تنش با تجربه معماری بوده است .ایـن چیزی اس ت که باید باش د، زمان ی تجربه آم اده بهره برداری می شـود ،ک ه آم وزش ب ه مثابۀ وجدان س عی می کند ه ر آن چه را ک ه نادرس ت به نظر میرس د، اصـلاح کن د. بنابرای ن از زمان های بس یار قدی م، معماری موضوعی بوده اس ت که ب ه دو روش کاملاً متفاوت آموخته می شده است، تئوری در کلاس و تجربه در کارگاه ی ا در دفاتر)مجموع ه مقالات س ومین همایش آم وزش معماری ،
۱۳87(. در همین زمینه ویتروویوس می گوید:
«در همه موضوعات، به خصوص در مطالعه معماری، دو نکته وجود دارد: چیزی که معنی دارد و چیزی که به آن معنا میدهد.» همان طور که در مورد دانشجوی معماری میگوید:«بگذار تربیت شود، متبحر در قلم، تعلیم دیده در هندسه، آشنا با تاریخ ، دنبالکننده دقیق فیلس وفها، فهم موسیقی، داشتن کمی دانش پزشکی، دانستن عقاید قانونگذاران، آشنا با نجوم و تئوری ماورالطبیعه باشد» )Nicol and Pilling, 2000, 1(.امروزه چیز زیادی نسبت به زمان ویترویوس تغییر نکرده است ،ام روزه برنامهه ای درس ی آموزش معم اری تا حدی ش بیه چیزیاس ت ک ه ویتروی وس ش رح میده د. دانش جویان م ا «متبح ر درقل م» هس تند )یا امروزه کامپیوتر(، آنها حقیقتاً «آش نا ب ا تاریخ»اندو در مدارس معتبر «پیرو فلاس فه» میباش ند )حتی ا گر فیلسوفهااز افلاط ون ب ه هایدگ ر تغیی ر یابن د(. ب ه یقیـن «تعلی م دی ده درهندس ه »اند، گرچ ه ممکن اس ت به کم ك کامپیوتر باش د. تعدادم دارس مع دودی در معم اری ب ه تدری س موس یقی میپردازن د .ممکن است امروزه زبانی را که شعر به آن زبان گفته شده ندانیم، اما با این وجود، « آهنگ آواز» باقی میماند. شاخهای از علوم پزشکی به درستی به رشته روانشناسی محیطی اختصاص یافته است. روان شناس ان، چیزهایی را که انس انها در اطرافش ان از لحاظ حرارت ،ن ور و دیگر ش رایط نیاز دارند، تش ریح میکنند. ام ا راجع به « عقاید قانونگ ذاران» ام روزه هی چ معماری بدون آ گاهی بس یار ش فاف از قوانی ن قرارداده ا، حقوق و مس ئولیتهایش در رابطه ب ا کارفرما و پیمانـکار قـادر بـه ادامـه نیسـت)Nicol and Pilling, 2000, 150(.
معماری و مهندسی در گذشته و حال
تقس یم مسئولیت طراحی و ساخت بین دو تخصص معماری و مهندس ی به دوران مدرنیس م باز میگردد. بیش از ۱50 س ال قبل ،معم اری و مهندس ی وظیف ه واحدی ب ود که برای س اخت بناها و پله ا بهکار میرفت. این امر به س بب س ادگی طرحه ای آن دوره نب ود، بلک ه تع دادی از نمونهها مانن د کلیس اهای دوران گوتیك ،دارای طرحه ای بس یار پیچی دهای بودن د. این کلیس اها توس ط «س ازندگان ماهر»۱ طراحی و س اخته میش دند ،کس انی که گرچه عنوان مهندس یا معمار را به شکل آنچه که از قرن بیستم رایج شد نداش تند، ولی قادر بودند سیس تمهای س ازهای بس یار پیچیده راطراحی کنند، به نحوی که کارایی سازهای با فضاهای زیبا و دارایعملکرد مناسبترکیب میشد. شاید اینسوال مطرح شود که چرااین افراد، «س ازندگان ماهر» نامیده میش دند؟ علت این است کهآنها دانش و مهارت خود را از طریق سعی و خطا کسب کرده بودند و پس از سعی و خطاهای مکرر، روشی ثابت و معین را برای ساخت بناه ا ب هکار میبردند. با ای ن وجود ش واهد فراوانی وج ود دارد که نش ان میدهد این افراد به خوبی قادر به درك تناس بات و انتخاب نس بتهای صحی ح بودن د ،ک ه س بب میش د س ازههای ایمن و فضاهای زیبا خلق شوند )Cowan, 1971, 25(.
ش یوه های نوی ن س اخت مانن د پش ت بند طی ار )معل ق(2 که برای تامین پایداری جانبی به کار میرفت، نشان دهنده درك عالی از سیستم های سازه ای بنّایی بود. جدا کردن تخصص ها همزمان ب ا فرمالیزهش دن روش شناس ی طراح ی س ازهای، مانن د ایج اد س ازههای کارا ب ود ک ه پی ش از آن ب دون دان ش کام ل از مصالح جدی د )مانن د ف ولاد و بتن مس لح( ک ه در دوران انق لاب صنعتی توس عه یافته ب ود، امکان پذیر نبود. تکنیك های جدید س اخت و تحلیله ای س ازهای، باعث ظهور مهندس ی س ازه ب ه عنوان یك تخصص جدا از معماری شد.
در یك گروه کاری، بیش ترین تعامل بین معمار و مهندس س ازه وجود دارد. برای طرح یك ساختمان مناسب، باید تمامی مباحث س ازهای و ملاحظ ات معمارانه ب ا دانش و مهارت کافی ش ناخته و ب هکار برده ش وند. ب ه دلیل طبیعت بس یار متفاوت ای ن زمینهها ،دس تیابی ب ه هماهنگ ی لازم بین این دو تخصص همیش ه س اده نیس ت. مهندس ان بهطور معمول برای فهم چگونگ ی انتقال نیرو توسط سازهها و طراحی آنها آموزش میبینند. مهندسان باید مسیر بارگذاری، چگونگی هدایت بار به تک یه گاهها و محاس بات و طراحی جزئی ات س ازهای را بیاموزن د. برعک س، معم اران درگی ر مباح ث دیگ ری در ذه ن خ ود برای طراحی س اختمان هس تند و اینگونه تصور میش ود که مهندس معمار باید با مهندس سازه فقط در یك س طح مفهوم ی همکاری نمایند و به همین عل ت، معماران علاقه زیادی برای درك مفاهیم سازهای از خود نشان نمیدهند. از آنجا که معماران برای طراحی جزییات مقاطع سازهای آموزش نمیبینند ،در نتیجه توانایی درك مناس ب مفهومی طراحی س ازهای را ندارند )سلطان زاده ،۱۳7۹، ۳6 و ۳7(.
بیلینگت ون۳ )Billington, 2005, 153(، دو ح د از طراح ی س اختمان ها را ک ه از یکس و به طراحی س اختمان های مس کونی س اده و از س وی دیگ ر ب ه طراح ی پلها منته ی می ش ود، درنظر گرفت و توضیح داد که در طراحی ساختمان های مسکونی ساده ،ط رح نهایی براس اس نیازه ای معماری و به خدم ت گرفتن فضا شکل می گیرد و مهندس سازه در شکل نهایی طرح نقشی ندارد .از س وی دیگ ر در طراح ی پله ا، ط رح نهای ی براس اس نیازهای ط رح و ف رم س ازه ای ش کل میگی رد و مهن دس معم اری در آننقش ی ندارد. حتی ا گر چنین تحلیلی پذیرفته شود، باز هم تعداداندک ی از س اختمان ها در این محدوده ق رار میگیرند. در حقیقتدر ا کث ر م وارد، مهندس معمار و س ازه باید برای دس تیابی به یكپ روژه موف ق ب ا یکدیگر هم کاری نماین د. تا کنون به واس طه نوعآموزش در معماری و مهندس ی س ازه، این امر به ش کل مناس بی

محقق نش ده اس ت. ب ارك۴ در مقال ه ای درم ورد زیبایی شناس یطراحی پل ها، مهندس سازه را تا حد یك تکنسین ساده و بیروحتنزل داده است:
«ظاهرًاً کانون توجه مهندسان سازه ابتدا اقتصادی بودن طرح است. این موضوع مشخص میسازد که آنها هنـوز نیاموختهاند که هزینۀ زیاد یک طرح در مقابل هزینههای روانشناسی ، زیباییشناسی و مسـائل اجتماعی و فرهنگی که در قبال یك طرح نامتناسب باید پرداخت، بسیار ناچیز است» )Carpenter, 1997, 15(.
همچنی ن کس انی ک ه ب رای فه م مباح ث زیبایی شناس ی معم اری و پیچیدگ ی مهندس ی س ازه کوش ش می کنن د )ب رای مثال معمار و مهندس اسپانیایی، سانتیا گو کالاتراوا(، در بعضی مواق ع ب ه دلیل بس یار زیب ا جل وه دادن هنر مهندس ی س ازه نیز مورد انتقاد قرار می گیرند.
«…………………………. او به آن انـدازه مهندس است که طرح های وی به خوبی نشان دهنده جریان نیروها باشد. ولی گاهی از اعضای س ازهای استفاده می کند که جـز عملکرد تزئینی ،عملکرد دیگری ندارند» )Howie, 1998, 26(.
ضرورت تحقیق
آم وزش، فراین دی اس ت ک ه موج ب یادگی ری و یادگی ری موج ب تغیی ر در ش یوه تفک ر، نگ رش و رفت ار می ش ود. از آنجا که ه ر نوع آموزش، یادگیری به دنبال ندارد، در ارائه دروس س ازهای درص ورت به کارگی ری روش ه ای س نتی و متـداول، دانش جویان رش ته معم اری ب ا پیش ینه های مختل ف آموزش ی و توانایی های متف اوت، ب ه ی ك می زان از ای ن دروس به ره نخواهنـد گرفـت و در نهایت اهداف آموزشی مورد نظر تامین نخواهد شد.
آموزش س ازه در جوامع س نتی همچون معماری، بر پایه نظام آموزش فرد به فرد یا استاد و شا گرد استوار بوده است )محمودی ،۱۳87، 558(. آموزشی کُند و طولانی، رودررو و عملی و در مقیاس واقعی توام با تاثیر عمیق رفتار و منش و حرکات اس تاد بر ش ا گرد .محدودی ت جوام ع س نتی در زمینهه ای مختل ف و نی ز ش رایط اجتماع ی آنهـا، مجال چنین آموزش طولان ی و البته کُند را فراهم می س اخت. لیک ن با وقوع تحولات اجتماعی و علمی گس ترده به وی ژه در قرن ه ای نوزدهم و بیسـتم پس از انق لاب صنعتی، نحوۀ آم وزش نی ز متحول ش د. در ایران نیز تح ولات اجتماعی، موجب تغییر در بسیاری از امور از جمله آموزش در سطوح مختلف شد.
در وضعی ت کنون ی آموزش آ کادمیك، معماران و مهندس ان با روشه ای آموزش ی کام لاً ج دا از هم آم وزش می بینن د. با وجود اینک ه ه ر دو، نقش ی اصل ی در طراح ی س اختمان ایف ا میکنند ،ام ا در ط ول دوران آموزش آ کادمیك، هی چ یك به درك کار دیگری تش ویق نمیش وند ک ه ای ن انفص ال، باعث صدم ه دی دن پروژه می گ ردد. رفع این دوگانگی در س طوح عال ی تحصیلی امکان پذیر است )مرتهب و دیگران ،۱۳87(.
در برنامهه ای آموزش ی کنون ی در دانش گاهها، دروسمش ابهی وجود دارند که هم در دانش کده های معماری و هم
۹0
در دانش ـک دههای فنی تدریس می ش وند و اساساً دارای مبانی مشترکی هستند. اساتید این دروس در دانشکده های معماری ،معمولاً فار غ التحصیلان دانشکده های فنی و مهندسی هستند که با همان روش های متداول در دانشکده های مهندسی، چنین دروسی را در دانشکده های معماری تدریس می کنند. این شیوه آموزش اغلب به دانش جویان معماری کم ك چندانی نمی کند و بخشهایی از این دروس ب ه دلیل اینکه عملاً در طراحیهای دانشجویان استفاده نمیشود، پس از مدتی به فراموشی سپرده میشوند. درصورتی که دانش جویان رشته معماری به شدت به این دانش نیاز دارند و باید ش رایط مناسب برای ارائه مناسب و به کارگی ری آن در طراحی های معماری دانش جویان که بخش اصلی فرایند آموزش در رش ته معماری بش مار می رود، فراهم شود. به همین دلیل آموزش س ازه در دانشکده معماری، باید متفاوت از روش تدریس آن در دانش کده های فنی و مهندسی باش د. امروزه دانشگاههای بس یاری برای حل مشکل جدایی بین این تخصصها اقدام نموده اند. به عنوان نمونه، اخیراً گروه مهندسی سیویل، سازه و معماری در دانشگاه شفیلد انگلستان ،واحد درسی جدیدی را برای کمك به حذف چنین فاصله ای بین معماری و سازه ارائه کرده است )گلابچی ،۱۳8۴(.
بس یاری از مفس ران بهط ور روش ن به ای ن نتیجه رس یدهاند که معم اران تحت تاثی ر تجارب آ کادمیك خ ود قرار دارن د، بهطوری که این تاثیر میتواند بر زندگی حرفهای آنها و بهطور کلی بر حرفه آنها نیز تاثیرگذار باش د. ا گر حرفه معماری به دلیل ناتوانی دانشآموختگان معماری از ایجاد ارتباط موفق با دیگر تخصصها و خصوصاً مهندسان سازه مورد انتقاد قرار گرفته است، بهتر است برای یافتن علت اصلی و ریشهای و درك مسئله آموزش و شیوههای آموزش در چند دانشکده معماری با قدمت بیشتر بررسی و تجزیه و تحلیل شوند .
روش تحقیق
بـرای دس تیابی ب ه نتای ج بهت ر و مطلوبتـر در زمین ه یافت ن روش مناس ب آموزش دروس س ازهای برای دانش جویان معماری ، پرسشنامهای متناسب با آموزش دروس سازهای در رشته معماری تهیه ش د. پرسش نامه به صورت بسته تهیه ش د که در آن برای هر پرسش، تعدادی گزینه و پاسخ انتخاب شد تا فرد پاسخدهنده یکی از آنه ا را به عنوان پاس خ انتخ اب کند. هریك از پاس خها به گونهای تنظیم ش د که در عین منطقیبودن برای آن سوال از پاسخ مربوط ب ه دیگ ر س والات مجزا باش د. با این روش، پاس خدهنده پاس خها بهس رعت تعیین کرده و تجزیه و تحلیل و طبقهبندی پاس خها نیز سادهتر انجام شد)حیدری ،۱۳8۴(. پرسشنامه، شامل دستهای از پرس شها بـود که برطبق اص ول خاصی تدوین گردی د و به صورتکتبی به دانش جویان ارائه ش د تا براساس تشخیص خود، جوابهارادر آن علام ت بزنن د. ه دف از ارائ ه پرسش نامه، کس ب اطلاعاتمعین در مورد نقش س ازه در رونـد طراحی معماری و نحوه آموزشآن ب ود. ب ه دلی ل ب زرگ بـودن گ روه م ورد مطالع ه )دانش جویانمعماری(، از پرسش نامه استفاده ش د تا امکان مطالعه نمونههایب زرگ را فراه م آورد. لازم ب ه ذک ر اس ت س والات ط رح ش ده درارتباط با س رفصل دروس س ازهای در دانشکدههای معماری تهیهش ده و پرسش نامهها در اختی ار 80 نف ر از دانش جویان معم اری از دانش گاههای مختلف قرارگرفت که 60 پرسش نامه بازگردانده ش د .دانشجویان از سه دانشگاه شناختهشده در زمینه آموزش معماری و براس اس نمرات کس ب ش ده در دروس س ازهای انتخاب شدند .پس از تکمیل پرسش نامهها توس ط دانش جویان، بعضی از مطالب مطالعه ش د و مش خص گردید که پاس خها از نظر محتوا و اصولاً از لح اظ کیفی ت، قانعکنن ده هس تند. چنی ن ش یوهای در تحقیق ،محق ق را ق ادر میس ازد معنای ی را از دی دگاه دانش جویان و کلی د روشهای اس تنباطی موضوعات وابس ته و مربوط را کش ف نماید .در پ ی تحلیله ای اولی ه مطال ب مش خص و معی ن )و همچنی ن غیرع ادی(، مش خص گردید ،ک ه این امر محقق را قادر میس ازد تا شرایط موجود را توصیف نماید .
ش یوه آمـوزش سـازه در مـدارس معمـاری ایران و جهان
الف-آموزش سازه در مدارس معماری ایران
سیس تم آم وزش دروس س ازهای در ای ران ب ر مبن ای سیس تم س نتی استاد و شا گردی )استادمحور( استوار است و عدم مشارکت دانش جو در فرآین د تدری س، از نقای ص چنین سیس تمی به ش مار م یرود. از س وی دیگ ر، کتابها و دروس ی که در زمینه س ازه برای دانش جویان معم اری ب ه رش ته تحری ر درآم ده، اغلب ب ر فیزیک و تحلیل سازه متمرکز شده و نیازمند بهرهگیری از محاسبات عددی و فرمولهای ریاضی است؛ با وجود چاپ و نشر کتابهایی در زمینه تاثیرات معماری بر س ازه و س ازه بر معماری، باز هم طی س الهای اخیر )که تعداد آن نیز انگش ت ش مار است(، این معضل همچنان باقی است. از طرفی متون معماری نگاشته شده یا دروس معماری ارایهشده در مرا کز آموزش معماری، غنای کمتری در زمینه مبحث س ازه دارد و بهط ور خ اص و دقی ق ب ه تحلی ل و توصی ف عناص ر معم اری پرداخته اس ت و به نقش ی که س ازه قادر اس ت در جهت تعری ف فضا و س ازماندهی آن ب ه عنوان عنصری معم اری بر عهده داش ته باش د، توجه نش ده اس ت، که پیامد آن، عدم بهرهگیری از دروس سازهای ارایه شده در مباحث معماری و طرحهای معماری دانشآموختگان است و ا کثریت قریب به اتفاق دانشآموختگان، با ضعف دانش عمومی در ش ناخت سیستمهای س اختمانی و رفتار سازهای مواجه هستند که این مهم نیز از تاثیرات عدم کارآیی مباحث س ازهای در سیس تم آموزش ی اس ت )گلابچی و س لیمانی ،۱۳86(.
ب- آموزش سازه در سایر کشورها
در دنی ای م درن، دانش گاهها به عن وان مرا کز تعلی م و تربیت نی روی انس انی، نق ش بس یار مهمی را عه دهدار هس تند. تدوین سرفصل آموزشی در این مرا کز با توجه به سیاست های پیشبردی و استراتژیک منطقه و کشور در جهت حضور در عرصه های جهانیاست. در همینراستا، بررسی سیستم آموزشی سایر کشورها، تاثیربه سزایی در ارایه راهکارهای مناسب در راستای تدریس و آموزشس ازه در مدارس معماری خواهد داش ت. در ای ن بخش، آموزشمعماری و سرفصل دروس مربوط به سازه در دانشگاه های جهان مورد بررسی قرار می گیرد.5
دانشگاه برکلی، کالیفرنیا
امن برای معماران اروپایی بود، میراثدار بیچون و چرای مدرس ه دو مقطع ش امل دوره کارشناس ی و کارشناسی ارشد بوده و دروس
جدول 1- سرفصل های آموزشی مصوب شورای عالی برنامه ریزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی .
محتوای درسی و اهداف نام درس
آشنایی عملی با بعضی از مواد و مصالح، ساخت اشیا، درک نقش مواد و مصالح در شکل گیری آثار معماری کارگاه مصالح و ساخت
شناخت نیروها و آشنایی با رفتارهای گونا گون و قانونمندسازی آن ایستایی
آشنایی با رفتار مواد تحت تاثیر نیروها و شناخت رفتارها و تغییرات موثر در محاسبات سازهای و طراحی ساختمانهای فولادی مقاومت مصالح و سازه های فلزی
تجزیه و تحلیل مصالح، نحوه نگهداری، روش تبدیل مصالح خام به قابل مصرف، بکارگیری و کنترل مصالح مصالح ساختمانی
آشنایی با رفتارهای بتن ساده و مسلح و محاسبات آن، آشنایی با روش های ساخت و کاربرد سازه های بتنی
آشنایی با ارگان ها و منابعی که در پیدایش طرح های ساختمانی دخالت دارند مدیریت و تشکیلات کارگاهی
نگرش ی ب ه تاری خ س اختمان از هن گام پیدای ش تا ام روز، تعریف س اختمان، مصال ح، ش ناخت نیروهای اس تاتیکی و دینامیکی، طبقه بندی فرم های ساختمانی، انواع سازه و سیستم ساختمانی و استقرار بنا ساختمان ۱
ادامه بحث ساختمان ۱، تحلیل ساختمان از ساده تا پیچیده جهت دریافت روابط ما بین اجزا متشکله بنا ساختمان 2 و گزارش کارگاه
ارائه و کاربرد مفاهیم نظری و مهارت های عملی ارایه شده در کلیه دروس فنی و کارگاهی در یک پروژه طراحی فنی
آشنایی با سیستم های جدید ساختمانی مانند کابل ها، پوسته های، سازه های فضا کار و … سیستم های ساختمانی )سازه های نو(
مطالعه و آموزش سازه ها، مواد و مصالح و فن آوری ساختمان در تاریخ معماری ایران و استفاده از این پیشینه ها برای طراحی و ساخت و ساز امروزی و توسعه علمی و عملی این فن آوری و سازه ها سازه های سنتی
آشنایی با روش های نوین ساخت و ساز با توجه به تغییرات سریع و مداوم در صنعت ساختمان روش های پیشرفته ساخت
ماخذ: )ستاد انقلاب فرهنگی ،1376، 5(
جدول 2- سرفصل های آموزشی دانشگاه برکلی کالیفرنیا.
محتوای درسی و اهداف نام درس مقطع
آشنایی با مفهوم سازه و مصالح در طراحی و تا کید بر رفتار سازه ای در سیستم های ساختمانی معرفی سازه کارشناسی
طراحی و تحلیل عناصر و اعضای سازه ای طراحی و تحلیل کامپیوتری سازه آشنایی با سیستم های سازه ای، مصالح ساخت و فرمها ساختار، ساخت و ساز و فضا آشنایی با سازه های تجربی و حفظ معماری مباحث ویژه در سازه های ساختمانی معرفی مصالح و روند تحقق معماری از طراحی تا واقعیت معرفی ساختار آشنایی با تکنیک های ساخت و طراحی لرزه ای و مقاوم سازیساختمان ها طراحی و ساخت لرزهای کارشناسی ارشد
مشابه کارشناسی ساختار، ساخت و ساز و فضا درک مفاهیم سازه و ادغام سازه و معماری در پروژه های طراحی طراحی سازه در کارگاه بررسی نمونه های موردی در زمینه سیستم های ساختمانی مباحث ویژه در سازه های ساختمانی معرفی روش ها و مصالح ساخت، همچنین معرفی مصالح سازه ای )ساخت(، پوشش بنا آشنایی با ساخت و ساز ارزیابی خصوصیات مصالح ساختمان به وسیله درک جزییات اجرایی و تکنولوژی جدید جزییات معماری اشاره به پیش ساختگی در خارج از سایت پیش ساختگی- فرصت ها و چالش ها )http://ced.berkeley.edu/academics/architecture/programs/undergraduate-minor( :ماخذ
کش وری نظی ر آمری کا ک ه در خ لال جن گ جهان ی دوم، محلی
۹۱
باه اساس تو سیس تم آموزش ی آن ب هدلیل حض ور خیل عظیممعم اران متعص ب از باه اس ب وده و برنام ه آموزش ی آن برمبن ایایجاد ارتباطی مس تمرتر میان هنر و مهندس ی تدوین ش ده است .گروپیوس موسس این مدرسه، معتقد است که معمار باید صنعتگر هم باش د، کار با مصالح گونا گ ون را فرا گیرد، خواص و قابلیتهای آنها را بشناسد و همراه با آن، نظریههای فرم و طراحی را هم بیاموزد )زرک ش ،۱۳8۴(. آموزش معماری در دانش گاه برکلی مانند ایران در
۹2
سازهای ارایه شده در ایندو مقطعدرسیبه صورت جدول 2است.
دانشگاه سئول،کره جنوبی
سیسـتم آم وزش معم اری در دانش گاه سـئول، در دو دس ته تقس یم می ش ود؛ یکی ش امل رش ته معماری و دیگری مهندس ی معم اری ک ه م دت تحصیل اولی 5 س ال و دومی ۴ س ال اس ت و دروس سازه ای ارایه شده در هر دو بخش به شرح جدول ۳ است.
اهداف و محتوای درسی نام درس رشته
آشنایی با مراحل مختلف ساخت یک بنا، شناخت مصالح، مطالعه و آزمایش سیستمهای ساخت و سازه سازه بنا )۱ و 2( معماری
تحلیل و طراحی عناصر سازه ای نظیر تیر، ستون و آشنایی با ماهیت و خواص مکانیکی مصالح طراحی سازه ساختمان تجزیه، تحلیل و مدیریت روند ساخت و ساز پروژه های عمرانی با توجه به اهداف از پیش تعیین شده تکنولوژی ساخت آموزش نحوه محاسبه، ارزیابی، و انتخاب مصالح ساختمانی و … سازگار با محیط زیست سیستم های ساختمانی شناخت سیستم های سازه ای و ارتباط میان آنها و مصالح، طراحی اولیه سیستم های سازه ای سیستم های سازه ای مهندسی
معماری
بررسی خصوصیات مکانیکی مصالح و طراحی و تحلیل عناصر موثر درتنش، کرنش، خمش و پیچش مکانیک مصالح )۱ و 2( انتخاب و شناخت مصالح مناسب در مراحل ساخت با توجه به برنامه ریزی، طراحی و معماری مجموعه مصالح ساخت بنا معرفی فرآیندهای طراحی تا ساخت و ساز و نگهداری بنا و همچنین برآورد هزینههای ساخت مهندسی ساخت بنا معرفی روش ها و فرآیندهای مدیریت زمان، هزینه، منابع و کیفیت مدیریت ساخت و ساز بنا آشنایی با خواص بتن، رفتارهای عناصر سازه ای تحت خمش، برش و نیروهای محوری طراحی بتن مسلح تجزیه و تحلیل کشش و فشار، بهره گیری از اشکال هندسی منعطف، ویژگیها و خواص مکانیکی و… تحلیل سازه آشنایی با بارهای دینامیکی وارد بر بنا و بهبود کیفیت بنا در مواجه با بارهای ناشی از زمین لرزه و باد سازه دینامیک آشنایی با خواص فولاد، معرفی سازه های فلزی و رفتارهای سازهای عناصر آن طراحی سازه های فلزی افزایش توانایی طراحی از طریق آشنایی با مهندسی خا ک و توجه به ثبات سازه و ساختار بنا مکانیک خا ک و مهندسی پی افزایش قدرت تصمیم گیری در فرآیند طراحی و ساخت از طریق انجام پروژه های فردی فرآیند طراحی سیستم های ساختمانی طراحی بتن مسلح و اسکلت فلزی و تحلیل و طراحی اعضای سازهای و اتصالات آنان به وسیله نرم افزار طراحی سازه آشنایی با روش های ساخت و ساز و ارزیابی سیستم های سازه ای با توجه به مصالح به کار رفته مهندسی ساخت آشنایی با مکانیزم سازه ای از طریق آزمایش بر روی مواد و اعضای ساختاری آزمایشگاه سازه و مصالح معرفی نقش مهندسین ساخت و ساز، بررسی و استفاده از فناوری اطلاعات در صنعت ساخت و ساز تکنولوژی ساخت تبیین اهمیت مدیریت پروژه و ساخت با عواملی نظیر روند ساخت، مهندسی ارزش، روند مناقصات و … مدیریت ساخت بنا جدول 3- سرفصل های آموزشی دانشگاه کره جنوبی.
محتوای درسی و اهداف نام درس مقطع
آشنایی با مصالح ساختمانی و روش های ساخت با هدف تاثیر آن در پروژه های دانشجویی سازه و پایداری )۱ تا 5( کارشناسی
آشنایی با معنی و مفهوم سازه و ارتباط سازه عملکرد در طرح های معماری مفاهیم سازه در بنا آشنایی با معنی و مفهوم پوسته ها و ارتباط پوشش ها و سازه در طرح های معماری سازه و پوشش بنا آشنایی با ویژگی های مصالح و آشنایی با فرم های سازه ای و هندسه متناسب با مصالح مختلف سازه و مصالح )۱ و 2( آشنایی با نیروها در مصالح، آشنایی با انواع طاق، قوس، گنبد، پوستهها، کابل، شبکههای کابلی و… سازه )۱ و 2( آشنایی با سیستم های ساختمانی از ساده تا پیچیده ساختارهای پیچیده کارشناسی ارشد
)http://enac.epfl.ch/en/architecture/eduction( :ماخذ
ماخذ: )http://architecture.snu.ac.kr(جدول 4- سرفصل های آموزشی دانشگاه پلی تکنیک لوزان.
دانشگاه پلی تکنیک لوزان، سوییس
آم وزش معم اری در دانش گاه ل وزان مانن د ایران ش امل دورهکارشناسی و کارشناسی ارشد بوده و دروس سازهای ارایه شده در این دو مقطع درسی به شرح جدول ۴ است.
با توجه به جداول ارایه شده، بهخوبی میتوان دریافت که دروس تدوین ش ده در س رفصلهای آموزش ی مرا کز آموزش عالی و مدارس معماری س ایر کش ورها نس بت به ای ران از غنای بیش تری برخوردار است و با توجه بهنیازهایهر کشور تدوین شدهاند. در صورتی که درسرفصل آموزشی رشته معماری در ایران با توجه به لرزهخیزی منطقهو س اخت و سـاز در آن کمب ود برخ ی دروس نظی ر پیشس اختگی ،طراحی و ساخت لرزهای و …. احساس شده و نیازمند بازنگری است.
بررسی پرسشنامه ها و نتایج حاصل از آن
پرسش نامههای طراحی ش ده توسط 60 دانشـجوی سالهای دوم، س وم و چه ارم مقطـع کارشناسـی معم اری از دانش گاههای
سئول، مهندسی معماری سئول، معماری لوزان برکلی ایران
– – – – کارگاه مصالح و ساخت
مکانیک مصالح – سازه ۱ و2 معرفی سازه ایستایی
طراحی سازه و طراحی سازه های فلزی، سازه دینامیک – – – مقاومت مصالح و سازه های فلزی
مصالح ساخت بنا مصالح سازه و پایداری )۱ تا 5( – مصالح ساختمانی
طراحی بتن های مسلح و طراحی سازه – – – سازه های بتنی
مدیریت ساخت بنا، مدیریت ساخت و ساز بنا – مدیریت پروژه و ساخت ساختار، ساخت و ساز و فضا مدیریت و تشکیلات کارگاهی
– سازه بنا )۱ و 2( سازه و پایداری )۱ تا 5( معرفی ساختار ساختمان ۱
سیستم سازه ای طراحی سازه ساختمان سازه و پایداری )۱ تا 5( آشنایی با ساخت و ساز ساختمان 2 و گزارش کارگاه
– – سازه و پایداری )۱ تا 5( جزییات معماری طراحی فنی
– – – – سیستم های ساختمانی )سازه های نو(
– – – – سازه های سنتی
مهندسی بررسی و ساخت سیستم های ساختمانی – – روش های پیشرفته ساخت
– – – طراحی و تحلیل کامپیوتری سازه –
– – – مباحث ویژه در سازه های ساختمانی –
– – – مباحث ویژه در سازه و مصالح –
– – – طراحی و ساخت لرزه ای –
– – – طراحی سازه در کارگاه –
– – – مباحث ویژه در سازه های ساختمانی –
– – – پیش ساختگی- فرصتها و چالش ها –
– – ساختارهای پیچیده – –
– – مفاهیم سازه در بنا – –
– – سازه و پوشش بنا – –
– – سازه و مصالح ۱و2 – –
تکنولوژی ساخت تکنولوژی ساخت – – –
– – – – –
آزمایشگاه سازه و مصالح – – – –
مکانیک خا ک و مهندسی پی – – – –
تحلیل سازه – – – –
جمع واحدها= 54 جمع واحدها= 18 جمع واحدها جمع واحدها= 52 جمع واحدها= 26
نظری عملی نظری عملی نظری عملی نظری عملی نظری عملی
52 2 ۱8 – – – ۴۹ ۳ ۱6 ۱0
جدول 5- مقایسه دروس سازه ای ارایه شده در ایران و سایر کشورها.
۹۳
مختل ف ش هر تهـران تکمیـل ش د. عل ت انتخ اب دانش جویان از سالهای دوم، سوم و چهارم این بود که دانشجویان در این مقطع ،حداقل دو-سوم از دروس سازهای را گذراندهاند. پرسشنامه در دو بخش طراحی ش د، بخش اول مربوط به سـوالات عمومی در مورد دروس س ازهای و نقـش آنه ا در آموزش دانشـجویان معماری بود و در بخ ش دوم، ب ه س رفصلهای آموزش این دروس اشـاره شـده و از دانش جویان درمورد میزان تاثیر این س رفصلها س وال شد. لازم ب ه ذکر اس ت ک ه س ـرفصلهای انتخاب ش ده ب ا توجه بـه عناوین تعیی ن ش ده از س وی وزارت علـوم و س رفصلهایی کـه در بیش تر
۹۴
دانش کدههای معم اری و بهط ور مش خص در دانش کده معماریپردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران ارائه میشود، انتخاب شد.
6-1- بررسی پاسخ های بخش اول پرسشنامهبخ ش اول پرسش نامه ش امل ۱۱ س وال کل ی در م ورد دروس س ازه ای و نقش آنها در آموزش دانش جویان معماری بود. در این ۱۱ سوال، به طور کلی نحوه آموزش، میزان تاثیر این دروس در روند طراح ی معماری، مدت زم ان دروس، زمان ارائ ه درس و جزوات درسی ارائه شده توسط اساتید هر درس مورد بررسی قرار گرفته اند .
نتای ج حاص ل از ارزیاب ی بخش اول پرسش نامه بش رح زیر اس ت:
بدون جواب غیرمفید مفید خیر بله
۱5 ۳ ۴2 ۱2 ۴8
سـوال ۱- در این س وال به طور کلی از دانش جویان سوال شده اس ت که آیا در دروس ایس تایی در دانش کده ش رکت داش ته اند و در ص ورت مثب ت ب ودن ج واب، آی ا ای ن دروس را مه م و مفی د می دانند؟ تعداد پاسخ ها به شرح زیر است:
نتیج ه6 دروس سازه ای بهطور مجزا و نه همراه با دروس کارگاهی برای دانشجویان معماری مفید و ضروری است.
بدون جواب سایر موارد تئوری – عملی عملی تئوری
– ۳ ۴8 – ۱2
سـوال 2- در س وال دوم از دانش جو درمورد روش تدریس این دروس که دانشجو بیشتر ترجیح می دهد، سوال شد.
در پاس خ ب ه ای ن س وال ا کثری ت دانش جویان) ۴8 نفر( ب ه روش تدریس تئوری – عملی رای دادهاند. یك نفر سایر موارد را با این توضیح که این دروس باید در کارگاه معماری ارائه شود، انتخاب کرده است.
نتیجه: روش تئوری – عملی بهترین روش بـرای تدریس
ب ه ش رکت در ای ن کلاس ها بس تگی به ن وع درس، س رفصل های ارائه شده، شیوه تدریس و استاد درس دارد.
بدون جواب سایر
موارد اطلاعات بیشتر در مورد ارتباط این دروس با طراحی معماری تغییر در روش تدریس
۳ ۹ ۴2 6
س وال ۴- در س وال چهارم از عواملی که می توانند این دروس را برای دانشجویان معماری جذاب تر نمایند، سوال شده است.
در پاسخ به این سوال دانشجویان متفق القول اظهار داشته اند ک ه باید ارتباط بیش تری بین ای ن دروس و طراحی معماری ایجاد شود .۹ نفر از دانشجویان سایر موارد را به این شرح انتخاب کرده اند:
ارائ ه ای ن دروس ب رای دانش جویانی ک ه از نظ ر عل م ریاضی متوسط هستند و نه دانشجویان نخبه؛
ارائه مطالب بیشتر در مورد تاریخ مهندسی سازه و مهندسی در طبیعت؛
حذف امتحان کتبی برای ارزشیابی دانشجویان.
نتیجه: دروس سازه ای برای دانشجویان معماری به گونه ای ارائه شوند که ارتباط هر مبحث با طراحی معماری مشخص شود.
سوال 5- در این سوال شیوه ای که دانشجویان برای ارزیابی این درس در پایان ترم ترجیح می دهند، مورد س وال قرار گرفته است.
بدون جواب سایر
موارد امتحان و پروژه عملی پروژه عملی امتحان علمی
– – 27 27 6

در این سوال نیز پاسخ های دانشجویان برای دو گزینه یکسان ب ود. زیرا نتیجه برای پ روژه عملی و امتحان به همراه پروژه عملی یکسان بود و تنها 6 نفر به آزمون علمی )کتبی( رای داده اند.
نتیجه: دانشجویان معماری بنا به طبیعت آموزش هایی که
دروس سازه ای برای دانشجویان معماری است.دریافت میکنند تمایل بیشتری به انجام پروژههای عملی به ویژه سـوال ۳- در این س وال عواملی که باعث عدم حضور دانشجو برای دروس سازهای دارند.
بدون جواب سایر
موارد خسته کننده
بودن کلاس ها غیر مفید بودن
این دروس برای طراحی معماری بی علاقگی به دروس ایستایی
۱2 ۱5 ۹ ۱2 ۱2
بدون جواب بستگی به نوع درس دارد مناسب بسیار کوتاه بسیار
طولانی
۳ ۳۹ 6 ۱2 –
نتیج ه حاصل از این س وال این اس ت که ا کثریت دانش جویان عقیده داشتهاند که مدت زمان کلاس بستگی به نوع مطالبی دارد که در کلاس ارائه میشود. در ادامه این سوال نظر دانشجویان در مورد ساعات بهینه برای تشکیل کلاس دروس سازهای خواسته شده است. از پاس ـخهای ارائ ه ش ده توس ط دانش جویان ب ه ای ن س وال ،نتیجه ای که بتواند یکی از گزینهها را به عنوان گزینه ای با حدا کثر آرا مش خص نماید، به دس ت نیامد .۱5 نفر از دانشجویان به سایر موارد اشاره کرده اند که با توضیحاتی به شرح زیر همراه بود:
در این ک لاسها می شود، مورد بررسی قرارگرفت.س وال 6- در س وال شش م از دانش جویان در مورد مدت زمان کلاس ها سوال شده است.
بدون جواب سایر
موارد 3 ساعت 2 ساعت 5/1 ساعت 1 ساعت
۳ 6 ۱5 ۱2 2۱ ۳
جواب این سوال بستگی به دانشگاه و اساتید مربوطه دارد؛
حجم زیاد محاسبات و جزییات سازه ای در این دروس برای دانشجویان معماری؛
مشکل بودن این دروس؛
این دروس فقط برای گذراندن )پاس کردن( مناسبند.ا کثر دانش جویان در پاس خ به این س وال اظهار داش ته اند که با توجه به پاس خهای به دست آمده، عدم تمایل دانشجویان 5/۱ س اعت ب رای م دت زم ان تش کیل ای ن کلاس ه ا در هفت ه
۹5
بدون جواب خیر بله
6 ۳0 2۴
برای 2 واحد درسی مناسب است .6 نفر نیز به سایر موارد اشارهداش ته اند ک ه ش امل بی ش از ۳ س اعت و بس تگی به ن وع درسدارد، بوده است.
بدون جواب سایر
موارد نیمسال
چهارم نیمسال سوم نیمسال دوم نیمسال اول
6 ۱2 – ۳ ۱5 2۴
س وال 7- هدف از این س وال به دس ت آوردن نتیجه ای برای آغ از ارائ ه دروس س ازهای در نیمس ال های مختل ف بوده اس ت .در ادام ه س وال از دانش جویان خواس ته ش ده اس ت عل ت گزینه انتخابی خود را توضیح دهند .
ا کثری ت قری ب ب ه اتف اق دانش جویان، ارائ ه ای ن دروس را در س ال اول ترجیح داده اند .۱2 نفر به سایر موارد اشاره کرده اند ،که شامل موارد زیر است:
فرقی نمیکند؛
بهتر است این دروس در دوره فوق لیسانس ارائه شوند؛
بهتر است در هر نیمسال یکی از دروس سازه ای ارائه شود.
دانشجویان درمورد گزینه انتخابی خود علل زیر را بیان ک ردهاند:
زیرا از دروس پایه و برای طراحی معماری مناسب است؛
در نیمس الهای بع دی ام کان اس تفاده از آموخته ه ا در طراحی وجود دارد؛
زیرا دروسی که در سال های اول ارائه میشوند ساده هستند و می توان این واحدها را به آسانی گذراند؛
زیرا سال اول مقدمات آموزش است و این دروس نیز دروس مقدماتی هستند.
نتیجه: دروس سازه ای بهتر است در نیمسال های مقدماتی برای دانشجویان معماری ارائه شود تا دانشجویان امکان کاربرد این دروس را در طرح های معماری داشته باشند.
بدون جواب خیر بله
۱2 2۴ 2۴
س وال 8- در س وال هش تم از دانش جویان پرس یده ش ده اس ت ک ه آی ا معتقدن د تع داد ای ن دروس ب رای دانش جویان معم اری بای د افزای ش یاب د ی ا خی ر و درص ورت مثب ت ب ودن دلایل خ ود را عنوان نمایند .
ای ن س وال نی ز ب ا پاس خ های یکس ان ج واب داده ش د. علل مختلف ی ک ه دانش جویان ب رای افزای ش تع داد ای ن دروس بیان نموده اند، به شرح زیر است:
ب ه دلی ل ارتباط نزدیك س ازه با طرح معم اری در پروژه های طراحی دانشجویان؛
با وجود واحدهای گذرانده شده؛ در پایان نامه نهایی باز هم مشکلاتی در زمینه سازه وجود دارد؛
تعامل متقابل مهندس سازه و معمار در کارهای حرفهای؛س وال ۹- در این س وال از دانشجویان پرس یده شده است که آی ا ب رای دروس س ازه ای پ روژه عملی انج ام دادهاند ی ا خیر و در صورت مثبت بودن، توضیحی در مورد آن بیان نمایند .
پروژه های ی ک ه دانش جویان ب ه عن وان کار عمل ی ب رای ای ن دروس در دانشگاه های مختلف انجام داده اند، به شرح زیر است:
پروژه عملی سازهای همراه با طرح معماری در کارگاه معماری؛
سازهای سبك که بتواند وزن یك آجر را تحمل نماید )پل(؛
ارائه پروژه سازه ای همراه با پایاننامه نهایی؛
خرپای ما کارونی؛
پل ی که تحمل وزن ۴ نفر را داش ته باش د )ب دون محدودیت مصالح انتخابی.(
س وال ۱0- از دانشـجویان درم ورد ج زوات درس ی ک ه در ای ن دروس دریافت نموده اند و ترجیح آنها سوال شده است .

بدون
جواب

بدون

جواب



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

پاسخ دهید