603847317107

صفحات ۹۹ – ۱0۹۹۹نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره 20 شماره۴ زمستان ۱۳۹۴

بازشناسی اصول خانههای سنتی یزد در پاسخگویی به نیازهای اساسی روانشناختی؛ براساس تئوری
1024382430618

برخاسته از زمینه
مریم سلیمانی1، کاظم مندگاری2
۱ کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2 استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: 6/۳/۹۴، تاریخ پذیرش نهایی: ۱5/۱0/۹۴(
چکیده
ه دف پژوه ش، دس تیابی ب ه بخش ی از دان ش کارب ردی، ب رای پاس خگویی ب ه نیازه ای اساس ی روانشناختی در معماری امروزی است. محقق از میان نیازهای روانشناختی، دو نیاز ابراز وجود و احراز وجود را مورد تأ کید قرار داده و سعی کرده با روش «تئوری برخاسته از زمینه»، به شناسایی معیارهای خانه های س نتی یزد در پاس خگویی به این نیازها بپردازد؛ تا بتواند، ضمن تدوام ارزشهای معماری گذش ته، معیاره ای معم اری س ازگار با نیازهای انس ان را تبیین کن د. داده ها از طری ق مصاحبه های عمیق با ادرا ککنندگان محیط بعنوان متخصصانی آشنا با فضاهای مورد بحث، حاصل و با کدگذاری تجزیه و تحلیل ش دند. یافته ها نش ان میدهند بناهای س نتی، با ایجاد ش رایطی چون«سازماندهی قلمرو ش خصی»، «س ازماندهی حس تعلق خاطر»، «س ازماندهی تمرکز درونفردی» و «س ازماندهی ارتباط ات اجتماع ی» به ترتیب زمینه س از پدیده هایی چون ۱- آزادی عمل و اس تقلال فردی، کنترل حریم شخصی و میزان محرمیت؛ 2- پایبندی حسی، خوانایی فضا، هم ذاتپنداری با فضا؛ ۳- آرامش ذهنی، تمرکز حواس ۴- سلس له مراتب میزان محرمیت، دس تهبندی انواع اجتماعات، افزایش اتحاد جمعی، کنترل، تسهیل و تقویت ارتباطات جمعی؛ شده که پیامدهایی چون«امنیت روانی»، «هویت بخشی»، «خودسازی» و «مشارکت مفید اجتماعی» داشته است. همچنین، راهکارهای بکار رفته در پاسخگویی به این نیازها نیز در طول تحقیق استخراج و ارائه شده است.
واژه های کلیدی
نیازهای اساسی روانشناختی، احراز وجود، ابراز وجود، خانه های سنتی یزد.
۱00

مقدمه

4469994133806

ا گ ر بش ر زمان ی پیوس ته در همزیس تی ب ا طبیع تاش، در فضای ی لبری ز از کیفی ات به س ر می برد، ام روزه کمتر نش انی از آن حیات جاریه می توان یافت. متأس فانه خلق کنندگان آثار معماری ب دون آنکه رس التی در برابر سلس له ابعاد وجودی انس ان داش ته باش ند، ب ا نگ رش کمیگرایان ه، فضاهای ی ت ک بع دی را بوج ود آوردند که در تضاد با حیات، پوچ و تهی بود )الکساندر، ۱۳۹0، ۹(. وضعیتی که باعث ش د انس ان، ریش ه های روحی و روانی خویش را فراموش کند و به س ازگاری تحمیلی با محیط برس د. عاملی که در طولانی مدت منجر به از هم گس یختگی روانی انس ان می شود )الکسـاندر،۱۳8۱؛ یونگ،۱۳8۹(. این در حالی است که به عقیده مازل و۱، ارض ای هری ک از نیازه ای روانش ناختی، ی ک «ارزش» به ش مار م ی رود )مازل و،۱۳67، 7۴(، و پاس خ ب ه آنه ا، ش رط لازم ب رای داش تن ی ک زندگی س الم اس ت ک ه می تواند نتای ج ذهنی مطلوب ی چون: ش ادی عمیقت ر، آرامش درونی، ارض ای نیازهای ایمن ی و احساس ی از آس ودگی و فراغت پدید آورن د )همان، ۱5۱(. همچنی ن مطالعات نش ان داده اند که تش خیص م ردم از محیط به میزان زیادی به نیازهای آنها بس تگی دارد )لنگ،۱۳۹0، ۹7(. و این بدان معناس ت که انس ان برای برآورده کردن نیازهای درونی خود، باید موقعیت مکانی مناس بی داش ته باش د. بطوریکه عدم جهت گی ری بن ا، در راس تای انتظ ارات ف رد، موج ب اضط راب او خواه د ش د )مای س،۱۳87(. از همی نرو معماری ب ه عنوان یک محی ط س کونتی بای د وس یلهای را ارائ ه دهد ت ا به انس ان پایگاه وج ودی بخش د )ش ولتز،۱۳8۱( و پاس خگوی نیازه ای انس ان به ویژه نیازهای روانش ناختی او باش د. ش رایطی که معماری س نتی هم واره تاب ع آن ب وده، و س عی داش ته ب ا حمای ت از موجودی ت انس ان در طل ب به تعادل رس اندن دنیای م ادی و روانی وی، هر دو جنب ه کمّ ی و کیفی را در معماری خویش پاس خ دهد )اردلان، بختی ار،۱۳۹0(. بنابرای ن ب ه نظ ر می رس د پی ام معماری س نتی و ارزش های آن در پاس خگویی به ابعاد وجودی انسان می تواند سر لوح ه کار معم اران امروز قرار گیرد. از همی ن رو نگارندگان با توجه ب ه ض رورت در نظ ر گرفتن ابعاد روانش ناختی انس ان در فضاهای سکونتی و ارزش های معماری سنتی، سعی کرده اند به بازشناسی اصول معماری سنتی یزد در پاسخگویی به نیازهای روانشناختی از جمل ه «اح راز وج ود» و «اب راز وج ود» در تعاملات بی ن فردی و درونف ردی، بپردازن د. تا از این طریق بتوانند ب ا اتکا به تجربیات ش خصی و نظ ر مصاحبه ش وندگان در روش زمین های، ام کان شناسایی راهکارهای معماری سنتی در پاسخگویی به این نیازها و تأثی رات ناش ی از این ش رایط محیط ی را فراهم س ازند و بتوانند زمینه س از ارتق ای کیفی ت معم اری معاص ر در پاس خگویی ب ه نیازهای روانشناختی و تداوم ارزش های معماری سنتی باشند.
1- نیازهای اساسی روانشناختی
انس ان ها بواس طه ابع اد وجودی خ ود، نیازهایی دارن د که با پاسخ بدان به خود تعیّن می بخشند و همواره در چارچوب قواعد دس توری متعارف در جامعه، س عی در رس یدن ب ه غایت طبیعی خود دارند و در صورتی که نتوانند از این غایت صیانت کنند، دچار بی ارزشی می شوند )دیرکس،۱۳8۴؛Grouzet et al, 2004(. درواقع ارگانیس م زنده دارای یک نظام اولیه، درونی و اساس ی از نیازهای روانش ناختی می باش د ک ه ب ه ص ورت نظام ه ای پیچیده ت ری از رفت ار در می آین د و عبارتن د از: نی از ب ه «اس تقلال»2 ب ه عن وان ادرا ک خ ود برای منب ع رفتارهای خوی ش)Deci & Ryan, 2002( یا خودش کوفایی و قدرداش تن نزد خود )نقل از لن گ،۱۳۹0(؛ نیاز به «شایس تگی»۳ منعکسکننده نیاز به موثربودن فرد در تعاملات اجتماعی، کسب فرصت برای ابراز وجود و احساس احترام و تعلق داشتن )Gagné, 2003; Elliot, McGregor & Trash, 2002; Deci
& Ryan, 2002 ؛مازلو،۱۳67(، نیاز به «پیوس تگی»۴ شامل نیاز به داش تن روابط مثبت و حس تعلق به گروه یا جامعه )La Guardia et al, 2000(، همچنین احس اس پذیرفته ش دن از س وی افرادی ک ه علایق مش ترکی با ف رد دارن د، می باش د )Krapp, 2005(. که از می ان ای ن نیازها، نگارن دگان به منظور بررس ی ژرف ت ر مطالعات، نیاز به ابراز وجود در تعاملات اجتماعی یا طبق مطالب فوق همان شایس تگی و پیوس تگی و احراز وجود یا اس تقلال و خودشکوفایی در تعاملات درون فردی را مورد تأمل قرار داده اند. 5
1-1- ابراز وجود در تعاملات بین فردی
«ب ا توجه اینک ه ارتباط بین فردی، بزرگترین دس تاورد بش ری محسوب میشود، ارتباط ناموثر، موجب فاصله بین فردی عمیقی میگ ردد که در همه جنبههای زندگی و همهی بخشهای جامعه تجرب ه میش ود. نیاز ب ه تعلق داش تن و احترام از س وی دیگران، از طریق روابط عاطفی با ش خص یا اش خاص دیگر برآورده میش ود» )شولتز، ۱۳8۴، ۳87(، که اشاره به همان نیاز ابراز وجود در تعاملات بی ن ف ردی دارد. ب ه عقی ده الی وت و گرش ام6 )۱۹۹۹(، مش ارکت با دیگ ران، آغازگر رابطه ب ودن، تقاضای کمککردن، تعریف و تمجید و قدردانیکردن، مثالهایی از مهارت و رفتارهای اجتماعی و ایجاد رابط ه اثربخش با دیگران اس ت که یکی از مهمترین دس تاوردهای فردی است. ابراز وجود، یک خواستهی از پیش موجود است، یک مهارت آموخته شده، نه یک صفت که در افراد محدود وجود داشته باش د. لذا وجود ش رایطی ک ه امکان بروز این مؤلفـه را فراهم نماید باعث میش ود روابط بی ن فردی بهبود یابد و اف راد به خود اعتماد بیش تری یابن د )Lin et al, 2004(. ب ه عقی ده هارج ی، دیکس ون و س اندرز7 )200۴(، وج ود ش رایطی ب رای اب راز وج ود، بدی ن منظ ور طرحری زی میش ود که عقای د و رفتاره ای جرأتمندان هی افراد را بهبود بخشد؛ به طوریکه آنها بتوانند: با دیدی بهتر به خود نگریسته، به «خوداعتمادی» برسند، به طورمناسب عواطف و تفکرات فردی خ ود را نش ان دهن د و در نتیج ه رواب ط می ان ف ردی مؤث ری را ب ا دیگ ران برق رار نمایند. آزایس، گرانگ ر، دبری و دا کروک س8 )۱۹۹۹(، در بررس ی خ ود ب ه این نتیجه رس یدند ک ه ابراز وج ود در تعاملات اجتماعی، سبب بهبود سازگاری میشود و کنش ناموفق آن، سبب افزایش اضطراب، افسردگی و اختلالات شخصیتی میشود. از سوی دیگر نتایج پژوهش وردین۹و همکارانش)۱۹۹0(، نش ان داده اس ت ک ه برقراری تعاملات اجتماعی و کس ب مهارتهای اجتماعی برای ابراز وجود، موجب بهبودی قابل توجهی در فعالیتها و رفتار افراد و همچنین اعتماد به نفس آنها میشود. رحیمیان بوگر و همکاران )۱۳86(؛ بیان میدارند که ابراز وجود در شرایط تعاملات اجتماعی- رفت و آمدهای خانوادگی، میل به ازدواج و دوس ت داش ته ش دن، عضوی ت در گروهه ای مختل ف، پذی رش در جمعه ای دوس تان، جلس ههای مذهب ی، انجمنه ای تخصص ی و…- ب روز مییابد و باعث کس ب مهارت اجتماعی و احس اس احترام و تعلقداشتن به جمعی از دوستان و در وجود خود خواهند داشت)جدول۴(.
1-2- احراز وجود در تعاملات درون فردیواژه اح راز در فرهن گ معی ن ب ه معن ای رس یدن ب ه چی زی اط لاق می ش ود. بنابراین منظور از احراز وج ود، پرداختن و توجه ب ه وج ود یا همان خود اسـت و مفه وم «خود»۱0، عبارت اس ت از: تمام ِادرا کات جس مانی، اجتماع ی و روانی فرد در مورد خودش و تجارب گذش ته و حال در ارتباط با محیط پیرامون او، و پرداختن ب ه خ ود یعنی آ گاهی ش خص از ماهی ت، حقیقت و کلّیتی اس ت ک ه بخ ش اصل ی وج ود ه ر ش خص اس ت )فرهنگ ی ،۱۳7۴(.
«ای ن ارتب اط درونف ردی، نوعی داد و س تد ارتباطی اس ت که در درون ش خص روی میده د» )گی ل و آدم ز ،۱۳8۴، ۳۱(، و نوع ی خ ودکاوی و دروننگری اس ت که باعث میش ود ف رد، توانایی ها و محدودیته ای خ ود را بخوب ی بشناس د ت ا بتوان د در فرص ت مناس ب اقدام ات لازم را انجام ده د )رس تگار،۱۳8۹(. عاملی که ب ه گفت هی مازل و منجر به ش ناخت ف ردی و در نتیجه ش کوفایی اس تعدادهای بالق وه او خواه د ش د )ش ولتز،۱۳8۴(. از س وی دیگر، انس ان علاوه بر ش ناخت توانایی ه ا و قابلیت های خویش ،ب ه واس طه بُع د روح ی خ ود در ارتب اط ب ا عال م ماوراءالطبیع ه و گرایشهای فطری برخاسته از آن، همواره به نیرویی فراتر از وجود خ ود ب ه ن ام فرا«م ن» گرای ش دارد.۱۱ نیروی ی ک ه در مکان ه ای مختلف نام های متفاوتی را به خود گرفته است )دیرکس،۱۳8۴(. این نام ها هرچند متفاوتاند، اما همگی به وجود مطلق، جلال و شـکوه خداوند اشـاره دارند که به نوعی نیروی فعال معنوی است )Rudolf, 1963(. می ل ب ه کُرن ش در براب ر خ دای متع ال۱2 ک ه در نهاد انس ان تعبیه ش ده اس ت، منجر به بروز تعاملات درونفردی
۱0۱
خواهد ش د )Neumann, 1940(. این بدان معنی اس ت که ا گرچهانس ان ای ن نی روی برت ر را در چیزی ف رای خود و عالم محس وسبیرونی میجوید، اما از درون انسـان سرچش مه میگیرد و انس ان را ب ه خوی ش ب از می گردان د )ش ایگان،۱۳8۳( و باع ث میش ود انس ان در پ ی ای ن تمرک ز درون فـردی، ب ه آرامش ی درون ی برس د )تری گ ،۱۳82(. تمرک زی ک ه در آن فرد ضمن تنظی م روابط خود ب ا دیگ ران، از خویش تن خوی ش غافل نیس ت و هم واره در تلاش است با شناخت عمیقتر وجود خویش، آنچه مقدس است را بروز ده د )وولف ،۱۳86(. بطوریکه با صورت بخش ی ماوراء طبیعت و معنویات درونی خویش میکوشد نگاهش را از ظواهر برگرداند و به خویشتن متوجه کند )کاندینسکی،۱۳8۱(. بنابراین طبق مطالب فوق می توان گفت افراد برای پرداختن به خود و رس یدن به احراز وج ود، نیازمند تمرکز درونفردی هسـتند ک ه می تواند در محیط بیرون نیز پاسخی داشته باشد)جداول ۱، 2 و۳(.
2- هدف تحقیق
ه دف تحقی ق انج ام ش ده ک ه ایـن مقال ه حاصل آن اس ت ،بدس ت آوردن بخش ی از دان ش کارب ردی ب رای پاس خگویی ب ه نیازهای جدید س کونتی، مطابق با نیازهای اساسی روانشناختی ب ا اس تفاده از مفاهی م غن ی معم اری گذش ته ای ران اس ت. ای ن مطالعه، به بحث راجع به نیازهای اساس ی روانش ناختی از جمله «احراز وجود» و «ابراز وجود» و نمود آن در خانه های س نتی ش هر ی زد مح دود ش ده اس ت. بنابرای ن، اه داف اصل ی ای ن تحقی ق عبارتند از: شناس ایی ابعاد کیفی نهفته در آثار گذش تگان به ویژه معم اری س نتی ی زد در رابطه با دو نیاز ذکر ش ده اس ت. امری که منج ر ب ه ت دوام ارزش های معماری س نتی در معمـاری امروزی و دس تیابی به الگوهای کیفی ب رای ارائه معیارهای ی جهت ارتقای فضاهای سکونتی امروز می شود.
3- روش تحقیق
تحقیق حاضر از نوع کیفی۱۳ است که بر مبنای رویکرد استقرایی و به روش «تئوری برخاس ته از زمینه»۱۴ انجام ش ده اس ت. در این راس تا، از آنج ا که می زان ژرفنگ ری محقق و ام کان مصاحبههای عمیق با س ا کنین، یک ی از عوامل اصلی انج ام پژوهشهای کیفی اس ت: حض ور مس تمر محق ق و داش تن تعل ق خاط ر ش خصی ب ه محی ط م ورد بررس ی و حض ور پیوس ته کارب ران در فضاه ای مورد بح ث، یک ی از معیارهای مهم در انتخاب نمونهه ای موردی بوده است۱5. از همین رو از میان خانههای سنتی یزد، نمونههایی از این خانهها بعنوان نمونه موردی در نظر گرفته شدهاند که امکان حضور مستمر در آن و مصاحبههای پیوسته با بهرهبرداران فعلی آن برقرار باش د، از همین رو مجموعه هشت گونه از خانههای سنتی متعلق به دانش کده معماری و شهرس ازی دانش گاه یزد انتخاب گردیدند که از نظر موقعیت استقرار تقریباً در یک محدوده مکانی قرار دارند. از س وی دیگ ر به منظور مطالعات عمیـق در پژوهشهای میدانی،
۱02
دانش جویان رشته معماری به عنوان متخصصانی آشنا با فضاهای مورد بحث به عنوان جامعه آماری در نظر گرفته شدند؛ که از میان آنها بیس ت نف ر انتخاب گردی د. در این روش محق ق به مدت یک س ال و نیم، در این فضاهای س نتی حضور یافت ه و به موازات ثبت تجربیات ش خصی مرتبط با دو نیاز مورد بررس ی، به مصاحبههای عمیق پرداخته است. محقق در طی روند مصاحبه، در جستجوی اسکیماهای ذهنی و ارزیابی نمود دو نیاز «احراز وجود» و «ابراز وجود» در کیفی ت بناه ا، از مصاحبهش ونده میخواس ت: «الف(کیفی ت فضاهای خانههای سنتی را در رابطه با دو نیاز مورد بررسی توصیف کنند؟؛ ب( فضاها یا عواملی که پاسخگوی نیاز به تمرکز درونفردی و امکان تعاملات اجتماعی را فراهم میکند را با ذکر دلیل بیان کنند؟ ج( تأثیراتی که از این شرایط محیطی میگیرند را شرح دهند؟ برای روای ی و پایای ی تحقیق، رویکرد نظامندی برای اس تنتاج تئوریها اس تفاده ش ده ک ه عبارتن د از: ۱- تع دد روش و مناب ع جم عآوری
مقوله هسته: امکان پرداختن به خود و ایجاد تأملات درونی- )احراز وجود(
مفاهیم اولیه مقوله عمده
R۱: شخصیسازی فضاها از طریق انعطافپذیری جدارهها در تنظیم میزان محصوریت فضا ایجاد شده است. ایجاد اتاق های دنج کوچک سازماندهی
قلمرو شخصی

R2: فضاهای عمومی مثل حیاط با استفاده از حوض و باغچهها به چندین قلمرو و عرصه تقسیم شدهاند. R۳: مرزبندی نًاملموس و مجازی فضا از طریق سلسله مراتب تاریکی و روشنایی نور دو نوع فضا ایجاد کرده که معمولا در قسمت تاریکی حریم بیشتری را احساس میکنم. قابلیت تنظیم میزان محصوریت R۴: شکل چندبخشی بعضی از اتاقهای بزرگتر باعث تفکیک فضایی و ایجاد مرزبندی حریمها شده است. تفکیک فضایی R5: پله ها و ایوان حیاط نوعی مرز کالبدی برای جدا کردن فضاها از هم ایجاد کرده است . شخصیسازی R6: ورود به حریم داخلی با گذر از آستانههای مختلف )مثل هشتی دالان( است که در صورت اجازه می توان وارد حریم داخلی شد. ایجاد آستانه در مرز قلمروها R7: تناسبات و شکل اتاق های کوچک ،حس خلوت شخصی را تقویت میکند. مرزبندی )مجازی( ناملموس R8: توجه به حریم شخصی با ایجاد اتاقهای دنج و کوچک )در ابعاد فردی( در کنار اتاقهای بزرگ و عمومی. مرزبندی )کالبدی( ملموس چند بخشی اتاق های بزرگ R۹: طاق های ایوان، ورودی یا راهروها بعنوان آستانه جدا کنندۀ دو فضا است که با اینکه شفاف است اما تفکیک کننده است. عرصه بندی فضاها ی عمومی تطابق مصادیق مورد رجوع در نمونه های مورد بررسی با کدهای استخراج شده

R۴: چهار صفه حداقل چهار قلمرو R5-R2: گودال باغچه- حداقل هشت قلمرو R2: حیاط بزرگ- حداقل چهار قلمرو

R8-R7: اتاق فردی-قلمرو شخصی R۳: امکان تنظیم محدوده خلوت با تغییر میزان روشنایی R5: عرصهبندی عمودی با ایوانها R۴: شکل چندبخشی اتاقها)شکمدریده و کلاهفرنگی(
جدول 1- کدگذاری باز- مفاهیم و مقوله های استخراج شده از متن مصاحبه ها.
دادهها؛2- درگیربودن مستمر محقق با پدیده؛ ۳- مشارکت بعضیش رکتکنندگان در فرآین د پژوه ش و ۴- اعم ال اصلاح ات و اظهارنظرات پژوهش گران خبره در زمینههای مرتبط با موضوع تحقیق.
4- یافته های پژوهش
محق ق بع د از اس تخراج دادهها، با اس تفاده از ش یوه «رهیافت نظاممن د»۱6، به تجزی ه و تحلیل دادهها و تبیی ن یافتهها پرداخته اس ت. براس اس این ش یوه، نظریهپردازی در س ه گام اصلی انجام میش ود: ال ف( کدگ ذاری ب از که ب ا تجزی ه و تحلیل دقی ق دادهها ب ه نام گ ذاری، مفهومس ازی و مقولهبن دی پدیدهه ا میپ ردازد. لازم ب ه ذک ر اس ت نامه ای انتخابی فرا گیرن د و بیش ترین قرابت را ب ا مبان ی نظ ری از پی ش موج ود دارن د؛ ب( کدگذاری مح وری که ب ا اس تفاده از ی ک م دل پارادایم ی )م دل الگویی یا سرمش ق( که متضم ن ش رایط علّ ی، ای ده مح وری، زمین ه، ش رایط میانج ی، راهبردهای)اس تراتژیهای( و پیامدها اس ت باعث برق راری رابطه علت و معلولی بین مقولهها میشود )استراوس و کوربین، ۱۳85( و ج( کدگذاری انتخابی، مرحله اصلی نظریهپردازی است که براساس
مقوله هسته: امکان پرداختن به خود و ایجاد تأملات درونی- )احراز وجود(
مفاهیم اولیه مقوله عمده
R۱: دسترسی غیرمستقیم به حریم شخصی بواسطه سلسله مراتب ورودی باعث شده فضای درونی محفوظ شود. سلسله مراتب ورود سازماندهی
حریم فضاهای درونی
R2: دیدهنشدن از جانب همسایگان بواسطه هم ارتفاعی بناها ی هم جوار، امنیت حریم شخصی را ارتقاء داده است. هم ارتفاعی بناهای همجوار R۳: گشودگی اتاق ها به حیاط شخصی محیط را از آمد و شد بیرون حفظ می کند که تقویت کنندۀ حریم شخصی است.)منظور از حریم شخصی محدوده خصوصی محدود به خودم است( عدم گشودگی به بیرون R۴: نقوش ریز نقش ارسی ها در عین تأمین نور ،مانع دیده شدن کامل درون اتاق شده که ایجاد امنیت می کند.)منظور از امنیت احساس ایمن بودن از دیده شدن و حفظ حریم شخصی است( حفاظ های مانع دید R5: سلسله مراتب ورود به اتاقها )از طریق پله یا ایوانها( به فضاها اعتبار و امنیت می دهد بطوریکه اتاق خیلی” دم دستی” نیست.)یعنی هر کسی به راحتی نمی تواند وارد شود .( سلسله مراتب ورود به اتاقها R6: برای فکر کردن به حیاط نارنجستان می روم زیرا در معرض دید نیستم و میتوانم خلوت خوبی داشته باشم. حریم گودال باغچه تطابق مصادیق مورد رجوع در نمونه های مورد بررسی با کد های استخراج شده.

R2: حیاط پیرنیا و مرتاض R3 R5-R1
مفاهیم اولیه مقوله عمده
R۱: عناصر و جزییات این فضاها خاطره ساز است و برایم مثل خانه ی مادربزرگ دلنشین اند. عناصر خاطرهساز سازماندهی
عوامل تداعی کننده و احساس تعلق خاطر
R2: وجود طبیعت و مصالح خا کی پایبندی حسی ایجاد کرده بطوریکه انگار با من همساز و یکی شده است. عوامل ذهنآشنا R۳: حیاط و عناصر طبیعی آن در جریان زیستن هستند و نه در حاشیه )یعنی حیاط فقط برای دسترسی یا فضای خدماتی نیست یک بخش اصلی از فضای زیستن است( و این باعث می شود روحیهام بواسطه ارتباط مکرر با هوای آزاد و طبیعت )عناصر خواستنی( هر لحظه سرزنده تر شود. وجود طبیعت مصالح زنده R۴: عناصر طبیعی مثل آب، خا ک، درختان ،قاب کردن آسمان پاسخگوی نیاز ذاتی ما به طبیعت است که باعث شده فضا خودمانی تر به نظر بیاید. جایی برای اشیا شخصی R5: تزیینات ذهنآشنا باعث میشود فکر کنم قبلًا با این مکان تعلق داشتهام و برایم آرام و قرار میآورد. ایجاد سکوت R6: نصب و قرار دادن اشیای مورد علاقه در طاقچه ها حس تعلق به فضا ها را برایم افزایش می دهد. R7: مصالح زنده مثل خشت و گل با من همسرایی میکند که روحبخش است. اما مثلاً سیمان با من بیگانه است. R8: امکان شنیدن صدای پرندگان بعنوان صدای آشنا در کنار سکوت فضاها، صمیمت فضا را افزایش داده است. تطابق مصادیق مورد رجوع در نمونه های مورد بررسی با کدهای استخراج شده

R8 – R5 -R4 -R3 -R2 – R1 R5-R6 – R7
جدول2- کدگذاری باز- مفاهیم و مقوله های استخراج شده از متن مصاحبهها.
۱0۳
نتایج دو مرحله قبلی انجام میشود. این کدگذاری به تولیدتئوریپرداخته و به این ترتیب مقوله محوری را به شکلی نظاممند به دیگر مقولهها ربط داده و روابط را در چارچوب یک روایت روشن میکند )همان،۱۳85(. نتایج حاصل از هر مرحله در ادامه بیان شدهاند.
کدگذاری باز
ای ن مرحل ه بلافاصل ه بع د از اولی ن مصاحب ه انج ام ش ده و پژوهش گر بع د از ه ر مصاحب ه، اق دام ب ه پیـدا ک ردن مفاهی م و انتخ اب برچس ب مناس ب بـرای مفاهی م و داده ه ای حاص ل
۱0۴
جدول 3- کدگذاری باز- مفاهیم و مقوله های استخراج شده از متن مصاحبه ها.
مقوله هسته: امکان پرداختن به خود و ایجاد تأملات درونی- )احراز وجود(
مفاهیم اولیه مقوله عمده
R۱: سکوت فضاها به خاطر عدم وجود هیاهوی بیرون باعث میشود با خودم حرف بزنم، به خودم بپردازم و آرامش داشته باشم. ایجاد سکوت سازماندهی تمرکز درون فردی
یکدستی مصالح R۱: روزهایی که این مکان ها شلوغ باشد برای فکر کردن به فضاهای دنجی که دیده نشوم می آیم تا با خودم خلوت کنم ،شلوغی حواسم را پرت می کند. دوری از هیاهوی بیرون R2: فضاهای این مکان ها حرکتی نیست و تمرکزبخش است و این موضوع ایجاد سکون و تمرکز می کند. فضاهای خلوت R۳: گودال باغچه )حیاط نارنجستان( بشدت خلوت خوبی برای فکرکردن برایم ایجاد میکند شاید به این دلیل که فرو رفتن در دل زمین و محصوریت را بیشتر القا میکند. هندسه مرکزگرا پیوستگی اجزا R۴: تجلی گسترۀ آسمان در حیاط حس خلوت خوبی ایجاد کرده زیرا فکر می کنم آسمان عنصری در برگیرنده و وحدتبخش است. فرورفتگی در زمین)گودال باغچه( R5: تزیینات بنا در عین تنوع هماهنگ اند و وحدتبخش بطوریکه باعث حواس پرتی نمیشود. R6: نگاه کردن به آب حوض میانی تمرکز ایجاد میکند انگار همه چیز در آب جمع شده و همین حواس را جمع میکند. عناصر و جزییات وحدت-بخش R6: حوض آب در وسط عمق فضا را تقویت میکند بطوریکه در عین وسعت فضایی نظر را به یک نقطه جلب میکند. R6: وجود حوض عامل ایجاد تمرکز و سکون است. ا گر نباشد توجه به سمت بدنهها و اطراف جلب می شود که تمرکز را ازبین میبرد. امکان نشستن و قرارگرفتن R6: موقعیت میانی حوض وحدتدهنده است و باعث میشود ترجیح دهی بنشینی و فکر کنی ولی ا گر در گوشه بود کثرت بدنه ها بیشتر دیده می شد که حواس را پرت میکند. وجود عناصر تمرکزبخش R7: نظم بکاررفته در این فضاها ذهن را سریع به یک چیز جمع می کند و ذهن در پی پدیده های متعدد و مجزا قرار نمیگیرد. ایجاد نظم کاهش تجملات R7: سادگی این فضاها، یکدستی مصالح، باعث میشود دغدغه هایی ذهنم کاهش یابد و آرامش ذهنی برسم. توجه به سادگی R7: تجملات زیاد باعث می شود از خودم دور شوم ولی سادگی این خانه ها با شکل های مشابه و نظم اجزا باعث شده بیشتر به حال و هوای خودم توجه کنم تا ظاهر محیط. اشکال همخانواده R7: جزییات این فضاها باهم هماهنگاند و تکمیل کننده هم هستند و هیچ بخشی زیادی خودنمایی نمی کند همین نظم و یکپارچگی وحدتبخشی بوجود آورده است. یکپارچگی جزییات R8: در این فضاها تمرکزبخشی بخوبی حس میشود مثلاً بعد از طی راهروهای متعدد بلافاصله به یک نقطه اصلی )حیاط( میرسیم تجلی گسترۀ آسمان تطابق مصادیق مورد رجوع در نمونه های مورد بررسی با کدهای استخراج شده

R7-R6-R5-R4 : تکرار و ریتم در مقیاس مشترک
همگرایی فضا و پیوستگی اجزا R7 : یکپارچگی رنگ و مصالح R7-R5: همخانواده بودن اشکال فضاتناسبات وحدتبخش فضا R8-R2: هندسه وحدتبخش پلان
از مصاحب ه ک رده اس ت. بع د از نش انه گذاری داده ه ا، مفاهی م حاص ل ش ده تحت کدگ ذاری ثانویه در قال ب مقوله های عمده ومقوله های هسته طبقه بندی شدند)جداول ۱، 2، ۳ و ۴(.
کدگذاری محوری
ه دف ای ن مرحل ه، برق راری رابط ه بیـن مق ولات تولی د ش ده در کدگـذاری ب از اس ت. ای ن کار با اس تفاده از یک م دل پارادایمی )مدل الگویی یا سرمش ق( انجام میش ود که در آن «شرایط علّی»، ب ه حوادثی یا وقایعی دلالت دارد که به وقوع یا گس ترش پدیدهای میانجام د )اس تراوس و کوربی ن، ۱۳85(. « پدیدهه ا»، ای ده و فکر مح وری، اتف اق ی ا واقعهای اس ت ک ه سلس له کنشها )از ش رایط علّ ی( ب دان مرب وط میش وند )هم ان، ۱۳85(. «ش رایط زمین ه»، زمین ه نش انگر محل وقایع مرتبط باپدیده اس ت )هم ان، ۱۳85(.
۱05
جدول4- کدگذاری باز- مفاهیم و مقوله های استخراج شده از مصاحبه ها.
مقوله هسته: امکان ارتباطات اجتماعی و ایجاد تعاملات بیرونی- )ابراز وجود(
مفاهیم اولیه مقوله عمده
R۱: قرابت فضاهای مجزا از طریق راهروها و هشتی ها امکان ارتباطات را بیشتر کرده و باعث می شود با افراد مختلف بیشتر در ارتباط باشیم و همکاری و هفکری داشته باشیم. قرابت فضاهای مجزا سازماندهی ارتباطات اجتماعی
تنوع در ابعاد فضا R2: حیاط و طبیعت درون آن همواره مورد پسند افراد زیادی است و این بهانه ای برای ارتباطات جمعی و فعالیت های جمعی است. ایجاد بهانه های اجتماع ساز)حیاط( R۳: ابعاد بزرگ بعضی از اتاق ها مثل پنج دری خود به خود عملکردهای جمعی را فراهم میکند. ایجاد رابط بین فضایی R۴: فضاهایی مثل حیاط که برو بیای زیادی فراهم کرده باعث شده فضا زنده تر باشد و بیشتر در تعاملات اجتماعی مفید باشیم. اتاق در ابعاد جمعی کنترل ارتباطات R5: هندسه وحدتبخش فضاها مثل اتاقها و حیاط حتی همجواری بناها با هم اتحاد بین افراد را بیشتر میکند. هندسه وحدتبخش R6: اجتماعاتی که در این خانه ها فراهم میشود فیلتر شده )منظور دسترسی های غیرمستقیم به اندرونی( است از همین رو مورد طبع است و قرار گرفتن در آن خوشایند است. فضاهای اتحادبخش ایجاد محیط فعال R7: تعاملات اجتماعی در چند سطح صمیمیت صورت میگیرد مثلا ارتباط همسایگی در دم در کنار سکوهای نشیمن ،ارتباط دوستانه تر در هشتی خانه، و ارتباطات خویشاوندی در فضاهای درونی. دستهبندی انواع اجتماعات R8: تنوع فضاها در ابعاد و در میزان محرمیت ارتباطات اجتماعی کنترل شده ای را فراهم کرده که تعاملات اجتماعی را سازنده تر می کند. فیلتر ارتباطات اجتماعات تطابق مصادیق مورد رجوع در نمونههای مورد بررسی با کدهای استخراج شده.

R3-R5 R4 R2
«ش رایط میانجی»، این ش رایط در راس تای تس هیل یا محدودیت راهبردهای) استراتژیهای( کنش/ کنش متقابل در زمینه خاصی عمل میکنند )همان، ۱۳85(. «پیامدها»، تمامی اعمال ) کنشها( و عکس العملهایی ) وا کنشها (که در مقابله با جهت اداره کنترلکردن پدیدهه ا ص ورت میگی رد، پیامدهای ی دارد )هم ان، ۱۳85(.
«راهکاره ا»، عبارت اس ت از راهبردهای ایجاد ب رای کنترل، اداره و برخورد با پدیدههای محوری تحت ش رایط مش اهده ش ده خاص)همان،۱۳85(. نتایج حاصل در این مرحله در نمودار ۱ آمده است.
نمودار 1- نمودار پارادایمی کدگذاری محوری داده ها.
کدگذاری انتخابی
کدگـذاری انتخاب ی، مرحل ه اصل یِ نظریه پ ردازی اس ت ک ه بر اس اس نتای ج دو مرحل ه قبل ی که به عن وان مراح ل مقدماتی و زمینه س از ب رای تئوری پ ردازی در نظ ر گرفت ه ش ده اند، انجام می ش ود. این کدگذاری به تولید تئوری پرداخته و به این ترتیب
۱06
نتایج و پیامدها پدیدهها شرایط علی
احساس ایمنبودن و امنیت روانیحفظ خلوت درونی
افزایش حریم شخصی
افزایش پایبندی حسی
افزایش صمیمیت محیط
ارتباطات اجتماعی سازگارتربرقراری فعالیت های جمعیتعاملات اجتماعی مطبوعترکنترل ارتباطات جمعیآرامش درونی
قرارجسمی و روحیسکون و تمرکز
فراهمکردن امکان تفکر درونیهمسازی بیشتر با محیطخودمانی تر شدن فضاخوانایی بیشتر فضاهم ذات پنداری با خویشتن استقلال فضایی
شخصی سازی فضاعرصهبندی فضا
ایجاد آستانه قلمروهاکنترل قلمرو شخصیتمایز فضای شخصی
اعتباربخشی به محدودۀ خصوصی
حفظ حرمت اندرونیهویتبخشی به فضا تجلی عمق فضاهاایجاد فضاهای دنج و شخصیمرزبندی کالبدی- ملموسوجود سلسله مراتب ورودی
مرزبندی مجازی- ناملموسایجاد فضای چندبخشی
انعطافپذیری میزان محصوریت
تأ کید بر دسترسی های غیرمستقیم
تفکیک فضایی عدم دید به حریم داخلی توجه به عناصر خاطرهساز
بکار بردن عوامل ذهنآشناتجلی نیروهای زندهتنوع در میزان محرمیت
تنوع در ابعاد فضاهای جمعیقرابت فضاهای مجزا
ایجاد بهانه های اجتماع سازایجاد محیط زنده و فعال
وجود فضاهای وحدتبخشتجلی سکوتتجلی سادگی وجود نشیمنگاه
شرایط میانجی شرایظ زمینه
ارتباط جمعی بین دانشجویان
)ارتباط خویشاوندی سا کنین
قدیم بواسطه خانه های گسترده فامیلی( همارتفاعی بناهای همجوارهم جواری خانه های همسایگان با کوچه های کمعرض
وجود ساباطها در کوچهها و تقویت ارتباطهای همسایگی اجتماعی
ایجاد هشتی، دالان، پیرنشین های ورودی بعنوان فضاهای مختلف دیداری در سلسله مراتب ورود راهکارها

راهکارها

تقسیمبندی حیاط از طریق حوض و باغچهها ارسی ها و پنجره های قابل تنظیم و متحرک مرزبندی از طریق اختلاف ارتفاع)ایوان(- پله- کف سازی متفاوت فروروفتگی جدارهها- طاقها پرداخت نور و تاریکی و ایجاد دو عرصه فضایی درنظر گرفتن اتاق های کوچک و شخصی چندبخشی بودن اتاق های بزرگ مثل شکمدریده ایجاد نظم، پیوستگی،یکپارچگی در عناصر و جزییات ایجاد تختگاه، ایوان راهرو بعنوان مفصل ارتباطی فضاهای مستقل گشودگی اتاق ها به حیاط شخصی پرهیز از تنوع زیاد اشکال و تأ کید بر سادگی فاصله گرفتن از هیاهوی بیرون ایجاد اتاق های بزرگ و جمعی مثل هفتدری- پنجدری یک دستی مصالح و تزیینات همخانواده و تجلی تناسبات تأ کید بر طبیعت در حیاط بعنوان نیاز جمعی و عامل ذهنآشنا استفاده از تزیینات مرسوم و ذهنآشنا ایجاد عمق فضا در گودال باغچه ها یا انعکاس فضا در آب حوض تأ کید بر مرکزیت فضا با حوض و هندسه مرکزگرا در نظر گرفتن جایی برای اشیای شخصی)مثل طاقچهها( تجلی عوامل زنده مثل مصالح زنده کاه گل، آجر، سفال مقول ه محوری را به ش کلی نظاممند به دیگ ر مقوله ها ربط داده و آن رواب ط را در چارچ وب یک روایت روش ن می کن د؛ همچنین مقوله هایی که نیازمند بهبود و توسعه بیشتری هستند را اصلاح می کن د. در این س طح، س عی می ش ود بین مفاهی م و مقوله ها، ارتباط ی نظام من د ایج اد ش ود. نتای ج بدس ت آم ده در م دلتحلیلی ۱ تببین ش ده است.
۱07
مدل1- مدل تحلیلی حاصل ازکدگذاری انتخابی داده ها.

نتیجه

با توجه به یافتههای پیش ینهی مطالعاتی، دانس ته ش د که دو نی از «ابراز وجود» در تعاملات بینف ردی و «احراز وجود» در تعاملات درونف ردی از جمل ه نیازه ای اساس ی روانش ناختی اس ت ک ه از پیش در روان انس ان موجود و ش ناخته شده است، که پاسخگویی ب ه آنه ا در معم اری بعن وان محی ط س کونتی انس ان ض رورت پیدا میکن د و ب ا توجه به اینکه معماری س نتی هم واره درصدد حمایت از موجودی ت انس ان ب وده، میتوان د ب رای شناس ایی مولفهه ای معم اری پاس خگو ب ه نیازه ای انس ان و اص ول آن م ورد رج وع باش ند. در ای ن پژوه ش یافتهه ای بدس ت آم ده از ارزیابی کیفیت خانهه ای س نتی ی زد در پاس خگویی بـه ای ن نیازه ا )ط ی فراین د پژوه ش میدان ی( نشـان میده د: معمار س نتی برای پاس خگویی ب ه ای ن دو نی از س عی ک رده در طراحـی بن ا ب ه «س ازماندهی قلمرو ش خصی»، «س ازماندهی ح س تعل ق خاط ر»، «س ازماندهی تمرکز درون ف ردی» و «س ازماندهی ارتباط ات اجتماع ی» بپ ردازد. ای ن عوامل به ترتیب زمینهس از ایجاد «امنیت روانی»، «هویت بخشی»، «خودسازی» )پرداختن به خود( و «مشارکت مفید اجتماعی» )رشد مه ارت اجتماع ی( ش دهاند. در این راس تا یافتهها نش ان میدهد:
الف( امنیت روانی تحت شرایطی چون: کنترل دیدهای مزاحم، وجود فضاهای دنج و شخصی، دسترسیهای غیرمستقیم به حریم ش خصی، تأ کید بر مرزبن دی و عرصهبندی فضاها و قابلیت تنظیم میزان محصوریت فضا ایجاد ش ده اس ت که زمینهساز آزادی عمل فردی، استقلال فردی، کنترل روابط اجتماعی و متعاقباً کنترل حریم
۱08
ش خصی و تطبیق میزان محرمیت، متناس ب با نیاز خاص اس ت.
ب( هویت بخش ی از طری ق تأ کی د بر عناصر خاطرهس از، تأ کید ب ر عوام ل ذهن آش نا، تجل ی عناصر زن ده و توجـه به س لیقه های ش خصی محقق ش ده و موج ب پایبن دی حس ی )پای داری وج ودی(، خوانات ر بودن فضا، احس اس هم ذات پن داری با فضا و خودمانی تر شدن فضا شده است.
ج( خودس ازی در ش رایطی چ ون وج ود س کوت و دور ب ودن از هیاه وی بی رون، فضاه ای وحدتبخ ش، ام کان رس یدن ب ه ق رار فیزیک ی و عمق بخش یدن به فضا حـول ی ک چیز)مرکزگرایی( ش کل گرفته، ک ه منجر به آرام ش ذهنی در پ ی کاهش تنش های مزاحم، تمرکز حواس برای تفکر شده است.
4650002040207

د( مش ارکت مفید اجتماعی در بناهای سنتی طی چند راهکار از جمل ه ایجاد سلس له مرات ب در میزان محرمی ت فضایی و تنوع در ن وع و ابع اد فضاه ای جمع ی ب رای فیلترکردن ارتب اط جمعی و دس ته بندی ان واع اجتماعات بر حس ب میزان آش نایی با افراد، ایج اد فضاه ای وحدتبخش ب رای افزایش اتح اد جمعی، ایجاد واس طه بین اتاق های مس تقل برای کنترل رواب ط جمعی، ایجاد بهانه های اجتماعس ازی ک ه همواره مورد طلب افراد باش د)مثل طبیع ت و …( و ایج اد محی ط فع ال و زنده با اتکا ب ه عناصر زنده برای تسهیل و تقویت ارتباطات جمعی؛ شکل گرفته است.
پینوشت ها
Maslow.
Independence.
Competency.
Pertain.
نامگ ذاری ای ن نیازه ا در پی تحقیق ات زمینهای که از اف راد صورت گرفت انتخاب ش دند و از نظر مضمون با انواع نیازهای اساس ی روانش ناختی که بیان ش ده اس ت، همپوش انی دارد. برای اطلاعات بیش تر رجوع ش ود ب ه پایاننامه «ارزیابی خانه های سنتی یزد در پاسخگویی به نیازهای روان- جمعی»، از مریم سلیمانی. لازم به ذکر است که مازلو این نیازها را در قالب نیاز به خودشکوفایی و عشق و محبت و احترام و زیباشناختی مطرح کرده است.
Elliot & Gresham.
Hargie, Saunders & Dickson.
Azais, Granger, Debray & Ducroix.
Verdun.
Oneself.
۱۱ مطه ری در رویک ردی فلس فی در این ب اره بیان میدارد که: اینکه بش ردر جس تجوی خ دا برآمده اس ت ب ه علت همی ن بوده اس ت که «اص ل علیت» بر روح ش حا ک م بوده اس ت. یعن ی در جس تجوی علتها بوده اس ت و این عین این مطلب است که «عامل» در وجود انسان است )مطهری،۱۳7۳، 68(.
۱2 ب ه ش هادت باستان شناس ان و دیرینه شناس ان، «پرس تش» در می ان انسان های اولیه هم بوده است. گرایشی که به عقیدۀ یونگ یکی از قدیمیترین و عمومی ترین تظاهرات روح انسانی در تجلی گرایش به نیروی فرا-من است؛ و واضح است که به راحتی نمی توان این حقیقت را نادیده گرفت )یونگ،۱۳5۴، ۱(.
Qualitative.
Grounded Theory.
۱5 محقق دوره تحصیل خود را در دانش کده هنر و معماری یزد که در کالبد خانهه ای س نتی یزد برگزار میش د، گذرانده اس ت. ل ذا حضور مس تمر در این خانه و تعلق خاطر بدان و امکان مصاحبه و مشاهدههای روزانه در طی یکسال و نیم تحصیل در این خانه ها، فراهم بوده است.
۱6 به نام اثر استراوس- کوربین.
فهرست منابع
علی ا کبری، پرهام نقش، تهران .
الکس اندر، کریس توفر)۱۳8۱(، معماری و راز جاودانگی، راه بیزمان س اختن ،مترجم: مهرداد قیومی بیدهندی، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
تری گ، راج ر)۱۳82(، دیدگاه هایی دربارۀ سرشت آدمی، مترج م: جمعی از مترجمان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران.
دیرک س، هان س)۱۳8۴(، انسانشناسی فلسفی، مترج م: محمدرض ا بهشتی، چ دوم، انتشارات هرمس، تهران.
رس تگار، عب اس عل ی)۱۳8۹(، معنویت در سازمان با رویکرد روان شناختی، چاپ اول، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم.
رحیمیان بوگر، اس حق؛ شاره، حس ین؛ حبیبی عسگرآباد، مجتبی و بشارت ،محمد علی)۱۳86(، بررس ی تأثیر ش یوه های جرأت ورزی بر س ازگاری اجتماعی دان ش آموزان پس ر و دختر دوره راهنمایی ش هر رضا ،فصلنامه نوآوری آموزش، شماره 2۳، دوره6، صص 2۹-5۴.
شایگان، داریوش)۱۳8۳(، بت های ذهنی و خاطره ازلی، چ ششم، انتشارات امیرکبیر، تهران.
ش ولتز، الکس اندر)۱۳8۴(، نظریههای شخصیت، مترجم: یوس ف کریمی و همکاران، چاپ پنجم، نشر ارسباران، تهران.
ش ولتز، کریس تین)۱۳8۱(، مفهوم سکونت، به سوی معماری تمثیلی، مترجم: محمود امیریاراحمدی، انتشارات آ گاه، تهران.
فرهنگی، علی ا کبر)۱۳7۴(، ارتباطات انسانی، چاپ دوم، موسس ه خدمات فرهنگی رسا، تهران.
کاندینس کی، واس یلی)۱۳8۱(، معنویت در هنر: مجموعه مقالات، مترجم:
هوشنگ وزیری، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.
گی ل، دیوی د، ادمز، بریجی ت) ۱۳8۴(، الفبای ارتباطات، مترج م: جمعی از مترجمان، نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.
لن گ، ج ان)۱۳۹0(، آفرینش نظریه معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط، مترجم: علیرضا عینیفر، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
مازل و، آبراه ام اچ)۱۳67(، انگیزش و شخصیت، مترج م: احم د رضوان ی ،معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، مشهد.
مای س، پیرف ون)۱۳87(، عناصرمعماری از فرم به مکان، مترج م: مجتبی دولتخواه، انتشارات چوگان، تهران.
مطهری، مرتضی)۱۳7۳(، فطرت، چ ششم، انتشارات صدرا، تهران.
وولف، دیوید، ام)۱۳86(، روانشناسی دین، مترجم: محمد دهقانی، رشد، تهران.
اس تراوس، انس لم، آ؛ کوربی ن، جولی ت)۱۳85(، اصول روش تحقیق کیفی: یون گ، کارل. گوس تاو) ۱۳8۹(، انسان و سمبلهایش، مترج م: محم ود نظریه مبنایی؛ رویهها و شیوه ها، مترجم: بی وک محمودی، پژوهش گاه علوم سلطانیه، انتشارات جامی، تهران.
انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران. یون گ، کارل گوس تاو)۱۳5۴(، روانشناسی دین، ترجم ه: ف واد روحانی، چ اردلان، ن ادر؛ بختیاری،لادن) ۱۳۹0(، حس وحدت، مترجم: ونداد جلیلی ،دوم، انتشارات امیرکبیر، تهران.
Azais, f; Granger, B; Debray, Q & Ducroix, C )1999(, Cognitive and .موسسه ی علمی پزوهشی علم معمار رویال، تهران
Emotional Approach to Assertiveness, Encephale, 25)4(, 353-357.، الکس اندر، کریس توفر)۱۳۹0(، سرشت نظم، مترج م: رضا س یروس صبری
Elliot, S. N; Gresham, F. M )1999(, Social skills interventions for
children, Behavior Modification, 17, 287-313.
Elliot, A. J; McGregor, H. A & Thrash, T. M )2002(, The Need for Com-
petence, In E. L. Deci & R. M. Ryan )Eds.(, Handbook of self-determination
research )pp. 361-387(, University of Rochester Press, Rochester, NY.
Gagné, M )2003(, the Role of autonomy support and autonomy orientation
in prosaically behavior engagement, Motivation and Emotion, 27, 199- 223.
Grouzet, FME; Vallerand, RJ; Thill, EE & Provencher, PJ )2004(, From Environmental Factors to Outcomes: a Test of an Integrated Motivational Sequence, Motivation and Emotion, 28)4(, 331-346.
Hargie, O; Saunders, C & Dickson, D )2004(, Social Skills In inter-
personal Communication, Third edition, Rutledge, London.
Krapp, A )2005(, Basic needs and the development of interest and intrinsic Motivational orientations, Learning and Instruction, 15, 381-395.
La Guardia, J. G; Ryan, R. M; Couchman, C. E & Deci, E. L )2000(,
-451420235984

۱0۹
بازشناسی اصول خانههای سنتی یزد در پاسخگویی به نیازهای اساسی روانشناختی؛ براساس تئوری برخاسته از زمینه
Within person variation in security of attachment: A Self-Determination
Theory perspective on attachment, need fulfillment, and well-being, Journal of Personality and Social Psychology, 79, 367-384.
Lin, Y. R; Shiah. I.S; Chang, Y. C; Lai, T. J; Wang, K. Y & Chou, K.
R )2004(, E- Valuation of an assertiveness training program on nursing
Instruction, Nurse Educ, 13, 423-439
Neumann, E )1940(, Der mystische Mensch, Eranos Jahrbuch, Zürich.
Rudolf, O )1963(, Das heilige, uber das irrational in der Idea des gottlichen
and sein verhaltnis zum rationale, published by Munchen, Verlag C.H. Beck.
Ryan, R. M & Deci, E. L )2002(, Overview of Self-Determination Theory: An Organismic Dialectical perspective. In E. L. Deci, & R. M. Ryan )Eds.(, Handbook of self-determination research, the University of Rochester Press, Rochester, pp. 3- 33, NY.
Verduyn, C.M; Lord, W & Forrest, G.C )1990(, Social skills training
in schools: an evaluation study, Journal of Adolescence, 13, pp. 3-16.



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید

603847317107

صفحات ۹۹ – ۱0۹۹۹نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره 20 شماره۴ زمستان ۱۳۹۴

بازشناسی اصول خانههای سنتی یزد در پاسخگویی به نیازهای اساسی روانشناختی؛ براساس تئوری
1024382430618

برخاسته از زمینه
مریم سلیمانی1، کاظم مندگاری2
۱ کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2 استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: 6/۳/۹۴، تاریخ پذیرش نهایی: ۱5/۱0/۹۴(
چکیده
ه دف پژوه ش، دس تیابی ب ه بخش ی از دان ش کارب ردی، ب رای پاس خگویی ب ه نیازه ای اساس ی روانشناختی در معماری امروزی است. محقق از میان نیازهای روانشناختی، دو نیاز ابراز وجود و احراز وجود را مورد تأ کید قرار داده و سعی کرده با روش «تئوری برخاسته از زمینه»، به شناسایی معیارهای خانه های س نتی یزد در پاس خگویی به این نیازها بپردازد؛ تا بتواند، ضمن تدوام ارزشهای معماری گذش ته، معیاره ای معم اری س ازگار با نیازهای انس ان را تبیین کن د. داده ها از طری ق مصاحبه های عمیق با ادرا ککنندگان محیط بعنوان متخصصانی آشنا با فضاهای مورد بحث، حاصل و با کدگذاری تجزیه و تحلیل ش دند. یافته ها نش ان میدهند بناهای س نتی، با ایجاد ش رایطی چون«سازماندهی قلمرو ش خصی»، «س ازماندهی حس تعلق خاطر»، «س ازماندهی تمرکز درونفردی» و «س ازماندهی ارتباط ات اجتماع ی» به ترتیب زمینه س از پدیده هایی چون ۱- آزادی عمل و اس تقلال فردی، کنترل حریم شخصی و میزان محرمیت؛ 2- پایبندی حسی، خوانایی فضا، هم ذاتپنداری با فضا؛ ۳- آرامش ذهنی، تمرکز حواس ۴- سلس له مراتب میزان محرمیت، دس تهبندی انواع اجتماعات، افزایش اتحاد جمعی، کنترل، تسهیل و تقویت ارتباطات جمعی؛ شده که پیامدهایی چون«امنیت روانی»، «هویت بخشی»، «خودسازی» و «مشارکت مفید اجتماعی» داشته است. همچنین، راهکارهای بکار رفته در پاسخگویی به این نیازها نیز در طول تحقیق استخراج و ارائه شده است.
واژه های کلیدی
نیازهای اساسی روانشناختی، احراز وجود، ابراز وجود، خانه های سنتی یزد.
۱00

مقدمه

4469994133806

ا گ ر بش ر زمان ی پیوس ته در همزیس تی ب ا طبیع تاش، در فضای ی لبری ز از کیفی ات به س ر می برد، ام روزه کمتر نش انی از آن حیات جاریه می توان یافت. متأس فانه خلق کنندگان آثار معماری ب دون آنکه رس التی در برابر سلس له ابعاد وجودی انس ان داش ته باش ند، ب ا نگ رش کمیگرایان ه، فضاهای ی ت ک بع دی را بوج ود آوردند که در تضاد با حیات، پوچ و تهی بود )الکساندر، ۱۳۹0، ۹(. وضعیتی که باعث ش د انس ان، ریش ه های روحی و روانی خویش را فراموش کند و به س ازگاری تحمیلی با محیط برس د. عاملی که در طولانی مدت منجر به از هم گس یختگی روانی انس ان می شود )الکسـاندر،۱۳8۱؛ یونگ،۱۳8۹(. این در حالی است که به عقیده مازل و۱، ارض ای هری ک از نیازه ای روانش ناختی، ی ک «ارزش» به ش مار م ی رود )مازل و،۱۳67، 7۴(، و پاس خ ب ه آنه ا، ش رط لازم ب رای داش تن ی ک زندگی س الم اس ت ک ه می تواند نتای ج ذهنی مطلوب ی چون: ش ادی عمیقت ر، آرامش درونی، ارض ای نیازهای ایمن ی و احساس ی از آس ودگی و فراغت پدید آورن د )همان، ۱5۱(. همچنی ن مطالعات نش ان داده اند که تش خیص م ردم از محیط به میزان زیادی به نیازهای آنها بس تگی دارد )لنگ،۱۳۹0، ۹7(. و این بدان معناس ت که انس ان برای برآورده کردن نیازهای درونی خود، باید موقعیت مکانی مناس بی داش ته باش د. بطوریکه عدم جهت گی ری بن ا، در راس تای انتظ ارات ف رد، موج ب اضط راب او خواه د ش د )مای س،۱۳87(. از همی نرو معماری ب ه عنوان یک محی ط س کونتی بای د وس یلهای را ارائ ه دهد ت ا به انس ان پایگاه وج ودی بخش د )ش ولتز،۱۳8۱( و پاس خگوی نیازه ای انس ان به ویژه نیازهای روانش ناختی او باش د. ش رایطی که معماری س نتی هم واره تاب ع آن ب وده، و س عی داش ته ب ا حمای ت از موجودی ت انس ان در طل ب به تعادل رس اندن دنیای م ادی و روانی وی، هر دو جنب ه کمّ ی و کیفی را در معماری خویش پاس خ دهد )اردلان، بختی ار،۱۳۹0(. بنابرای ن ب ه نظ ر می رس د پی ام معماری س نتی و ارزش های آن در پاس خگویی به ابعاد وجودی انسان می تواند سر لوح ه کار معم اران امروز قرار گیرد. از همی ن رو نگارندگان با توجه ب ه ض رورت در نظ ر گرفتن ابعاد روانش ناختی انس ان در فضاهای سکونتی و ارزش های معماری سنتی، سعی کرده اند به بازشناسی اصول معماری سنتی یزد در پاسخگویی به نیازهای روانشناختی از جمل ه «اح راز وج ود» و «اب راز وج ود» در تعاملات بی ن فردی و درونف ردی، بپردازن د. تا از این طریق بتوانند ب ا اتکا به تجربیات ش خصی و نظ ر مصاحبه ش وندگان در روش زمین های، ام کان شناسایی راهکارهای معماری سنتی در پاسخگویی به این نیازها و تأثی رات ناش ی از این ش رایط محیط ی را فراهم س ازند و بتوانند زمینه س از ارتق ای کیفی ت معم اری معاص ر در پاس خگویی ب ه نیازهای روانشناختی و تداوم ارزش های معماری سنتی باشند.
1- نیازهای اساسی روانشناختی
انس ان ها بواس طه ابع اد وجودی خ ود، نیازهایی دارن د که با پاسخ بدان به خود تعیّن می بخشند و همواره در چارچوب قواعد دس توری متعارف در جامعه، س عی در رس یدن ب ه غایت طبیعی خود دارند و در صورتی که نتوانند از این غایت صیانت کنند، دچار بی ارزشی می شوند )دیرکس،۱۳8۴؛Grouzet et al, 2004(. درواقع ارگانیس م زنده دارای یک نظام اولیه، درونی و اساس ی از نیازهای روانش ناختی می باش د ک ه ب ه ص ورت نظام ه ای پیچیده ت ری از رفت ار در می آین د و عبارتن د از: نی از ب ه «اس تقلال»2 ب ه عن وان ادرا ک خ ود برای منب ع رفتارهای خوی ش)Deci & Ryan, 2002( یا خودش کوفایی و قدرداش تن نزد خود )نقل از لن گ،۱۳۹0(؛ نیاز به «شایس تگی»۳ منعکسکننده نیاز به موثربودن فرد در تعاملات اجتماعی، کسب فرصت برای ابراز وجود و احساس احترام و تعلق داشتن )Gagné, 2003; Elliot, McGregor & Trash, 2002; Deci
& Ryan, 2002 ؛مازلو،۱۳67(، نیاز به «پیوس تگی»۴ شامل نیاز به داش تن روابط مثبت و حس تعلق به گروه یا جامعه )La Guardia et al, 2000(، همچنین احس اس پذیرفته ش دن از س وی افرادی ک ه علایق مش ترکی با ف رد دارن د، می باش د )Krapp, 2005(. که از می ان ای ن نیازها، نگارن دگان به منظور بررس ی ژرف ت ر مطالعات، نیاز به ابراز وجود در تعاملات اجتماعی یا طبق مطالب فوق همان شایس تگی و پیوس تگی و احراز وجود یا اس تقلال و خودشکوفایی در تعاملات درون فردی را مورد تأمل قرار داده اند. 5
1-1- ابراز وجود در تعاملات بین فردی
«ب ا توجه اینک ه ارتباط بین فردی، بزرگترین دس تاورد بش ری محسوب میشود، ارتباط ناموثر، موجب فاصله بین فردی عمیقی میگ ردد که در همه جنبههای زندگی و همهی بخشهای جامعه تجرب ه میش ود. نیاز ب ه تعلق داش تن و احترام از س وی دیگران، از طریق روابط عاطفی با ش خص یا اش خاص دیگر برآورده میش ود» )شولتز، ۱۳8۴، ۳87(، که اشاره به همان نیاز ابراز وجود در تعاملات بی ن ف ردی دارد. ب ه عقی ده الی وت و گرش ام6 )۱۹۹۹(، مش ارکت با دیگ ران، آغازگر رابطه ب ودن، تقاضای کمککردن، تعریف و تمجید و قدردانیکردن، مثالهایی از مهارت و رفتارهای اجتماعی و ایجاد رابط ه اثربخش با دیگران اس ت که یکی از مهمترین دس تاوردهای فردی است. ابراز وجود، یک خواستهی از پیش موجود است، یک مهارت آموخته شده، نه یک صفت که در افراد محدود وجود داشته باش د. لذا وجود ش رایطی ک ه امکان بروز این مؤلفـه را فراهم نماید باعث میش ود روابط بی ن فردی بهبود یابد و اف راد به خود اعتماد بیش تری یابن د )Lin et al, 2004(. ب ه عقی ده هارج ی، دیکس ون و س اندرز7 )200۴(، وج ود ش رایطی ب رای اب راز وج ود، بدی ن منظ ور طرحری زی میش ود که عقای د و رفتاره ای جرأتمندان هی افراد را بهبود بخشد؛ به طوریکه آنها بتوانند: با دیدی بهتر به خود نگریسته، به «خوداعتمادی» برسند، به طورمناسب عواطف و تفکرات فردی خ ود را نش ان دهن د و در نتیج ه رواب ط می ان ف ردی مؤث ری را ب ا دیگ ران برق رار نمایند. آزایس، گرانگ ر، دبری و دا کروک س8 )۱۹۹۹(، در بررس ی خ ود ب ه این نتیجه رس یدند ک ه ابراز وج ود در تعاملات اجتماعی، سبب بهبود سازگاری میشود و کنش ناموفق آن، سبب افزایش اضطراب، افسردگی و اختلالات شخصیتی میشود. از سوی دیگر نتایج پژوهش وردین۹و همکارانش)۱۹۹0(، نش ان داده اس ت ک ه برقراری تعاملات اجتماعی و کس ب مهارتهای اجتماعی برای ابراز وجود، موجب بهبودی قابل توجهی در فعالیتها و رفتار افراد و همچنین اعتماد به نفس آنها میشود. رحیمیان بوگر و همکاران )۱۳86(؛ بیان میدارند که ابراز وجود در شرایط تعاملات اجتماعی- رفت و آمدهای خانوادگی، میل به ازدواج و دوس ت داش ته ش دن، عضوی ت در گروهه ای مختل ف، پذی رش در جمعه ای دوس تان، جلس ههای مذهب ی، انجمنه ای تخصص ی و…- ب روز مییابد و باعث کس ب مهارت اجتماعی و احس اس احترام و تعلقداشتن به جمعی از دوستان و در وجود خود خواهند داشت)جدول۴(.
1-2- احراز وجود در تعاملات درون فردیواژه اح راز در فرهن گ معی ن ب ه معن ای رس یدن ب ه چی زی اط لاق می ش ود. بنابراین منظور از احراز وج ود، پرداختن و توجه ب ه وج ود یا همان خود اسـت و مفه وم «خود»۱0، عبارت اس ت از: تمام ِادرا کات جس مانی، اجتماع ی و روانی فرد در مورد خودش و تجارب گذش ته و حال در ارتباط با محیط پیرامون او، و پرداختن ب ه خ ود یعنی آ گاهی ش خص از ماهی ت، حقیقت و کلّیتی اس ت ک ه بخ ش اصل ی وج ود ه ر ش خص اس ت )فرهنگ ی ،۱۳7۴(.
«ای ن ارتب اط درونف ردی، نوعی داد و س تد ارتباطی اس ت که در درون ش خص روی میده د» )گی ل و آدم ز ،۱۳8۴، ۳۱(، و نوع ی خ ودکاوی و دروننگری اس ت که باعث میش ود ف رد، توانایی ها و محدودیته ای خ ود را بخوب ی بشناس د ت ا بتوان د در فرص ت مناس ب اقدام ات لازم را انجام ده د )رس تگار،۱۳8۹(. عاملی که ب ه گفت هی مازل و منجر به ش ناخت ف ردی و در نتیجه ش کوفایی اس تعدادهای بالق وه او خواه د ش د )ش ولتز،۱۳8۴(. از س وی دیگر، انس ان علاوه بر ش ناخت توانایی ه ا و قابلیت های خویش ،ب ه واس طه بُع د روح ی خ ود در ارتب اط ب ا عال م ماوراءالطبیع ه و گرایشهای فطری برخاسته از آن، همواره به نیرویی فراتر از وجود خ ود ب ه ن ام فرا«م ن» گرای ش دارد.۱۱ نیروی ی ک ه در مکان ه ای مختلف نام های متفاوتی را به خود گرفته است )دیرکس،۱۳8۴(. این نام ها هرچند متفاوتاند، اما همگی به وجود مطلق، جلال و شـکوه خداوند اشـاره دارند که به نوعی نیروی فعال معنوی است )Rudolf, 1963(. می ل ب ه کُرن ش در براب ر خ دای متع ال۱2 ک ه در نهاد انس ان تعبیه ش ده اس ت، منجر به بروز تعاملات درونفردی
۱0۱
خواهد ش د )Neumann, 1940(. این بدان معنی اس ت که ا گرچهانس ان ای ن نی روی برت ر را در چیزی ف رای خود و عالم محس وسبیرونی میجوید، اما از درون انسـان سرچش مه میگیرد و انس ان را ب ه خوی ش ب از می گردان د )ش ایگان،۱۳8۳( و باع ث میش ود انس ان در پ ی ای ن تمرک ز درون فـردی، ب ه آرامش ی درون ی برس د )تری گ ،۱۳82(. تمرک زی ک ه در آن فرد ضمن تنظی م روابط خود ب ا دیگ ران، از خویش تن خوی ش غافل نیس ت و هم واره در تلاش است با شناخت عمیقتر وجود خویش، آنچه مقدس است را بروز ده د )وولف ،۱۳86(. بطوریکه با صورت بخش ی ماوراء طبیعت و معنویات درونی خویش میکوشد نگاهش را از ظواهر برگرداند و به خویشتن متوجه کند )کاندینسکی،۱۳8۱(. بنابراین طبق مطالب فوق می توان گفت افراد برای پرداختن به خود و رس یدن به احراز وج ود، نیازمند تمرکز درونفردی هسـتند ک ه می تواند در محیط بیرون نیز پاسخی داشته باشد)جداول ۱، 2 و۳(.
2- هدف تحقیق
ه دف تحقی ق انج ام ش ده ک ه ایـن مقال ه حاصل آن اس ت ،بدس ت آوردن بخش ی از دان ش کارب ردی ب رای پاس خگویی ب ه نیازهای جدید س کونتی، مطابق با نیازهای اساسی روانشناختی ب ا اس تفاده از مفاهی م غن ی معم اری گذش ته ای ران اس ت. ای ن مطالعه، به بحث راجع به نیازهای اساس ی روانش ناختی از جمله «احراز وجود» و «ابراز وجود» و نمود آن در خانه های س نتی ش هر ی زد مح دود ش ده اس ت. بنابرای ن، اه داف اصل ی ای ن تحقی ق عبارتند از: شناس ایی ابعاد کیفی نهفته در آثار گذش تگان به ویژه معم اری س نتی ی زد در رابطه با دو نیاز ذکر ش ده اس ت. امری که منج ر ب ه ت دوام ارزش های معماری س نتی در معمـاری امروزی و دس تیابی به الگوهای کیفی ب رای ارائه معیارهای ی جهت ارتقای فضاهای سکونتی امروز می شود.
3- روش تحقیق
تحقیق حاضر از نوع کیفی۱۳ است که بر مبنای رویکرد استقرایی و به روش «تئوری برخاس ته از زمینه»۱۴ انجام ش ده اس ت. در این راس تا، از آنج ا که می زان ژرفنگ ری محقق و ام کان مصاحبههای عمیق با س ا کنین، یک ی از عوامل اصلی انج ام پژوهشهای کیفی اس ت: حض ور مس تمر محق ق و داش تن تعل ق خاط ر ش خصی ب ه محی ط م ورد بررس ی و حض ور پیوس ته کارب ران در فضاه ای مورد بح ث، یک ی از معیارهای مهم در انتخاب نمونهه ای موردی بوده است۱5. از همین رو از میان خانههای سنتی یزد، نمونههایی از این خانهها بعنوان نمونه موردی در نظر گرفته شدهاند که امکان حضور مستمر در آن و مصاحبههای پیوسته با بهرهبرداران فعلی آن برقرار باش د، از همین رو مجموعه هشت گونه از خانههای سنتی متعلق به دانش کده معماری و شهرس ازی دانش گاه یزد انتخاب گردیدند که از نظر موقعیت استقرار تقریباً در یک محدوده مکانی قرار دارند. از س وی دیگ ر به منظور مطالعات عمیـق در پژوهشهای میدانی،
۱02
دانش جویان رشته معماری به عنوان متخصصانی آشنا با فضاهای مورد بحث به عنوان جامعه آماری در نظر گرفته شدند؛ که از میان آنها بیس ت نف ر انتخاب گردی د. در این روش محق ق به مدت یک س ال و نیم، در این فضاهای س نتی حضور یافت ه و به موازات ثبت تجربیات ش خصی مرتبط با دو نیاز مورد بررس ی، به مصاحبههای عمیق پرداخته است. محقق در طی روند مصاحبه، در جستجوی اسکیماهای ذهنی و ارزیابی نمود دو نیاز «احراز وجود» و «ابراز وجود» در کیفی ت بناه ا، از مصاحبهش ونده میخواس ت: «الف(کیفی ت فضاهای خانههای سنتی را در رابطه با دو نیاز مورد بررسی توصیف کنند؟؛ ب( فضاها یا عواملی که پاسخگوی نیاز به تمرکز درونفردی و امکان تعاملات اجتماعی را فراهم میکند را با ذکر دلیل بیان کنند؟ ج( تأثیراتی که از این شرایط محیطی میگیرند را شرح دهند؟ برای روای ی و پایای ی تحقیق، رویکرد نظامندی برای اس تنتاج تئوریها اس تفاده ش ده ک ه عبارتن د از: ۱- تع دد روش و مناب ع جم عآوری
مقوله هسته: امکان پرداختن به خود و ایجاد تأملات درونی- )احراز وجود(
مفاهیم اولیه مقوله عمده
R۱: شخصیسازی فضاها از طریق انعطافپذیری جدارهها در تنظیم میزان محصوریت فضا ایجاد شده است. ایجاد اتاق های دنج کوچک سازماندهی
قلمرو شخصی

R2: فضاهای عمومی مثل حیاط با استفاده از حوض و باغچهها به چندین قلمرو و عرصه تقسیم شدهاند. R۳: مرزبندی نًاملموس و مجازی فضا از طریق سلسله مراتب تاریکی و روشنایی نور دو نوع فضا ایجاد کرده که معمولا در قسمت تاریکی حریم بیشتری را احساس میکنم. قابلیت تنظیم میزان محصوریت R۴: شکل چندبخشی بعضی از اتاقهای بزرگتر باعث تفکیک فضایی و ایجاد مرزبندی حریمها شده است. تفکیک فضایی R5: پله ها و ایوان حیاط نوعی مرز کالبدی برای جدا کردن فضاها از هم ایجاد کرده است . شخصیسازی R6: ورود به حریم داخلی با گذر از آستانههای مختلف )مثل هشتی دالان( است که در صورت اجازه می توان وارد حریم داخلی شد. ایجاد آستانه در مرز قلمروها R7: تناسبات و شکل اتاق های کوچک ،حس خلوت شخصی را تقویت میکند. مرزبندی )مجازی( ناملموس R8: توجه به حریم شخصی با ایجاد اتاقهای دنج و کوچک )در ابعاد فردی( در کنار اتاقهای بزرگ و عمومی. مرزبندی )کالبدی( ملموس چند بخشی اتاق های بزرگ R۹: طاق های ایوان، ورودی یا راهروها بعنوان آستانه جدا کنندۀ دو فضا است که با اینکه شفاف است اما تفکیک کننده است. عرصه بندی فضاها ی عمومی تطابق مصادیق مورد رجوع در نمونه های مورد بررسی با کدهای استخراج شده

R۴: چهار صفه حداقل چهار قلمرو R5-R2: گودال باغچه- حداقل هشت قلمرو R2: حیاط بزرگ- حداقل چهار قلمرو

R8-R7: اتاق فردی-قلمرو شخصی R۳: امکان تنظیم محدوده خلوت با تغییر میزان روشنایی R5: عرصهبندی عمودی با ایوانها R۴: شکل چندبخشی اتاقها)شکمدریده و کلاهفرنگی(
جدول 1- کدگذاری باز- مفاهیم و مقوله های استخراج شده از متن مصاحبه ها.
دادهها؛2- درگیربودن مستمر محقق با پدیده؛ ۳- مشارکت بعضیش رکتکنندگان در فرآین د پژوه ش و ۴- اعم ال اصلاح ات و اظهارنظرات پژوهش گران خبره در زمینههای مرتبط با موضوع تحقیق.
4- یافته های پژوهش
محق ق بع د از اس تخراج دادهها، با اس تفاده از ش یوه «رهیافت نظاممن د»۱6، به تجزی ه و تحلیل دادهها و تبیی ن یافتهها پرداخته اس ت. براس اس این ش یوه، نظریهپردازی در س ه گام اصلی انجام میش ود: ال ف( کدگ ذاری ب از که ب ا تجزی ه و تحلیل دقی ق دادهها ب ه نام گ ذاری، مفهومس ازی و مقولهبن دی پدیدهه ا میپ ردازد. لازم ب ه ذک ر اس ت نامه ای انتخابی فرا گیرن د و بیش ترین قرابت را ب ا مبان ی نظ ری از پی ش موج ود دارن د؛ ب( کدگذاری مح وری که ب ا اس تفاده از ی ک م دل پارادایم ی )م دل الگویی یا سرمش ق( که متضم ن ش رایط علّ ی، ای ده مح وری، زمین ه، ش رایط میانج ی، راهبردهای)اس تراتژیهای( و پیامدها اس ت باعث برق راری رابطه علت و معلولی بین مقولهها میشود )استراوس و کوربین، ۱۳85( و ج( کدگذاری انتخابی، مرحله اصلی نظریهپردازی است که براساس
مقوله هسته: امکان پرداختن به خود و ایجاد تأملات درونی- )احراز وجود(
مفاهیم اولیه مقوله عمده
R۱: دسترسی غیرمستقیم به حریم شخصی بواسطه سلسله مراتب ورودی باعث شده فضای درونی محفوظ شود. سلسله مراتب ورود سازماندهی
حریم فضاهای درونی
R2: دیدهنشدن از جانب همسایگان بواسطه هم ارتفاعی بناها ی هم جوار، امنیت حریم شخصی را ارتقاء داده است. هم ارتفاعی بناهای همجوار R۳: گشودگی اتاق ها به حیاط شخصی محیط را از آمد و شد بیرون حفظ می کند که تقویت کنندۀ حریم شخصی است.)منظور از حریم شخصی محدوده خصوصی محدود به خودم است( عدم گشودگی به بیرون R۴: نقوش ریز نقش ارسی ها در عین تأمین نور ،مانع دیده شدن کامل درون اتاق شده که ایجاد امنیت می کند.)منظور از امنیت احساس ایمن بودن از دیده شدن و حفظ حریم شخصی است( حفاظ های مانع دید R5: سلسله مراتب ورود به اتاقها )از طریق پله یا ایوانها( به فضاها اعتبار و امنیت می دهد بطوریکه اتاق خیلی” دم دستی” نیست.)یعنی هر کسی به راحتی نمی تواند وارد شود .( سلسله مراتب ورود به اتاقها R6: برای فکر کردن به حیاط نارنجستان می روم زیرا در معرض دید نیستم و میتوانم خلوت خوبی داشته باشم. حریم گودال باغچه تطابق مصادیق مورد رجوع در نمونه های مورد بررسی با کد های استخراج شده.

R2: حیاط پیرنیا و مرتاض R3 R5-R1
مفاهیم اولیه مقوله عمده
R۱: عناصر و جزییات این فضاها خاطره ساز است و برایم مثل خانه ی مادربزرگ دلنشین اند. عناصر خاطرهساز سازماندهی
عوامل تداعی کننده و احساس تعلق خاطر
R2: وجود طبیعت و مصالح خا کی پایبندی حسی ایجاد کرده بطوریکه انگار با من همساز و یکی شده است. عوامل ذهنآشنا R۳: حیاط و عناصر طبیعی آن در جریان زیستن هستند و نه در حاشیه )یعنی حیاط فقط برای دسترسی یا فضای خدماتی نیست یک بخش اصلی از فضای زیستن است( و این باعث می شود روحیهام بواسطه ارتباط مکرر با هوای آزاد و طبیعت )عناصر خواستنی( هر لحظه سرزنده تر شود. وجود طبیعت مصالح زنده R۴: عناصر طبیعی مثل آب، خا ک، درختان ،قاب کردن آسمان پاسخگوی نیاز ذاتی ما به طبیعت است که باعث شده فضا خودمانی تر به نظر بیاید. جایی برای اشیا شخصی R5: تزیینات ذهنآشنا باعث میشود فکر کنم قبلًا با این مکان تعلق داشتهام و برایم آرام و قرار میآورد. ایجاد سکوت R6: نصب و قرار دادن اشیای مورد علاقه در طاقچه ها حس تعلق به فضا ها را برایم افزایش می دهد. R7: مصالح زنده مثل خشت و گل با من همسرایی میکند که روحبخش است. اما مثلاً سیمان با من بیگانه است. R8: امکان شنیدن صدای پرندگان بعنوان صدای آشنا در کنار سکوت فضاها، صمیمت فضا را افزایش داده است. تطابق مصادیق مورد رجوع در نمونه های مورد بررسی با کدهای استخراج شده

R8 – R5 -R4 -R3 -R2 – R1 R5-R6 – R7
جدول2- کدگذاری باز- مفاهیم و مقوله های استخراج شده از متن مصاحبهها.
۱0۳
نتایج دو مرحله قبلی انجام میشود. این کدگذاری به تولیدتئوریپرداخته و به این ترتیب مقوله محوری را به شکلی نظاممند به دیگر مقولهها ربط داده و روابط را در چارچوب یک روایت روشن میکند )همان،۱۳85(. نتایج حاصل از هر مرحله در ادامه بیان شدهاند.
کدگذاری باز
ای ن مرحل ه بلافاصل ه بع د از اولی ن مصاحب ه انج ام ش ده و پژوهش گر بع د از ه ر مصاحب ه، اق دام ب ه پیـدا ک ردن مفاهی م و انتخ اب برچس ب مناس ب بـرای مفاهی م و داده ه ای حاص ل
۱0۴
جدول 3- کدگذاری باز- مفاهیم و مقوله های استخراج شده از متن مصاحبه ها.
مقوله هسته: امکان پرداختن به خود و ایجاد تأملات درونی- )احراز وجود(
مفاهیم اولیه مقوله عمده
R۱: سکوت فضاها به خاطر عدم وجود هیاهوی بیرون باعث میشود با خودم حرف بزنم، به خودم بپردازم و آرامش داشته باشم. ایجاد سکوت سازماندهی تمرکز درون فردی
یکدستی مصالح R۱: روزهایی که این مکان ها شلوغ باشد برای فکر کردن به فضاهای دنجی که دیده نشوم می آیم تا با خودم خلوت کنم ،شلوغی حواسم را پرت می کند. دوری از هیاهوی بیرون R2: فضاهای این مکان ها حرکتی نیست و تمرکزبخش است و این موضوع ایجاد سکون و تمرکز می کند. فضاهای خلوت R۳: گودال باغچه )حیاط نارنجستان( بشدت خلوت خوبی برای فکرکردن برایم ایجاد میکند شاید به این دلیل که فرو رفتن در دل زمین و محصوریت را بیشتر القا میکند. هندسه مرکزگرا پیوستگی اجزا R۴: تجلی گسترۀ آسمان در حیاط حس خلوت خوبی ایجاد کرده زیرا فکر می کنم آسمان عنصری در برگیرنده و وحدتبخش است. فرورفتگی در زمین)گودال باغچه( R5: تزیینات بنا در عین تنوع هماهنگ اند و وحدتبخش بطوریکه باعث حواس پرتی نمیشود. R6: نگاه کردن به آب حوض میانی تمرکز ایجاد میکند انگار همه چیز در آب جمع شده و همین حواس را جمع میکند. عناصر و جزییات وحدت-بخش R6: حوض آب در وسط عمق فضا را تقویت میکند بطوریکه در عین وسعت فضایی نظر را به یک نقطه جلب میکند. R6: وجود حوض عامل ایجاد تمرکز و سکون است. ا گر نباشد توجه به سمت بدنهها و اطراف جلب می شود که تمرکز را ازبین میبرد. امکان نشستن و قرارگرفتن R6: موقعیت میانی حوض وحدتدهنده است و باعث میشود ترجیح دهی بنشینی و فکر کنی ولی ا گر در گوشه بود کثرت بدنه ها بیشتر دیده می شد که حواس را پرت میکند. وجود عناصر تمرکزبخش R7: نظم بکاررفته در این فضاها ذهن را سریع به یک چیز جمع می کند و ذهن در پی پدیده های متعدد و مجزا قرار نمیگیرد. ایجاد نظم کاهش تجملات R7: سادگی این فضاها، یکدستی مصالح، باعث میشود دغدغه هایی ذهنم کاهش یابد و آرامش ذهنی برسم. توجه به سادگی R7: تجملات زیاد باعث می شود از خودم دور شوم ولی سادگی این خانه ها با شکل های مشابه و نظم اجزا باعث شده بیشتر به حال و هوای خودم توجه کنم تا ظاهر محیط. اشکال همخانواده R7: جزییات این فضاها باهم هماهنگاند و تکمیل کننده هم هستند و هیچ بخشی زیادی خودنمایی نمی کند همین نظم و یکپارچگی وحدتبخشی بوجود آورده است. یکپارچگی جزییات R8: در این فضاها تمرکزبخشی بخوبی حس میشود مثلاً بعد از طی راهروهای متعدد بلافاصله به یک نقطه اصلی )حیاط( میرسیم تجلی گسترۀ آسمان تطابق مصادیق مورد رجوع در نمونه های مورد بررسی با کدهای استخراج شده

R7-R6-R5-R4 : تکرار و ریتم در مقیاس مشترک
همگرایی فضا و پیوستگی اجزا R7 : یکپارچگی رنگ و مصالح R7-R5: همخانواده بودن اشکال فضاتناسبات وحدتبخش فضا R8-R2: هندسه وحدتبخش پلان
از مصاحب ه ک رده اس ت. بع د از نش انه گذاری داده ه ا، مفاهی م حاص ل ش ده تحت کدگ ذاری ثانویه در قال ب مقوله های عمده ومقوله های هسته طبقه بندی شدند)جداول ۱، 2، ۳ و ۴(.
کدگذاری محوری
ه دف ای ن مرحل ه، برق راری رابط ه بیـن مق ولات تولی د ش ده در کدگـذاری ب از اس ت. ای ن کار با اس تفاده از یک م دل پارادایمی )مدل الگویی یا سرمش ق( انجام میش ود که در آن «شرایط علّی»، ب ه حوادثی یا وقایعی دلالت دارد که به وقوع یا گس ترش پدیدهای میانجام د )اس تراوس و کوربی ن، ۱۳85(. « پدیدهه ا»، ای ده و فکر مح وری، اتف اق ی ا واقعهای اس ت ک ه سلس له کنشها )از ش رایط علّ ی( ب دان مرب وط میش وند )هم ان، ۱۳85(. «ش رایط زمین ه»، زمین ه نش انگر محل وقایع مرتبط باپدیده اس ت )هم ان، ۱۳85(.
۱05
جدول4- کدگذاری باز- مفاهیم و مقوله های استخراج شده از مصاحبه ها.
مقوله هسته: امکان ارتباطات اجتماعی و ایجاد تعاملات بیرونی- )ابراز وجود(
مفاهیم اولیه مقوله عمده
R۱: قرابت فضاهای مجزا از طریق راهروها و هشتی ها امکان ارتباطات را بیشتر کرده و باعث می شود با افراد مختلف بیشتر در ارتباط باشیم و همکاری و هفکری داشته باشیم. قرابت فضاهای مجزا سازماندهی ارتباطات اجتماعی
تنوع در ابعاد فضا R2: حیاط و طبیعت درون آن همواره مورد پسند افراد زیادی است و این بهانه ای برای ارتباطات جمعی و فعالیت های جمعی است. ایجاد بهانه های اجتماع ساز)حیاط( R۳: ابعاد بزرگ بعضی از اتاق ها مثل پنج دری خود به خود عملکردهای جمعی را فراهم میکند. ایجاد رابط بین فضایی R۴: فضاهایی مثل حیاط که برو بیای زیادی فراهم کرده باعث شده فضا زنده تر باشد و بیشتر در تعاملات اجتماعی مفید باشیم. اتاق در ابعاد جمعی کنترل ارتباطات R5: هندسه وحدتبخش فضاها مثل اتاقها و حیاط حتی همجواری بناها با هم اتحاد بین افراد را بیشتر میکند. هندسه وحدتبخش R6: اجتماعاتی که در این خانه ها فراهم میشود فیلتر شده )منظور دسترسی های غیرمستقیم به اندرونی( است از همین رو مورد طبع است و قرار گرفتن در آن خوشایند است. فضاهای اتحادبخش ایجاد محیط فعال R7: تعاملات اجتماعی در چند سطح صمیمیت صورت میگیرد مثلا ارتباط همسایگی در دم در کنار سکوهای نشیمن ،ارتباط دوستانه تر در هشتی خانه، و ارتباطات خویشاوندی در فضاهای درونی. دستهبندی انواع اجتماعات R8: تنوع فضاها در ابعاد و در میزان محرمیت ارتباطات اجتماعی کنترل شده ای را فراهم کرده که تعاملات اجتماعی را سازنده تر می کند. فیلتر ارتباطات اجتماعات تطابق مصادیق مورد رجوع در نمونههای مورد بررسی با کدهای استخراج شده.

R3-R5 R4 R2
«ش رایط میانجی»، این ش رایط در راس تای تس هیل یا محدودیت راهبردهای) استراتژیهای( کنش/ کنش متقابل در زمینه خاصی عمل میکنند )همان، ۱۳85(. «پیامدها»، تمامی اعمال ) کنشها( و عکس العملهایی ) وا کنشها (که در مقابله با جهت اداره کنترلکردن پدیدهه ا ص ورت میگی رد، پیامدهای ی دارد )هم ان، ۱۳85(.
«راهکاره ا»، عبارت اس ت از راهبردهای ایجاد ب رای کنترل، اداره و برخورد با پدیدههای محوری تحت ش رایط مش اهده ش ده خاص)همان،۱۳85(. نتایج حاصل در این مرحله در نمودار ۱ آمده است.
نمودار 1- نمودار پارادایمی کدگذاری محوری داده ها.
کدگذاری انتخابی
کدگـذاری انتخاب ی، مرحل ه اصل یِ نظریه پ ردازی اس ت ک ه بر اس اس نتای ج دو مرحل ه قبل ی که به عن وان مراح ل مقدماتی و زمینه س از ب رای تئوری پ ردازی در نظ ر گرفت ه ش ده اند، انجام می ش ود. این کدگذاری به تولید تئوری پرداخته و به این ترتیب
۱06
نتایج و پیامدها پدیدهها شرایط علی
احساس ایمنبودن و امنیت روانیحفظ خلوت درونی
افزایش حریم شخصی
افزایش پایبندی حسی
افزایش صمیمیت محیط
ارتباطات اجتماعی سازگارتربرقراری فعالیت های جمعیتعاملات اجتماعی مطبوعترکنترل ارتباطات جمعیآرامش درونی
قرارجسمی و روحیسکون و تمرکز
فراهمکردن امکان تفکر درونیهمسازی بیشتر با محیطخودمانی تر شدن فضاخوانایی بیشتر فضاهم ذات پنداری با خویشتن استقلال فضایی
شخصی سازی فضاعرصهبندی فضا
ایجاد آستانه قلمروهاکنترل قلمرو شخصیتمایز فضای شخصی
اعتباربخشی به محدودۀ خصوصی
حفظ حرمت اندرونیهویتبخشی به فضا تجلی عمق فضاهاایجاد فضاهای دنج و شخصیمرزبندی کالبدی- ملموسوجود سلسله مراتب ورودی
مرزبندی مجازی- ناملموسایجاد فضای چندبخشی
انعطافپذیری میزان محصوریت
تأ کید بر دسترسی های غیرمستقیم
تفکیک فضایی عدم دید به حریم داخلی توجه به عناصر خاطرهساز
بکار بردن عوامل ذهنآشناتجلی نیروهای زندهتنوع در میزان محرمیت
تنوع در ابعاد فضاهای جمعیقرابت فضاهای مجزا
ایجاد بهانه های اجتماع سازایجاد محیط زنده و فعال
وجود فضاهای وحدتبخشتجلی سکوتتجلی سادگی وجود نشیمنگاه
شرایط میانجی شرایظ زمینه
ارتباط جمعی بین دانشجویان
)ارتباط خویشاوندی سا کنین
قدیم بواسطه خانه های گسترده فامیلی( همارتفاعی بناهای همجوارهم جواری خانه های همسایگان با کوچه های کمعرض
وجود ساباطها در کوچهها و تقویت ارتباطهای همسایگی اجتماعی
ایجاد هشتی، دالان، پیرنشین های ورودی بعنوان فضاهای مختلف دیداری در سلسله مراتب ورود راهکارها

راهکارها

تقسیمبندی حیاط از طریق حوض و باغچهها ارسی ها و پنجره های قابل تنظیم و متحرک مرزبندی از طریق اختلاف ارتفاع)ایوان(- پله- کف سازی متفاوت فروروفتگی جدارهها- طاقها پرداخت نور و تاریکی و ایجاد دو عرصه فضایی درنظر گرفتن اتاق های کوچک و شخصی چندبخشی بودن اتاق های بزرگ مثل شکمدریده ایجاد نظم، پیوستگی،یکپارچگی در عناصر و جزییات ایجاد تختگاه، ایوان راهرو بعنوان مفصل ارتباطی فضاهای مستقل گشودگی اتاق ها به حیاط شخصی پرهیز از تنوع زیاد اشکال و تأ کید بر سادگی فاصله گرفتن از هیاهوی بیرون ایجاد اتاق های بزرگ و جمعی مثل هفتدری- پنجدری یک دستی مصالح و تزیینات همخانواده و تجلی تناسبات تأ کید بر طبیعت در حیاط بعنوان نیاز جمعی و عامل ذهنآشنا استفاده از تزیینات مرسوم و ذهنآشنا ایجاد عمق فضا در گودال باغچه ها یا انعکاس فضا در آب حوض تأ کید بر مرکزیت فضا با حوض و هندسه مرکزگرا در نظر گرفتن جایی برای اشیای شخصی)مثل طاقچهها( تجلی عوامل زنده مثل مصالح زنده کاه گل، آجر، سفال مقول ه محوری را به ش کلی نظاممند به دیگ ر مقوله ها ربط داده و آن رواب ط را در چارچ وب یک روایت روش ن می کن د؛ همچنین مقوله هایی که نیازمند بهبود و توسعه بیشتری هستند را اصلاح می کن د. در این س طح، س عی می ش ود بین مفاهی م و مقوله ها، ارتباط ی نظام من د ایج اد ش ود. نتای ج بدس ت آم ده در م دلتحلیلی ۱ تببین ش ده است.
۱07
مدل1- مدل تحلیلی حاصل ازکدگذاری انتخابی داده ها.

نتیجه

با توجه به یافتههای پیش ینهی مطالعاتی، دانس ته ش د که دو نی از «ابراز وجود» در تعاملات بینف ردی و «احراز وجود» در تعاملات درونف ردی از جمل ه نیازه ای اساس ی روانش ناختی اس ت ک ه از پیش در روان انس ان موجود و ش ناخته شده است، که پاسخگویی ب ه آنه ا در معم اری بعن وان محی ط س کونتی انس ان ض رورت پیدا میکن د و ب ا توجه به اینکه معماری س نتی هم واره درصدد حمایت از موجودی ت انس ان ب وده، میتوان د ب رای شناس ایی مولفهه ای معم اری پاس خگو ب ه نیازه ای انس ان و اص ول آن م ورد رج وع باش ند. در ای ن پژوه ش یافتهه ای بدس ت آم ده از ارزیابی کیفیت خانهه ای س نتی ی زد در پاس خگویی بـه ای ن نیازه ا )ط ی فراین د پژوه ش میدان ی( نشـان میده د: معمار س نتی برای پاس خگویی ب ه ای ن دو نی از س عی ک رده در طراحـی بن ا ب ه «س ازماندهی قلمرو ش خصی»، «س ازماندهی ح س تعل ق خاط ر»، «س ازماندهی تمرکز درون ف ردی» و «س ازماندهی ارتباط ات اجتماع ی» بپ ردازد. ای ن عوامل به ترتیب زمینهس از ایجاد «امنیت روانی»، «هویت بخشی»، «خودسازی» )پرداختن به خود( و «مشارکت مفید اجتماعی» )رشد مه ارت اجتماع ی( ش دهاند. در این راس تا یافتهها نش ان میدهد:
الف( امنیت روانی تحت شرایطی چون: کنترل دیدهای مزاحم، وجود فضاهای دنج و شخصی، دسترسیهای غیرمستقیم به حریم ش خصی، تأ کید بر مرزبن دی و عرصهبندی فضاها و قابلیت تنظیم میزان محصوریت فضا ایجاد ش ده اس ت که زمینهساز آزادی عمل فردی، استقلال فردی، کنترل روابط اجتماعی و متعاقباً کنترل حریم
۱08
ش خصی و تطبیق میزان محرمیت، متناس ب با نیاز خاص اس ت.
ب( هویت بخش ی از طری ق تأ کی د بر عناصر خاطرهس از، تأ کید ب ر عوام ل ذهن آش نا، تجل ی عناصر زن ده و توجـه به س لیقه های ش خصی محقق ش ده و موج ب پایبن دی حس ی )پای داری وج ودی(، خوانات ر بودن فضا، احس اس هم ذات پن داری با فضا و خودمانی تر شدن فضا شده است.
ج( خودس ازی در ش رایطی چ ون وج ود س کوت و دور ب ودن از هیاه وی بی رون، فضاه ای وحدتبخ ش، ام کان رس یدن ب ه ق رار فیزیک ی و عمق بخش یدن به فضا حـول ی ک چیز)مرکزگرایی( ش کل گرفته، ک ه منجر به آرام ش ذهنی در پ ی کاهش تنش های مزاحم، تمرکز حواس برای تفکر شده است.
4650002040207

د( مش ارکت مفید اجتماعی در بناهای سنتی طی چند راهکار از جمل ه ایجاد سلس له مرات ب در میزان محرمی ت فضایی و تنوع در ن وع و ابع اد فضاه ای جمع ی ب رای فیلترکردن ارتب اط جمعی و دس ته بندی ان واع اجتماعات بر حس ب میزان آش نایی با افراد، ایج اد فضاه ای وحدتبخش ب رای افزایش اتح اد جمعی، ایجاد واس طه بین اتاق های مس تقل برای کنترل رواب ط جمعی، ایجاد بهانه های اجتماعس ازی ک ه همواره مورد طلب افراد باش د)مثل طبیع ت و …( و ایج اد محی ط فع ال و زنده با اتکا ب ه عناصر زنده برای تسهیل و تقویت ارتباطات جمعی؛ شکل گرفته است.
پینوشت ها
Maslow.
Independence.
Competency.
Pertain.
نامگ ذاری ای ن نیازه ا در پی تحقیق ات زمینهای که از اف راد صورت گرفت انتخاب ش دند و از نظر مضمون با انواع نیازهای اساس ی روانش ناختی که بیان ش ده اس ت، همپوش انی دارد. برای اطلاعات بیش تر رجوع ش ود ب ه پایاننامه «ارزیابی خانه های سنتی یزد در پاسخگویی به نیازهای روان- جمعی»، از مریم سلیمانی. لازم به ذکر است که مازلو این نیازها را در قالب نیاز به خودشکوفایی و عشق و محبت و احترام و زیباشناختی مطرح کرده است.
Elliot & Gresham.
Hargie, Saunders & Dickson.
Azais, Granger, Debray & Ducroix.
Verdun.
Oneself.
۱۱ مطه ری در رویک ردی فلس فی در این ب اره بیان میدارد که: اینکه بش ردر جس تجوی خ دا برآمده اس ت ب ه علت همی ن بوده اس ت که «اص ل علیت» بر روح ش حا ک م بوده اس ت. یعن ی در جس تجوی علتها بوده اس ت و این عین این مطلب است که «عامل» در وجود انسان است )مطهری،۱۳7۳، 68(.
۱2 ب ه ش هادت باستان شناس ان و دیرینه شناس ان، «پرس تش» در می ان انسان های اولیه هم بوده است. گرایشی که به عقیدۀ یونگ یکی از قدیمیترین و عمومی ترین تظاهرات روح انسانی در تجلی گرایش به نیروی فرا-من است؛ و واضح است که به راحتی نمی توان این حقیقت را نادیده گرفت )یونگ،۱۳5۴، ۱(.
Qualitative.
Grounded Theory.
۱5 محقق دوره تحصیل خود را در دانش کده هنر و معماری یزد که در کالبد خانهه ای س نتی یزد برگزار میش د، گذرانده اس ت. ل ذا حضور مس تمر در این خانه و تعلق خاطر بدان و امکان مصاحبه و مشاهدههای روزانه در طی یکسال و نیم تحصیل در این خانه ها، فراهم بوده است.
۱6 به نام اثر استراوس- کوربین.
فهرست منابع
علی ا کبری، پرهام نقش، تهران .
الکس اندر، کریس توفر)۱۳8۱(، معماری و راز جاودانگی، راه بیزمان س اختن ،مترجم: مهرداد قیومی بیدهندی، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
تری گ، راج ر)۱۳82(، دیدگاه هایی دربارۀ سرشت آدمی، مترج م: جمعی از مترجمان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران.
دیرک س، هان س)۱۳8۴(، انسانشناسی فلسفی، مترج م: محمدرض ا بهشتی، چ دوم، انتشارات هرمس، تهران.
رس تگار، عب اس عل ی)۱۳8۹(، معنویت در سازمان با رویکرد روان شناختی، چاپ اول، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم.
رحیمیان بوگر، اس حق؛ شاره، حس ین؛ حبیبی عسگرآباد، مجتبی و بشارت ،محمد علی)۱۳86(، بررس ی تأثیر ش یوه های جرأت ورزی بر س ازگاری اجتماعی دان ش آموزان پس ر و دختر دوره راهنمایی ش هر رضا ،فصلنامه نوآوری آموزش، شماره 2۳، دوره6، صص 2۹-5۴.
شایگان، داریوش)۱۳8۳(، بت های ذهنی و خاطره ازلی، چ ششم، انتشارات امیرکبیر، تهران.
ش ولتز، الکس اندر)۱۳8۴(، نظریههای شخصیت، مترجم: یوس ف کریمی و همکاران، چاپ پنجم، نشر ارسباران، تهران.
ش ولتز، کریس تین)۱۳8۱(، مفهوم سکونت، به سوی معماری تمثیلی، مترجم: محمود امیریاراحمدی، انتشارات آ گاه، تهران.
فرهنگی، علی ا کبر)۱۳7۴(، ارتباطات انسانی، چاپ دوم، موسس ه خدمات فرهنگی رسا، تهران.
کاندینس کی، واس یلی)۱۳8۱(، معنویت در هنر: مجموعه مقالات، مترجم:
هوشنگ وزیری، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.
گی ل، دیوی د، ادمز، بریجی ت) ۱۳8۴(، الفبای ارتباطات، مترج م: جمعی از مترجمان، نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.
لن گ، ج ان)۱۳۹0(، آفرینش نظریه معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط، مترجم: علیرضا عینیفر، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
مازل و، آبراه ام اچ)۱۳67(، انگیزش و شخصیت، مترج م: احم د رضوان ی ،معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، مشهد.
مای س، پیرف ون)۱۳87(، عناصرمعماری از فرم به مکان، مترج م: مجتبی دولتخواه، انتشارات چوگان، تهران.
مطهری، مرتضی)۱۳7۳(، فطرت، چ ششم، انتشارات صدرا، تهران.
وولف، دیوید، ام)۱۳86(، روانشناسی دین، مترجم: محمد دهقانی، رشد، تهران.
اس تراوس، انس لم، آ؛ کوربی ن، جولی ت)۱۳85(، اصول روش تحقیق کیفی: یون گ، کارل. گوس تاو) ۱۳8۹(، انسان و سمبلهایش، مترج م: محم ود نظریه مبنایی؛ رویهها و شیوه ها، مترجم: بی وک محمودی، پژوهش گاه علوم سلطانیه، انتشارات جامی، تهران.
انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران. یون گ، کارل گوس تاو)۱۳5۴(، روانشناسی دین، ترجم ه: ف واد روحانی، چ اردلان، ن ادر؛ بختیاری،لادن) ۱۳۹0(، حس وحدت، مترجم: ونداد جلیلی ،دوم، انتشارات امیرکبیر، تهران.
Azais, f; Granger, B; Debray, Q & Ducroix, C )1999(, Cognitive and .موسسه ی علمی پزوهشی علم معمار رویال، تهران
Emotional Approach to Assertiveness, Encephale, 25)4(, 353-357.، الکس اندر، کریس توفر)۱۳۹0(، سرشت نظم، مترج م: رضا س یروس صبری
Elliot, S. N; Gresham, F. M )1999(, Social skills interventions for
children, Behavior Modification, 17, 287-313.
Elliot, A. J; McGregor, H. A & Thrash, T. M )2002(, The Need for Com-
petence, In E. L. Deci & R. M. Ryan )Eds.(, Handbook of self-determination
research )pp. 361-387(, University of Rochester Press, Rochester, NY.
Gagné, M )2003(, the Role of autonomy support and autonomy orientation
in prosaically behavior engagement, Motivation and Emotion, 27, 199- 223.
Grouzet, FME; Vallerand, RJ; Thill, EE & Provencher, PJ )2004(, From Environmental Factors to Outcomes: a Test of an Integrated Motivational Sequence, Motivation and Emotion, 28)4(, 331-346.
Hargie, O; Saunders, C & Dickson, D )2004(, Social Skills In inter-
personal Communication, Third edition, Rutledge, London.
Krapp, A )2005(, Basic needs and the development of interest and intrinsic Motivational orientations, Learning and Instruction, 15, 381-395.
La Guardia, J. G; Ryan, R. M; Couchman, C. E & Deci, E. L )2000(,
-451420235984

۱0۹
بازشناسی اصول خانههای سنتی یزد در پاسخگویی به نیازهای اساسی روانشناختی؛ براساس تئوری برخاسته از زمینه
Within person variation in security of attachment: A Self-Determination
Theory perspective on attachment, need fulfillment, and well-being, Journal of Personality and Social Psychology, 79, 367-384.
Lin, Y. R; Shiah. I.S; Chang, Y. C; Lai, T. J; Wang, K. Y & Chou, K.
R )2004(, E- Valuation of an assertiveness training program on nursing
Instruction, Nurse Educ, 13, 423-439
Neumann, E )1940(, Der mystische Mensch, Eranos Jahrbuch, Zürich.
Rudolf, O )1963(, Das heilige, uber das irrational in der Idea des gottlichen
and sein verhaltnis zum rationale, published by Munchen, Verlag C.H. Beck.
Ryan, R. M & Deci, E. L )2002(, Overview of Self-Determination Theory: An Organismic Dialectical perspective. In E. L. Deci, & R. M. Ryan )Eds.(, Handbook of self-determination research, the University of Rochester Press, Rochester, pp. 3- 33, NY.
Verduyn, C.M; Lord, W & Forrest, G.C )1990(, Social skills training
in schools: an evaluation study, Journal of Adolescence, 13, pp. 3-16.



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید