صفحات ۳۹ – ۵۰۳۹نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی دوره ۲۱ شماره 4

زمستان ۱۳۹۵

بازشناسی ارزش و عوامل تاثیرگذار در دگرگونی دیدگاههای
ارزشی در حفاظت از میراث فرهنگی در قرن حاضر*

مریم شیروانی**1، حسین احمدی۲، رسول وطن دوست3
۱ دکتری مرمت آثار و اشیا فرهنگی و تاریخی، دانشکده مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
۲ دانشیار، دانشکده مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
۳ استادیار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: 6/۳/۹۵، تاریخ پذیرش نهایی: ۱۱/۱۰/۹۵(
چکیده
ارزش به عنوان مفهومی مهم در حفاظت از میراث فرهنگی مورد توجه است با این حال تعریفی جامع از آن بیان نگردیده اس ت و میتوان تنها در نظریات و قوانین گونا گون، ویژگیهایی را به طور پرا کنده ب رای آن برش مرد. در ایـن پژوه ش، روش تحقی ق از نظ ر هدف، بنی ادی- نظری و بر اس اس ماهیت توصیفی اس ت. هدف، دس تیابی به مفهوم ارزش بر اسـاس خوانش مولفه ها و زیربخشهای معنایی آن در ح وزه حفاظ ت و ش ناخت عوام ل موث ر در تغیی ر دیدگاه ه ای ارزشـی در جوام ع اس ت. رهاورد تحقیق ات، مولفهه ای موث ر در تبییـن ارزش را همچون اصالـت، هویت، یکپارچگی، بس تر فرهنگی و محیط ی، زم ان و نوع مداخلات حفاظتی س نجیده و ب ر این مبنا در بی ان ارزش میتوان گفت زمانی ک ه مداخلات حفاظتی در راسـتای س لامت فیزیکی در گذر زمان با توجه ب ه یکپارچگی و حفظ هویت ذاتـی و درون ی بر اس اس اصال ت، در تعامل با بس تر محیطی ص ورت پذیرد ارزش بی ان می گردد و این مفه وم در تغیی ر دیدگاههای ارزش ی در قالب معیاره ای درونی اصالت، هوی ت و تمامیت در تعامل با معیارهای بیرونی تغییرات بستر، زمان و مداخلات حفاظتی بر اساس ویژگی های محیطی، مخاطب ، نگرشها و تعابیر، تفاوت اندیش ه و مفاهیم و همبس تگی عناصر در تغییر دیدگاه های ارزش ی در حوزه حفاظت تاثیر دارند.
واژههای کلیدی
ارزش، حفاظت اثر تاریخی، دگرگونی، معیارها، میراث فرهنگی.

*مقاله حاضر بخشی از مطالعات پژوهشی رساله دکتری نگارنده اول با عنوان: «بازشناسی نقش ارزش در اتخاذ رویکرد حفاظتی آثار تاریخی در سایت موزههای سنگی» است که با راهنمایی سایر نگارندگان در دانشگاه هنر اصفهان انجام شده است.
.E-mail: m.shirvani83@gmail.com ،۰۳۱-۳6۲۵6۰۱۹ :نویسنده مسئول: تلفن: ۰۹۱7۳۰۵۱۵۲۱، نمابر**

مقدمه

صاحبنظ ران ح وزه می راث فرهنگ ی، در بی ان ای ن مفه وم ،4 مولفهی پیام، پدیده، گذش ته و ارزش۱ را موثر دانس ته )مجابی ،
4530003759154

۱۳8۹، ۲7۳( و در ض رورت و اهمی ت مفه وم ارزش میتوان گفت آن را از ارکان ش کل دهندهی ماهیت میراث فرهنگی ذکر کرده اند و حف ظ ارزش در صیان ت از آثار تاریخی، یک ی از دغدغه های مهم در بح ث ش کلگیری منش ورها در حفاظ ت۲ م درن در دهه ه ای اخی ر بوده اس ت. ام روزه در حفاظت از میراث فرهنگی، ش ناخت و بی ان ارزشه ای نهفت ه در اث ر از اهمی ت وی ژه ای برخ وردار اسـت )De la Torre, 2002; Avrami et al., 2000( و ارزش یک ی از عوام ل تعیینکنن ده اعتب ار و اهمیت در مباحث وی ژه مرتبط با علـم حفاظـت اسـت )Mason et al., 2002; Matero, 2000( که در توس عه سیاس تهای حفاظتی نقش بسیار مهمی را ایفا می کند و ب ه ط ور کلی هر فعالی ت حفاظتی، زمانی صورت می گیرد که ش ی یا مکانی ارزش مند باش د و از ای ن رو تصمیمگیری درب اره درمان و مداخل ه در اث ر پی رو ای ن ارزش اس ت )Mason et al., 2002, 32(. ام روزه، تمام فعالیت ه ای حفاظتی زمانی موفق بـه نظر خواهند رسـید که بتوانند ارزش ها را حفظ کننـد )Hazen, 2009,169(. اما تعری ف واح دی از ارزش ب ه واس طه حض ور عوام ل متعدد بس یار سـخت خواه د بـود )Lip,1984( و ای ن مفهوم با توج ه به محیط جوامع متغیر است )پانتم ،۱۳8۵، ۳4( که از قاعده نسبیت پذیری تبعیت خواهد نمود و مفهومی پویا و سیال دارد که بنابر موقعیت جغرافیای ی، اعتب ار و تجرب ه شناس ایی می ش ود )نژادابراهیم ی و دیگ ران ،۱۳۹۲، ۹4( و تغیی رات ایج اد ش ده در بی ان ارزش ک ه با توجه به عوامل گونا گون بیرونی و درونی خواهد بود، سبب ایجاد دگرگونیهای ی در دیدگاه های ارزش ی در جوام ع میگردد. در یک بی ان کلی میتوان گف ت ارزش از جامعهای ب ه جامعه دیگر تغییر میکن د )حج ت ،۱۳8۰، ۲۵(. بنابرای ن ب ه نظ ر میرس د یک ی از بهترین رویکردها جهت شناخت و ایجاد یک نگرش جامع در درک و بی ان ارزش در ح وزه حفاظ ت در جوامع، دس تیابی و ش ناخت مولفه ه ای تاثیرگذار ب ر آن خواهد بود که قابلیت ارزیابی و تحلیل داش ته و س بب خوان ش ارزش در حفاظ ت یک اث ر تاریخی گردد؛ ت ا بتوان بر اس اس ش ناخت آنها، عوام ل دگرگون ی در دیدگاه های ارزش ی که س بب تغیی ر در بیان ای ن مفهوم در جوام ع می گردد را ش ناخت. بر این مبنا، جهت بیان مفهوم ارزش در حوزه حفاظت و ش ناخت معیاره ای تاثیرگذار بر آن، نیاز اس ت تـا قوانین، مبانی و نظری ات مط رح ش ده در این حوزه بررس ی و تحلیل گ ردد، تا در نهای ت حف ظ و خوان ش ارزش و معان ی اث ر که هدف غای ی در هر رویکرد حفاظتی است در راستای درک هرچه بهتر اثر در نگرش های مدیری ت حفاظ ت ب ه ط ور مطل وب ص ورت پذی رد و عوام ل تاثیرگذار در دگرگونی دیدگاههای ارزش ی در جوامع را بازش ناخت.
پیشینه تحقیق
در دنیای نوین حفاظت، دیگر بحث وجود داشتن و یا نداشتن ارزش مطـرح نیس ت و هم گان پذیرفتهان د که آث ار تاریخ ی دارای ارزش هستند. در این میان، نحوهی شناخت و ارزیابی آن اهمیت دارد )ن ژاد ابراهیم ی و دیگ ران ،۱۳۹۲، ۹۲؛ Avrami et al., 2000, 25; Mason et al., 2002, 32( و ه دف نهای ی در اینب اره، درک ای ن نکت ه اس ت ک ه چ ه مولفههای ی در بی ان ارزش موثر هس تند ک ه بت وان در ارزیاب ی ارزش در رون د حفاظ ت ب ه آنها اس تناد نمود و عوامـل موث ر در تغیی ر دیدگاهه ا را بازش ناخت. در حال ی ک ه در دنی ای حفاظ ت کلاس یک، تنها حفظ ارزشه ای نهفت ه در اثر در ارتب اط ب ا ش یوههای درمان ی م ورد توجه ب وده اس ت ) Jokilehto, 2006, 24; Caple, 2004, 37; De la Torre, 2002,14(. در واق ع حفاظ ت در دوره قب ل از رنس انس ت ا ق رن ۱۵ می لادی، ب ه معنای امروزی ن مطرح نبود و این امر س بب ایج اد تغییراتی در آثار تاریخی و ارزشه ای نهفت ه در آنها میگردید. در بس یاری مواقع تخریب در بناه ا ص ورت میپذیرف ت و از مصال ح آنه ا جهت س اخت بناهای دیگر اس تفاده مینمودند )طالبیان ،۱۳84، ۵4(. رنسانس در واقع زمان هوش یاری دوباره نسبت به ارزشهای فرهنگی۳ یادمانهای باس تانی به ش مار میرود )س عیدی رضوانی ،۱۳7۹، ۲4(. در سده پانزده م در دنی ای حفاظت، حفظ اث ر در دو زمینه تجلی مییابد .یک ی حف ظ آن به حال ت اولیه ک ه در دایره حفاظت ق رار میگیرد و دیگری تکمیل و از بین بردن نواقص که در حیطه مرمت4 در غالب بازس ازی میگنجد. روند حفاظت با تغییرات جزیی ادامه داشت تا آنکه در قرن ۱8 میلادی، به دلیل تعریف مفاهیم در حوزه حفاظت و مرم ت ب ه ویژه موضوع اصل و بدل، بحث ارزشهای اثر هنری در حفاظ ت مورد توجه قرار گرفته که با بحث اصالت۵ همراه میگردد .نظری ات مط رح ش ده در زمین ه س اخت اث ر جعل ی و قرارگی ری در محوطهه ا و انتق ال آثار اصلی ب ه موزهها )یوکیلهت و ،۱۳87، ۲۳۵( س بب ایج اد چالشهایی میگ ردد. تناقضات مطرح ش ده در این زمین ه س بب میگردد تا موض وع اصالت و ارزش م ورد توجه جدی ق رار گی رد )Albertz & Hazen, 2010, 47(. در دههه ای ابتدای ی قرن۲۰، در حوزه مرمت در تدوین منشور آتن، توجه بر ارزش زیبایی در تمامیتبخش ی ب ر اهمی ت ارزش در رویک رد مداخلات ی صح ه گ ذارد. تا آنج ا که برندی، هدف حفاظت از آث ار تاریخی را مبتنی بر نگاه ویژه بر اساس وجوه زیباشناسی، ارزشهای تاریخی و فرهنگی و اصالت نهفته در آثار مطرح میکند )آدینه و رازانی ،۱۳86، ۱7( و در این مباحثه، جایگاه ارزش را به عنوان یک عامل در فرآیند دریافت مفاهیم اثر به عنوان مفهومی کلیدی بیان میدارد. در سده بیستم می لادی، تفک رات منتقدان و فیلس وفان مط رح در حوزه حفاظت همانند برندی، فیلدن، یوکیلهتوو …، سبب تغییر دیدگاه مدرن به ارزشها ش د و نقش آن در حوزههای گونا گون حفاظت مورد توجه ق رار گرف ت و بر نس ـبیتپذیری ارزشه ا تا کید نمودن د )یوکیلهتو ،۱۳87، ۲۳۵(. فیلدن، حفاظت را یک حوزه حرفهای چند منظوره میدان د که گس ترهای از مفاهیم ارزشهای زیباشناس ی، تاریخی ،علمی و فنی گونا گون را در برگرفته و در تعامل با زمان قرار میدهد .کروچ ه، درک زیباییشناس ی اث ر را عاری از حواش ی اقتص ادی و در بس تر هویتی و اجتماعی بیان میکند )Croce,1990( )جدول ۱(. در این سـده به اولویتگذاری و دسـ تهبندی ارزشها پرداخته )Stov-el1995 Reigle,1982;(. و ب ر اهمیـت جوان ب انس انی و فرهنگ ی ،در شـ کلگیری مفاهیـم ارزشـی تا کیـد شـد )Jokilehto, 2007(.در دس ته بندیهای ص ورت پذیرفتـه در قرن ۲۰ می لادی، ارزشهای مرتب ط بـا میراث فرهنگ ی را میت وان در دو گروه عم ده ارزشهای ملموس و ناملموس مشاهده نمود که در جوامع مختلف به فراخور بس تر فرهنگی و محیطی آنها، اولویتهای گونا گونی را شاملش ده که در برخی موارد با یکدیگر تفاوت دارند )جدول ۲(. ریگل، ارزشها را در دو ح وزه قدمت ی و کارب ردی تقس یم نم وده و برن دی، درک و دریاف ت اث ر را بـر اسـاس ارزش بیان میکن د )برن دی ،۱۳86، ۲8(. گونا گونی نگرشهای ایجاد شده در قرن ۱۹ میلادی، دیدگاه در زمینه

حفاظ ت در ارتب اط با ارزشهای اثر تاریخ ی را دچار تحول نموده و رویکرده ای ایجاد ش ده توس ط صاحبنظران و منتقـدان مرمت ،چال ش ج دی در این زمینه گردید تا آنکه در ق رن ۲۱ میلادی، این موضوع به یکی از مباحث مهم تبدیل ش د و س بب ایجاد تحولات در دیدگاهه ای حفاظتی گردی د. علاوه بر اهمیت توجه به ارزش در زمینه حفاظت و لزوم ش ناخت آن، همانطور که مش اهده میگردد آنچ ه ک ه در بح ث ارزش بیشـتر مدنظ ر ب وده اس ت، طبقهبن دی و اولویتگ ذاری ارزشه ا در جوام ع اس ت و ب ا نظ ر به اینک ه ارزش مفهومی بسیار مهم در بحث حفاظت است، اما معیارهای قابلیت ارزیابی در بیان و تبیین ارزش به صورت منس جم بررسی نشدهاند . میت وان گف ت آنچه که در بح ث ارزش میتواند راهگش ای مباحث بعدی در حفاظت باش د، ش ناخت هدفمند این مقول ه و در ادامه عواملی اس ت که سـبب ایجاد تغییرات در دیدگاههای ارزشی است که در جوامع سبب گردیده اولویت بندیها متفاوت عمل کند .
روش تحقیق
در راس تای تحق ق و دس تیابی ب ه یک نگ رش جام ع در بیان و درک ارزش در راس تای سیاس تهای حفاظتی و رس یدن به هدف
جدول 1- نظریات مطرح شده در زمینه ارزش در حفاظت توسط منتقدان سده ۲0 میلادی .
نظریات مطرح شده در حوزه ارزش در حفاظت نظریه پرداز و منتقد
ارزش در حفاظت در «مطابق سبک سازندگان باستانی اثر» بیان می شود.
تنها «اصلاح بدون شک ارزش های تکنیکی» در بیان ارزش اثر جایز است بورات پاول تورنامتز
Baurath Paul Tornow-Metz-1935
مرمت چیزی جز از بین بردن ارزشهای هویتی و درونی اثر نیست و اثر به واسطه «فن کهنه ساخت» دارای ارزش است . کالوین
Colvin- 1954
وانمودکردن به این امر که بازسازی همان معنای اصل را دارد منتفی است و از لحاظ تاریخی و زیباشناسی تقلبی شمرده میشود. آرمان انسانی حفاظت مبتنی بر بیان وجوه ارزشی زیباشناسی، تاریخی و اصالت نهفته در اثر است. چزاره برندی
Brandi- 1963
اثر دارای ارزش های گونا گونی است که نوع حفاظت و مداخلات در حفظ آنها موثر است.
بستر فرهنگی اثر در ارزش شناسی و طبقه بندی ارزش و شناخت در جوامع اهمیت دارد. آلویس ریگل
Alose Riegle- 1982
درک زیبایی شناسی اثر عاری از حواشی اقتصادی و در بستر اجتماعی و هویتی است کروچه
Croce- 1990
وحدت در اثر رویکردی ارزشمند در حفاظت است که دست نخورده بودن را شامل می شود.
الگوبودن در مرمت در حفظ ارزشها مناسب نیست و با توجه به ویژگی اصیل مداخلات حفاظتی گزینش گردد. جوانی کاربونارا
Jouani Carbunara- 1976
توجه به رویکردی خلاقانه در حفاظت از جنبه های ارزشی اهمیت دارداهمیت ارزش زیباشناسی در حفظ هویت و اصالت اثر در حفاظت است جولیو کارلو آرگان
Giulio Carlo Argan- 1980
حفاظت، یک حوزه حرفه ای چندمنظوره است که گستره ای از مفاهیم ارزش های زیبایی شناسی، تاریخی، علمی و فنی گونا گون را دربر گرفته و هماهنگ می سازد که در تعامل با زمان قرار دارند. برنارد فیلدن
Bernard Feilden- 1998
در حفاظت برخی ویژگی های ارزشمند مربوط به جنبه های ذاتی هستند )طراحی، مواد و طرز ساخت(، در حالی که ارزش های دیگر وابسته به موقعیت و چگونگی ارتباط آن بنا با محیط اطرافش است . یوکا یوکیلهتو
Jukka Jukilehto- 2006
در فرایند حفاظت بر هر دو بعد ملموس و ناملموس اثر بایستی توجه نمود که بعد ملموس تکیه بر مصالح، طراحی، مهارت های استادکارانه و … دارد و بعد ناملموس بر نظریه های نوین اصالت شامل ارزش های اثر و روح مکان میراث تکیه دارد. گوستاو آرائوز
Araoz, G.F – 2008
حفاظت، تکیه بر ابعاد پویایی و تداوم، اهمیت معنایی و ابعاد ناملموس اثر داشته و تعریف، اهمیت و پایش اهمیت معنایی ،معنا و ارزش پاسخگوی تحولات اجتماعی در حفاظت در جوامع خواهد بود. میتچل
Mitchell, N – 2008
در حفاظت اثر یکپارچهسازی اصالت و یکپارچگی تحت عنوان ارزش برجسته جهانی در ابعاد ملموس و ناملموس بیان میگردد. راسلر
Rossler, M – 2008
ماخذ: )نگارندگان با استناد به کتب تاریخ حفاظت(

جدول ۲- اولویت بندی ارزشی در جوامع در سده ۲0 میلادی .
میراث انگلستان 1997 فری 1997 بیانیه بورا 1998 لیپ 1984 فیلدن 1982 ریگل 1902
فرهنگیتحصیلات دانشیاقتصادیتفریحیمنبعیزیبایی شناختی مالیانتخابیوجودیمیراثیشان اجتماعیتحصیلاتی زیبایی شناختیتاریخی
علمی
اجتماعی )مشتمل بر معنوی ،سیاسی، ملی، فرهنگی( اقتصادی
زیبایی شناختینمادی ضمنی
اطلاعاتی احساسیفرهنگیکاربردی سن
تاریخی
یادمانیکاربردینوبودن
ماخذ: )نگارندگان با استناد به Avrami, 2000, 15(
جدول 3- منشورها و قوانین منتشر شده بین المللی در سده ۲0 و ۲1 میلادی.
وجه تا کیدی در جهت بیان ارزش در حفاظت اثر حوزه مداخله نام منشور
حفاظت کالبدی اثر تاریخی- بازسازی آناستیلوز در رویکرد مداخلاتی محوطه های تاریخی شهری و معماری، بناها و مجموعه های معماری منشور آتن- 1931
مقدم شمردن مواد و مصالح- اصالت مواد- ارزش تاریخی و
زیباشناختی در حفاظت- یکپارچگی و تمامیت باستانشناختی بناها، ساختارهای تاریخی و محوطه ها، فضاهای شهری، حفاری های باستان شناسی، بافتهای قدیمی منشور ونیز- 1964
حفاظت فیزیکی و فرافیزیکی- یکپارچگی در حفاظت- تغییرات زمانی در حفاظت محوطه تاریخی، مجموعه های معماری بومی و شهری بیانیه یونسکو-
19۷۲
توجه به بستر و محیط اثر- حفظ هویت ذاتی و درونی در مداخلات- ابعاد فیزیکی و فرافیزیکی حفاظت محوطه های تاریخی و بومی، میراث محلی و طبیعی ،دست ساختهها منشور اولیه بورا-
1981
توجه به بستر فرهنگی و بومی- مداخلات در جهت صیانت از
ارزش ها- سلامت کالبد اثر در ارزش شناسی و تا کید بر مخاطب چشم اندازها، بناها، ساختارهای میراثی، محوطههای باستانی و باغها منشور ایکوموس
نیوزلند – 1993
اصالت مواد و اثر- حفظ هویت ذاتی و درونی در مداخلات- تمامیت کالبدی در بستر فرهنگی- زمان و دگرگونی دیدگاه حفاظتی تک بنا، مجموعه معماری و شهری، محلات تاریخی ، محوطهها سند نارا- 1994
اصالت و یکپارچگی عاملی بر اقتصاد گردشگری – توجه بر بستر فرهنگی و بومی تک بنا، مجموعههای معماری تاریخی، سایتهای باستانشناسی، دست ساختهها و محوطهها بیانیه سان
آنتونیو- 1996
تا کید بر بستر فرهنگی و تاریخی اثر- مداخلات بر مبنای حریم و
محیط- نمایش ارزش های فرهنگی در حفاظت- هویت بخشی اثر مکان های با ارزش فرهنگی )طبیعی، تاریخی، بومی و.. ( منشور نهایی
بورا- ۲00۲-1999
اصالت و یکپارچگی اثر به عنوان معیار اهمیت و اعتبار- توجه بر بستر فرهنگی در ابعاد فرافیزیکی حفاظت- اهمیت و منزلت فرهنگی میراث بومی و محلی، بناها و محوطه های تاریخی ،دست ساختهها منشور ایکوموس-
۲00۲
حفظ ارزش های ملموس و ناملموس اثر- اصالت و یکپارچگی عاملی در تعیین اهمیت- نقش هویت در حفاظت- دگرگونی زمان مسیر فرهنگی )تک بنا، محلات، مجموعه معماری ،
چشم انداز فرهنگی و تاریخی، یافته های باستانشناسی منشور ایکوموس کبک- 2008
مورد نظر، شیوه گزینششده از نظر هدف، بنیادی- نظری و از نظر ماهی ت و روش توصیف ی- تحلیلی اس ت و در س ه مرحله تحلیل و مطالعه تلقی از مفهوم ارزش در قرن ۲۰ و ۲۱ میلادی بر اساس تحلیل و بازخوان ی منش ورها و نظری ات حوزه حفاظت، تحلیل و ش ناخت مولفهها بر اساس نظریات مطرح شده، تحلیل و ارزیابی دیدگاههای وابسته به حفاظت در قرن ۲۱ در جهت بررسی و دستیابی به عوامل موث ر در دگرگونی دیدگاههای ارزش ی در جهت ش ناخت ویژگیها و معیاره ای موثر به عنوان زیر بخشهای معنایی ارزش در حفاظت ص ورت پذیرف ت و ه دف مورد نظ ر در ای ن تحقیق تببی ن ارزش و شـناخت معیارهـای موثـر در دگرگون ی دیدگاهه ای ارزش ی اس ت.
1-تلق ی از مفه وم ارزش در ق رن ۲0 و ۲1 می لادی ب ر اس اس تحلیل و بازخوانی منشورها و نظریات حوزه حفاظتدر دنی ای حفاظ ت امروزی ن، توجه ب ر ابعاد ناملم وس6 اثر، از مس ائل مه م مطرح ش ده در امر حفاظت اس ت. ارزیاب ی جایگاه ارزش در بس تر تاریخ ی حفاظت نش ان می دهد که ای ن مفهوم با توج ه ب ه تحولات نگرش ی در ح وزه حفاظت در گ ذر زمان مطرح بوده و به عنوان یکی از بنیان ها و اصول حفاظت شناخته می شده اس ت. از ق رون وس طی ت ا رمانتی ک، ارزش بیش تر در ح وزه زیباشناختی اثر مطرح بود )Munos Vinos, 2005(؛ و در دوره های متاخرت ر، ارزش خود را در غالب ارزش تاریخی به نمایش می گذارد )Reigle, 1982; Lip,1984( ک ه نتیج ه آن س بب میش ود مفهوم ارزش در منشورهای تدوین شده اولیه مانند ونیز، در غالب ارزش زیباش ناختی و تاریخی مطرح شده و به صورت یک ویژگی مستتر در کالب د بیان گ ردد )Jokilehto, 2006;Avrami et al., 2000(. اما در انته ای س ده ۲۰، میراث فکری اف رادی همانند دکارت، ویکی ،هردر، کانت، وینکلمن، مارکس، کنت، دیلتی و نیچه، سبب تغییر دی دگاه مدرن به ارزشها ش د و ب ر نس بیت پذیری ارزش ها تا کید نه اد )یوکیلهتو ،۱۳87، ۲۳۵( و پس از آن در بیانیه های متاخرتر ،ابع اد مادی و فرامادی ارزشها به عنوان عاملی جهت توس عه در سیاسـت حفاظت مطرح گردی د )Pendlebury & Gibson, 2009,
29(. ای ن نگرش ها س بب گردید ت ا در قوانین و نظری ات گونا گون مطرح شده ویژگی هایی را برای ارزش در نظر گیرند )جدول ۳(.
بر اس اس بررس ی منش ورها می توان گفت نس بیتپذیری این مفهوم، تغییر با توجه به گونا گونی جوامع در گذر زمان، تناقضات در رویکرده ای مداخلات ی و … س بب ای ن دگرگونی ش ده اس ت .در بی ان ای ن مفه وم، بهتری ن راه رس یدن به مفاهیمی اس ت که در ارتب اط ب ا ای ن زمین ه هس تند و در حوزههای گونا گ ون میراث فرهنگی بیان گردیدهاند .
ع لاوه ب ر منش ورهای تدوی ن ش ده ب ه ص ورت خ اص، تغیی ر دیدگاهه ا در ح وزه حفاظ ت نی ز در فواص ل زمان ی ت ا تدوی ن منش ورها قابل تامل اس ت که بر تدوین قوانین تاثیرگذار بوده و در جدول4، یافته های حاصل شده در سیر تحول ارزش در قرن ۲۰ و ۲۱ میلادی بررسی و با توجه به گستردگی منابع بیان گریده است .
برداشت ها از مفهوم ارزش در حفاظت دوره تاریخی
حفظ ارزش در نگهداری مناسب از کالبد فیزیکی در بستر دگرگونی زمانی اثر مطرح می گردد.
Riegl 1982; Jokilehto 2007 اوایل قرن ۲0 تا 1930 میلادی
مفهوم ارزش در قالب ارزش تاریخی و زیباشناختی در تمامیت بخشی کالبد فیزیکی در محیط اثر قابل درک است.
Athen charter 1931; Veniz charter 1964; Mason 2002 1931- 1964 میلادی
ارزش به عنوان مفهومی ناملموس در حفاظت مطرح می گردد که ارتباط با اصالت ذاتی و تکنیکی و دست نخورده بودن مطرح است.
Unesco 1972; Matero 2000 1964- 19۷۲ میلادی
ارزش، عاملی در حمایت از هویت میراث فرهنگی و طبیعی است و به صورت مستقل در رویکرد حفاظت عنوان شد.
Burra charter )first edition 1981(; Jokilehto 2006; Caple 2004 19۷۲- 1981 میلادی
مفهوم ارزش اثر تاریخی در بستر زمان و با توجه به جامعه بومی قابل درک است.
Icomos 1993; Vestheim 2001 1981- 1993 میلادی
در تلقی ارزش یک اثر، مفاهیمی چون اصالت ذاتی و بستر، نقش تعیینکننده دارند و با این مفاهیم ارزش بیان خواهد شد.
Jokilehto 1994,2006,2007; Nara charter 1994; Icomos 1994; Stovel 1995 1994- ۲000 میلادی
پایش مداوم در حفاظت بر اساس هویت و اصالت اثر در بستر شکل خواهد پذیرفت. مفهوم ارزش در بحث میراث ناملموس و ملموس قابل دریافت است.
Burra charter 1999-2002; Matero 2000; Avrami 2000; Mason 2002; Munos Vinos 2005; Icomos 2008 ۲001-۲00۲ میلادی
ارزش و اهمیت، بیانگر احترام به معیارهای محیطی اثر در تحولات زمانی و سازگاری با محیط خواهد بود.
Icomos 2003; Rolf & Jill 2003, Edroma 2001 ۲003- ۲004 میلادی
ارزش، معیاری جدید در حفاظت مدرن است که بر اساس حفظ کارکرد قابل پایش خواهد بود.
Munos Vinos 2005; Jokilehto 2006 ۲005 میلادی
ارزش بصری و زیباشناختی اثر در ارتباط با تمامیت کالبدی در بستر زمانی بیشتر قابل دریافت است.
Jokilehto 2006; Costello 2006; Hughes 2007; Varoli- Piazza 2007 ۲006- ۲00۷ میلادی
مفهوم ارزش، یکی از مهم ترین معیارها برای سنجش اهمیت «مسیر فرهنگی» اثر است.
Icomos 2008; Sun Hua 2010 ۲008-۲009 میلادی
جهت حفاظت از ارزش ها در برابر مداخلات مرمتی، بهترین ابزار، استناد بر ارزش های جهانی یک اثر است.
Guidance for World Heritage Properties 2010; Albertz & Hazen2010 ۲010-۲013 میلادی
جدول 4- سیر تحول ارزش در سیطره حفاظت.

ب ر این اس اس، ویژگیهایی مانن د پایش ارزش بر اس اس اصالت ،تمامیت بخشـی کالبدی در توس عه ارزش ی، هویت ارزش ی نهفته در اث ر در حمایـت می راث طبیع ی و فرهنگی، توجه ب ه معیارهای محیط ی و سـازگاری ب ا آن، کارک رد بخش ی در تح ولات تکنیکی و تحولات فرافیزیکی زمان را به عنوان معیارها و عواملی دانست که در این برهه در بیان ارزش در حفاظت مورد توجه قرار داده اند.
بنابرای ن ب ر اس اس تحلی ل نظری ات مط رح ش ده و بررس ی منش ورها در حوزه ه ای متع دد، تا کید بر برخی از مولفه ها بیش تر دی ده ش ده و در بی ان ارزش و اهمیت یک اثر، جای گاه ویژه ای به خ ود اختص اص دادهان د. بـا توجه به ایـن مطلب و بررس ی وجوه تا کی دی در منش ورها، می ت وان 6 ویژگ ی را در بی ان ارزش موثرت ر دانست که با جمعبندی از قوانین منتشره میتوان در یک جمله بیان نمود:
-ت داوم و پویای ی محیط با توجه به فرهن گ زمینه در نمایش ارزش های گونا گون تاثیرگذار است.
-ابع اد فرافیزیک ی زم ان در بیـان ارزش و ارتباط آن با بس تر اثر
نقش مهمی دارد.
-صیانت از اصالت، در ارتباط با مواد و مصالح کالبدی و حفظویژگی های اصیل قابل توجه است.
-حف ظ یکپارچگ ی7 در ارتباط با س ازماندهی عناصر فضایی و دست نخورده بودن اثر در بیان ارزش موثر است.
-درک ویژگ ی ذات ی و درونی در ایجاد تعلق خاطر و درک ارزش ذاتی اثر معنا مییابد.
– مداخ لات حفاظت ی در راس تای حف ظ ابع اد ملم وس و ناملموس اثر بیان ارزش را میسر خواهد نمود.

۲- تحلیل و ش ناخت مولفههای موثر در بیان ارزش بر اس اس نظریات منتقدان و مفاهیم درک شده منشورها
در معنای کلی می توان گفت حفاظت به معنای مدیریت تغییر یک مکان ارزش مند و با اهمیت در بس تر محوطه اس ت به نحوی ک ه ارزش ه ای میراث ی اثر به بهترین شـکل پایدار بمان د، در حالی ک ه فرصت هایی ب ه منظور شناس ایی و غنا بخش یدن به ارزشها برای نس ل های حال و آینده وجود داشـته باشد )English Heri-tage, 2008,7(. ب ر ای ن مبن ا میت وان گفت که ارزشه ا و صیانت از آنه ا در حفاظ ت از عوام ل بس یار مهم جهت گس ترش فرهنگی و هوی ت بخش ی در جوام ع خواه د ب ود. ب ر اس اس تحلیله ای ص ورت پذیرفت ه در بخشه ای پیش ین و نتای ج حاص ل ش ده از جداول در ارتباط با دیدگاه های ارزشی و با توجه به ویژگیهای اثر تاریخی و عوامل موثر در شکلگیری مفاهیم ارزشی در آثار، در یک جمعبندی کلی مفاهیم دریافت ش ده جهت شناخت مولفه های تاثیرگذار در جدول۵ بررس ی و تحلی ل گردیده اند تا بتوان به بیان مفهوم ارزش بر اساس مولفه های موثر دست یافت.
در پ ی بررس ی ج دول ۵ ک ه ب ه دنب ال ش ناخت عوام ل موث ر در بی ان ارزش ی ک اث ر تاریخ ی و ویژگیه ای موث ر ب ر آن بی ان گردیده اس ت، می ت وان گف ت معیارهایی چون اصال ت، هویت8،
مولفه های موثر
در تبیین ارزش بیان ارزش در سیطره حفاظت
)قرن ۲0 و ۲1 میلادی( مفاهیم درک شده از تحلیل منشورها و قوانین مفاهیم درک شده از نظر منتقدان اصالت پایش ارزش در حفاظت بر اساس اصالت حفظ ویژگی های اصیل در ارتباط با مواد و مصالح کالبدی در صیانت ارزشی اصالت تکنیکی و اصیل بودن 1
یکپارچگی تمامیت بخشی کالبدی عامل ارزش گذاری سازماندهی عناصر فضایی و دست نخورده بودن اثر حفظ سبک اثر و دست نخورده بودن ۲
هویت بیان ویژگی ناملموس و هویت نهفته میراث درک ویژگی ذاتی و درونی در ارتباط با بستر
فرهنگی در ایجاد تعلق خاطر و درک ارزش ذاتی هویت درونی و ذاتی نهفته در ویژگی های اثر 3
بستر محیطی احترام به معیارهای محیطی و بستر هویتی تداوم و پویایی محیط با توجه به فرهنگ زمینه محیط و ویژگی های مرتبط با موقعیت 4
رویکرد
حفاظتی سازگاری با محیط و رویکرد کارکرد بخشی در تحولات تکنیکی حفظ ابعاد فیزیکی و فرافیزیکی اثر بر اساس رویکردهای گونا گون تنوعات حفاظتی 5
زمان تحولات تاریخی زمان با توجه به ابعاد آن ابعاد فرافیزیکی زمان در ارتباط با تحولات ارزشی ویژگی های زمانی 6
جدول 5- شناخت مولفه های موثر بر تبیین ارزش در حفاظت.
یکپارچگ ی، بس تر، رویک رد حفاظت ی و تعام ل اث ر در زم ان از مولفه های تاثیرگذار در تبیین ارزش خواهند بود.
در بیان مفهوم ارزش، اهمیت بس تر محیطی و جامعه، عامل مهم ی در نظ ر گرفت ه ش ده اس ت و همانطور ک ه ری گل و برندی معتق د هس تند اهمی ت جوان ب انس انی و فرهنگ ی در تدوی ن نظریات ارزشی بسیار مطرح می گردد. مداخلات تخصصی در اثر در مطابقت با اعتقادات ارزشی و مردمی در فرهنگ ها شکل می گیرد )Matero, 2000,52( و حف ظ ارزش ها بر اس اس بس تر محیطی در کالبد، وضعیت، کاربری و تداعی معانی آن مس تتر اس ت )Caple, 2004,178(. هوی ت فرهنگ ی جوامع در تلقی از ارزش بس یار مهم هس تند و در ای ن زمین ه والت ر ب ور معتقد اس ت که هوی ت همان تفاوت های کوچک و بزرگی است که سبب بازشناخت یک مکان و خوانای ی محی ط می ش ود و ح س دلبس تگی محی ط را بوج ود م ی آورد )قطب ی ،۱۳87، 8۱(. در ش کل گیری هویت اث ر تاریخی و تغییرات ارزش ی ک ه در آن ایجاد می ش ود، مفاهیمی وجود دارند که ارتباط مهمی با بس تر محیطی و اجتماعی دارند. دس تیابی به ای ن مفاهیم در بررس ی تغییرات ارزش ی بس یار مه م خواهد بود .هوی ت، لازم ه موجودیت اس ت که ب ه معنای ش خصیت، ذات و هس تی است. هویت حدی است که ش خص می تواند یک مکان را ب ه عن وان مکان ی متمای ز از س ایر مکان ه ا شناس ایی کند، به گون ه ای ک ه ش خصیتی منحص ر به فرد داش ته باش د. کریس توفر الکس اندر، هوی ت را تجس م کالب دی کیفیت های بین ام در بناها می دان د، کیفیت های ی که مبنای اصلی حیات و روح هر انس ان ،ش هر، بن ا و ی ا طبیع ت بک ر هس تند، ام ا نمی ت وان نام ی ب ر آنها گذاشت )الکساندر ،۱۳8۱، 4۵7(.
در س ند ن ارا، در بح ث ارزش در حفاظ ت مط رح میگ ردد که اصال ت میتوان د معیارهای ارزش ی را برای داوری در مورد بیش تر محوطه ه ای تاریخی مطرح کند )Nara Charter, 1994(. بنابراین مفه وم اصال ت در ارتباط مس تقیم ب ا ارزشها ق رار دارد. اصالت ،فی نفس ه ارزش نیس ت و تنه ا جنب های اساس ی از جلوه ه ایگونا گون دیگر ارزشهای بنیادین میراث فرهنگی به شمار میرود)Stovel,1995(. اصال ت ب ه مثابه انتقال دهن دهی ارزشها و بُعد معنای ی می راث فرهنگ ی مولفه ای کلی دی در فراین د حفاظت به ش مار می آید ) فدائینژاد و عش رتی ،۱۳۹۳، 86(. در بحث دیگری در س یر تحـول مفه وم ارزش مطرح میگـردد که ارزش ه ا )بصری و زیباش ناختی( در ارتبـاط ب ا یکپارچگ ی کالب دی اثر بیش تر قابل دریاف ت خواهند بود و یکپارچگی می تواند معیاری مهم در جهت قض اوت ارزش ی ق رار گی رد که گاه ی این مفه وم به ج ای اصالت در منش ورها نیـز بی ان می گ ردد )The Burra Charter, 2002(. ای ن مفه وم را می توان پایه توس عه مدیریت حفاظت دانس ت که ضامن ی در راس تای جلوگیری از کمرنگ ش دن ارزش های یک اثر میراثی اس ت )Jokilheto, 2006,12(. یکپارچگی در اصل سنجش میزان تمام و کامل بودن میراث فرهنگی است. یکپارچگی معرف ویژگیهایـی اسـت کـه مبیـن ارزش جهان شـمول اسـت )Guid-ance for Word Heritage Properties, 2010,13(. یکپارچگ ی در آث ار در ت داوم آن در بس تر محیطی در گذر زم ان نقش مهمی دارد )Matero, 2000, 52(. این عامل در درک و دریافت مخاطب از اثر و جنبه های ارزشی آن می تواند بسیار قابل تامل باشد.

حفاظت

ارزشی
حفاظت

حفاظت

کارکردی

بیرونی

ارزش

ارزش
درونی

معیارهای

فیزیکی
و
کالبدی

اثر

هستی
و

موجودیت

ارزش
فرهنگی

های

حفاظت

ارزشی

حفاظت



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید