صفحات ۹۱ – ۱۰۰۹۱نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره ۲۱ شماره ۱

بهار ۱۳۹۵

رهیافت نظریه بازی در تحلیل بازیهای قدرت شهری:
تحلیلی بر فرایندهای ساختو ساز در کلانشهر تهران

مهدی حسینی دهاقانی1، میثم بصیرت*2
۱ کارشناس ارشد مدیریت شهری، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
۲ استادیار دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: ۱۹/۱۰/۹4، تاریخ پذیرش نهایی: ۲۲/۱۲/۹4(
چکیده
نظری ه ب ازی مدل ی را ارائه میدهد که به کمک آن می توان راهبردهای مختلف را با یکدیگر مقایس ه و نتیج ه کنش ه ا و وا کنش های آنها را پیش بینی کرد. وجود موقعیتهای راهبردی در مدیریت ش هر ،همراه با تضاد منافع و یا رقابتها، به کارگیری نظریه بازی را برای تشریح مسایل مدیریت شهری جذاب می کن د. یک ی از ای ن موقعیت ها، مطالعه روابط قدرت ش هری اس ت. این پژوهش ت لاش می کند تا از رهیافت نظریه بازی، به تحلیل موقعیتهای راهبردی و مدلسازی بازیگران مختلف قدرت شهری در زمینۀ ساخت وساز شهری در شهر تهران بپردازد. به منظور فهم قرابت مفهومی و امکان کاربردپذیری نظریه بازی برای فهم نظریه قدرت شهری، اجزای دو نظریه به صورت تطبیقی مقایسه شده اند. نتایج این بررسی نشان می دهد که اجزای یک بازی در نظریه بازی با اجزای یک بازی قدرت شهری معادل هس تند؛ اما در زمینۀ پیش فرض های نظریه بازی بین نظریات قدرت ش هری تعارض وجود دارد. این پیش فرض ها در دودس ته بررس ی انتخاب عقلانی و اخلاق سودمندی مورد کنکاش قرارگرفتهاند. این پژوه ش نتیج ه می گی رد ک ه نظریه ب ازی میتواند دریچ ه ای جدید برای تحلیل مس ایل شـهری و یا تصمیمات مدیریت ش هری باش د؛ اما در بهکارگیری آن باید به این پیش فرضها توجه کرد و نظریات قدرت شهری را در این نوع مدل سازی ها، لحاظ نمود.
واژه های کلیدی
نظریه بازی، دوراهی زندانی، قدرت شهری، ساخت وساز شهری، شهر تهران.

.E-mail: mbasirat@ut.ac.ir،۰۲۱-66۹۵۵6۲8 :نویسنده مسئول: تلفن: 664۱484۱-۰۲۱، نمابر *
۹۲

مقدمه

نظریه بازی۱ یک رویکرد مبتنی بر ریاضیات برای مطالعه تعاملات اجتماعی۲ )Myerson, 1991( و مدلسازی موقعیتهای راهبردی۳ )Samsura et al., 2010( اس ت. ای ن نظری ه ب ر روی موقعیته ای تصمیمگی ری4 ک ه در آن ترجیح ات۵ تصمیمگیران، مورد مناقش ه6 قـرار میگیرنـد، تمرکـز دارد )Samsura & Krabben, 2012(. وج ود موقعیته ای راهب ردی در مدیریت ش هر که با مناقش ه منافع و یا رقابتها همراه است، استفاده از نظریه بازی را برای تشریح مسایل مدیریت ش هری جذاب میکند. درعینحال باید توجه داش ت که نظریه بازی بهمانند هر عمل مدلسـازی، سادهسازی و تجریدی از جهان واقع را دربردارد )قدوسی ،۱۳۹۱، ۱4۹(.
یک ی از ای ن موقعیته ای مه م مناقش هانگیز در مدیری ت ش هر ته ران، ساختوس ازها در بخ ش املا ک و مس تغلات اس ت . ساختوس از در ش هر ته ران، نهتنه ا ی ک فعالیت اقتص ادی مهم ب ه ش مار م یرود، بلک ه کان ون توج ه برنامهه ای ش هری اس ت و بازیگ ران ای ن بخ ش ب ه یک ی از اصلیتری ن و مؤثرتری ن بازیگ ران قدرت ش هری در ش هر ته ران تبدیلش دهاند )کاظمی ان ،۱۳8۳(. در تحلی ل ق درت ای ن بخ ش باید اش اره کرد ک ه اجرای سیاس ت تعدیل اقتصادی و کوچکس ازی دولت در اوایل دهه 7۰ شمسی ،موجب قطع کمکهای دولت به ش هرداری کلانش هرهای کش ور و درنتیجه، رویآوری ش هرداریها به درآم د حاصل از فروش مازاد ترا کم ش د. اس تمرار این الگو در طول زمان، موجب کاهش ش دید قدرت مدیریت شهری در اداره شهر و فقدان قدرت مدیریتشهری در قط ع ف روش مجوز م ازاد ترا کـم در فرایندی طبیعی بوده اس ت )یزدان ی ،۱۳8۲، ۱۲(. چنانچ ه در ط ول س الیان گذش ته و ت ا ب ه ام روز، درآم د حاصل از فروش مازاد ترا کم و یا به عبارت بهتر، درآمد حاصل از اعطای مجوزهای رانتی به زمینهای ش هری، پایه اصلی درآمده ای ش هرداریهای کلانش هرهای کش ور را تش کیل داده اس ت. به عنوانمثال، درآمدهای ش هرداری تهران از محل عوارض ساختمانی و تغییر کاربری در سال ۱۳۹۱، بیش از 7۵ درصد درآمدها و برابر ۲.8 هزار میلیارد تومان بوده اس ت و به نس بت س ال ۱۳8۵، حدود ش ش برابر ش ده اس ت )بصی رت ،۱۳۹۳(. این آم ار میتواند اهمیت چالشهای حا کم بر این حوزه را بهخوبی نشان دهد.
به نظر میرسد س ازوکارهای متفرق و ناهماهنگ، فرایندهای اعمال قدرت کنشگران مختلف را مغشوش ساخته است؛ چنانچه وضعیت ساختوس ازها در شهر تهران، مورد انتقاد صاحب نظران مختل ف مس ایل ش هری قرارگرفت ه اس ت. درعین ح ال ا گرچه در رویکرده ای جدی د برنامهری زی و مدیریت ش هری، دخیل بودن قدرت ه ای ش هری7 م ورد توج ه ق رار می گیرن د، ام ا همچنان در برنامههای توس عه ش هری تهران از پذیرش نفوذ قدرت و سیاسی بودن فرایندهای شهرسازی امتناع ورزیده می شود.
4469991883804

ای ن پژوهش تلاش میکند ت ا از رهیافت نظریه بازی به تحلیل موقعیته ای راهب ردی و مدلس ازی کنش گران ق درت ش هری در فراینده ای ساختوس ازهای ش هری ته ران بپ ردازد. ای ن مدل س ازی ب ر مبن ای یک ی از مش هورترین نمونهه ای کارب ردی نظری ه ب ازی یعنی «معم ای زندان ی» تحلیل میگ ردد. همچنین ب ا تحلی ل نتای ج و ش رایط ب ازی، تلاش میش ود تا س ازوکارهایی در جه ت آشکارس ازی اطلاع ات و فراه م نم ودن ام کان حض ور کنشگران مختلف پیشنهاد شود.
پیشینه پژوهش
پژوهش ه ای مرتب ط ب ا اه داف ای ن پژوه ش را می ت وان ب ه شرحی که در ادامه می آید، در دو بخش مورد بررسی قرارداد:
1.1. پژوهش های مرتبط با قدرت شهری
دیویدف )Davidoff, 1965, 333( را میتوان از نخستین کسانی دانس ت ک ه بحث سیاس ت را به برنامهری زی ش هری وارد نمود و پ س از آن تلاش ه ای جدی ب رای خوانش قدرت در ش هر صورت گرف ت. فارس تر )Forester, 1982, 68-69( از نخس تین کس انی اس ت ک ه نظری ات هابرم اس را وارد نظری ه برنامه ری زی میکن د و ب ا ای ن ن گاه، اطلاع ات را در فراین د برنامهری زی، منب ع ق درت معرف ی میکن د. فلایب رگ )Flyvbjerg, 1998, 319( ت لاش میکند ت ا ب ا بهرهگی ری از نظریات فوک و در زمین ۀ قدرت، از سیاس ت ها و عقلانی ت واقع ی مدیری ت و برنامه ری زی عمومی در ش هر آلبورگ 8 پـرده ب ردارد ک ه می ت وان در عبارت «قـدرت، عقلانی ت۹ را تعریف میکن د»، آن را خلاص ه نم ود. هیلیر) ۱۳88(، قدرت ش هری را با مکمل نمودن نظریات هابرماس و فوکو مورد بررسی قرار می دهد .او بخ ش هنجاری نظریه خود را از فوکو )هیلیر ،۱۳88، 84-6۵( و بخش تجویزی را از هابرماس )همان ،64-۳7( اقتباس کرده است .از دیگ ر پژوهشه ا در ای ن زمین ه، میت وان ب ه اوت ال )O’toole, 2007( اش اره نم ود. وی ک ه تجرب ه خ ود در پورتلن د۱۰ را ب ا تأثی ر از نظ رات فلایب رگ بازنمای ی می کن د، پی ش ب ردن برنامهریزی با عقلانیت و منطق را زیرس وال می برد و معتقد اس ت « برنامهری زی توس ط ق درت سیاس ی پی ش م ی رود؛ ت ا آنج ا ک ه هرگون ه عقلانی ت در برنامهری زی دولت ی با افکار مس موم در مورد مناف ع ش خصی از بی ن رفت ه اس ت». طیب ی )Tayebi, 2013( نی ز تعریف نقش رسمی برای برنامه ریزان را به چالش می کشد و نقشی غیررس می و خارج از س اختار ق درت را برای آنها تعری ف میکند تا بتوانند حق به ش هر ش هروندان به حاش یه راندهش ده را پیگیری کنن د. او معتقد اس ت فعالان برنامه ری زی، همانند فعالان حقوق بش ر، باید صدای این شهروندان را در فرایندهای تصمیم سازی و ساختارهای قدرت، به گوش برسانند.
در بی ن پژوهشهای فارس ی، کاظمی ان) ۱۳8۳(، جامع ترین مطالع ه را در زمین ۀ قدرت ش هری انج ام داده اس ت. وی با ارائه طبقهبندی جدیدی از دیدگاهها و تئوریهای حوزه قدرت شهری )کاظمیان ،۱۳8۳، ۹8-6۲( و با نگاهی سیستمی به پدیده قدرت و تلقی آن به عنوان یک زیرسیستم از نظام اجتماعی کلان، نظام ق درت ش هری را از طریق بررس ی س اختار، س طوح و لایه های آن را تحلیل و مدلس ازی کرده اس ت. در پژوهش ی دیگ ر، کاظمیان و جلیل ی) ۱۳۹۳(، ب ا شناس ایی ذینفع ان کلیدی، مناف ع، منابع ق درت و نح وۀ تعام ل آن ان در فرآیند سیاس ت گذاری طرح جامع ته ران، ب ه ای ن نتیج ه رس یدهاند ک ه انحصارگرایی ه ای نهادی و س اختاری، موج ب برهم خ وردن تعادل قدرت می ان ذینفعان کلی دی در فرآین د تهیه، تصویب و اجرای طرح مذکور ش ده اس ت
)کاظمیان و جلیلی ،۱۳۹۳، ۱۵6(.
2.1. پژوهشهای نظریه بازی در برنامهریزی و مدیریت شهری علیرغ م فرا گیرب ودن کارب رد نظریه ب ازی در زمینههایی چون علوم طبیعی، علوم کامپیوتر، علوم اجتماعی، سیاس ت و فلسفه ،ای ن نظری ه تا کن ون در برنامهری زی و مدیری ت ش هری، کمت ر م ورد توج ه قرارگرفته اس ت. برخ ی از مطالعاتی ک ه در این زمینه انجام شده اند، در این بخش مطرح می گردند:
بت ی )Batty, 1977(، فراینده ای برنامه ری زی ش هری را از طری ق مفاهی م و تکنیکه ای مختلف ی ک ه از نظری ه ب ازی گرفت ه می ش ود، کش ف و تحلی ل می کن د. او، ح ل تع ارض بی ن بازیگ ران مختلف در توس عه اقتصادی و صنعتی ش هر درویتویچ ۱۱ را از طری ق ی ک ب ازی همکاران ه و تکرارش ونده، تحلی ل می کن د .عمدتاً رویکرد او معطوف به تعارض ها و تضادهای اجتماعی است و کاربست نظریه بازی در تحلیل فرایندهای مختلف شهرسازی را مفید ارزیابی میکند.
نـپ و همـکاران )Knaap, et al, 1998(، از رهیاف ت نظریه بازی در تحلی ل نق ش برنامهریزی ش هری بهره میگیرند. ای ن مقاله با بررس ی مدلهای مختلف بازی بین کنشگران، نقش برنامه ریزی شهری را وا کاوی میکند و در پایان نتیجه میگیرد که برنامه ریزی ش هری میتوان د مش ارکت بی ن کنش گران مردم ی و حکومت ی را سبب شود و از این راه، رفاه اجتماعی را افزایش دهد.
سامس ورا و هم کاران )Samsura, et al, 2010(، فراینده ای توس عه زمی ن و مل ک را به عن وان موقعیت ی اجتماعی ک ه در آن ،کنش های افراد یا گروههایی از افراد اساسی است، در نظر می گیرند
۹۳
و ی ک رهیاف ت مدل س ازی نظری ه ب ازی ب رای ای ن تحلی ل ارائ همی دهند. این مطالعه اثبات میکند که نظریه بازی در تش خیصتصمیم ات راهبردی کلیدی این فرایندها، نمایش نتایج مختلف راهبردهای انتخابی عوامل مؤثر و انتخاب موقعیتی که همه عوامل در بهتری ن وضعی ت باش ند، میتوان د مورداس تفاده ق رار گی رد.
حبیب ی و فروغیف ر) ۱۳۹۲(، ت لاش کرده اند تا به مس ئله نحوه جل ب مش ارکت طرحه ای مرمت ش هری با ات کا بر نظری ه بازی و درک رفت ار م ردم بپردازن د. بدین منظور به بررس ی تج ارب نحوه جلب مشارکت در دو نمونه موردی یکی نسبتاً موفق )طرح مرمت بازار عودلاجان( و دیگری نسبتاً ناموفق )طرح بهسازی و نوسازی پیرام ون حرم مطهر امام رضا )ع(( پرداخته اند. البته پژوهش گران در تحلیل هیچ یک از این دو نمونه موردی، از نظریه بازی استفاده نکرده اند؛ بلکه مس ئله مشارکت را بهصورت نظری در قالب نظریه ب ازی تحلیل کردهاند و س پس با نتایج دو نمونه موردی مقایس ه نموده اند و بر این مبنا، راهکارهای موردنظر را ارائه داده اند.
ذوقی و همکاران) ۱۳۹۳( نیز به تحلیل تعاملات ذی نفعانِ تغییر کاربری اراضی دارآباد با استفاده از رویکرد بازی های غیرهمکارانه ۱۲ پرداخته اند. در این بازی، بازیگران تغییر کاربری اراضی و گزینه های موردنظ ر ه ر یک از آنها، موردبررس ی ق رار گرفته و نق اط تعادلی و حدا کثر منفعت برای هر بازیگر مش خص شدهاس ت. نویس ندگان نتیجه میگیرند که عامل اصلی تغییر کاربری اراضی منطقه، عدم وج ود ش فافیتهای قانونی و وجود بنده ا و تبصره های مختلف درب اره تغیی ر کارب ری اراضی، مش خص نبودن مسـئولیت نظارتی و تصمیمگی ری ش ورایی پیرامـون تغیی ر کارب ری اراض ی اس ت.
روش پژوهش
از آنج ا ک ه ای ن مقاله ب ه بررس ی امکان پذیری کارب رد «نظریه ب ازی» در تحلی ل بازیهای «قدرت ش هری» میپ ردازد، از منظر هدف، عمدتاً پژوهش ی بنیادی محسوب می شود. ا گرچه ممکن است برخی راهکارها و تحقیقات بعدی در حوزه کاربرد آن، به حل مس ایل مدیریت ش هری تهران بیانجامد. با توجه به اینکه هدف پژوهش، تنها به بیان نحوه کاربرد نظریه بازی محدود نمی ش ود ،از ش یوه تحلیلی-تطبیق ی استفادهش ده اس ت. بدی ن منظور، از دو حیث نظری و عملی به این موضوع نگریس ته ش ده اس ت. در بخ ش نظ ری، اجزای تحلی ل «قدرت ش هری» و «نظری ه بازی ،»اس تخراج گردی ده و س پس بهص ورت تطبیق ی، تحلی ل ش ده ت ا امکان و ش رایط استفاده از کاربردهای نظریه بازی در تحلیل های

نمودار1- چارچوب کلی روش پژوهش.
ق درت ش هری م ورد بررس ی ق رار گی رد. پـس از آن و در بخ شعملـی، فراینده ای ساخت وس از در ش هر ته ران م ورد توج ه قرارگرفت ه اس ت. بدین منظ ور، بازی )م دل تحلیل( متناس ب با این موضوع، بر مبنای مرور پیش ینه و ادبیات پژوهش، انتخاب ش دهو از طری ق آن، وضعی ت فعلی این فرایند م ورد تحلیل قرار گرفته ،نقاط ضعف و قوت آن مشخص گشته و راهکارهای متناسب برای حل نقاط ضعف آن پیش نهاد می ش ود. در نهایت، انطباق نتایج بخ ش نظ ری و عملـی پژوه ش، ب ه تحلی ل نق اط ضع ف و قوت کارب رد «نظریه ب ازی» در تحلیل بازی های «قدرت ش هری» منجر میگردد. بهمنظور ترس یم دقیقتر روش پژوهش، چارچوب آن در نمودار ۱ آمده است.
قدرت شهری
در ای ن پژوه ش، برمبنای نظری ه دودینگ) ۱۳8۰( به بررس ی مفه وم ق درت شـهری پرداخت ه خواهد ش د. از نظر وی، بررس ی سیاس تهای ش هری، تح ت س یطره دو تح ول نظ ری ق رار دارد ک ه بر مبن ای آنها، مناس بات میان قدرت تحلیل می ش وند: مدل ماش ین رش د۱۳ و نظری ه رژیم ه ای محل ی۱4. اصط لاح نخس ت ،گون های از نظری ه نخب گان، و اصط لاح دوم، م دل پیچیده تری از مناس بات قدرت اس ت )دودینگ ،۱۳8۰، ۱۲۲(. وی معتقد است دومی، زاده اولی و کلی تر از آن است.
درآمده ای حاص ل از ام لا ک خودش ان از طریق تش دید اس تفاده جامع ه بدانی م، می توانی م دریابی م ک ه چگون ه مجموعه ه ای

نمودار 2- چارچوب تحلیل قدرت شهری به مثابه یک بازی.
دی دگاه ماش ین رش د ب ر بازیگ ران ف ردی و گروه ی، ب ه وی ژه کارآفرینان به عنوان نیروی حیاتی در شکلدهی به سیاست توسعه ش هری، تأ کی د دارد کـه آن را از تئ وری نخبهگرا به عاری ت میگیرد .صاحبان مستغلات و ساختوسازگران، بخش اصلی این گروههای کارآفرین را تشکیل میدهند. مدل ماشین رشد بر این فرض استوار اس ت که قدرت محلی حول منافع مبتنی بر زمین سازمان مییابد و رعای ت ملاحظ ات ناشـی از این منافع اس ت که زمینههای رش د ش هری را فراه م میس ازد )کاظمی ان ،۱۳8۳، 7۵-7۳(. در ای ن دی دگاه، صاحب ان مس تغلات و رانتخ واران در پی بیشینهس ازی از زمی ن و تمل ک مابهالتف اوت ارزش مصرف ی و ارزش مبادلات ی)ران ت( هس تند و با دیگ ر صاحبان مناف ع نظیر ساختوس ازگران ،وکلا، مهندس ان، نهادهای تأمین منابع مالی، رسانهها و نهادهای عموم ی و دولتی، ارتباط تنگاتنگی دارن د. مجموعه منافع و روابط مذکور، ماش ین رش د شهری را ش کل میدهند که حرکت و رشد آن در گرو ساختوساز بیشتر است )دودینگ ،۱۳8۰(.
نظریه رژیم در مقابل دیدگاه ماشین رشد، مدل بالقوه کلی تری از سیاس تهای ش هری اس ت. نظریه رژیم در ش کل اصلی خود ،رابط ه تنگاتنگ ی را میان ساخت وس از و سیاس ت ش هری ترس یم میکن د. منظ ور از رژی م ش هری، ترتیباتی غیررس می اس ت که در چارچ وب آن، مناف ع بخش عمومی و خصوص ی بهمنظور اتخاذ و اجرای تصمیمات مربوط به اداره ش هری، تأثیری دو س ویه بر هم دارند. یک رژیم صرفاً یک گروه پایدار سیاسی و یا غیررسمی نیست .رژیم شامل همه گروهها و منابع سازمانی است که آن را برای ایفای نقش در سیاس تگذاری، یاری میکنن د )کاظمیان ،۱۳8۳، 77(.
ب رای مدلس ازی اجزای قدرت ش هری ب ر این مبن ا، می توان ب رای آن س ه قس مت در نظر گرف ت: کنش گران، فرایندهای مورد دخالت کنش گران و س طوح تحت تأثیر ناش ی از فرایندها )برگرفته از کاظمی ان ،۱۳8۳(. کنش گران این بازی در چه ار حوزه دولتی ،عمومی، خصوصی و مردمی قرار دارند. فرایندهایی که کنش گران می توانن د دخال ت کنن د عبارتن د از برنامهری زی، س ازمان دهی ،هدای ت و رهب ری، نظ ارت و کنت رل و تخصیص مناب ع. در نهایت سطوحی که از این فرایندها تحت تأثیر قرار می گیرند را می توان در ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، تکنولوژیکی، محیطی و قانونی قرار داد. این چارچوب در نمودار ۲ به تصویر کش یده ش ده است.
نظریه بازی
اصطلاح «نظریه بازی» از شباهت موقعیت های تصمیمسازی جمع ی ب ا بازیهای ی نظی ر ش طرنج و پوک ر، سرچش مه می گی رد )Aumann, 1989(. ا گ ر ای ن بازی ها را نش اندهنده س اختارهای مختلف ی از اف راد، ب ه دنب ال مجموعهه ای متفاوت ی از مناف عهستند )دودینگ ،۱۳8۰، ۳۱(.
آن چه در نظریه بازی به آن “بازی” اطلاق میشود، عبارت است از تعام لات و روابط ی که در آن بین تصمیم دو طرف، وابس تگی وارتب اط متقابل وجود داش ته باش د. ب ه عبارت دیگر ب ه موقعیتی ک ه در آن بت وان گف ت مطلوبیت س ود، درآمد، رفاه و ی ا هر آن چه ک ه فرد به دنبال آن اس ت، نه تنها متأث ر از تلاش و تصمیم خود او باشد، بلکه تحت تأثیر )مثبت یا منفی( تلاش و تصمیم دیگری نیز باش د، بازی اطلاق می شود. ویژگی عمده تصمیم گیری در شرایط ب ازی این اس ت که هر بازیک ن قبل از تصمیمگی ری انتخاب، باید عم ل و عکس العم ل دیگران را نس بت به انتخ اب و تصمیم خود م ورد تجزی ه و تحلیل ق رار دهد و آنگاه تصمیم ی را اتخاذ کند که برایش بهترین است )عبدلی ،۱۳۹۰(.
4 . 1. شکل گیری یک بازی: دوراهی زندانی
دوراه ی زندانی۱۵، یک مس ئله پایهای در نظریه بازی به ش مار می آی د و نش ان میده د که چط ور دو نف ر در همکاری ب رای این که خود به س ود بیش تری برس ند به خودش ان ض رر وارد میکنند )پاندس تون ،۱۳86(. ی ک مث ال کلاس یک ک ه از دوراه ی زندانی بیان میش ود، بدین ش رح اس ت: دو نفر متهم به ش رکت در یک س رقت مس لحانه، در جریان یک درگیری، دس تگیر ش دهاند و هر ک دام جدا گانه مورد بازجویی ق رار می گیرند. طی این بازجویی، با هر یک از آنها جدا گانه به این صورت پیش نهاد داده میش ود: ا گر دوس تت را ل و بده ی، تو آزاد میش وی ولی او به پنچ س ال حبس محک وم خواهد ش د. ا گر ه ر دو یکدیگر را لو بدهید، هر دو به س ه س ال حب س محک وم خواهید ش د. ا گ ر هیچ ک دام همدیگ ر را لو ندهید، هر دو یک سال در مرکز بازپروری خدمت خواهید کرد. هر زندان ی بای د بین اعتراف و س کوت یکی را انتخاب کن د و هر کدام از آنه ا نمی داند که دیگ ری کدام راه را انتخاب می کند )Morgen-stern & Neumann, 1994(.
ای ن ب ازی، یک نقط ه مه م تعادل ی۱6 دارد: «مس تقل از اینکه ط رف مقاب ل چ ه حرکتی انج ام دهد، ب رای هر ک دام از زندانی ها بهت ر اس ت که اعت راف کند». با این ح ال، ا گر بازیک ن دیگر نیز به همی ن ترتی ب عم ل کن د، هر دو ب ه حالتی بدتر، یعنی س ه س ال حبس، محکوم میشوند. لذا این تصمیم گیری به ظاهر منطقی ،منجر به انتخاب احکام بدتر می شود )Ordeshook, 2003, 206(.
ب ا ش هود بهدس تآمده از ای ن ب ازی، میت وان طی ف وس یعی از نهاده ا و رفتاره ای اجتماع ی )نظی ر مس ابقه تس لیحاتی، ع دم همکاری برای کاهش تبلیغات شرکتها، رقابتهای پرهزینه برای تحقی ق و توس عه، تفاخر و نمایش در س طح اجتم اع( را درک کرد و درعینح ال با شناس ایی قواعد ب ازی، تع ادل را از نقطه نامطلوب قبلی دور نمود تا به منافع اجتماعی بالاتری دست یافت )قدوسی ،۱۳۹۱، ۱4۹(. البت ه مثالهای واقعی این بازی ممکن اس ت مطابق معیارهای رس می کلاس یک نباش د. به عنوان مثال کس انی که در دو نهاد فعالیت میکنند، میتوانند با همکاری در بالابردن قیمت و در نهایت حدا کثرکردن بازده، قصد تشکیل کارتل را داشته باشند؛
۹۵
درعینح ال ای ن موضـوع میتوان د باسیاس تهای محدودکنندهدول ت مواج ه ش ود و یا باخیانت ه ر یک از بازیکن ان منجر به عدمتشکیل کارتل شود )پاندستون ،۱۳86، ۱۵6(.
4.2. بررسی کاربردپذیریهای نظریه بازی
ب رای بررس ی امکانپذی ری اس تفاده از نظری ه ب ازی در کاربردهـای مختل ف، لازم اسـت ابع اد مختلف ی از آن م ورد توجه ق رار گیرد تا بتـوان گفت چه ویژگی های ی دارد و برای چه مواردی قابل اس تفاده است. از این منظر، میتوان مفاهیم مورد استفاده در این نظریه را در س ه دس ته پیش فرض ها، اجزای بازی و زمینه بازی موردبررسی قرار داد )نمودار ۳(.
در « پیش فرضهـا»، ب ه بی ان فرضیهه ای س ازنده ای ن نظری ه پرداخته میشود. عناصر و اجزایی که برای شکلگیری یک بازی مورد نیاز هستند در «اجزای بازی» بررسی شدهاند. شرایط و بسترهایی که بازی میتواند در آنها مدلسازی شود را «زمینه بازی» نامیدهایم .
یک پیش فرض مهم در این نظریه، فرض عقلانیت برای بازیگران اس ت. بدی ن معن ا ک ه تصمیم گیرنـدگان ب ه دنب ال اه داف خوب تعریفش ده ب رونزا ۱7 هس تند و اس تدلالهای راهب ردی را در نظ ر میگیرن د )Osborne & Rubinstein, 2006(. همچنی ن آنه ا به دنبال کسب بیشترین منفعت از یک موقعیت راهبردی برای خود هستند .
هر بازی از س ه عنصر اساس ی تشکیل شـده است: بازیکن ها۱8، اعمال۱۹ و پیامدها۲۰. در یک بازی، به هر تصمیم گیرندهای بازیکن میگوین د. بنابرای ن بازیک ن فردی اس ت ک ه در فض ای راهبردی ب ازی اق دام ب ه تصمیمگی ری میکند و ای ن تصمیم ات مبتنی بر رفت ار عقلای ی اوس ت؛ به گون های ک ه بتواند ب ا درنظرگرفت ن رفتار رقبای خود، به بهترین نتیجه ممکن برس د. عمل عبارت اس ت از مجموعه ای از تصمیمات و اقداماتی که هر بازیکن میتواند انجام ده د. به ط ور کل ی آن چه را در یک ب ازی عاید بازیکنان می ش ود ،پیامد میگوییم. پیامد میتواند بیانگر سود، مطلوبیت و … باشد )سوری ،۱۳۹۱؛ عبدلی ،۱۳۹۰(.
طبق تعاریف پایهای از نظریه بازی، این نظریه برای مدلسازی موقعیت ه ای راهب ردی ب ه کار م یرود. بـه عب ارت دیگ ر، ای ن موقعیتها اساساً با تقابل و تعارض و منافع متضاد همراه هستند که گاهی لازم اسـت بازیگران به همکاری و تعامل نیز روی بیاورند
نمودار3- چارچوب ویژ گی های نظریه بازی .
و چه بس ا منافع مکملی داش ته باشند. همچنین این نظریه، یکمحی ط هم راه عدم اطمینان را برای هر بازیگر متصور میش ود کهرفتار هر بازیگر روی دیگری تأثیر دارد.
بنابرای ن با مراجعه به منابع مختلف و مطالعه انواع بازی های
؛;Rapoport, 1962 Morgenstern, Neumann, 1994( پیشـ نهادی میتوان چارچوبی را برای استخراج ویژگیهای )Ordeshook, 2003 Rapoport,( آن ، مطابق آنچه در جدول ۱ آمده است، پیشنهاد داد.)Ordeshook, 2003 ؛;1962 Morgenstern, Neumann, 1994
4 .3. بررسی امکانپذیری تحلیل قدرت شهری بهمثابه یک بازیبرای بررسی قرابت مفهومی و امکان کاربردپذیری نظریه بازی در تحلی ل نظریهه ای ق درت ش هری، دو چارچ وب مطرحش ده ب رای ه ر ی ک، ب ا یکدیگـر مقایس ه می ش وند. مطاب ق ج دول ۲، می ت وان ادع ا نمـود اج زای یک ب ازی با اجـزای چارچ وب نظریه قدرت ش هری، مع ادل هس تند. در واقع بازیگ ران در نظریه بازی مع ادل کنش گران، عمـل راهب ردی بازیگ ران مع ادل فراینده ا ،و برآمده ای ب ازی مع ادل س طوح تأثیرگ ذاری کنش گران اس ت .همچنین بستر نظریه قدرت شهری، با عدم اطمینان همراه است که موقعیت های راهبردی شامل تضاد منافع و یا همکاری هاست .همچنی ن مدیریت ش هری، به ره وران و یا بازیگران ی را تحت تأثیر قرار می دهند که هر یک راهبردها و ترجیحاتی دارند.
مؤلفه ها مفاهیم
بازیگران / عمل راهبردی بازیگران / برآمد و نتیجه عمل اجزای تشکیل دهنده بازی
تقابل، تعارض، همکاری، تعامل / منافع متضاد یا مکمل / موقعیت راهبردی / شرایط عدم اطمینان / تأثیر رفتار بازیگران روی همدیگر زمینههای محتمل در بازی
عقلانیت بازیگران / کسب بیشینه منافع پیش فرض ها
4410801906780ب ا ای ن ح ال، در زمین ۀ پیش فرضه ای نظری ه ب ازی، بی ن نظری ات ق درت ش هری تع ارض وج ود دارد. ب ه عن وان مث ال ،مدل ماش ین رش د ب ا فرض کس ب بیش ینه منافع ب رای بازیگران جدول 1- چارچوب ویژ گی های نظریه بازی.
موافق اس ت، ام ا تئوری رژیم منتقد این دیدگاه اس ت. همچنیننظریات معاصر برنامهریزی و مدیریت ش هری نیز عقلانیت کس ببیش ینه مناف ع بازیگ ران در فراینده ای خ ود را م ورد نق د ق رار دادهان د. از ط رف دیگ ر، نظریه ب ازی در دهه گذش ته، مدل های تصمیم سازی واقع گرا چون مدل های عقلانی کران دار، مدل هایی ک ه به تصمیم س ازی ش هودی می پردازند، مدل های ب ا اطلاعات نا کام ل و مدلهای با موقعیت های اطلاعاتی نامتقارن را توس عه بخش یده اس ت. از ای ن جنبه، نظریه ب ازی میراث ریاض ی خود را ره ا و بیش تر تبدیل به ی ک نظریه رفتاری تصمیم س ازی و پررنگ شـدن آزمایش و تجربه شده اسـت )Samsura et al., 2010, 566(. بنابرای ن، ا گ ر چ ه از ای ن چارچ وب میتوان ب رای بررس ی قدرت ش هری در نمونه مورد مطالعه استفاده نمود، اما لازم است نتایج آن با نظریات مختلف قدرت ش هری تطابق داده ش ود. همچنین پیش فرضه ای مه م نظری ه ب ازی در براب ر نظری ه قدرت ش هری ک ه محل اخت لاف دیدگاه هاس ت، در پایان پژوهش م ورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.
تحلیل بازی ساخت وساز در شهر تهران
در ای ن ب ازی، دو بازیگر عمده حضور دارند: یکی نهاد مدیریت ش هری )ش هرداری( و دیگ ری فع الان بخ ش ساخت و س از. برای ش هرداری، دو راهب رد کل ی میت وان متص ور ش د: یک ی اعط ای مجوزه ای بیش تر ب ه بخ ش ساخت وس از )اع م از تغیی ر کاربری ،ترا ک م، ح ذف پارکین گ و …( و دیگ ری برخ ورد قانون ی و ندادن مجوزهـای بیش تر. در مقاب ل، راهبرده ای قاب ل بررس ی بخ ش ساختوس از نی ز ب ه دو حال ت تقسـیم میش وند: یک ی پذی رشساخت با مجوز فعلی و دیگری ساخت با مجوزهای بیشتر. بر این مبنا، متغیرهای مورد اس تفاده در راهبردهای مختلف این بازی ،به شرح جدول ۳ معرفی میگردند. همچنین شکل کلی این بازی را می توان به صورت تصویر۱ ترسیم نمود.
ا گر بخش ساخت وس از با مجوز فعلی اقدام به س اخت نماید ،س ودی براب ر N خواه د داش ت و ش هرداری نی ز در ه ر ص ورت ،عوارض ی به اندازه R را دریافـت مینماید. اما ا گر بخش خصوصی ،خواه ان س اخت ب ا مجوزه ای بیش تر باش د، دو حال ت قاب ل بررس ی است. در حالت اول که ش هرداری، در یک بازی همکارانه مجوزهای بیش تری اعطا کند، خود به س ود بیش تری به اندازه S یعنی R+S دست خواهد یافت. در مقابل، بخش خصوصی نیز به ان دازه C مازاد سـود خواهد داش ت که در نهایت س ود N+C-S را خواه د برد. در حالت دوم، ا گر ش هرداری اقدام به برخورد قانونی نمای د و هزینـه ای مع ادل P را به بخ ش ساختوس از وارد نماید ،سود نهایی آن بخش برابر N+C-P خواهد شد.
بخ ش ساختوسـاز برای دریافت س ود بیش تر، بای د مقداری بیش تر از N را دریاف ت نمایـد. بنابرای ن صرفنظ ر از اینک ه پی ش از اج را، هزین ه مج وز را بپردازد و ی ا پس از اجرا، هزین ه ای را تحت عن وان جریم ه بپردازد، ا گر S یا P هر کدام از C کمتر باش ند، گزینه بهینه خواهند بود. به زبان ساده تر، زمانی که هزینه ناشی از مجوز اضافه یا پرداخت تخلف در مقابل مابه التفاوت سود فروش، کمتر باشد، بخش ساخت وساز اقدام به اضافه ساخت مینماید.
ا گر شهرداری نیز در شرایطی که مستقل از درآمدهای دولتی عمل میکند، به دنبال کسب درآمدهای بیشتر باشد، یا از طریق اعطای
تعریف علامت
سود در حالت ساخت با ترا کم قانونی )با لحاظ کردن عواید شهرداری( N
مابهالتفاوت سود ترا کم اضافه نسبت به ترا کم قانونی )با لحاظ کردن عواید شهرداری( C
عواید ناشی از ساخت وساز برای شهرداری در حالت ترا کم قانونی R
ما به التفاوت عواید ناشی از ساخت وساز برای شهرداری در حالت ترا کم غیرقانونی نسبت به حالت قانونی S
جریمه ناشی از ساخت وساز غیرقانونی P

تصویر1- تحلیل بازی ساخت وساز در شهر تهران.
جدول 3- متغیرهای تحلیل بازی ساخت وساز در شهر تهران.
۹7
مجوز به میزان S درآمد بیشتر کسبمی کند و یا با تعیین جریمه ایمع ادل P درآم د کس ب میکنـد. منظ ور از جریم ه، جریمه های یاس ت ک ه از طریق کمیس یونهای مـاده ۱۰۰ و ۵ تعیین میش ود.
اما از آنجایی که ش هرداری به درآمدهای ناشی از ساخت وساز وابس ته اس ت، نیازمن د اس ت که این بازی تکرار ش ود. ب ه عنوان مث ال ش هرداری می توان د ب ا تعیی ن جریم ه P ک ه از C نیز بیش تر باش د، درآمد بیشتری کس ب کند؛ اما این امر موجب می شود که ساختوساز، بازدهی اقتصادی کمتری داشته باشد و خالیشدن س رمایهها در این بخش، به ضرر ش هرداری است. در نتیجه برای ادام ه یافت ن ب ازی، هزین ه S را ک ه کمتـر از C نی ز باش د را تعیی ن میکند. بنابراین، هم ش هرداری به درآمد بیش تری رس یده است و هم برای بخش ساختوس از، سود بیشتری حاصل شده است .همچنی ن ب ه دلی ل س ودآور بـودن ای ن بخ ش، ای ن ب ازی ادامه خواهد یافت و شهرداری درآمدی همیشگی خواهد داشت.
5.1. معایب بازی در حالت فعلی
م دل ارائ ه ش ده در تصوی ر۱، رواب ط و نتای ج ب ازی فراین د ساخت وس از در ش هر تهران را به شـکلی س اده به تصویر می کشد .درعین ح ال، ایـن ب ازی بهمثاب ه ی ک چرخ ه معی وب، مدیری ت ش هری تهران را به خود اس یر ک رده و باعث ناپای داری درآمدهای شهرداری شده است. چنانچه وابستگی درآمدهای شهرداری ها ب ه ای ن مناب ع ناپای دار در زمان ه ای رک ود بخ ش ساختوس از مش هود اس ت. ا کن ون میت وان ای ن پرس ش را مط رح نم ود ک ه معایب ذکر شده، ناشی از چه ایراداتی در بازی فعلی است.
ای راد نخس ت، لح اظ نکردن هزینههای وارد به ش هر ناش ی از ساخت وس ازهای مازاد است. در سادهترین حالت، این هزینه ها ،شامل حمل و نقل و خدمات و تأسیسات و … است که شهرداریمتعه د ب ه ارائه آنه ا خواهد بود. ای ن هزینه ها در دیدی وس یع ترش امل کاه ش ق درت ش هرداری، ناپای داری درآم د ش هرداری ،مس ایل و مش کلات اجتماع ی و انحراف ات س اختاری در اقتص اد ش هر، هس ت. ا گ ر این هزینه ه ا را X ف رض نماییم، ب ازی مطابق آن چه در تصویر۲ آمده است، تصحیح میگردد. مطابق این بازی ،ا گر X یا هزینههای تحمیلی از S یا P کمتر باشند، تغییری در روند بازی قبلی ایجاد نخواهد ش د. در صورتی که این هزینه ها بیش از S ی ا P باش د، ش هرداری به هیچ عن وان نباید اجازه ده د بازی به سمت ساخت با مجوزهای بیشتر پیش برود.
نکت ه اساس ی ای ن اس ت ک ه بهراحت ی نمیت وان هزینه ه ای ذکر شـده را محاس به نم ود. از س ویی مقایس ه درآمدهای کس ب ش ده در ط ی س الیان متم ادی ب ا خس ارات ناش ی از ناپای داری درآمدی و کاهش قدرت مدیریت شهری و از سوی دیگر، هزینه ها و نحوه جبران این خسارتها، به سادگی قابل محاسبه نیست.
ای راد دوم نی ز در واق ع ی ک ای راد س اختاری از ط رز تلق ی این بازی اس ت. در نظر نگرفتن کنشگران مختلف )از جمله کنشگران مردمی و س ـازمانهای مردمی( باعث شده است که منافع آنها در این بازی نادیده گرفته ش ود و ش هرداریها و بخش ساخت و س از به صورت یک جانبه، در این بازی شرکت کنند.
تحلیل پیش فرضهای تصمیمگیری مبتنی بر نظریه بازی
در بررسـی پیش فرضهای مورد اس تفاده در نظریه بازی، اشاره گردی د ک ه از منظ ر نظریات قـدرت ش هری، دیدگاهه ای مختلف و گاه متعارضی وجود دارد؛ چنانچه مدل ماش ین رش د با پیشفرض کس ب بیش ینه منافع ب رای بازیگران موافق اس ت، اما تئ وری رژیم چنین نظری را تأیید نمیکند. بررسی نمونه مطالعاتی این پژوهش نیز نشان داد که این پیش فرضها در جهتدهی تصمیم گیریهای مبتن ی بـر نظری ه ب ازی در مدیری ت ش هری بس یار مؤث ر هس تند .
بنابراین لازم است به بررسی آنها و انتقادات مطرح شده، پرداخت.

تصویر2- تحلیل بازی ساخت وساز در شهر تهران.
همچنی ن ی ادآوری میگردد که مدل های بازی، همانند س ایر مدله ا، ش کل ساده ش ده ای دارن د ک ه جزئی ات زی ادی از آنه ا ح ذف می ش ود و گاهی ای ن جزئیات ب رای درک موقعیت ها مهمهس تند. بنابراین ت لاش این پژوهش در بهرهگی ری از نظریه بازیبرای ترسیم و حفظ شمای کلی فرایندهای مورد نظر بوده است و نه مدل سازی همه شرایط و جزئیات.
6 .1. انتخاب عقلانی در برابر عقلانیت ارتباطیاولی ن پیش ف رض نظری ه ب ازی، عقلانی ت بازیگ ران اس ت. بر اس اس نظریه انتخاب عقلانی۲۱، افراد )در محدوده شناخت خود ،و با جهت گیری های هنجاری و ارزشی، و در چارچوب ساختارهای اجتماع ی(، هنگام مواجهه با موقعیت ی متعارض )به عنوان مثال تع ارض می ان نف ع ف ردی و نف ع جمع ی(، گزین های را انتخ اب میکنن د که برایش ان بیش ترین نفع را داش ته باش د؛ حت ی ا گر به زی ان همگان )از جمله خودش ان( منجر ش ود )بر اس اس جوادی یگانه و هاشمی ،۱۳84 و جوادی یگانه ،۱۳8۳(. عقلانیت ابزاری۲۲ تش ریح کننده مفهومی اس ت که در آن، ما مجبور نیستیم در مورد ه دف و ارزش کار بح ث و گفتگ وی اخلاقی کنی م و این عقلانیتی اس ت ک ه س اده ترین و ارزانتری ن راه را ب رای رس یدن ب ه ه دف انتخاب میکند )عضدانل و ،۱۳86، 4۲6-4۲4(. بنابراین انتخاب عقلان ی را می ت وان انتخ اب ناش ی از عقلانی ت اب زاری دانس ت .هابرماس، در مقابل عقلانیت ابزاری، از عقلانیت ارتباطی۲۳ سخن میگوید و آن، نظامی ارتباطی اس ت که افکار آزادانه ارائه ش وند و در برابر انتقاد، حق دفاع داشته باشند )بشیریه ،۱۳76(.
ای ن موض وع در مدل س ازی ص ورت گرفت ه از ب ازی فراین د ساخت وس از در ش هر ته ران نی ز دی ده میش ود. در حال ت اولی ه )تصویر۱(، نهاد مدیریت ش هری )ش هرداری( به عنوان نهادی که بر اساس انتخاب عقلانی عمل میکند فرض شدهاست. در حالت دوم )تصوی ر۲(، ا گر چ ه همچنان این پیش فرض دیده می ش ود ،اما تلاش ش ده است تا س ایر عوامل مؤثر، نظیر ارزشها و اهداف ،نی ز در مدلس ازی ق رار بگیرن د. همانطور ک ه اش اره گردید، این موارد به سادگی قابل محاسبه و مدل سازی نیستند.
در حال ت کلیت ر، نظریهه ای معاص ر برنامهری زی و مدیری ت ش هری، تصمیمس ازی و تصمیمگیری با رویکرد عقلانیت ابزاری را مورد انتقاد جدی قرار داده اند. این انتقاد تنها به دلیل مش کلات در بخ ش عمل ی و اجرای ی نبودهاس ت؛ بلک ه تبدی ل ماهی ت نهادهای برنامه ریزی و مدیریت شهری به نهادهای مردمی موردتوجه قرار گرفته اس ت. حرکت به س مت تصمیمگیری مش ارکتی ،ب از توزی ع ق درت ش هری، ش فافیت و پاس خگویی نهاده ا و ،… نیازمند از میان برداشتن موانع منحرفکننده ارتباطات و یا همان عقلانیت ارتباطی است. در این نوع عقلانیت است که به اهداف ، ارزشه ا و اخلاق بای د توجه نمود و با رویک رد بین الاذهانی، همه کنشگران را در فرایندها دخیل نمود.
6 .2. منفعت و سودمندی

نتیجه

پیشف رض دوم نظری ه ب ازی اش اره می کن د ک ه ه ر ک دام از بازیگران به دنبال کس ب بیشترین منفعت و سودمندی هستند .یکی از هوشمندانه ترین انتقادات وارد شده در این زمینه، توسط راپاپورت) ۱۹6۲( مطرح ش ده اس ت. وی مینویسد: «نظریه بازی در جاهای ی مورد اس تقبال ق رار گرفت که ش عار «دانای ی توانایی اس ت» فرانس یس بیک ن۲4 را به ش کلی بدوی و وحش یانه تفس یر میکردند. ذهن تصمیمگیرندگان در جامعه ما شدیداً درگیر مبارزه قدرت، چه در کس ب و کار یا سیاس ت و امور نظامی اس ت. نظریه بازی، «علم مبارزه» اس ت. این علم جدید چه می تواند باش د جز مخزن ی از ق درت برای آنانی که با س ریع ترین و ب ا حدا کثر توان به
۹۹
آن می رسـند؟ »)Rapoport, 1962(. پاندستون نیز بازیگران نظریهبازی را «خودخواهانی در خدمت خویش» دانس ته اس ت؛ چرا کهب رای یک خودخ واه بیاعتنا ب ه اصول اخلاقی، پول خوب اس ت و هر چه بیشتر باشد بهتر است )پاندستون ،۱۳86، ۲۱۹-۲۱8(.
البت ه برخ ی از محققی ن معتقدن د نظری ه ب ازی، ش هر فرنگ ی اس ت ک ه تنه ا میتوان د نظام ه ای ارزش ی اس تفادهکنندگانش را نشان دهد. ا گر رهنمودهای مبتنی بر نظریه بازی گاهی ما کیاولی به نظر میرس ند، دلیل آن عموماً این اس ت که نظامهای ارزش ی استفاده کنندگان از آن، ما کیاولی اند.
همانطور که در توضیحات عقلانیت ارتباطی نیز اشاره گردید ،نهادهای برنامهریزی و مدیریت شهری نه تنها لازم است بر مبنای مش ارکت و منفع ت عموم ش هروندان عم ل نمایند، بلک ه رعایت اصول اخلاقی به عنوان زیربنای پایداری آنها خواهد بود. بنابراین منفعت و س ودمندی که برای نهاد مدیریت شـهری )ش هرداری( مدل س ازی میگ ردد، نباید تنها به خود نهاد مح دود گردد؛ بلکه منفع ت عمومی بای د مدنظر قرار گیرد. در ای ن زمینه، نظریه های برنامه ریزی ارتباطی و حکمروایی شهری۲۵، اشاره دارند که تحقق منفعت عمومی با بسترس ازی امکان حضور کنش گران مختلف در فرایندهای تصمیم گیری، شکل خواهد گرفت.
نتای ج ای ن پژوهش نش ان میده د که نظری ه ب ازی می تواند دریچ ه جدی دی ب رای تحلی ل مس ایل ش هری و ی ا تصمیم ات مدیریت شهری باشد. در یک جمعبندی کلی، کاربردهای نظریه بازی، به طور عام و بهطور خاص برای مدیریت ش هری را می توان در تحلیل پدیده ها، طراحی س ازوکارهای س ازمانی و تغییر بازی و قوانین آن خلاصه کرد. در عمل، نظریه بازی بیش از این که بگوید چه باید کرد، س عی میکند توصیفی ارائه بدهد که چرا نظام های اجتماع ی و اقتص ادی در تعادل ه ای خاص ی باق ی می مانن د .بنابرای ن بهط ور کل ی، نظری ه ب ازی بهمنظ ور تحلی ل پدیده ه ا و ی ا رفتاره ا ب ه کار م یرود. ام ا نظریه ب ازی صرف اً به مطالع ه رفتار بازیگران نمی پردازد. مطالعه بازی هایی که رخ می دهد، می تواند در جهت طراحی س از و کارها برای رسیدن به اهداف مورد نظر به کار گرفته شود.
همچنین مدل سازی بازی ساخت وساز شهری در تهران نشان داد که این بازی در حالت فعلی و در مقایس ه با نظریههای قدرت ش هری، دو ای راد عم ده دارد. نخس ت آن ک ه هزینهه ای وارد ب ه ش هر ناشی از ساختوس ازهای مازاد، بهدرستی لحاظ نمی گردد .دوم آنک ه در نظ ر نگرفتن کنش گران مختلف )از جمله کنش گران مردمی و س ازمانهای مردمی( باعث شده است که منافع آنها در این بازی نادیده گرفته ش ود و ش هرداریها و بخش ساخت وس از به ص ورت یکجانب ه، در این بازی ش رکت کنن د. بنابراین قوانین ای ن ب ازی چنی ن چی ده ش ده اس ت ک ه نقط ه پای دار ب ازی، ب ه ناپایداری درآمد شهرداری و در نتیجه ناپایداری شهر میانجامد.ب ا توج ه ب ه تحلیله ای ص ورت گرفته و مس ایل و مش کلات یادش ده، میت وان راهکارهـای زی ر را به منظور تغییر س ازوکارهای فعلی و بهبود آنها در جهت منافع عمومی شهروندان، پیشنهاد داد:
امکان حضور همه کنشگران، میتواند نقطه تعادل این بازی را جابجا کند. زمانی که س ایر کنشگران حضور ندارند و منافع آنها در نظ ر گرفت ه نمی ش ود، نمی توان انتظار داش ت که ب ازی بتواند در نقطهای دیگر تعادل بگیرد. این همان نکته اساس ی اس ت که حکمروای ی خ وب ش هری۱4 نیز ب دان اش اره می کند و ای ن حضور همگان ی، در کن ار ش فافیت و پاس خگویی نهاد مدیریت ش هری ،می توان د ضمن آشکارس ازی اطلاعات، مناف ع همگانی را بهجای منافع گروهی خاص جایگزین نماید.
کاه ش وابس تگی ش هرداری ها بـه بخ ش ساختوس از و پایدارس ازی درآم د آنه ا، راه کار اساس ی دیگر اس ت ک ه در جای خود، لازم اس ت مورد بحث و بررسـی قرار گیرد. اما کوچکس ازی و چابک س ازی ش هرداری تهران و اس تقرار نظـام مدیریت هزینه ،می تواند نقطه شروع این حرکت باشد.
در وضعی ت کنون ی، اغل ب ارزیابیهـای ش هرداری ها و ی ا ش خص ش هردار در ایران برمبنای کل درآمد کس ب ش ده )اعم از پای دار و ناپایدار( وابس ته اس ت. بنابراین، این س ازمان به س مت کس ب درآمد بیش تر حرک ت خواهد کرد و ب ه پای داری و ناپایداری آن توج ه نخواه د ک رد. ب ا تغیی ر قانـون ای ن ب ازی، مث ل ارزیابی ش هرداران ب ر مبنای درآمد پایدار کس ب ش ده، می ت وان آنها را به سمت درآمدهای پایدار تشویق نمود.
30764713497

۱۰۰
پی نوشت ها
Game Thoery.
Social Interactions.
Strategic Situation.
Decision-Making.
Preferences.
Conflict.
Urban Powers.
Aalborg در دانمارک.
.Rationality ۹
۱۰ Portland در ایالت اورگن) Oregon( امریکا.
۱۱ Droitwich در یورکشایر انگلستان.
Non-Cooperative.
Growth Machine.
Local Regime.
Prisoner Dilemma.
۱6 تع ادل ن ش) Nash equilibrium( در نظری ه ب ازی نقط های اس ت ک ه در آن هی چ بازیگ ری )با ف رض ثابت بودن ب ازی بقیه( در صورت تغیی ر بازی خود ،سودش بیشتر نشود.
Exogenous.
Player.
Action.
Payoff.
Rational Choice.
Instrumental Rationality.
Communicative Rationality.
۲4 Francis Bacon نویسنده انگلیسی) ۱6۲6-۱۵6۱ م.(.
25 Urban Governance.
فهرست منابع
بش یریه، حس ین) ۱۳76(، تاریخ اندیش ههای سیاسی در قرن بیستم:
اندیشه های مارکسیستی، چاپ اول، نشر نی، تهران.
بصی رت، میث م) ۱۳۹۳(، پنج اش کال مالیه پایتخت ،دنیای اقتصاد، ش ماره ۳۲۳4، 8 تیر ۱۳۹۳.
پاندس تون، ویلی ام) ۱۳86(، معمای زندانی، ترجمه عباس عل ی کتیرایی ،انتشارات مازیار، تهران.
ج وادی یگان ه، محمدرض ا) ۱۳8۳(، کارب رد نظری ه ب ازی در تحلی ل رفت ار
روزمره؛ با تحلیل جامعه ش ناختی اتلاف بنزین ،فصلنامه علمی و پژوهشی رفاه اجتماعی، 4 )۱۵(: ۹7-۵7.
جوادی یگانه، محمدرضا و هاشمی، سید ضیاء) ۱۳84(، تعارض نفع فردی و نف ع جمع ی )دوراه ی اجتماع ی( و عوام ل مؤث ر ب ر آن، نامه علوم اجتماعی، )۲6(: ۱7۳-۱4۱.
حبیب ی، سیدمحس ن و فروغیف ر، مه ران) ۱۳۹۲(، یافت ن راهکارهایی برای
جلب مش ارکت مردم در طرح های مرمت ش هری بر پایهی نظریه بازی، نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی، ۱8 )4(: ۱4-۵.
دودینگ، کیت) ۱۳8۰(، قدرت، ترجمه عباس مخبر، انتشارات آشیان، تهران.
ذوقی، محمود و صفایی، امیر و ملکمحمدی، بهرام) ۱۳۹۳(، رهنمودهای تئوری بازی در تحلیل مناقشه تغییر کاربری اراضی )مطالعه موردی: اراضی محله دارآباد تهران( ،فصلنامه پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری، ۲ )۳(: 4۰7-۳۹۱.
س وری، عل ی) ۱۳۹۱(، نظریه بازی ها و کاربردهای اقتصادی، ویرایش اول ،
چاپ دوم، انتشارات دانشگاه علم و اقتصادی و نور علم، تهران.
عبدل ی، قهرم ان) ۱۳۹۰(، نظریه بازی ها و کاربردهای آن، جهاد دانش گاهی واحد تهران، تهران.
عضدانلو، حمید ) ۱۳86(، آشنایی با مفاهیم اساسی جامعه شناسی، چاپ دوم، نشر نی، تهران.
قدوسی، حامد) ۱۳۹۱(، چرخ بازی و عرض شعبده ،ماه نامه مهرنامه، شماره
۲7، صص ۱4۹- ۱48.
کاظمیان، غلامرضا) ۱۳8۳(، تبیین رابطه ساختار حاکمیت و قدرت شهری با س ازمانیابی فضا، تلاش برای طراحی مدل )نمونه منطقه کلانشهری تهران(،
رساله دوره دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس.
هیلی ر، جی ن) ۱۳88(، سایه های قدرت )حکایت دوراندیشی برنامه ریزی کاربری اراضی(، ترجم ه کم ال پ ولادی، انتش ارات جامع ه مهندس ان مش اور ایران، تهران.یزدان ی، فردی ن) ۱۳8۲(، تولید ران ت؛ گرانیگاه نظام درآمدی ش هرداریها ،فصلنامه مدیریت شهری، )۱۳(: ۱7-۱۲.
Aumann, R. J )1989(, Lectures on Game Theory, Underground Clas-
sics in Economics, Westview Press, Boulder.
Batty, S. E )1977(, Game-theoretic approaches to urban planning and
design, Journal of Environment and Planning B, )4(: 211-239.
Davidoff, P )1965(, Advocacy and Pluralism in Planning, Journal of
the American Institute of Planners, 31 )4(: 331-338.
Flyvbjerg, B )1998(, Rationality and Power: Democracy in Practice, University of Chicago Press, Chicago.
Forester, J )1982(, Planning in the Face of Power, Journal of the American Planning Association, 48 )1(: 67-80.
Knaap, G. J & Hopkins, L. D & Donaghy, K. P )1998(, Do Plans Mat-
ter? A Game-Theoretic Model for Examining the Logic and Effects of Land Use Planning, Journal of Planning Education and Research, )18(: 25-34. Myerson, R. B )1991(, Game Theory: Analysis of Conflict, Harvard University Press, Cambridge, MA.
Morgenstern, O & Neumann, J. V )1994(, Theory of Games and Eco-
nomic Behavior, Princeton University Press, Princeton.
Ordeshook, P. C )2003(, Game Theory and Political Theory: An In-
troduction, Cambridge University Press, Cambridge.
Osborne, M. J & Rubinstein, A )2006(, A course in game theory, University of Toronto, available at https://www. economics. Utoronto .ca/ osborne/cgt/
O’toole, R )2007(, The Best-Laid Plans )How Government Planning
Harms Your Quality of Life, Your Pocketbook, and Your Future, CATO Instutue(, Washingtoc, D.C..
Rapoport, A )1962(, the Use and Misuse of Game Theory, Journal of Scientific American, )207(: 108-114.
Samsura, D. A. A. & Krabben, E. & Deemen, A. )2010(, A Game Theory Approach to the Analysis of Land and Property Development Processes, Journal of Land Use Policy, )27(: 564-578.
Samsura, D. A. A & Krabben, E )2012(, Negotiating land and property
development: a game theoretical approach to value capturing, Journal of European Real Estate Research, 5)1(: 48-65.
Tayebi, A )2013(, Planning activism: Using Social Media to claim
marginalized citizens’ right to the city, Cities, )32(: 88-93.



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید