صفحات ۳۹ – ۵۲۳۹نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره ۲۱ شماره ۳ پاییز ۱۳۹۵

ارزیابی الگوی تعاملات شهروندان با پروژههای اراضی
1011276444528

عباسآباد تهران با تا کید بر رویکرد شهروندی فضایی*
غزاله سادات قریشی**1، مجتبی رفیعیان۲، منوچهر فرجزاده3
۱ کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
۲ دانشیارگروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
۳ استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: ۲/۵/۹۵، تاریخ پذیرش نهایی: ۳/۹/۹۵(
چکیده
در دو دهه اخیر بخش عظیمی از ارتباطات انسانی از فضاهای حضوری به مجازی منتقل شده است .رویک رد ش هروندی فضای ی با هدف س نجش ای ن موضوع در زمینه برنامه ریزی شـهری ای ران در این پژوه ش ب کار گرفته ش ده اس ت. به همیـن منظور پروژهه ای بزرگ مقیاس ش هری به عنـوان یکی از عرصه های سیاس ت گذاری انتخاب ش ده اسـت. از آنجایی که احداث پروژه های بزرگ مقیاس اراضی عباسآباد در تهران بدون مشارکت شهروندان صورت گرفته، این سوال مطرح است که آیا توسعه این اراضی با مطالبات شهروندان هم خوانی دارد؟ به منظور پاسخگویی به این سوال، ژئومدیا “عباس آباد ما” به عنوان ابزار این رویکرد طراحی و بکار گرفته شد. ژئومدیا شامل دو بخش است: پیمایش آنلاین ک ه نظـر ۵۱۰ کارب ر ژئومدی ا در خص وص پروژهها را مورد س نجش قرار داد کـه با اسـتفاده از تحلیل آمار تک نمون ـهای، می زان رضای ت ش هروندان از پروژههای عباس آب اد مثبت ارزیابی ش د. در بخش دوم ،۱۳6 کاربر به صورت مش ارکت فعال میزان اس تقبال خود را از هر پروژه نشـان دادهاند. نهایتاً این روش اب زاری اسـت کـه منجر ب ه افزایش مش ارکت و کمک به شفاف س ازی اطلاع ات، تس هیل در بهرهوری اطلاعات در حل مسائل شهری شده است.
واژههای کلیدی
پروژهه ای بزرگمقی اس ش هری، شـهروندی فضایی، ژئومدیـا، اراضی عباسآباد – تهران، مش ارکت شهروندی، پیمایش آنلاین.

* این مقاله برگرفته از پایاننامه کارشناس ی ارش د نگارنده اول با عنوان “ارزیابی الگوی تعاملات ش هروندان با پروژههای بزرگ مقیاس ش هری با تا کید بر رویکرد شهروندی فضایی، مورد پژوهشی: اراضی عباسآباد – تهران” است که با راهنمایی نگارنده دوم و مشاوره نگارنده سوم در تاریخ ۲۹ شهریور ماه ۱۳۹۵ در دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس مورد داوری قرار گرفته و به تصویب رسیده است.
.E-mail: gh.ghorashi@gmail.com ،۰۲۱-44۲۰6۱۹8 :نویسنده مسئول: تلفن: 88۲77۳8۱-۰۲۱، نمابر**

مقدمه

4530004324305

در عص ر ارتباط ات، ش کل رواب ط انس انی تغیی ر ک رده اس ت و ارتباط ات از فضاه ای جمع ی و حض وری ب ه فضاه ای مج ازی انتق ال پیدا کردهاند. این امر پتانس یلهای جدیدی از کارکردهای مختل ف را ایج اد ک رده اسـت. در عرص ه شهرس ازی، ای ن ظرفیت میتوان د فرص ت مش ارکت را ب رای گروهه ای مختلـف ش هروندان فراهم نماید، گروههایی که گرچه پیش از این در فضاهای حقیقی در ام ر برنامهری زی مداخل ه نمیکردن د، ام ا در فضاه ای مج ازی اتفاق ات متفاوت ی را رق م میزنن د و ای ن اتفاقی اس ت که به س بب ویژگیهای خاص فضای مجازی رخ میدهد. از جمله آن که افراد را از ارتباط رو در رو خلاص میکند و در همین راس تا عرصه خوبی را ب رای اظهار نظر آنان فراهم میکند. ل ذا رویکردهای جدیدی حول این موضوع ش کل گرفتهاند که از این ویژگیها بهره جس ته است .ش هروندی فضای ی۱، از جملـه ای ن رویکردهاس ت. برای س نجش ای ن رویک رد ک ه پیش از این در زمینه مس ائل ش هری ای ران به کار گرفته نش ده اس ت، ارزیابی پروژههای بزرگ مقیاس به عنوان یکی از عرصهه ای سیاس ـتگذاری ش هری انتخ اب گردی د. ب ه عن وان نمون ه نی ز پروژههای ب زرگ مقی اس منطق ه عباسآباد ه دف قرار گرفـت. از آنج ا که بنا بر مصوبه ش ورای عالی معماری و شهرس ازی ای ران در تاری خ ۲/۵/84، اراض ی عباسآب اد به عنوان یک مس اله مه م برنامهری زی و مدیری ت ش هری مط رح گردی د و مصوب ش د ک ه ای ن اراضی در مقی اس فراملی، ملی، کلانش هری، منطقهای و محلی عملکرد داش ته باش ند. از این رو ش هرداری ته ران با تعریف پروژههای بزرگمقیاس، این اراضی را مورد استفاده قرار داد. مصلی تهران، پارک آب و آتش ، بوس تان نوروز ، فرهنگس تانها ، کتابخانه مل ی و نظای ر آن، تنه ا گوش های از پروژهه ای متع ددی اس ت که در ای ن اراض ی به اتمام رس یده ی ا در حال اجرا هس تند. با توجه به ای ن ک ه ای ن پروژهها با نظارت مدیریت ش هری و تولیگری ش رکت نوسازی عباسآباد انجام گرفته است، این نکته جای تامل دارد که ت ا چه حد ش هروندان تهرانی از اج رای این پروژهه ا رضایت دارند ،آی ا ا گ ر برنامهری زی این اراض ی با همراه ی و همفکری ش هروندان نی ز ص ورت میگرفت، ای ن پروژهه ا در اولویت انتخاب ش هروندان قرار داش تند؟ برای پاس خگویی به این سوال مش ارکت شهروندان ضروری مینماید. در این پژوهش با استفاده از این رویکرد، فضایی فراهم ش ده اس ت تا ش هروندان تهرانی در آن نقطه نظ رات خود را پیرام ون پروژههای بزرگمقیاس عباسآباد مط رح نمایند و بدین طری ق یک بازخورد نس بت ب ه کارآمدی ای ن پروژهها بدس ت آید .بنابرای ن ه دف اصلی این پژوه ش از دیدگاه پژوهش گران در وهله اول، س نجش می زان موفقی ت تحق ق موضوع ش هروندی فضایی در بس تر ایران اس ت، که بدین منظور ارزیابی پروژههای عباسآباد ب ه عنوان یک ی از عرصههای تصمیمس ازی در برنامهریزی ش هری م ورد اس تفاده ق رار گرفته اس ت. مفاهی م مرتبط با ای ن موضوع و رویک رد و مبان ی نظ ری آن در گام بع دی توضی ح داده میش ود.
1- مبانی نظری و مفاهیم پژوهش
مبان ی نظ ری ای ن پژوه ش از دو رک ن تش کیل ش ده اس ت: نخست، پروژههای بزرگ مقیاس که ماهیت پروژههای عباسآباد را ش کل میدهند و رکن دوم، شهروندی فضایی به عنوان رویکرد مـورد اس تفاده. ذیل ای ن پژوهش، کارک رد پروژه ه ای عباسآباد ب ا اس تفاده از روش ش هروندی فضای ی م ورد ارزیاب ی مش ارکتی ش هروندان قرار میگیرد. در این بخش مبانی نظری پژوهش مورد بررسی قرار می گیرد.
1-1- پروژه های بزرگ مقیاس شهری
پروژههای بزرگمقیاس۲ یا اب رپروژه ها۳ در اقتصاد، پروژه هایی ب ا ارزش ی ک میلیون دلار )پون د، یورو و غیره( هس تند که در طی صد س ال گذش ته مهم ترین پروژههای جهان را تش کیل داده اند )Flyvbjerg, 2016(. “ی ک پ روژه بزرگ مقی اس، ریس کی عظی م و پیچیده اس ت ک ه معمولاً معادل یک بیلیون دلار یا بیش تر ارزش دارد و ب رای اح داث و توس عه آن زم ان زی ادی لازم اس ت. ی ک پ روژه بزرگ مقی اس، ذینفعان دولتی و خصوصی دارد و ب ر زندگی میلیون هـا نفـر تاثیـر می گـذارد “)Flyvbjerg, 2014, 8(. پروژههای بزرگمقیاس را با پنج ویژگی توصیف شده اند: هزینه سرمایه گذاری زیاد ، مدت زمان بالای س اخت و برنامه ضرب العجلی، نیازمندی آن ب ه پش تیبانی و تکنول وژی ق وی و نیازمن دی ب ه ورودی ه ای چندضابط های از ارگان ه ای مختل ف؛ ای ن چه ار ویژگ ی منج ر ب ه ش کل گیری ی ک “ش رکت مج ازی” ب رای اجرای ی ک ردن پروژه می ش ود )Brockman and Girmscheid, 2007, 223(. در پ اره ای از پژوهشه ا نی ز جنبهه ای مختل ف پروژه ه ای بزرگ مقیاس در منحصربه ف ردی، پیچیدگ ی، هدف گرای ی )فنی، مال ی و زمانی( و ماهیت و تعداد مالکان پروژه دانسـته شـده است )Grün, 2004(. یک ی از ویژگی ه ای جدایی ناپذیر پروژه ه ای بزرگ مقیاس، تجاوز هزینـه و زمـان آن از مقـدار پیش بینـی شـده اسـت )Flyvbjerg, 54 ,2005( کـه گـرون نیز )Grün, 2004, 230( ای ن موضوع را تایید میکن د. در واق ع ای ن پروژه ه ا همان چیزی هس تند ک ه “فجایع محش ر برنامه ری زی “4 نامی ده ش دهاند )Hall, 1980, 47( ی ا ب ه تعبی ر دیگ ر ی ک” تخری ب خلاقان ه”۵ اسـت )Schumpeter, 2013, 45(. بررس ی پروژهه ای بزرگمقیاس در ش هرهای اروپایی نش ان میده د ک ه ” اندازهه ای اس تثنایی”6 در م ورد آنها معمول اس ت )Swyngedouw et al., 2002, 550(. پروژهه ای بزرگ مقی اس عموم اً در چارچ وب برنامه ریزیه ای قانون ی موج ود ق رار دارن د ام ا مفاهی م، طراح ی و اج رای آن در حاش یه برنامه ریزی رس می ق رار گرفته اس ت. آن چ ه بیش از هر چی ز این پروژهه ا را پیچیده می کند، اندازه و نیاز آن به پهنه های وسیعی از زمین است )Foll-mann, 2015, 220(. ا گرچ ه تع دد پروژه ه ای بزرگ مقی اس در جه ان بس یار زیاد اس ت، ام ا میتوان در چهار دس ته زیرس اخت )نظیر راهآهن و سیس تم آب و فاضلاب(، اس تخراج )نظیر معادن و گاز و نفت(، تولید )نظیر پارک های تولیدی( و مصرف )نظیر توسعه امـلا ک و مسـتغلات ( آنها را دسـته بندی کـرد )Gellert & Lynch, 20 ,2003(. ه ر چن د که یک پروژه بزرگمقیاس می تواند در یک یا ترکیبی از این دسته ها نیز قرار بگیرد.
سیاس تهای مختل ف در اقتصاد و توس عه جهان ی به صورت س نتی منج ر به س اخت ابرپروژه ه ا ش دهاند. تفکر غال ب در پس این پروژه ها، توس عه ش هری و نیاز به بازس ازی های گسترده پس از جنگ جهانی دوم بوده است. هرچند که سیاست های ساخت ای ن پروژه ه ا را نمیش ود از تاثی رات آن تفکی ک ک رد ام ا دلای ل متع ددی وجود دارد که ای ن پروژهها را محبوب سیاس تمداران ک رده اس ت. چه ار دلی ل ب رای محبوبی ت ای ن پروژهه ا ن زد سیاست مداران وجود دارد:
۱( “برتری فنی”7: این اصطلاح به معنای فرصت هایی است که در نتیج ه س اخت این پروژهها در اختیار مهندس ان ق رار می گیرد ت ا مرزهای فن ی و تکنیکی را جابجا کنند، به عنوان مثال س اخت بلندتری ن ب رج ی ا بزرگ تری ن توربین و مانن د آن که ه ر کدام یک چالش مهندسی محسوب می شوند.
۲( “برت ری سیاس ی”8: به معنای جذبه ای اس ت ک ه ابعاد این گونه پروژه ها برای سیاستمداران دارد و آن را ناشی از قدرت خود میدانن د. ای ن پروژهه ا بص ورت معم ول یک دس تاورد نمایش ی برای سیاست مداران قلمداد می شوند.
۳( “برت ری اقتص ادی”۹: منظ ور از آن جاذب ه ای اس ت ک ه این پروژهها برای ش هروندان عادی و بخش تجاری در خصوص ایجاد فرصت های شغلی و سرمایه گذاری دارد.
4( “برت ری زیبایی شناس انه”۱۰: ای ن پروژهه ا به ط ور معمول از طراحی های منحصربهفردی برخوردارند که حس زیبایی شناسانه بینندگان را برمیانگیزند )Flyvbjerg, 2014, 10(.
در حقیق ت س رمایهگذاری صحی ح در ابرپروژهه ا، مناف ع متع ددی نظی ر افزای ش فرصته ای ش غلی، افزای ش تولی د و رقابت پذیری به هم راه کاهش هزینههای تولیدکنندگان، افزایش س ود مش تریان به واس طه خدمات با کیفیت بهتر و بهبود محیط زیس ت را در پ ی دارد )Helm, 2008, 47(. لیک ن فلایوبیرگ پس از بررس ی۳۰۰ پ روژه بزرگمقیاس در ۲۰ کش ور جهان عن وان می کند ک ه غال ب این پروژهها ب ا فریب افکار عمومی طراحی و اجرا ش دند )Flyvbjerg, 2005, 2014(. وی بیان می کند که اغلب این پروژه ها ن ه ب ه دلی ل برتری بلک ه بر اث ر می زان موفقیت ی که طراح ان این پروژهها و مقامات دولتی در جوس ازی و فریب شهروندان در مورد ناچی ز انگاش تن هزینههای ای ن پروژهها، می زان درآمد بالای آن ،تاثی ر ک م آن بر تخریب محیطزیس ت و اثرات بالای توس عه ناش ی از آن داش تهاند، اجرا ش دهاند )همان(. از نظر سیاسی، ابرپروژهها

نقشی اساسی را در رسیدن به وفاق در پست دموکراسی داشته اند ،چ را ک ه ن گاه جامعه را از آرمان گرایی به س مت فنس الاری س وق دادند و مرکز مباحث پوپولیستی قرار گرفتند. وفاقی که بر اثر ایجاد این پروژهها به وجود میآید، بر مبنای قدرت فریبندگی و نمادین ب ودن ی ک پروژه معم اری اس ت. ابرپروژهها به نماد ح س غرور و هویت محلی تبدیل می شوند، خصومت اجتماعی را دور میکنند و اذه ان عموم ی را از جایگزینهـای احتمال ی ب رای کارآفرین ی منح رف میکنن د )Vento, 2016, 18(. پروژه ه ای بزرگ مقی اس ،تاثیر ش گرفی بر تقویت غ رور اجتماعی بین س ا کنان دارند )Loft-man & Nevin, 1996, 1001(. ای ن موض وع را دوک ه و همکاران ش در نوس ازی منطق ه کپ فن زوی د۱۱ اثبات کردهان د، پژوهش های آن ان نش ان می ده د ه ر چق در ک ه ش هروندان ب ه ای ن منطق ه نزدیک ت ر بودهان د و تجرب ه اس تفاده بیش تری از آن را داش ته اند ،ح س مثبت ت ری در خص وص پروژه هـای ای ن منطقه داش ته اند )Doucet, 2009, 105(. ام ا از آنجای ی ک ه اغل ب س رمایه گذاری ها در چنی ن پروژههای ی در دس ت بخ ش دولتی اس ت، توج ه ویژه ب ه مناطق ی خاص را در پی دارد که باع ث القای حس بی توجهی مس ئولان نس بت ب ه سـایر مناط ق زندگی ش هروندان میش ود و ش هروندان را نس بت ب ه ص رف مناب ع دولت ی بی اعتم اد می کن د )Loftman & Nevin, 1996, 998(. بیش ترین تاثی ر ی ک پ روژه بزرگمقی اس در فض ا، ایج اد گسس ت های فضای ی بی ن مناطق مختل ف ش هر اس ت، ب ه ط وری ک ه ای ن پروژهه ا جزیرههای ی را در ش هر خل ق میکنند ک ه منجر ب ه تفاوت های فضای ی بین این پروژههـا و مناطـق پیرامون شـان میشـود )Loftman & Nevin, 1996, 1001; Doucket, 2009, 106(. بیانچینی نشان میدهد که یک نابرابری و محرومیت فضایی نس بت به س ا کنین این مناطق درمناط ق همجـوار آن وج ود دارد ک ه بـه تف رق اجتماعـی دام ن می زن د )Bianchini, 1990, 153(. وی همچنی ن معتقد اس ت که ا گر چه ظاهر پروژه های بزرگ مقیاس مطابق با سلیقه قشر خاصی از جامع ه اس ت، ام ا به دلی ل هم خوان نب ودن آن با بس تر، مورد اس تقبال هم ه شـهروندان و س ا کنین منطق ه نیس ت )هم ان.(
1-۲- شهروندی فضایی
ش هروندی فضایـی، عبارتس ت از توانای ی ه ر ف رد ب ه منظ ور تعام ل و مش ارکت در تصمیمس ازیهای اجتماع ی – فضای ی به واسطه استفاده تعاملی از ژئومدیا۱۲ )برای مثال نقشه ها، کرههای مجازی وGIS(. در این فرآیند، استفاده و تولید اطلاعات همزمان ب ا برق راری ارتب اط ص ورت میگی رد )SPACIT, 2014(. گی رل و همکارانش عنوان میکنند که «شهروند فضایی هر فردی است که انگیزه، دانش، مهارت و صلاحیت دسترسی و استدلال با استفاده از اطلاع ات جغرافیای ی)GI( را ب رای مش ارکت در فرآینده ای دموکراتیک داشـته باشـد »)Gryl et al., 2010, 8(. بدین معنا که ش هروندان قادر هستند با اس تفاده از ژئومدیا، چشمانداز موجود ب رای ی ک فعالی ت را در ی ک فضای معین زیر س وال ببرن د، برای مث ال آنچ ه ک ه در قوانی ن اجتماع ی ی ا برنامه ریزیه ای فضایی مورد نظر آنها نیست را به چالش بکشند و به جای آن در خصوص

تولی د چش م انداز فضایـی جایگزین، بحث کنند. ب ه عبارت بهتر ،یک شـهروند فضایی قادر اس ت میان سه فضایی که در آن زندگی میکنـد، فضاهـای بازنمای ی ش ده در قالب عکس، فیل م و غیره و بازنماییهای فضایی که به شکل نقطه، خط و پلیگون در محیط GIS تعریف می شود، ارتباط برقرار کند و بر این اساس تصمیم گیری نماید )SPACIT, 2014(. در واقع شهروندی فضایی از دو سرمنشا نظری ش امل آموزش ش هروندی و جغرافی ای اجتماعی )مباحث مرتبط با تخصیص فضا( نشـات میگیرد. مباحث هم پوش ان این دو حوزه منجر به ش کل گیری ژئومدیا ش دند که ابزار اصلی در این رویکرد است)تصویر ۱(.
در ایـن بح ث، ژئومدی ا ی ک عنص ر اصلی محس وب می ش ود .منظور از “ژئومدیا، رسانه هایی هستند که از بومیسازی اطلاعات اس تفاده میکنند. بنابرای ن ژئومدیا می تواند ان واع بازنمایی های فضای ی ب ا طی ف گس تردهای از خروجیه ا اع م از توصیف ه ای شـفاهی تـا دادههـای بصری سـازی شـده باشـد”)Gryl & Jekel, 22 ,2012(. ب ه دلی ل ای ن ک ه ه دف اصل ی ژئومدیا، کار ک ردن با دادهه ای فضای ی اس ت، در نتیجه نقش اساس ی در برنامه ریزی فضایـی ایفـا می کنـد )Hennig & Vogler, 2013, 150(. بنابرای ن در پیادهس ازی ای ن موض وع دو مبح ث ارتب اط جغرافیای ی۱۳ و تجس م جغرافیای ی۱4 در خص وص ی ک ژئومدی ا اهمیت بس یاری دارد. منظور از ارتباط جغرافیایی، استفاده و ترکیب انواع مختلف مولت ی مدی ا اع م از مت ن، عک س، تصوی ر، انیمیش ن، فایلهای صوت ی و تصوی ری و غی ره اس ت. بنابرای ن ی ک ژئومدی ا هم راه با توضیح ات و تع داد زی ادی مولت ی مدیا اس ت ک ه محت وای آن را تش ریح میکن د )هم ان ،۱۵۲(. منظ ور از تجس م جغرافیای ی نی ز مجموع های از تکنیک ه ا و ابزارهاس ت که از طریق بصری س ازی به ش یوه ای تعاملی به تحلیل دادههای فضایی کمک می کند و از این طریق با کمک درک بش ری، به ا کتشاف دادهها و فرآیندهای تصمیمس ازی میپردازد. برای مثال میتوان نقشه های رقومی را در مقایس ه با نقش ههای آنالوگ قرار داد که در نقش ههای رقومی این امکان وجود دارد که کاربر با محتوای نقشه ارتباط برقرار کند ،ظاه ر آن را تغیی ر ده د، اطلاعاتی ب ه آن کم یا اضافه کند و نقشـه

تصویر 1- دانش های مرتبط با شهروندی فضایی.
ماخذ: ) Gryl et al., 2013, 285(جدول 1- ویژ گی های یک ژئومدیا.
ماخذ ویژ گی های ژئومدیا Gryl & Jekel, 2013 رسانه ای که از بومی سازی اطلاعات استفاده می کند 1
Von Haaren, 2004 Hennig & Vogler, 2013 هدف اصلی: کارکردن با دادههای فضایی ۲
Elwood & Leszczynski, 2013 میانجی اطلاعاتی – تکنولوژیکی در ژئو وب که فرصت مشارکت فراهم می کند 3
Gryl & Jekel, 2012 ابزار مدرن برای مذا کره بر سر منافع 4
Felgenhauer & Quade, 2012 Hennig & Vogler, 2012 مرجع جغرافیایی )فضایی( 5
Felgenhauer & Quade, 2012 ترکیب دیتابیس های خارجی برای تولید نقشه 6

Felgenhauer & Quade, 2012 بازآرایی اجتماعی – تکنولوژیکی فضا و مکان ۷
Felgenhauer & Quade, 2012 دارای دو بخش سخت افزار )GPS و WLAN( و نرم افزارهای کارتوگرافیکی 8
Elwood & Leszczynski, 2013 توانایی گسترش تعاملات 9
Elwood & Leszczynski, 2013 ایجاد اطلاعات جغرافیایی آنلاین 10
Hennig & Vogler, 2012 خدمات و ارتباطات مکان مبنا از طریق پلت فرم رسانه های اجتماعی 11

تصویر ۲- صلاحیت های مربوط به کار با داده های فضایی.
)Gryl & Jekel, 2012( :ماخذ
را آن طور که مایل اس ت هدایت کند )Hennig & Vogler, 2013, 155; Jiang & Li, 2005, 3 ; Jiang et al., 2003, 180(. ان واع ژئومدی ا طی ف گس تردهای از ابزارها را ش امل می ش ود: ابزاره ای س اده تح ت وب که ام کان تهیه نقش ه های مش ارکتی را فراه م می آورن د نظی ر Google map،Open Street map و Online ArcGIS، ابزارهای سیس تم اطلاعات مکانی مش ارکتی۱۵، پلتفرمهای رس انههای اجتماع ی۱6و پرتاله ای جغرافیایی۱7 که ب ا زیرس اخت های دادهه ای فضای ی کار میکنن د. در ای ن میان سیس تم اطلاعات مکانی مش ارکتی که از GIS به صورت مشارکتی در تصمیم سازی استفاده میکند، با اصل مفهوم شهروند فضایی قراب ت بس یاری دارد و از ای ن جهت پیش ینه فکری آن محسـوب می ش ود )Tulloch, 2007, 352(. بنابرایـن ب ه بی ان دقیقت ر “یک ژئومدی ا ب ه صورت گس ترده، دلالت بر ه ر نوع اطلاعات یا رس انه دیجیت ال دارد ک ه مرج ع فضای ی دارد و طی ف وس یعی از ان واع بازنمایی از توصیف شفاهی تا نقشههای پیچیده رقومی را شامل می شود. مضافاً بر این که خدمات و ارتباطات مکانمبنا از طریق پلتفرمهـای رسـانه های اجتماعـی را نیز شـامل می شـود “)Hen-nig & Vogler, 2013, 160(. در ج دول۱، ویژگیه ای اصل ی ی ک ژئومدیا توصیف شده است.
به طور کلی برای یک شهروند فضایی، چهار دسته صلاحیت وجود دارد: ۱( صلاحیت ارزیابی موقعیتی به منظور اظهار نظر درخصوص زمینه مورد نظر ،۲( صلاحیت روششناس انه ب رای کار با دادههای فضای ی ،۳( صلاحی ت فن ی در ارتباط ب ا ابزارهای مورد اس تفاده و 4( صلاحی ت برق راری ارتب اط ک ه مربوط ب ه تواناییهای ش هروند فضایی در خصوص استفاده از شبکههای اجتماعی است )مطابق تصوی ر ۲( )Gryl & Jekel, 2012, 26(. جزئی ات ای ن صلاحیته ا در قالب ویژگیهای یک ش هروند فضایی در جدول ۲ آمده اس ت .در بح ث ش هروندی فضایی آن طور که ظهـور ابزارهای جدید تح ت وب موج ب ش ده اس ت ک ه ش هروندان از وظیفه گرای ی به س مت تحقق گرایی حرکت کنند و تبدیل به ش هروندانی شوند که ن ه تنه ا رس انه اختصاصی خ ود را در اختیار دارن د، بلکه همزمان همین رسـانه ابزار اعمال قدرت آنان نیز محسوب می شود )Ben-nett, 2008, 15; Bennett et al., 2009, 110(. بنابرای ن ب ا توجه به نرخ روزافزون اس تفاده از ش بکههای اجتماعی توسط شهروندان در ص ورت توانمندس ازی ش هروندان در خص وص ی ک ش هروند فضایی، این ابزارها بدون هیچ محدودیتی عامل اصلی در افزایش دموکراسی و مدنیت جامعه هستند.
۲- روش و شناخت محدوده
از آنج ا ک ه بح ث ش هروندی فضای ی در ایران پی ش از این م ورد اس تفاده ق رار نگرفت ه اس ت، صلاحیته ای ی ک ش هروند ایرانی در خصوص شهروندی فضایی پیش از این مورد ارزیابی قرار نگرفته اس ت. از میان چهار دس ته کلی صلاحیتهای موقعیتی ،فنی، روششناس انه و برقراری ارتباط، شهروندان تهرانی به دلیل ع دم دریاف ت آموزش در مباحث ش هروندی فضایی، به طور کلی فاق د صلاحی ت روششناس انه میباش ند. صلاحی ت موقعیت ی ش هروندان ب ه دلیل ارتب اط و تاثیری ک ه پروژه ه ای عباس آباد بر زندگ ی آن ان دارد، مورد تایید قرار گرفته اس ت. ن رخ ۵۵ درصدی اس تفاده از ش بکه های اجتماعی در ایران )خدای اری و همکاران ،۱۳۹۳، ۱8۱( ظرفیت برقراری ارتباط از طریق شبکههای اجتماعی را نش ان میدهـد. در ای ن پژوه ش ب ه منظ ور ساده س ازی و
جدول ۲- ویژ گی های شهروند فضایی.
ماخذ: ویژ گی های شهروند فضایی SPACIT, 2014 تعامل و مشارکت در تصمیم سازیهای اجتماعی– فضایی 1
SPACIT, 2014 استفاده تعاملی از ژئومدیا ۲
SPACIT, 2014 استفاده و تولید اطلاعات همزمان با برقراری ارتباط 3
SPACIT, 2014 تحلیل و انتقاد چشم انداز موجود برای فضا و ارائه سناریو جایگزین 4
SPACIT, 2014 برق راری ارتب اط می ان س ه فض ای زندگ ی، بازنمایی ش ده توس ط عکس و فیل م و غی ره و بازنمای ی فضای ی در محیط های GIS 5
Mitchel, 2004 Elwood, 2008 آشنایی با حقوق بشر و دموکراسی آموزش شهروندی با سرمنشا نظری: 6
Gryl et. Al, 2013 آشنایی با مفاهیم مرتبط با فضا SPACIT, 2014 مقایسه منابع مختلف اطلاعاتی SPACIT, 2014 برقراری ارتباط با دیگر شهروندان به منظور مطرح کردن ایده های جدید در خصوص
شهر SPACIT, 2014 قضاوت در مورد قوانین اجتماعی SPACIT, 2014 آشنایی با آموزشهای تخصصی در حوزه
GIS به منظور پیشنهاد راهحل برای مسائل شهری Gryl et. Al, 2010 رد یا پذیرش معنای ساخته شده توسط جامعه برای یک فضای فیزیکی جغرافیای اجتماعی Gryl et. Al, 2010 طبقه بندی فضا در یکی از سه دستهبندی:
۱( تولیدکننده یا مصرفکننده
۲( آ گاهی دهنده یا معنا گرا
۳( هنجاری – سیاسی Hennig & Vogler, 2012 ICT و web 2,0 آشنایی با اساسی)فردی و ابزاری( صلاحیت های مورد نیاز ۷
Hennig & Vogler, 2012 توانایی های مرتبط با حوزه نگاشت نقشه
GIS و Gryl et. Al, 2010 توانایی برقراری ارتباط با استفاده از ژئومدیا Gryl et. Al, 2010 توانایی بازخورد با استفاده از ژئومدیا Gryl et. Al, 2010 آشنایی با روش استفاده از تکنولوژی ژئومدیا Gryl et. Al, 2010 در حوزه دانش فضایی مرتبط با موضوع در حوزه آموزش شهروندی Gryl et. Al, 2010 استراتژیهای پیاده سازی مورد نیاز برای پیادهسازی امکان سنجی تحقق رویکرد در زمینه ایران، پیشفرض بر آن است که توانمندی های شـهروند در خصوص استفاده از فضای مجازی )صلاحی ت فن ی( ب رای مش ارکت در ای ن بح ث کفای ت می کن د ،بنابراین ژئومدیای مورد استفاده نیز تا حد امکان به منظور تحقق این موضوع سـاده طراحی ش ده است. بررس ی های بعدی نشان داد که این پیشفرض خالی از حقیقت نیست و شهروندان به حد کافی بر دانش فناوری اطلاعات و ارتباطات تسلط دارند )نمودار ۱(.
در خصـوص نمونهگیری و اندازه نمونه، ویرس ما اثبات می کند ک ه ب ه دلی ل ویژگیه ای خ اص ی ک فض ای مج ازی و پیمایش آنلای ن، ه ر چند ک ه می توان بـا روش ه ای مختلف ی نمونه گیری انج ام داد، اما بهترین حالت برای دورش دن از خطا، همان روش نمونه گی ری تصادفی اس ت که اتفاق می افت د )Wiersma, 2012(. ان دروز و هم کاران نش ان دادهان د ک ه مهمتری ن عام ل متضمن اعتب ار پیمایش آنلاین، کیفیت پیادهس ازی آن اس ت )Andrews et al., 2003, 200(. از ای ن رو در ای ن پژوه ش س عی ش ده اس ت ک ه س ه حلقه پیرامـون پروژهه ای عباسآباد به ص ورت فرضی در نظر گرفته ش ود، در کمترین فاصله منطقه 6 و 7 شهرداری تهران ک ه در بیش ترین ارتب اط با ای ن پروژه هاس ت مطرح می ش ود و در س طح دوم مناط ق پیرامونی ش امل مناط ق ۲،۳،4، 8، ۱۲ و ۱۳و در نهای ت ام ر نیز س ایر مناطق تهران مد نظر هس تند. پخش ایش مت وازن نمون ه در ای ن سـه حلق ه، ب ه نوع ی س لامت پیمایش را نش ان میده د. در ضم ن ب رای تعیین حج م نمونه نی ز به دلیل عدم دسترسی به جامعه، ویرسما فرمول کوکران جامعه نامحدود را مناسب میداند که در سطح اطمینان ۹۵ درصد حداقل حجم نمونه ۳84 را بدست می دهد )Wiersma, 2012(.
ژئومدیا ” عباسآباد ما” به عنوان یک ابزار مشارکتی در جمعآوری دادهه ا طراح ی ش د. ای ن ژئومدیا، یک س ایت تعاملی و پاس خگو اس ت ک ه نام ” عباسآباد م ا” بر آن، تا کی د ویژهای بر ی ک رابطه دو سویه میان شهروندان و محدوده عباسآباد دارد. آدرس دسترسی به آن نیز) http://ourabasabad.webflow.io ( اس ت. ارکان اصلی آن کـه پش تیبان مبانی نظری اس ت، ش امل: تجس م جغرافیایی ،ارتباط جغرافیایی و بحث تعامل و مشارکت است )تصویر ۳(.
35086892742050

تصوی ر4، بخشه ای مختل ف ژئومدی ا را نش ان می ده د. در بخ ش اول تحت عن وان “از عباس آباد چ ه میدانید؟”، اطلاعاتی بصورت عکس، متن، نقش ه و فیلم پیرامون پروژههای عباسآباد ق رار گرفته اس ت. در گ ردآوری این اطلاع ات که برگرفته از اس ناد پروژههاس ت، س عی ش ده اس ت ک ه تحلی ل مثب ت و منف ی آث ار پروژهه ا ص ورت نگی رد، چـرا ک ه ای ن ام ر در بح ث ا کتش اف داده ها وظیفه شـهروندان اس ت. همچنین لینکه ای مرتبط با س ایت های رس می پروژهها نیز در ذیل هر پروژه آمده اس ت. این بخ ش تحق ق ارتب اط جغرافیای ی اس ت ک ه در مبان ی نظری یک ژئومدیا به آن اشـاره شده اسـت. در بخش دوم پلت فرم) /map-me )http://map-me.org، که یکی از ابزارهای سیستم اطلاعات مکانی مشارکتی است، به کار گرفته شده است. شهروندان در این پل ت ف رم، موقعیت آن دس ته از پروژه های عباس آب اد را که مورد

اس تفاده قرار داده اند، روی نقش ه رنگ کرده و مشـخص می کنند که از نظر آنها، کدام پروژه ها کارکرد مناسبی دارند و کدام پروژهها از نظر آنان میتوانستند با پروژههای بهتری جایگزین شوند. تعامل ش هروندان ب ر روی نقش ه و مش ارکت آن ان، تجس م جغرافیایی را محقق میس ازد. مقایس ه آمار مش ارکت در این بخش با آمار کلی س ایت، نش ان از می زان رغب ت کارب ران در فرآین د جدیدی اس ت ک ه ذی ل ژئومدی ا رخ میده د. بخش س وم ی ک پیمای ش آنلاین است که به منظور استفاده حدا کثری از ظرفیت مشارکت کاربران س ایت از آن اس تفاده ش ده اس ت چ را ک ه پیمای ش، آش ناترین ش یوه مش ارکت در ایران محسوب میش ود. این پیمایش، میزان رضای ت ش هروندان از پروژه ه ای عب اس آب اد را نش ان میده د .ش اخص های پیمای ش در دو دس ته کل ی تدوی ن ش ده اند، ی ک دس ته مرب وط به اص ل ماهیت بزرگ مقیاس ی پروژه هاس ت، این ک ه اساس اً آی ا ش هروندان ب ا ای ن میـزان هزین ه و زمانی ک ه صرف ساخت و ساز این پروژهها شده است، موافق هستند یا خیر. برای تدوی ن ای ن ش اخصها از مبانی نظ ری پروژه های ب زرگ مقیاس
بهره گرفته ش ده اس ت. در دسته دوم هم تاثیر مس تقیم پروژه ها ب ر زندگ ی ش هروندان )اقتص ادی، اجتماع ی- فرهنگ ی، زیس ت محیطی- س کونتی و حمل و نقل( مورد پرس ش قرار گرفته است .ب رای تدوین این ش اخص ها نی ز از پژوهش هایی ک ه در خصوص تاثیرگ ذاری پروژه های ب زرگ مقیاس انجام ش ده اند کمک گرفته ش ده اس ت )جـدول ۳(. بخش چهارم ک ه نمایش نتای ج را وعده میده د، ب ه عن وان مش وق مش ارکت در نظر گرفته ش ده اس ت .در بخ ش پنج م، ام کان ارتب اط بی ن متخصص ان شهرس ازی و ش هروندان و ارتباط شهروندان با ش بکههای اجتماعی به منظور توسعه ژئومدیا فراهم شده است .
447000375171

نمودار 1- میزان دانش فاوا کاربران ژئومدیا .به منظور شناخت محدوده مطالعاتی، جدول 4 تهیه شده است
تصویر3 – چارچوب کلی ژئومدیا “عباس آباد ما.”

تصویر 4 – اجزا اصلی ژئومدیا “عباس آباد ما .”جدول 3 – شاخص ها و متغیرهای مورد استفاده در پیمایش.
ماخذ متغیر شاخص
Gómez-Ibáñez, 2003 Brockmann & Girmscheid, 2007 زمان ساخت مربوط به ویژگیهای
بزرگ مقیاسی پروژهها
Flyvbjerg, 2016 هزینه ساخت و اجرا Flyvbjerg, 2016 بزرگی به لحاظ فیزیکی: مساحت، ارتفاع، حجم و غیره)خارق العادگی( Weinstock & Goodenough, 2006 کارکرد پروژه ها در برآوردن مطالبات شهروندان Grün, 2004 منحصر بفردی )نوری ،۱۳۹۳( اشتغال اقتصادی
)نوری ،۱۳۹۳( فعالیت های اقتصادی )پهلوان ،۱۳۹۲( مشارکت و تعامل اجتماعی اجتماعی – فرهنگی
)پهلوان ،۱۳۹۲( حس تعلق )نوری ،۱۳۹۳( امنیت اجتماعی )پهلوان ،۱۳۹۲( وجود فضاهای گذران اوقات فراغت )پهلوان ،۱۳۹۲( وجود فضاهای فرهنگی )پهلوان ،۱۳۹۲( رویدادهای فرهنگی در منطقه زیست محیطی و سکونتی
)پهلوان ،۱۳۹۲( وجود فضاهای عمومی سبز و باز )پهلوان ،۱۳۹۲( وجود فضاهای پیاده )پهلوان ،۱۳۹۲( حریم و اشرافیت )پهلوان ،۱۳۹۲( آسایش 47
ادامه جدول 3.
)پهلوان ،۱۳۹۲( حمل و نقل عمومی حمل و نقل
)پهلوان ،۱۳۹۲( ترافیک )پهلوان ،۱۳۹۲( پارکینگ که ناش ی از مقایس ه ویژگیهای پروژههای بزرگ مقیاس بر اس اس سایتهای رس می پروژهها و نظر تخصصی پژوهشگران شهرسازی مبان ی نظ ری ب ا پروژههای عباس آباد براس اس اس ناد، مراجعه به است و نشان از بزرگ مقیاسی پروژههای عباس آباد دارد.
جدول4 – مقایسه ویژ گی های پروژه های منطقه عباس آباد با ویژ گی های پروژه های بزرگ مقیاس در ادبیات جهانی.

ها

بوستان

ها

بوستان

بازار
گل



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید