صفحات 5 – 16
نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی شماره34 پاییز1389
764417980051

78501461151

معیـارهای کالبدی-فضایـی موثـر بر میـزان پیــادهروی، سلامت و آمادگــی جسمانــی*نمونـه موردی : شهــر جدید هشتگــرد
دکتر سید حسینب حرینی1**، حسین خسروی2
استاد طراحی شهری، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
)تاریخ دریافت مقاله: 25/1/89، تاریخ پذیرش نهایی: 2/5/98(
چکیده:
چاقی مفرط و مشکلات ناشی از آن، تحت تاثیر زندگی بیتحرک مکانیکی، روز بهروز در حال افزایش است. تحقیقات گسترده در کشورهای غربی نشاندهنده تاثیر فرم شهر بر میزان فعالیت فیزیکی و در نتیجه سلامت و آمادگی جسمانی است. علیرغم اینکه وضعیت چاقی و کمتحرکی در ایران چندان وضعیت بهتری نسبت به کشورهای غربی ندارد، هیچ تحقیقی در رابطه با تاثیر فرم محیط ساخته شده بر میزان سلامت در ایران صورت نگرفته و معیارهای کالبدی-فضایی موثر استخراج نشدهاست. شهرجدید هشتگرد باتوجه به همگن بودن بافت اجتماعی-اقتصادی و همچنین تفاوت شایان در فرم کالبدی محلات مختلف شهر، محمل مناسبی برای هدف تحقیق شناسایی شد. لذا در این تحقیق ابتدا 9 خوشه مسکونی در قسمتهای مختلف هشتگرد انتخاب شد تا بقیه اطلاعات اجتماعی-اقتصادی ،سلامت، آمادگی جسمانی و نهایتا میزان فعالیت فیزیکی هفتگی خانوادهها در چارچوب آن جمعآوری شود. مطالعه بصورت پیمایشی و نمونهگیری بصورت خوشهای تصادفی صورت گرفت. پس از بررسی همپیوندی بین معیارهای محیطی و میزان آمادگیجسمانی و فعالیت فیزیکی خانوادهها)بتفکیک جنسیت( در خوشههای 9 گانه، این نتیجه منتج شد که فاصله خانه تا محل کار و مراکز خرید بیشترین تاثیر را بر روی میزان پیادهروی خانوادهها دارد. دیگر معیارهای موثر شامل امنیت، تنوع استفاده کنندگان فضا و تنوع فعالیتها در فضا است.
واژ ه های کلیدی:
سلامت، فعالیت فیزیکی، پیاده روی، معیارهای فضایی-کالبدی، طراحی شهری، شهرجدید هشتگرد.

* این الگوهای مقاله رفتاری برگرفته از مردم” طرح پژوهشی با عنوان”بررسی نقش طراحی شهری در میزان سلامت جسمی شهروندان: تاثیر محیط ساخته شده بر می باشد که با استفاده از اعتبارات معاونت پژوهشی پردیس هنرهای زیبا انجام گرفته است.
.E-mail: hbahrain@ut.ac.ir ،021-66461504 : نویسنده مسئول: تلفن: 021-61113296، نمابر**
2974806342602

مقدمه
در نتیجه افزایش مشکلات ناشی از کاهش سطح سلامت عمومی در کشورهای غربی )خصوصاً آمریکا(، سلامت به موضوع مهمی در تحقیقات اخیر تبدیل شده است. اهمیت این موضوع خصوصا بواسطه رابطه تنگاتنگی است که سلامت عمومی با اقتصاد کلان جامعه دارد، بگونه ای که وضعیت اقتصادی افراد جامعه و یا کل کشور شدیداً تحت تاثیر سلامت فیزیکی و روانی افراد آن جامعه قرار دارد.
تحقیقات اخیر سلامت بیش از هر چیز، بر بخشهای تغذیه1 و فعالیتهای فیزیکی به عنوان مهمترین عوامل موثر بر سلامت
عمومی، متمرکز است) Prochaska and Sallis, 2004(. از طرف دیگر تحقیقات بسیاری نشان دهنده تاثیر فرم کالبدی محیط بر میزان پیادهروی اشخاص است (Boer et al, 2007; Rundle et
al, 2007; Forsyth et al, 2007; Ewing et al, 2003 (. در چنین تحقیقاتی که عموماً در کشورهای غربی صورت گرفته است ،به روشهای مختلف تحقیق )ذهنی و عینی( اقدام به استخراج معیارهای کالبدی موثر بر میزان پیادهروی شده است (Humpel
et al, 2002; Sallis et al, 1997; Handy et al, 2002; Krizek et al, .)2003; Krizek et al, 2006
علی رغم اینکه مشکلات ناشی از کم تحرکی در کشور ما دست کمی از کشورهای غربی نداشته و حتی میزان چاقی زنان کشور از زنان ساکن در ایالات متحده بیشتر گزارش شده است )Bahrami et al, 2006(، در این زمینه در ایران تحقیق خاصی صورت نگرفته است.
لذا هدف این تحقیق بررسی کیفیات مختلف فرم کالبدی-فضایی محیط در ایران و تاثیر آنها بر میزان پیادهروی ساکنان است. از طرف دیگر بسیاری از تحقیقات نهایتاً به خصوصیات محیطی موثر بر سلامت یا پیادهروی منتهی میشود، فارغ از این که کدام یک از این معیارها تاثیر بیشتری بر میزان پیادهروی اشخاص دارد و این موضوع نیز هدف دیگریست که در این مقاله دنبال میشود.
لذا برای تحقق این اهداف، شهر جدید هشتگرد به عنوان نمونه موردی انتخاب شد. دلیل انتخاب این نمونه اولاً همگن بودن بافت اقتصادی-اجتماعی این شهر در محلهها و فازهای مختلف شهر است که دخالت عوامل غیر مرتبط در تحقیق را حتی المقدور کاهش میدهد. ثانیاً تنوع کالبدی-فضایی در بین محلههای مختلف )بواسطه تنوع طراحی و فاز ساخت(، امکان مقایسـه آنها با یکدیگر و استخــراج معیارهای موثر بر میــزان پـیادهروی را بوجــود می آورد.
در این تحقیق بخشهای مختلف بدین گونه سازماندهی شده است: بخش سلامت به تعریف سلامت فردی و قسمتهای مختلف آن پرداخته، در پی تدوین روشی برای اندازه گیری سلامت خانوادههای ساکن است. در بخش آمادگی جسمانی اقدام به تعریف آمادگی جسمانی و تاثیر متقابل آن با سلامت و تاثر آن از فعالیتهای فیزیکی است. بخش بعد به تعریف و تفاوت فعالیت فیزیکی و تمرین ورزشی میپردازد. اهمیت این بخش از آن جهت است که حداقل میزان فعالیت فیزیکی برای دستیابی به سلامت ،که موضوع بخش بعدی است از دل آن استخراج میشود. در بخش بعد با مرور ادبیات موضوع، مولفههای موثر بر میزان پیادهروی مشخص شده و نشان داده میشود که پیادهروی ،فعالیت فیزیکی ارزشمندی بوده و برای نیل به سلامت عمومی قابل سرمایهگذاری است. بخش روش تحقیق به ارائه تفصیلی گامهای مختلف تحقیق میپردازد، بگونه ای که در مرحله اول سلامت ،BMI و میزان پیادهروی خانوادهها اندازه گیری شده، در مرحله دوم موانع )معیارهای( محیطی موثر بر میزان پیادهروی استخراج و در قسمت نتایج با اندازه گیری هم پیوندی بین میزان پیادهروی و BMI از یک طرف و معیارهای محیطی مستخرج از طرف دیگر، میزان تاثیر هر معیار بر پیادهروی ساکنان سنجیده شده است. نهایتاً در بخش نتیجهگیری نتایج ضمنی و تحقیقات آینده معرفی شده است.
2358558277815

سلامت
برای اینکه بتوانیم ارتباط بین متغیرهای فیزیکی-فضایی محیط و میزان سلامت ساکنین را اندازه گیری کنیم، پیش از هر چیز، باید بگونه ای میزان سلامت شهروندان را بسنجیم. یکی از جنجالهای اساسی در تحقیقات تاثیر فرم کالبدی بر سلامت ،اندازه گیری سلامت شهروندان است. در تحقیقات متفاوت ، روشهای مختلفی در این رابطه بکار گرفته میشود. یکی از پرکاربردترین روش ها، شمارش افراد بیمار2 در مناطق مختلف شهر است. در این روش، واحدهای تحت مطالعه بر اساس تعداد بیمار ساکن، دستهبندی شده، ارتباط بین کیفیات محیطی و تعداد بیماران مشخص میشود) Lathey et al, 2009(. علی رغم اینکه این روش عینی و علمیترین روش برای هدف مذکور است در ایران با مشکلات و موانعی اساسی همراه خواهد بود. مهمتر از همه آنکه این روش نیازمند یک پایگاه اطلاعاتی قوی از بیماران و آدرس محل سکونت ایشان است و چنین پایگاه اطلاعاتی در ایران در دسترس نیست3. لذا در این تحقیق، محققان ملزم به کاربرد روشهای دیگر اندازه گیری سلامت شدند4.
روش مورد استفاده برای اندازه گیری میزان سلامت در این تحقیق، روش “ذهنی و شفاهی اندازه گیری سلامت”5 است. در این روش از خود شخص در مورد میزان سلامت وی پرسیدهمی شود. علی رغم اینکه در مورد اعتبار این روش و رابطه بیننظر شخص در مورد سلامت و میزان واقعی سلامت چالشهای زیادی وجود دارد، ولی تحقیقات بصورت آماری نشان داده که روش جمع آوری اطلاعات سلامت بصورت شفاهی از روایی6، اطمینان و پایایی7 نسبتاً بالایی برخوردار است ) Locker andMiller, 1994(. بر این اساس تصمیم گرفته شد دراین تحقیق از نسخه دوم پرسشنامه سازمان بهداشت جهانی8 )از معتبرترین و پرکاربردترین پرسشنامهها در این زمینه( استفاده شود .پرسشنامه مذکور دارای 36 قسمت بوده و براساس اظهارات پاسخ دهندهگان9 تکمیل میشود. این پرسشنامه در ایالات متحده توسط مرکز ملی همهگیر شناسی10 و مرکز پیشگیری و مطالعه فاکتورهای خطرزای قلب 11 اعتبار سنجی شده و پایایی بالای آن اثبات شده است. این پرسشنامه عموماً برای پایش سلامت جامعه و همچنین تحقیقات بالینی بکار گرفته میشود. در این مرحله، دغدغه تحقیق، اعتبار و پایایی ترجمه این پرسشنامه بود .در تحقیق “واره” و دیگران، ترجمه پرسشنامه در 14 کشور غیر انگلیسی زبان بکار گرفته و نشان داده شد که این پرسشنامه در دیگر کشورها با تغییرات بسیار جزئی در ترجمه، جوابگو بوده و از اعتبار بالایی برخوردار است) WARE et al, 1995(.
نمودار 1- پرسشنامه SF-36v2 سازمان بهداشت جهانی، بخشهای مختلف سلامت و شاخصهای اندازهگیری آنها.
(WHO, SF-36v2) :ماخذ
2341671533407

پرسشنامه SF-36v2 سازمان بهداشت جهانی، سلامت را در 2 بخش کلی جسمی و روانی بررسی میکند )نمودار 1(. سلامت جسمی در این پرسشنامه با معیارهای عملکرد فیزیکی12، کارایی فیزیکی13، میزان دردهای جسمی14 و سلامت عمومی15 اندازه گیری میشود. معیار عملکرد فیزیکی به تاثیر سلامت بر انجام فعالیتهای فیزیکی روزانه مثل زانو زدن، از پله بالارفتن و … میپردازد. این گونه از فعالیتها بر هرسه دسته تناسبات جسمی شامل انعطاف پذیری، قدرت بدنی و توانایی دستگاههای تنفسی و قلبی-عروقی موثر است. معیار کاراییفیزیکی به تاثیرسلامت در انجام فعالیتهای شغلی میپردازد. معیار دردهایجسمی شدت و تواتر دردهای جسمی و همچنین میزان مداخله آن در فعالیتهای روزانه را اندازه گیری میکند و نهایتاً معیار سلامت عمومی به بررسی میزان سلامت کلی شخص در مقایسه با گذشته و دیگران، میزان استعداد مریض شدن و انتظارات شخص در مورد وضعیت سلامت آینده خود میپردازد .
1911939329902

آمادگی جسمانی
یکی دیگر از روشهای اندازهگیری سلامت جهت استخراج معیارهای محیطی موثر بر میزان سلامت، اندازه گیری آمادگی جسمانی شهروندان است. آمادگی جسمانی به مجموعه ای از خصوصیات جسمی گفته می شود که با میزان توانایی و آماده بودن بدن در انجام حرکات و انجام فعالیتهای روزانه مرتبط است. انجمن ورزش و آمادگی جسمانی ریاست جمهوری ایالات متحده16 آمادگی جسمانی را بدین گونه تعریف میکند: “توانایی انجام فعالیتهای روزانه بصورت قدرتمندانه، با چالاکی )سرعت عمل(، بدون خستگی مفرط و همراه با انرژی فراوان، بگونهای که از فعالیتهای انجام شده لذت برده شود”. علی رغم اینکه این تعریف کامل بنظر می رسد، ولی اندازهگیری اجزاء مختلف آن )بعنوان مثال میزان خستگی و یا میزان قدرتمندانه بودن( با مشکل روبرو است. در تحقیقات علمی برای اندازه گیری آمادگی جسمانی اقدام به اندازه گیری مستقیم خصوصیات جسمی مربوطه میشود. جدول 2 قسمتهای مختلف مرتبط با آمادگی جسمانی را نشان میدهد .
بصورت متداول آمادگی جسمی به دو دسته خصوصیات سلامت-محور و مهارت-محور تقسیم بندی میشوند. سلامتعمومی، بیشتر به فاکتورهای آمادگی جسمانی سلامت-محورمربوط است، در حالیکه فاکتورهای آمادگی جسمانی مهارت-محور بیشتر برای ورزشکاران و در جنبههای رقابتی اهمیت دارد (Caspersen et al, 1985). هر کدام از این خصوصیات جسمی به روش خاصی اندازهگیری میشود )به عنوان مثال برای اندازه گیری استقامت هوازی، حداکثر زمانی که شخص قادر به پیادهروی یا دویدن باشد در نظر گرفته شده و برای استقامت عضلانی، حداکثر زمانی که می تواند مقدار مشخصی بار را حمل کند.(
اندازهگیری بخشهای مختلف آمادگی جسمانی سلامت-محور بسیار زمان بر بوده، بعلاوه برخی از آنها نیز نیاز به تجهیزات آزمایشگاهی داشته که در محیط شهری امکان پذیر نیست. لذا میبایست آمادگی جسمانی ساکنین بگونه ای دیگر اندازهگیری شود. در این تحقیق دو روش برای اندازه گیری آمادگی جسمانی افراد بکار گرفته شد. یکم، با توجه به اینکه میدانیم رابطه مستقیمی بین میزان پیادهروی و میزان آمادگی جسمی افراد وجود دارد) Bergman et al, 1996; Stensel et al, 1994(، میتوانیم از میزان پیادهروی هفتگی اشخاص، با توجه به همگن بودن سبک زندگی ساکنین، میزان آمادگی جسمانی آنها را پیش بینی کنیم. دوم، می توانیم با استفاده از شاخص تناسب قد و وزن بدن) 17BMI(، به اندازه گیری آمادگی جسمانی بپردازیم .کاربرد این شاخص بسیار آسانتر از اندازه گیری زیر- بخشهای آمادگی جسمانی سلامت- محور است.
0187280

وزن

بایست

می

وزن

بایست

می

سنجیده شده و به دستههای مختلفی تقسیم بندی میشود جدول 1- دسته بندی جهان ی زیر وزن20، بالای وزن21 و چاقی مفرط22 بر اساس BMI، )James, 2002(. برای محاسبه این شاخص اتخاذ شده برای کشورهای آسیایی.
نمودار 2- آمادگی جسمانی و بخشهای مختلف آن.
(WHO, 2000; WHO, 2004) :ماخذ American College of Sports Medicine and American Heart Association)Science Advisory, 2003( :ماخذ
همان طور که گفته شد روش دیگر اندازه گیری آمادگی جسمانی BMI است. برای استفاده از این شاخص تناسبات قد و وزن هر شخص با شاخص تناسب قد و وزن یک فرد سالم شخص )برحسب کیلوگرم( را بر مجذور ارتفاعقد وی )برحسبمتر( تقسیم کرد و از جدول ارائه شده توسط سازمان بهداشتجهانی برای کشورهای آسیایی جهت دستیابی به دسته بندی مذکور استفاده کرد18 )4002 ,19WHO(.
در این تحقیق جهت بررسی آمادگی جسمی از میزان پیادهروی اشخاص و همچنین BMI ساکنان استفاده شده است ،به این صورت که از طریق پرسشنامه از پاسخدهندگان خواسته شد که میزان پیادهروی هفتگی خود و همچنین قد و وزن خود را در پرسشنامه درج کنند تا امکان محاسبه BMI مقدور گردد.
730462329902

فعالیت فیزیکی و تمرین ورزشی
برای انجام تحقیق علمی در زمینه بیماریهای همه گیر ابتدا نیاز است که هر یک از موارد موجود در تحقیق تعریف و اندازهگیری شود. کسپرسن23 در مقاله معروف خود) 1985( معتقد است که واژههایی همچون فعالیت فیزیکی24، تمرین ورزشی25 و آمادگی جسمانی26 نیاز به شفاف سازی دارند. ضرورت این امر خصوصاً از این جهت است که واژه شناسی استاندارد شده در این زمینه، می تواند به ادراک روشنتری از رابطه بین متغیرهای فوق الذکر و سلامت منتهی شود، واژههایی که معمولاً به اشتباه و بجای یکدیگر بکار برده میشوند.
بر اساس تعریف سازمان قلب آمریکا27، فعالیت فیزیکی به هر حرکت جسمی که توسط عضلات اسکلتی28 و با مصرف انرژی صورت گیرد، گفته میشود. انرژی مصرف شده می تواند با واحد کیلو کالری و یا کیلو ژول اندازهگیری شود. همچنین این متغیر را میتوان بصورت نرخ مصرف انرژی )بر حسب کیلو کالری در واحد زمان( بیان کرده و به دستههایی تقسیمبندیکنیم. در فعالیتهای بدنی، مقدار کل کالری مصرف شده با مقدارجابجایی کل بدن و یا اعضای آن، شدت، مدت زمان و تواتر حرکت مشخص میشود (Caspersen, 1985). پرکاربردترین واحد زمانی برای اندازه گیری مقدار کیلو کالری در فعالیتهای جسمی، هفته (Taylor et al, 1998) و یا روز (Paffenbarger et al,
3002) میباشد )واحد زمانی که در این تحقیق نیز بکار گرفته شده هفته است(. فعالیتهای فیزیکی در زندگی روزانه میتواند به فعالیتهای شغلی، ورزشی، خانهداری و یا دیگر گروههای از این قبیل دستهبندی شود. در تحقیقات مختلف دسته بندیهای مختلفی بکار برده میشود) Jecquier,1983( که البته کاربرد تمامی آنها بشرطی که دستههای تعریف شده، همپوشانی نداشته باشند بلامانع است) Thompson et al, 2003(. دسته بندی فعالیتهای فیزیکی اجازه میدهد که کل انرژی مصرف شده در فعالیتهای فیزیکی روزانه اندازهگیری شود. بعلاوه، با توجه به اینکه هر فعالیت با بخش مشخصی از آمادگی جسمانی و سلامت ارتباط دارد )بعنوان مثال پیادهروی روزانه بیش از هر چیز با استقامت هوازی و تناسب اندام و حمل بار تا منزل با استقامت عضلانی رابطه دارد(، اجازه میدهد که انرژی مصرف شده بصورت تفکیکی و در نتیجه میزان آمادگی جسمی و سلامت مربوطه نیز اندازهگیری شود) Thompson et al, 2003(. در عوض، تمرین ورزشی به مجموعهای از فعالیتهای فیزیکی ساختارمند که هدف نهایی آنها رسیدن به آمادگی جسمانی است، اطلاق میشود. این واژه به صورت متداول بجای فعالیتهای فیزیکی بکار برده شده و دلیل آن تشابه مفهومی و فاکتورهای مشترک بین آنهاست. به عنوان مثال هر دوی آنها در انجام شدن توسط عضلات اسکلتی، مصرف انرژی و رابطه مستقیم با آمادگی جسمی، اشتراک دارند. در عین حال تمرین ورزشی مترادف فعالیت فیزیکی نیست بلکه تنها یک زیر دسته از آن میباشد. تمرین ورزشی فعالیت فیزیکی است که برنامهریزی شده، ساختارمند و متواتر بوده و در آن مستقیماً افزایش یا نگهداری جنبه خاصی از آمادگی جسمانی )به عنوان مثال انعطاف پذیری یا قدرت عضلانی( هدف است. لذا با توجه به اینکه تمرینهای ورزشی بیشتر به هدف ارتقاء جنبه خاصی از آمادگی جسمانی مهارت-محور انجام میشود، با سلامت عمومی رابطه کمتری دارد. لذا در این تحقیق تنها اقدام به اندازهگیری فعالیـتهای فیزیکی، به عنوان عامل پیش بینی کننده سلامت فرد در آینده شد.
329145319827

میزان فعالیت مناسب برای سلامت
همانطور که گفته شد نتیجه مطالعات اخیر مزایای فعالیتهای فیزیکی را تایید میکند. تحقیقات نشان می دهد که مزایای سلامتی ناشی از فعالیتهای فیزیکی، پیش از هر چیز به میزان کل انرژی مصرف شده در طول هفته بستگی دارد. بر اساستحقیقاتی که مشترکاً توسط سازمان قلب29 و انجمن طب ورزشآمریکا30 انجام شده، برای نگه داشتن بدن در محدوده سلامت ،گستره فعالیتهای فیزیکی بدن باید بین 500 تا 1000 مت )دقیقه در هفته(31 باشد) William et al, 2007(. گسترهمند بودن این بازه برای بیماریهای مختلف است. به این معنی که فقط 500 مت-دقیقه در هفته برای کاهش معنیدار مرگ و میرهای زودرس کافی است. درحالی که حداقل انرژی مصرفی در هفته باید 0001 مت-دقیقه باشد تا سرطان سینه، بصورت معنیدار کاهش پیدا کند) 8002 ,32PAGA(.
ولی از آنجایی که واحد مت-دقیقه بصورت علمی بوده و اندازهگیری آن فقط در آزمایشگاه امکان پذیر است، در تحقیقات مشابه اقدام به تبدیل سازی آن به سه دسته فعالیتهای با شدت ملایم، میانه و شدید میشود) Thompson et al, 2003(.
فعالیتهای فیزیکی ملایم از 1/1 تا 9/2 مت تعریف میشوند.
فعالیتهای میانه33 معادل 3 تا 9/5 مت تعریف میشوند
) پیادهروی با سرعت 3 مایل در ساعت حدود 3/3 مت انرژی مصرف میکند.(
•و فعالیتهای شدید که از 6 مت به بالا تعریف میشود )یک مایل را در 10 دقیقه دویدن فعالیتی با 10 مت انرژی است.(بر اساس این تعریف، 051 دقیقه )دوساعت و نیم( فعالیتهای فیزیکی میانه )مثلا پیاده روی( در هفته معادل 500 مت-دقیقه در هفته میباشد34. لذا راهبردهای ارائه شده توسط مراکز کنترل بیماری و حفاظت ایالات متحده35 و موسسه ملی سلامت ایالات متحده36 توصیه میکنند که برای حفظ سلامت، می بایست حداقل 5 روز هفته و روزانه بیش از 30 دقیقه فعالیت فیزیکی ملایم انجام داد) NIH, 1996; Pate, 1995( دادهها نشان دهنده فواید بیشتر، در نتیجه افزایش میزان فعالیت و طول زمان فعالیت است.
840167568477

اهمیت پیاده روی در بین دیگر فعالیت های فیزیکی
مرور ادبیات این قسمت، عمدتاً جهت شناسایی و در نتیجه بر طرف کردن موانع سر راه فعالیتهای فیزیکی انجام شده است .این تحقیق بر این فرض استوار است که فعالیت پیادهروی که به هدف حمل و نقل )جابجایی( و یا انجام دیگر فعالیتهای روزمره مثل خرید و … انجام میشود، میتواند فعالیت مناسب جایگرینی برای فعالیتهای فیزیکی باشد. این فرض عمدتاً با توجه به موانعی است که پیش پای انسان امروزی بوده و در این بخش معرفی شده است.
متغیرهای فیزیولوژیک، رفتاری و روانشناختی زیادی بر میــزان فعالیتهای فیزیکـی موثــر است (Sallis et al, 1990; Salliset al, 1992(. در این میان، تحقیقات مختلف )و از جمله همین تحقیق( ،نشان میدهد که رایجترین مانع انجام فعالیت فیزیکی توسط پدران و مادران خانواده، کمبود زمان است (Martin et al, 1982; Owen andBauman,1992 (. و در عین حال رایجترین مانع درتداوم فعالیتهای منظم فیزیکی آسیبهای جسمانی گزارش شده است) PAGA, 2008(.
دیگر عوامل از جمله سیگار کشیدن تاثیر بسیار جزئیتری در
وقوع یا عدم وقوع فعالیتهای فیزیکی دارند (Dishman et al, 1994). تناسب جسمانی37 )درصد چربی بدن یا ارتباط قد و وزن( نیز معیار مناسبی برای پیش بینی عادتهای فعالیتی اشخاص نیست، اگرچه افرادی که دارای چاقی مفرط هستند معمولاً غیر فعالند (Bouchardet al, 1993(.
همچنین تحقیقات نشان می دهد، تنها عزم و اراده انجام فعالیتهای فیزیکی و یا آگاهی از تاثیرات مثبت تمرینات ورزشی برای انجام آنها کافی نیست (Godin et al, 1987). به عبارت دیگر رابطه ضعیفی بین این متغیرها و میزان فعالیتهای فیزیکی وجود دارند. این در حالی است که متغیرهای اطمینان از توانایی انجام فعالیتهای فیزیکی، موانع ادراک شده در انجام فعالیتهای فیزیکی و میزان لذت موجود در زمان انجام فعالیتهای فیزیکی، شدیداً با انجام و تواتر فعالیتهای فیزیکی مرتبط هستند (Sallis et al, 1989).
علاوه بر این برخی از فاکتورهای اجتماعی نیز بر میزان فعالیتهای
فیزیکی تاثیر گذارند (Sallis et al, 1992). خانواده و دوستان می توانند در فعالیتهای فیزیکی همراهی کرده و جنبه تشویقی داشته و یا برعکس نقش بازدارنده ایفا کنند. نقش بازدارنده در مورد فعالیتهای فیزیکی غیرمتداول، موثرتر است. بدین معنی که هرچه گونه فعالیت فیزیکی انجام شده رواج کمتری در بین مردم داشته باشد، فعالیت مذکور بیشتر منع و نهی میشود. در این رابطه، تحقیقات نشان میدهد که علاوه بر مهارتهای فردی چون خودپایش و …، تایید و یا تشویق دیگران نقش اساسی در تداوم و تکرار فعالیت فیزیکی در بلند مدت دارد38 (Sallis et al, 1992). لذا فعالیتهای فیزیکی متداول در یک جامعه می توانند نقش کلیدیتری را در افزایش تداوم و تواتر فعالیتهای فیزیکی در بلند مدت ایفا کنند.
لذا براساس گفتههای فوق، نتیجه گرفته میشود که فعالیت پیادهروی بخاطر صرفهجویی در زمان )بدلیل انجام شدن بموازات دیگر فعالیتها(، احتمال پایین آسیب دیدگی) PAGA, 2008(، متداول و مشروع بودن در جامعه و نهایتاً لذت نهفته در آن )خصوصاً در مقایسه با دیگر فعالیتهای ورزشی(، فعالیتی قابل سرمایهگذاری برای دستیابی به سلامت عمومی است. و از آنجا که تحقیقات مختلف نشاندهنده تاثیر فرم کالبدی فضایی بر میزان پیادهروی است ، میبایست تا آنجا که میشود طراحی و برنامهریزی محیطی را به سمتی برد که میزان این فعالیت متداول افزایش یابد .
140141316457

تاثیر فرم کالبدی محیط بر پیاده رو ی و سلامت
در سال های اخیر، در کشورهای غربی تحقیقات بسیاری به بررسی تاثیر فرم کالبدی بر روی میزان پیادهروی و همچنین سلامت پرداخته است. در بسیاری از این تحقیقات برای افزایش عینیت تحقیق ،از روشهای کمی و سیستم اطلاعات جغرافیایی استفاده شده
است)Lawrence et al, 2005, Saelens et al, 2003(. با توجه به ماهیت این تحقیقات، مقیاس آنها محله و بزرگتر بوده و به سمت برنامه ریزی میل می کنند. معیارهای این تحقیقات را بطور خلاصه می توان در مواردی همچون اختلاط کاربــریها، شبکه درهم تنیده و غیر سلسله مراتبی، تراکم بالای انسانــی و ساختمـانی خلاصه کرد.
دسته دیگر تحقیقات، از دیدگاه تخصصی به بررسی میزان پیادهپذیری محیطهای شهری میپردازد. این گونه تحقیقات که بعضاً با روش تحقیق دلفی صورت می گیرد، به کیفیات محیطی همچون انطباق پذیری، تنوع، خوانایی، پیچیدگی، قلمروپذیری و… ختم میشود) EWIN et al, 2009, Elshestaway et al, 1997 (. خروجی این گونه تحقیقات به معیارهای طراحی شهری نزدیک تر بوده و در مقیاسهای کوچک نیز قابل استفاده است.
این تحقیق بر مبنای روش تحقیق ذهنی استوار است. روشی که در آن به رابطه بین کیفیت های محیطی و میزان پیاده روی شهروندان، از منظر ذهنی ساکنین پرداخته میشود. در یک مرحله از آنها خواسته میشود که موانع سر راه پیاده روی در فضاهای شهری نامبرده شود، در مرحله بعد جهت اعتبارسنجی گفته های ایشان، تاثیر هریک از این موانع با میزان پیاده روی سنجیده میشود. لذا، پرواضح است که مقیاس این تحقیق کوچک و در حد انسان پیاده خواهد بود. نکته منحصربفرد دیگر این تحقیق مربوط به محیطی است که تحقیق در آن انجام شده است. دیگر تحقیقات مربوطه در محیط های شهری تکمیل شده صورت گرفته، این درحالی است که شهر جدید هشتگرد در حال ساخت و ساز است و این موضوع می تواند به استخراج کیفیات محیطی موثر بر میزان پیادهروی در محیطهای در حال ساخت بپردازد. نهایتاً تحقیق پیش رو به بررسی معیارهای محیطی موثر بر میزان پیادهروی و سلامت ساکنین به تفکیک جنسیت مرد و زن می پردازد. این مورد از آن جهت که نقشهای اجتماعی در کشور ما برجستهتر از جوامع غربی است میتواند حائز اهمیت خاص باشد.
2161746315633

روش تحقیق
این مطالعه با روش تحقیق پیمایشی صورت گرفته است .معمولاً مطالعات محیط در رابطه با سلامت در سـه سطـح (1 مسکن، 2(خیابان یا بلوک، 3(محله و یا منطقه شهری انجام میشود ) Southworth and Owens, 1993; Ewing et al, 2003; McCannand Ewing, 2003; Joshu et al, 2008(. در این تحقیق با توجه به هدف که بررسی معیارهای موثر بر میزان پیادهروی و سلامت شهروندان است، مقیاس محله و منطقه انتخاب شد. لذا همانطور که گفته شد 9 خوشه مسکونی در قسمتهای مختلف شهر جدید هشتگرد انتخاب شد )تصویر 1( تا در بقیه مراحل تحقیق، اطلاعات جمع آوری شده در چارچوب همین خوشههای مسکونی صورت گیرد. خوشه های مذکور بگونه ای انتخاب شدند که اولاً دارای
تصویر1- خوشههای مسکونی 9 گانه منتخب در شهر جدید هشتگرد: 1-میدان شهرداری 2-آسایش غربی 3-خیابان اسکان 4-کوچه مسجد 5-خیابان شبدیز
-26363887496- آپارتمانهای آکام فلز 7-مجتمع گلستان 8-محله چهارم 9-مجتمع 418 واحدی فجر.
تصویر 2- خوشههای مسکونی منتخب همگی آپارتمانهای سه و چهار طبقه هستند، عکس سمت چپ مجموعه مجتمع گلستان ، عکس سمت راست مجموعه آپارتمانهای آکام فلز.
خصوصیات کالبدی- محیطی متفاوتی باشند تا از طریق مقایسه نتایج، امکان استخراج معیارهای موثر بر سلامت ممکن باشد ،ثانیاً در مراحل مختلف ساخت و ساز قرار داشته باشند، تا تاثیر میزان ساخت و ساز نیز اندازه گیری شود. علاوه بر این، از آنجا که هدف تحقیق بررسی تاثیر محیط شهری )در مقیاس محله و منطقه( بر سلامت بود، سعی شد واحدهای مطالعه بگونهای انتخاب شود که حتی المقدور تاثیرات گونههای مختلف معماری مسکن در تحقیق حذف شود. لذا گونه مشترکی از معماری مسکن شامل مجموعههای آپارتمانی سه و چهار طبقه انتخاب شد )تصویر 2(. از این به بعد تمامی اطلاعات تحقیق در درون این خوشهها جمع آوری شد. جامعه آماری تحقیق شامل تمام مادران و پدران بین 20 تا 60 سال است که بصورت نمونه گیری خوشه ای تصادفی انتخاب شدند .
خوشههای مسکونی منتخب در همه قسمتهای شهر اعم از تکمیل شده )همچون میدان شهرداری( و تکمیل نشده )همچون مجتمعهای اسکان( بگونهای انتخاب شدند که دارای خصوصیات مختلف فضایی-کالبدی باشند تا بتوان از این طریق تاثیر کیفیات مختلف بر میزان سلامت، آمادگی جسمانی و پیادهروی را اندازه گیری کرد. موقعیت خوشههای مختلف مسکونی در تصویر 1 مشخص شده است.
اندازه گیری سلامت ،BMI و میزان پیادهروی خانوادهها
681167-648026

در تحقیق برای بررسی رابطه بین معیارهای فضایی-کالبدی محیط و میزان پیاده روی، لازم بود که اطلاعات مربوط به سلامت، آمادگی جسمانی و میزاان پیادهروی اندازه گیری شود لذا اطلاعات زیر در مراحل مختلف اندازه گیری شد:
•در مرحله اول اقدام به اندازهگیری متغیرهای اجتماعی-اقتصادی39 ساکنان )شامل وضعیت سنی، بعد خانوار ،میزان تحصیلات، میزان درآمد، محل کار و تحصیل و (… از طریق پرسشنامه خود پاسخده40 شد. این قسمت برای کنترل تاثیر این فاکتورها بر نتیجه تحقیق صورت گرفت.
•در مرحله دوم، از طریق پرسشنامه جهانی فعالیتهای
فیزیکی41 (Craig et al, 2003) میزان پیادهروی مادران و پدران خانواده در طول یک هفته و به تفکیک اهداف مختلف اندازهگیری شد. در این پرسشنامه از پاسخدهندگان خواسته شده بود که میزان پیادهروی هفتگی خود را به تفکیک اهداف مختلف در دو دسته کلی سفرهای کاری42 و سفرهای تفریحی43 بیان کنند.
•در مرحله سوم به اندازهگیری وضعیت سلامت مادران و پدران خانوادهها از طریق پرسشنامه SF-36v2 سازمان بهداشت جهانی پرداخته شد.
•و نهایتاً مرحله چهارم به اندازهگیری تناسبات قد و وزن44
)میزان چاقی و لاغری( پدران و مادران خانواده از طریق پرسشنامه و فرمولهای سازمان بهداشت جهانی) WHO,1995( میپردازد.
تحلیل:
تحلیل اطلاعات آماری نشان داد که سلامت بصورت معنی داری بین خوشههای مختلف مسکونی تفاوت ندارد. لذا استفاده از این متغیر برای استخراج کیفیات فضایی-کالبدی موثر ممکن نبود .
دلیل این امر می توانست به یکی از موارد زیر مربوط شود:
•اثرات عدم تحرک فیزیکی )پیاده روی( بعد از چند سال بر سلامت عمومی بدن تاثیر می گذارد و شهروندان هشتگرد چند سالی نیست که در این شهر ساکن هستند )جالب توجه این که با بالا رفتن میزان سکونت شهروندان، میزان همپیوندی بین سلامت و محیط بیشتر می شود( .
•سلامت تنها تحت تاثیر میزان فعالیتهای فیزیکی قرار ندارد، بلکه متغیر اساسی دیگری بنام “تغذیه” نیز تاثیر گذار بوده که می تواند نتایج را تحت تاثیر قرار بدهد45.
در مورد BMI باید گفته شود که تفاوت معنی داری بین این متغیر در خوشههای مختلف مسکونی وجود دارد) F=46.182,sig=0.036(. به این معنی که خصوصیات محیطی بر متغیر BMI که نشان دهنده میزان چاقی افراد است تاثیر معنیداری داشته است .
همچنین میزان پیادهروی در خوشههای مسکونی نیز از چنین کیفیتی برخوردار بود) F=75.921, sig<0.001( به این معنی که میزان پیادهروی در خوشههای مختلف متفاوت است و این نشان از تاثیر محیط بر میزان پیادهروی اشخاص دارد. نمودار 3 نشان دهنده میزان پیادهروی )به تفکیک جنسیت( در خوشههای مسکونی منتخب در شهر جدید هشتگرد است. همچنین واریانس میزان پیادهروی مــردان در خوشــههای مختلــف بصـورت معنی داری از زنان بیشتر بود) P=0.049(.
3065755732686مقایسه میانگین پیادهروی در خوشههای مسکونی به تفکیک جنسیت: نمودار



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید