صفحات 67 – 8۰67نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره ۲۱ شماره ۳ پاییز ۱۳۹۵
101691411654

عدالت فضایی در مقیاس شهری در ایران؛*فرامطالعه چارچوب نظری مقاله های علمی موجود

هاشم داداشپور**1، نینا الوندی پور۲
۱ دانشیار برنامه ریزی شهری و منطقهای،گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
۲ دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: ۲/۵/۹۵، تاریخ پذیرش نهایی: ۳/۹/۹۵(
چکیده
عدال ت فضای ی از موضوعات ی اس ت ک ه در ده ه اخیر ذه ن جامعه علمی داخ ل کش ور را در حوزه ی مطالعات شهری بسیار به خود مشغول کرده است؛ صاحب نظران متعددی در این حوزه به ایراد نظر پرداخته اند و پژوهش های مختلفی در این زمینه انجام یافته است. از این رو مقاله حاضر در نظر دارد ت ا ب ه وا کاوی و آسیب شناس ی حوزه نظـری پژوهشهای انجامشـده در قلمرو میان رش تهای عدالت فضایی در مقیاس ش هری در ایران بپردازد. مقاله پیش رو از نوع ترکیبی و مبتنی بر راهبرد فرامطالعه اس ت. جامعه ی آماری پژوهش را 44 مقاله علمی-پژوهش ی با محوری ت موضوعی عدالت فضایی در ب ـازه زم ـانی ۱۳8۳-۱۳۹4 تش کیل می دهد. به منظور گردآوری و تحلیل داده ها، از ش یوه هایی چون م رور نظاممن د و کدگـذاری باز استفادهش ده اس ت. در این زمین ه، فرم جامعی مخص وص تلخیص و اس تخراج داده از پژوهشه ای منتخ ب تهی ه ش د ک ه ح اوی مقوله هایـی در خص وص مش خصات عموم ی و چارچ وب نظـری مقالهها ب ود. نتایج پژوهش، بیانگـر عمق کم مطالع ات در قلمرو نوظهور و میان رشته ای عدالت فضایی در مقیاس شهری در ایران است. پ ژوهش های انجام شده، به صورت فرا گی ری، تلق ی سوسیالیس تی از عدالـت فضای ی را مف روض گرفته ان د؛ لـذا در بیش ت ر پژوهش ه ا ،رویک ردی توزیع ی از ن وع براب ری مح ور ب ه بح ث عدال ت در ش هر موردتوج ه قرارگرفت ه و از توج ه ب ه ریشههای بی عدالتی در قالب عدالت ساختاری بازمانده اند .
واژههای کلیدی
عدالت فضایی، فرامطالعه، کدگذاری باز، مقاله های فارسی، ایران.

*ای ن مقال ه برگرفته از رس اله دکتری نگارن ده دوم با عنوان: ” زمینهیابی مدل نظ ری عدالت فضایی در نظام برنامهریزی ش هری ایران مبتنی بر عقلانیت اسلامی” است که به راهنمایی نگارنده اول در گروه شهرسازی دانشگاه تربیت مدرس تهران در حال انجام است.
E-mail: [email protected] ،۰۲۱-8۲88۳۲66 :نویسنده مسئول: تلفن: ۰۹۱۲۳۵4۰۲۹۰، نمابر**
68

مقدمه

در س الهای اخیر با رشـد پژوهش و تولید دان ش در حوزههای مختل ف عل وم و مواجهش دن جامع ه علم ی ب ا انفج ار اطلاع ات ،پژوهش گران در عمل به این نتیجه رس یدهاند که اطلاع و تسلط بر تمامی ابعاد یک موضوع و بهروز بودن در این زمینه، تا حدود زیادی امکانپذیر نیس ت، ل ذا بهرهگی ری از روش پژوهشهای ترکیبی که عصاره پژوهشهای انجامش ده در یک موضوع خاص را به گونهای نظ امدار و علم ی ف راروی پژوهش گران ق رار میدهن د، گس ترش روزافزون یافته است )سهرابی و همکاران ،۱۳۹۰، ۱۳ به نقل از: ازکیا و توکلی ،۱۳8۵(. این نوع از پژوهشها، نتایج تحقیقات گذشته را به شکلی به یکدیگر مربوط میسازد کـه ضـمن روشـن نمودن وضعیت فعل ی دان ش در ی ك عرص ه خ اص، بی اعتمادیها را رف ع ک رده و عرصههایی را که به تحقیق بیشتری نیاز دارند مشخص نموده و به توسعه نظریه کمك میکند )سفیری و مدیری ،۱۳۹۰، ۱47(. ازاینرو مقال ه پی شِ رو با توجه ب ه دغدغه علمی نویس ندگان در قالب یک مرور نظاممند ترکیبی به بررسی پژوهشهای عدالت فضایی و وجـه تشـابه و افتراقشان با هدف شناسایی علل و عوامل شکلدهندهی تأثیرگ ذار در ح وزه چارچوب نظری پژوهشهای عدالت در ش هرها پرداخت ه اس ت. شـهر هم واره ب ا چالشه ای بس یاری ازجمل ه ن ابرابری و بـیع دالتی روب رو اس ت ک ه ب رای رف ع ای ن چالشه ا ،مف اهیمی چ ون ع دالت فضای ی باه دف کاه ش نابرابریه ا وارد مباح ـث برنامهری زی ش هری ش د ) داداشپ ور و هم کاران ،ه ر ن وع توس عه، بهوی ژه در س الهای اخیر بح ث عدال ت فضاییدر حوزه مطالعات ش هری موردتوجه قرارگرفته اس ت؛ اما جس تجو ب رای عدالت فضایی، نیازمند ایجاد چارچوبهایی منس جم برای فعالیت و درک مفاهیم اس ت. همچنی ن از آنجاییکه پارادایمهای متف اوت در رقاب ت هس تند تا تصور خ ود را از عدال ت جهانی کنند )مارک وس و هم کاران ،۱۳۹۱، ۳۰(، پرس ش مه م ای ن اس ت ک ه در نظام برنامهریزی ش هری امروزی کش ور و زندگی روزمره شهری چه تصوری از عدالت فضایی رایج اس ت؟ ازاینرو پژوهش حاضر تلاش دارد ت ا ب ا فرامطالع هی پژوهشهای مرب وط به عدال ت فضایی در مقیاس شهری، چشماندازی از کم و کیف این مهم در داخل کشور ارائه دهد. در این راستا دو پرسش فرعی زیر موردتوجه قرار گرفتند:
مشخصات عمومی و س اختاری پژوهشهای انجامیافته در حوزه عدالت فضایی در مقیاس شهری چیست؟
چارچ وب نظری و محتوایی پژوهش های عدالت فضایی در مقیاس شهر در ایران ناظر به چه مسائلی است؟
4500001142999ولات

به
تب
ع

تح

توج
و
ه

ی
جهان
ا
ب

ز
به

نی
ران
ای

در
.)
۱8۲

:
د

۱۳۹4

محوری
عن

اص
وان
ل

کلان

های

به

ت
عدال
عار
ش

و

ور
کش

سیاس
ت

های

نظری

بنیان

و

ـا
ه

زمینه

در

اوی
ک
ـدو
ن
ک

1
.

فرایند

پژوهش
1

نمودار

ولات

به

تب

ع

تح

توج

و

ه

ی

جهان



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید