صفحات 5 – 16
نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی شماره54 بهار 1390
98257111650

تحـــلیل رابطه بین کیفیت محیطی و تراکم ساختمانی*
982571379604

)مطالعه موردی: شهرک گلسار – رشت(
دکتر محمد مهدی عزیزی1**،مهندس سیده مرجانه معینی2
استاد دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
کارشناس ارشد شهرسازی، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
)تاریخ دریافت مقاله: 11/7/89، تاریخ پذیرش نهایی: 2/21/98(
چکیده:
تحلیل و سنجش کیفیت محیطی محلههای شهری، به طیف گستردهای از معیارها و شاخصها نیاز دارد. این پژوهش، میزان دخالت عوامل کیفیت محیطی در تعیین تراکم ساختمانی، سطح کیفیت محیطی و آسایش محسوس ساکنین سكونتگاه ها را در مطالعه موردی شهرک گلسار رشت، مورد سنجش قرار میدهد. با بكارگیری روش تحلیل عاملی، عوامل نهایی که متغیرهای تراکمی و کیفیات مكانی را در درون خود دارند، مشخص میشوند. بررسی مكانی عوامل مذکور و تحلیل مكانی حاصل از بر همنهی آنها، تایید کننده این است که آن قسمت از محله که نیمه شرقی آن را شامل میشود و عمده توسعه های جدید در این قسمت اتفاق افتاده و تراکم ساختمانی و تعداد طبقه کمتری نسبت به نیمه غربی دارد، از پایین ترین امتیاز در منطقه برخوردار است. اما در همین منطقه، مجتمع گلها که به صورت مجموعهای متشكل از چندین بلوک است، با وجود تراکم ساختمانی بالا، اما به دلیل سطح اشغال پایین، دارای رتبه بهتری از نظر این شاخصها است. نتایج این تحلیل حد بهینه مورد نظر را برای تراکم ساختمانی محلههای شهری نظیر شهر رشت و در جهت رفع کمبودهای پیگیری شده در ادبیات تحقیق به دست میدهد.
واژههای کلیدی:
کیفیت محیطی، تراکم ساختمانی، توسعه شهری پایدار، شهر فشرده، شهرک گلسار، رشت .

* این مقاله برگرفته از پایان نامه کارشناسی ارشد نگارنده دوم است که در سال 1388 در دانشکده شهرسازی پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران، به راهنمایی نگارنده اول انجام شده است.
** نویسنده مسئول: تلفن: 021-66462134، نمابر: 82655966 – 120 E-mail: mmazizi@ut.ac.ir.

مقدمه

44100006907745

سابقه و پیشینه مسئله تراکم شهری1 به شهرهای دوران باستان بر میگردد. در دوره های مختلف تاریخی، شهرهایی که با محدودیتهای توسعه، از قبیل محدودیت زمین، محصوریت شهر، سیستمهای دفاعی غیرقابل انعطاف و غیره، روبرو بودهاند ،به صورت عمودی متراکم می شدهاند. در دهههای اخیر نیز، رشد سریع و گسترش افقی شهرهای اغلب کشورهای جهان، اعم از توسعه یافته و در حال توسعه را با مشکلات جدی مواجه ساخته است. مسائل این پدیده نه تنها سیاستهای شهرسازی را بطور وسیعی تحت الشعاع قرار داده، بلکه تبعات حاصل از آن در تشدید مسائل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، مدیریتی و محیط زیستی جوامع نقش اساسی داشته است. تراکم شهری به عنوان راهکاری برای پایداری شهری، هر چند مورد توافق جمیع صاحب نظران مسائل شهری میباشد، اما به سبب پیچیدگی آن، روی میزان فشردگی یا گستردگی، و یا به عبارت دیگر، نوع تراکم ،اتفاق نظر وجود ندارد. برای دستیابی به پایداری شهر، ضروری است آن را به عنوان یك کلیت نگریست و تمام موضوعات مرتبط با آن را در سطوح مختلف مورد ارزیابی و توجه قرارداد. از سوی دیگر، آسایش از تنوعی از ک یفیتها ناشی میشود و کیفیت مطلوب زندگی که موجد احساس آسایش در ساکنین منازل و ساختمانها میشود نیز، یکی از اصول توسعه پایدار و قرارگرفتن در مسیر توسعه پایدار شهری است.
322571745156

در این پژوهش، مفهوم محوری، کیفیت مکانی- محیطی است و به کیفیتهایی از مکان که با تراکم ساختمانی مرتبط است، می پردازد .طیف وسیعی از ک یفیتها در شک لگیری آسایش موثرند، مسائلی نظیر دسترسی به امکانات شهری، ظرفیت شبک ههای زیرساختی ،کیفیت روابط اجتماعی، میزان فضاهای خصوصی وعمومی، امنیت در قلمرو عمومی، استحکام ساختمانها و… . آسایش اقلیمی نیز بهعنوان یکی از شاخصهای بومی، در محلی کردن شاخصهای کیفیت مکانی میتواند بکار گرفته شود. آسایش محیطی که وابسته به اقلیم است، نقش مؤثری در تعیین الگوهای کالبدی و فضایی سکونتگاهها و بطور کلی شکل فضای شهری برعهده دارد. 2محدوده مورد بررسی، شهرك گلسار در شهر رشت است .این منطقه، منطقهای مسکونی در شهر است که آغاز حیات آن به صورت سکونتگاهی به دهه50 باز میگردد. این محدوده با شرایط نسبتاً قوام یافته به لحاظ اجتماعی در حال حاضر با مسئله افزایش بی ضابطه تعداد طبقات و تراکم ساختمانی مواجه است. در شهری با خصوصیات اقلیمی و زمین های مستعد و دارای پتانسیل بالا مانند شهر رشت، افزایش تراکم ساختمانی به عنوان یکی از گزینههای مطلوب برای اسکان جمعیت رو به رشد و ساماندهی به اوضاع شهر و با هدف جلوگیری از توسعه اراضی مرغوب کشاورزی اطراف شهر منطقی به نظر میرسد. اما از سوی دیگر، افزایش بیرویه تراکم ساختمانی، میتواند باعث کمرنگتر شدن هویت معماری و شهرسازی بومی گیلان شود که همسازی بینظیری با اقلیم منطقه و شرایط آسایشی آن دارد. بافت شهرك گلسار که طرح اولیه آن به صورت شهرکی ویلایی برای اقشار مرفه طراحی شده بود، در حال تبدیل شدن به منطقهای آپارتمان نشین است. هدف این تحقیق، بررسی و نیل به حد بهینه تراکم با توجه به ویژگیهای خاص این شهر است .
مبانی نظری و مرور پیشینه تحقیق
برای دستیابی به پایداری شهر، لازم است آن را به عنوان یك کلیت نگریست و موضوعات مرتبط با آن را در سطوح مختلف مورد ارزیابی و توجه قرار داد. از سوی دیگر، آسایش از تنوعی از کیفیت ها ناشی می شود )چپ من ،4831، 751( وکیفیت مطلوب زندگی که موجد احساس آسایش در ساکنین منازل و ساختمان ها می شود نیز، یکی از اصول توسعه پایدار و قرارگرفتن در مسیر توسعه پایدار شهری است. از این رو ،در این تحقیق، پس از بررسی روند شکل گیری مسئله گسترش شهری و نمود پیداکردن شکل تراکم شهری به عنوان عامل بسیاری از مشکلات زندگی شهری، دو وجه موثر در حرکت به سوی پایداری مورد بررسی قرار می گیرد که شامل تراکم ساختمانی که یکی از مهم ترین اجزای تراکم شهری پایدار می باشد و کیفیت زندگی شهری که موجد احساس آسایش در ساکنین سکونتگاه ها می شود.
کیفیت محیطی و توسعه شهری پایدار

توسعه پایدار که از دهه 1370 در جوامع علمی دنیا مطرح گردیدهاست را میتوان نتیجه رشد منطقی آگاهی تازهای نسبت به مسایل جهانی محیط زیست و توسعه دانست. این موضوع که به نوبه خود تحت تاثیر عواملی همچون نهضتهای زیست محیطی دهه 1360، انتشار ک تابهایی نظیر محدودیتهای رشد و اولین کنفرانس سازمان ملل در مورد محیط زیست و توسعه که در سال 1972در استکهلم برگزار شد، قرار گرفته بود. توسعه پایدار ،توسعه ای است کیفی و متوجه کیفیات زندگی است و هدف از آن بالابردن سطح کیفیت زندگی برای آیندگان میباشد )محمودی و نیکقدم،1387(. پراهمیت بودن بحث کیفیت مکانی در ادبیات توسعه پایدار به اندازهای محرز است که حتی بررسی لغوی و محتوایی واژه پایداری نیز آن را آشکار میکند. دهخدا، پایداری را به معنای بادوام، ماندنی آورده است؛ معنای کنونی واژه پایداری عبارتست از «آنچه که میتواند در آینده تداوم یابد»3 )سفلایی،1382( . ریشه باعث آرامش و تغذیه و تامین زندگی و در نتیجه به تداوم زندگی و طولانی کردن آن منجر میشود )آذربایجانی و مفیدی،1382، 153(.
نمودار1 – ساختار بررسی شده در پیشینه تحقیق
لغوی و عبارات مرتبط در انگلیسی Sustain: حمایت، زنده نگه و راحتی با توجه به اقلیم دسته بندی شده که تامین آنها قبل از سایر داشتن، ادامه دادن مستمر،Sustenance: فرآیند پایداری زندگی ،ملزومات زندگی انسان )به عنوان موجودی اجتماعی واحساساتی( Sustainable: پایداری، صفتی که چیزی را توصیف میکند که ضروری خواهد بود )فریادی،1383، 31-43(.
در توسعه شهری پایدار ،کیفیت زندگی انسان در فضای شهری محور قرار میگیرد، به طوری که تداوم زندگی شهروندان تؤام با بالندگی و رفاه اجتماعی باشد و به پایداری محیط شهری آسیب نرسد. نقطه قوت نظریه توسعه پایدار توجه به ارتباط و برقراری رابطه میان عناصر و اجزای توسعه به شکل منطقی و معقول است که میتواند موجب حفظ و بقای توسعه شود. از سوی دیگر، در رابطه با فرم شهری و حرکت به سوی پایداری، دو ایده متفاوت و متناقض شهر فشرده و شهر گسترده وجود دارد .کلیه نظرات موافق و مخالف فرم متراکم سازی شهری در یك نکته مشترك است و آن ارتباط بین فرم تراکمی شهر وکیفیت زندگی است .موافقان متراک مسازی ادعا دارند که متراک مسازی شهری باعث ایجاد نواحی شهری امن تر و سرزندهتر میشود، و علاوه بر این ،باعث حمایت از مشاغل و سرویسهای محلی و تعاملات اجتماعی شهری میشود. ایده «شهر فشرده» میتواند برای ارتقای کیفیت زندگی شهری شهروندان با ایجاد فضاهای پرتحرك، مناسب و جذاب، از نظر انرژی مقرون به صرفه و مشوق حمل ونقل عمومی ،سودمند باشد. اما مخالفان ایده شهر فشرده ادعا میکنند که مدل شهر گسترده و غیر متراکم به بسط و پراکنش اثرات ترافیك در محیطی بازتر و در نتیجه جذب آنها در محیط وآلودگی کمتر منجر میشود و کیفیت زندگی در این مدل توسعه بسیار بالاتر خواهد بود. بنابراین، در راستای تحقق اهداف توسعه پایدار، توجه به کیفیت زندگی شهری و میزان رضایت از حد کیفیت موجود از اهمیت زیادی برخوردار میشود. میزان کیفیت زندگی شهری در وهله نخست به میزان جوابگویی سک ونتگاهها به نیازهای اساسی انسان بر میگردد .حرکت به سوی تامین مجموعه نیازهای انسان به عنوان عضوی از جامعه جهانی با امکانات و مسائل مشترك در هر نقطهای و بهعنوان عضوی از یك جامعه فرهنگی خاص با ویژگیهای مشترك بومی و محلی، میتواند به مفهوم حرکت در جهت پایداری تلقی گردد. نیازهای زیستی در درجه اول به منابع و خصوصیات طبیعی محیط زیست مثل آب، هوا و غذا مربوط میگردد که مستقیماً امکان حیات و ادامه بقای انسان و سایر موجودات زنده را فراهم میآورد .دوم، به شرایط و خصوصیات محیط انسان مربوط میشود که امکان رشد و پرورش سالم جسم را فراهم میآورند. این دسته از عوامل در قالب سه نیاز بقاء، سلامتی و پرورش بدن سالم، آسایش در حرکت به سوی شهر پایدار، عوامل کالبدی متعددی نقش دارند.ا گرچه صرف تغییرات کالبدی بدون پشتوانه تحولاتا قتصادی و بومشناختی، منجربه پایداری شهرها نخواهد شد. برای بررسی دقیقتر، در این تحقیق، تاثیرات عامل تراکم ساختمانی برروی میزان تامین نیازهای انسانی و کیفیت محیطی محسوس بطور خاص بررسی میشود. از آنجایی که تراکم ساختمانی لزوماً بر روی همه وجوه نیازهای انسانی و همه جوانب کیفیت زندگی شهری تاثیرگذار نیست، با مرور ادبیات مربوطه، تنها روی شاخصهایی از کیفیت زندگی شهری که با تغییرات انواع تراکم شهری بطور عام و تراکم ساختمانی بطور خاص تغییر میکنند، تاکید میشود. ادبیات شهر پایدار در راستای حفظ و ارتقای ک یفیتهای مکانی و غیر مکانی در سالهای اخیر بسیار گسترده بوده است. شهر پایدار شهری است که حافظ و ارتقاء دهنده رفاه اهالی، چه در بلند مدت و چه در دوره متوسط است ،که درضمن، بالاترین کیفیت زندگی انسان از آن به دست میآید. از قرن نوزدهم میلادی، با پیشرفت سریع تک نولوژی و به تبع آن افزایش روند شهرنشینی، تعادل بین انسان و طبیعت از بین رفتهاست. امروزه، گاهی تا 57 % از سطح شهرها به صورت شبک ههای ارتباطی، گاراژ، پارکینگ و غیره در اختیار اتومبیل قرار دارد. آلودگی هوا و صدای ناشی از تمرکز صنایع و وسائل نقلیه موتوری، توسعه بی رویه و نامحدود شهرها بصورت افقی و عمودی، تولید بیسابقه مواد زائد، پدیدارشدن اثرات گلخانهای و جزایر حرارتی، تنها بخشی از نتایج عمومی این تغییرات است .کیفیت زندگی در این کانون های متمرکز شهری، فوقالعاده پایین آمده، بطوریکه شرایط حاصل نه تنها زندگی انسان، بلکه حیات کلیه موجودات زنده را نیز تهدید میکند. براین اساس، برنامهریزی و طراحی شهری، از آن جای که نقش حساس وتعیین ک نندهای در برقراری مجدد چنین تعادلی میتواند برعهده داشتهباشد ،موضوعی بسیار پیچیده شده و ابزار و دیدگاههای ابتکاری جدیدی را طلب میکند )بحرینی ،1376، 67(.
در زمینه بررسی ارتباط بین کیفیت محیطی و فرم تراکمی شهر ،مطالعات بسیاری انجام گرفته است. بارتون با یك بررسی آماری ،تعداد 12 شاخص زیر را در شهرهای با تراکمهای مختلف در انگلستان مقایسه میکند:
دسترسی به تسهیلات
دسترسی به فضای سبز
دسترسی به شغل وکار
حمل ونقل همگانی
فرصت های پیادهروی و دوچرخهسواری
میزان فضای داخلی مکان زندگی
سلامتی به لحاظ ذهنی و تنفسی
میزان جرم
میزان جداسازی اجتماعی
فرصتهای شغلی
توان تامین مسکن
میزان ثروت.

ویلیامز و دیگران، اثرات تشدید استفاده طی یك دوره 10 ساله را در سه زمینه اقتصاد، محیط زیست و کیفیت زندگی را با سه شاخص اختصاصی میزان فضاهای خصوصی، اثرات ترافیکی مثل آلودگی هوا، سرو صدا و کمبود فضا برای دوچرخهسواران وپیادهروی و اثرات بالقوه بد تشدید استفاده )متراک مسازی( بر روی محلهها، مانند سر وصدا، خرابی و انواع آلودگیها بررسی میکند )Williams et al.,2000(. چپمن، پس از بررسی توسعه سک ونتگاهها و محیطهای انسان ساخت و چگونگی تطابق آنها با شرایط محیطی ،کیفیت این مک انها را بررسی کرده، و راههای ساخت مک انهای دوستانه از نظر مردم را بر میشمارد و در بحث ارتباط بین تنوع ک یفیتها و میزان آسایش بر کیفیات زیر تاکید میکند )چپ من ،4831(:

منظر شهری ومنظر خیابان
فضاهای خصوصی و خصوصیسازی
هویت و امنیت
احساس امنیت در قلمرو عمومی
دسترسی به خدمات
ایمنی
حمل ونقل عمومی و شخصی

امین زاده) 1379( در بررسی اثرات برج سازی در محله الهیه تهران، از معیارهای زیر استفاده میکند:
تاثیر بر عملکرد محیط اطراف )مانند مزاحمتهایی از قبیل اشراف و عدم رعایت حریم خصوصی و(..
•تاثیرات بیوکلماتیك مانند تغییراتا لگوی رفتار باد و سایهاندازی
آلودگیها )مانند آلودگی صوتی ، آلودگی هوا، آلودگی ناشی از دفع نادرست زباله و فاضلاب(
تاثیرات بصری از لحاظ ارتفاع، شکل و انطباق با محیط اطرافنظریات و تجارب مرتبط با کیفیات زندگی شهری در تراکمهای مختلف شهری حاکی از نتایج و تحلیلهای متفاوتی است. با مرور ادبیات مرتبط با موضوع و در یك جمعبندی کلی، شاخصهای بکارگرفته شده در این مطالعات، قابل دسته بندی در شش گروه زیر هستند:

1( اجتماعی
2( کالبدی
3( ناسازگاریها )بهداشت ذهنی و فیزیکی(
4( دسترسیها )سواره و پیاده(
5( خدمات و تسهیلات شهری
6( اقلیمی.
19930395990

عوامل اقلیمی – آسایشی
تاثیر مستقیم عوامل اقلیمی در شک لگیری محیط های طبیعی و موجودات، واقعیتی شناخته شده است. توجه به وی ژگیهای اقلیمی و تاثیری که این وی ژگیها در شک لگیری ساختمان میگذارند ،به خصوص ساختمانهای مورد استفاده انسان و محیطهای مسکونی، از نظر افزایش عمر مفید ساختمان، بالا بردن سطح کیفی آسایش و بهداشت در فضاهای داخلی و همچنین از نظر صرفهجویی در مصرف انرژی مورد نیاز برای کنترل شرایط محیطی این فضاها، حائز اهمیت فراوان است. مورد اخیر، به خصوص در رابطه با بحثهای توسعه پایدار شهری، اهمیتی دوچندان مییابد. عوامل اقلیمی شامل باد، رطوبت، دما و تابش به صورتهای مختلفی بر بدن انسان اثر میگذارند و بسته به شدت و ضعف هریك، آسایش انسان مختل میگردد. ارائه قواعدی برای طراحی محیطهای انسان ساخت این امکان را فراهم میآورد تا از عوامل اقلیمی متناسب با آسایش انسان استفاده شود. از سوی دیگر، رعایت چنین اصولی با تامین سایر نیازهای زیستی نیز ارتباط مییابد. موضوع مسدودنکردن مسیر جریان هوا در شهر و استفاده از باد در تهویه طبیعی منازل و در کاهش آلودگی هوا، از آن جمله است. در دوران رشد صنعتی شهرها، به ویژه در دهههای میانی قرن بیستم، بیتوجهی به دو خصلت شهرهای سنتی ایران ،یکی سازگاری نحوه شکلگیری شهرهای سنتی ایران با ساختار طبیعی محیط و دیگری، ارتباط مستقیم شکل و عملکردهای شهری با ارزشهای واقعی جامعه، در دهههای اخیر زندگی شهری را در اکثر نقاط جهان با معضلات جدی فیزیکی و روانی مواجه ساخته است )فریادی ،1383، 40-34(.
چارچوب نظری و روش شناسی تحقیق
مولفه های تحقیق در راستای مفاهیم نظری پژوهش و هدف آن ،در دو گروه قرار میگیرند:
مولفههای کمی مرتبط با تراکم ساختمانی
مولفههای کیفیات مکانی مرتبط با تراکم شهریاین پژوهش از نظر هدف تحقیق از نوع کاربردی است و مبتنی بر شناخت مکانیزمها و مولفههای موثر بر شکلگیری کیفیت محیط سکونت در جهت اتخاذ راهبردهای مناسب برای برنامه ریزی تراکم ساختمانی محدوده گلسار در شهر رشت است. روش تحلیل عاملی برای درك ارتباط ابعاد مختلف کیفیات محیطی با یکدیگر و همچنین ارتباط آنها با اندازه تراکم ساختمانی و عوامل تعیین کننده آن، یعنی سطح اشغال و طبقه به ک ارگرفته شدهاست. پدیدهای که عوامل آن باید تبیین شود، پدیده کیفیت مکانی و محیطی است و متغیرهایی که برای تبیین این عوامل استفاده میشود، از مولفههای تراکم ساختمانی، اجتماعی، کالبدی، ناسازگاریها، دسترسیها، خدمات ،تسهیلات شهری و اقلیمی – آسایشی انتخاب میشوند. هدف ،استخراج عاملهایی است که متغیرهای تراکمی و کیفیت محیطی را با هم در برداشته باشد. تحلیل عاملی شیوهای آماری است که کاربرد وسیعی در علوم مختلف دارد. تحلیل عاملی از فنون آماری ترکیب شده و هدف آن آسان کردن مجموعه پیچیده دادههاست .هدف اصلی تحلیل عاملی در صورت امکان، بیان رابط کوواریانس میان بسیاری از متغیرها بر اساس چند کمیت تصادفی غیرقابل مشاهده است که عامل4ها نامیده میشوند. الگوی عاملی با توجه به این بحث مورد توجه بسیار قرار میگیرد که «فرض میشود متغیرها را بتوان به وسیله همبستگیهای آنها دسته بندی کرد، یعنی تمام متغیرهای یك گروه خاص در میان خودشان دارای همبستگی بالا،ا ما با متغیرهای دیگر همبستگی نسبتا کمی داشتهباشند. میتوان تصور کرد که هر گروه از متغیرها یك ترکیب یا عامل مورد بررسی را نشان میدهد که نشان دهنده همبستگیهای مشاهده شده است »)زبردست ،6831(.
برای سنجش متغیرهای تحقیق در این پژوهش، ابتدا اطلاعات کیفی و کمی لازم به وسیله پرسشنامه و یا از دادههای آماری موجود گردآوری شده و پس از فرآیندی تحلیلی، به بررسی وضع موجود و وصف فرایندها و مکانیزمهای آن پرداخته میشود .همچنین، تحلیل اطلاعات توسط دو نرمافزار SPSS و GIS صورت گرفته است.
شهرک گلسار رشت و تراکم ساختمانی

جدول 1- مولفه های کیفی استخراج شده.
محدودهای که امروزه گلسار نامیده میشود، در محدودهای مثلث مانند با مساحتی حدود 608 هکتار در شمال غرب شهر رشت واقع شده است. رودخانه زرجوب، لبه غربی این مثلت و بلوار شهید انصاری که در امتداد جاده رشت – انزلی قرار دارد، لبه شرقی این محدوده را تشکیل میدهد. وتر شمالی این محدوده هم به موازات دیوار فرودگاه رشت قرار دارد. منطقه گلسار در حال حاضر دارای جمعیتی در حدود 33000 نفر میباشد و متوسط تراکم ناخالص محدوده، برابر 55 نفر در هکتار است. این محله جزء بافتهای منظم و برنامهریزی شده رشت میباشد. سابقه ایجاد این محله به دهه پنجاه هجری شمسی برمیگردد. هرچند ایده اولیه ساخت این شهرك و شهر كهایی مشابه آن که در دهه 50 ایجاد شد )مانند شهر یاران درجنوب شهر رشت( در حدود نهایی محدوده شهر بصورت مجموعههایی کاملاً مستقل بودند، اما باعث توسعه بیرویه شهر از جهات نامناسب گردیدند .

نقشه 1- موقعیت شهرک گلسار در رشت.
مأخذ: ) تهیه شده براساس نقشه مهندسین مشاور طرح و کاوش با همکاری پارسوماش ،1385.(
این محله در دهه پنجاه هجری شمسی به عنوان شهرکی برای متمولین شهر رشت ساخته شد و امروزه نیز علاوه بر گسترش آن به روستاهای اطراف، همچنان محبوبیت خاصی در میان ساکنان این شهر دارد. این محبوبیت سبب شده تا انبوهسازان توجه خاصی به این شهرك داشته و ساخت و سازهای بسیاری در مدت کوتاه داشتهباشند، به طوری که جمعیت این شهرك با رشد بالایی در حال افزایش است. علاوه بر این، برای ساکنین شهر، و بالاخص محله گلسار متراکم شدن آن و بلندترشدن ارتفاع ساختمانها نسبت به 10سال گذشته و همچنین نسبت به سایر مناطق شهر، هم به لحاظ بصری و هم به لحاظ تبعاتی که این متراکمسازی ایجاد میکند محسوس است. آمارها نیز تاییدکننده این متراکمسازی هستند .درحالی که جمعیت کل شهر از زمان تهیه طرح جامع ملاك عمل )طرح ایران آمایش( و طرح جامع در دست تصویب )طرح و کاوش( تقریباً 1.9 برابر شده، جمعیت گلسار در حدود 2.5 برابر گردیده است. با وجود اینکه طرح تفصیلی مصوب، گلسار را با تراکم ساختمانی پایین در نظر گرفته بود و اکثریت قریب به اتفاق ساختمانها طبق آمار سال 1375 بصورت ویلایی 1 تا 2 طبقه بودند، در حال حاضر این منطقه ،با تراکم بالا و در محدوده بین 4 تا 6 طبقه است .
بررسی تعداد طبقات ساختمانی نشان میدهد که بیشتر ساختمانهای شهر رشت) 5/81 درصد( یك و دوطبقه و تنها 25% درصد کل ساختمانهای رشت 4 طبقه و بلندتر هستند ،در حالی که در گلسار 50% ساختمانها 4 طبقه و بلندتر هستند .همچنین، میانگین طبقات ساختمانی در کل شهر 2.14 با انحراف معیار 1.67 است. این عدد در گلسار به 3.34 با انحراف معیار 2.04 میرسد. انحراف میانگین بیشتر در محدوده گلسار نسبت به سطح شهر، نشاندهنده اختلاف طبقات بیشتر ساختمانها در این محدوده نسبت به شهر است. به دلیل تغییر بافت گلسار از ویلایی به آپارتمانی، تعداد ساختمانهای 1تا 2 طبقه ای که مجاور آپارتمانهای چندین طبقه قرار گرفتهاند، بیشتر شده و مشکلات بسیاری را برای ساختمان کوتاهتر ایجاد میکنند .علاوه بر ساختمانهای ویلایی و آپارتمانهای ردیفی پیوسته ، آپارتمانهای منفصل و مجتمع مانند نیز در این محدوده وجود دارد، از جمله مجتمعهای کاکتوس )قدیمی( و کادوس )نوساز( .بنابراین، تنوع الگوهای تراکمی که میتواند باعث تغییر در شاخصهای کیفیت محیطی شود، در این محدوده کامل است .علاوه بر این، محدوده گلسار با افزایش بی ضابطه تعداد طبقات ساختمانها و تراکم ساختمانی مواجه است. هرچند آمار مربوط به کمیسیون ماده 100 و ماده 5 به صورت مکانی است و برای کل شهر ثبت نشدهاند، اما به نظر میرسد که سهم قابل توجهی از این تخلفات مربوط به منطقه گلسار باشد، بطوری که این محله با حجم بالای تخلفات و قانون شکنیها در حال از دستدادن هویت برنامهریزی شده خود میباشد.
سنجش متغیرهای تحقیق و استخراج عوامل تراکمی-اقلیمی از متغیرهای کیفی و کمی
برای سنجش متغیرهای کیفی تحقیق، از پرسشنامه استفاده شده است. برای انجام نظرسنجی، فرمهای پرسشنامه با مراجعه به واحدهای مسکونی، در اختیار ساکنین قرار دادهشد و با توجه به تمایل آنها، در همان زمان مراجعه تکمیل میشد و یا زمانی دیگر برای تحویل گرفتن آنها مراجعه میگردید. این واحدها به صورت کاملاً تصادفی و توسط نرم افزار GIS به تناسب در سهالگوی سکونتی موجود؛ واحدهای ویلایی )تا 2طبقه روی پیلوت( ،آپارتمانی و مجتمعهای مسکونی تقسیم شده است. حجم نمونه با فرض) %( مساوی 5/0، برابر 96 عدد به دست آمد. لازم به ذکر است که N در فرمول استفاده شده برابر تعداد قطعات ساخته شده )دارای اعیانی( در گلسار و برابر 14000 قطعه است. همچنین، این رابطه برپایه آلفای 5% محاسبه شدهاست. نتایج پرسشگری انجام شده به صورت کامل به دو نرمافزار SPSS و GIS وارد شده و خروجیهای نقشهای و آماری که در ادامه ارائه خواهند شد، با بهرهگیری از قابلیتهای این دو نرمافزار تهیه شدند. در پرسشنامه تهیه شده، متغیرهای تحقیق مطابق جدول 1 با تبدیل به یك یا چند سوال قابل فهم برای مردم غیرمتخصص و جمعاً در 22 سوال، که در واقع سنجههایی برای سنجش متغیرهای تحقیق هستند، مورد پرسش قرار میگرفتند. متغیرهای کمی تحقیق که مربوط به مولفه تراکم ساختمانی میباشند نیز، از لایههای اطلاعاتی مشاور طرح تفصیلی در حال تصویب رشت و نیز چك لیست برداشت در زمان پرسشگری از خانوارها استخراج شدهاند )جدول 2(.
بطور کلی، مراحل انجام تحلیل عاملی صورت گرفته به ترتیب زیر است:
اشتراکات معنی دار
ابتدا میزان ارتباط تك تك متغیرهایی که برای آزمون پدیده آسایش محیطی انتخاب شدهاند و کل متغیر ها، با خود پدیده بررسی میشود. ماتریس اشتراکات5 میزان وجه مشترك متغیرهای انتخابی را در تبیین پدیده و تست KMO ارتباط کل دادهها را با پدیده نشان میدهد. نتیجهی آزمون فوق نشان میدهد که کلیه متغیر ها ارتباط خوبی در تبیین پدیده آسایش محیطی دارند.
تعیین تعداد عاملها و استخراج آنها
از آنجایی که تحلیل عاملی از نظر ماهیت روشی رفت و برگشتی است، نتایج قابل قبول با بیش از یك انجام تحلیل به دست خواهدآمد .در انجام اولین تحلیل عاملی، شرط لازم و کافی برای استخراج عوامل، مقدار ویژة بزرگتر از یك در نظر گرفته شد. با این پیش شرط، تعداد 11 عامل استخراج گردید. ستون درصد تجمعی، میزان تغییرات عوامل را نشان میدهد که 8 عامل اول روی هم 60% پدیده را تبیین میکنند و از نظر تئوریك، این مقدار کافی است )زبردست ،1386(. بنابراین، درتحلیلهای بعدی با پیش فرض 8 برای تعداد فاکتورها، بار دیگر تحلیل عاملی انجام خواهد شد .
پس از حذف کلیه متغیرهای با همبستگی زیر0.35 عوامل، در جدول فوق مشاهده میشود که هیچ سطری حذف نشده و کلیه متغیرها در تبیین عوامل سهیم هستند. عاملهای اول و دوم و سوم که به ترتیب بیشترین سهم را در تبیین پدیده آسایش محیطی دارند ،متغیرهای تراکمی و آسایشی را تواماً در بر میگیرند. بنابراین، در بررسی فرضیههای تحقیق و تحلیل از آنها استفاده خواهد شد.
تفسیر عوامل
عامل اول )تراکم ساختمانی با جهت گیری اجتماعی- خدماتی
– محیطی:(
عامل اول پدیده کیفیت محیطی که بیشترین سهم را در تبیین کل پدیده آسایش دارد) 15%( تایید کننده ارتباط تراکم ساختمانی ،تعداد طبقات، تعداد واحدها در یك ساختمان، طبقه ای که واحد مسکونی پرسش شده در آن قرار دارد، داشتن پیلوتی و امنیت اجتماعی، ترافیك، استفاده از پمپ آب، میزان رطوبت احساس شده و استحکام سازهایا ست .
همانگونه که در نقشه 2 نیز مشخص است، قسمت شمال غربی محدوده تا مرز زمینهای کشاورزی در منتهی الیه شمالی منطقه ،وضعیت بهتری را به لحاظ عامل اول دارد. بررسی نتایج ماتریس همبستگی کلیه متغیرهای دخیل بر روابط زیر در درون عامل اول تاکید میکند:
عامل8 عامل7 عامل6 عامل5 عامل4 عامل3 عامل2 عامل 1 متغیر ها
0.9 مساحت زمین
0.93 مساحت توده )اعیانی(
-0.7 -0.44 سطح اشغال
0.94 تعداد طبقات
0.75 داشتن پیلوتی
0.84 تعداد واحدها
0.58 0.55 مساحت واحد
0.79 طبقه واحد مسکونی مورد پرسش
0.81 جهت جغرافیایی واحد مورد پرسش
0.58 0.45 تعداد اتاق
0.69 میزان نور دریافتی طبیعی
0.48 0.39 -0.24 نیاز به وسایل گرمایشی مکمل
0.71 میزان تهویه طبیعی
0.74 میزان خنکی طبیعی
0.66 0.33 0.07 0.36 میزان رطوبت محسوس
0.37 0.62 دید و منظر
0.67 کیفیات بصری
0.47 0.46 طبقه اجتماعی
-0.63 تعامل اجتماعی
0.49 0.51 امنیت اجتماعی
0.58 -0.32 سر و صدای آزار دهنده
0.6 -0.22 بوی نامطبوع
-0.35 -0.48 ترافیک آزار دهنده
0.5 خدمات پشتیبان سکونت
0.57 دسترسی سواره
0.73 نحوه دفع زباله
0.74 نحوه دفع فاضلاب
0.44 0.43 رضایت از پارکینگ
0.58 0.44 محرمیت
0.41 اشراف
0.44 0.06 -0.36 استحکام بنا
5 6 6 6 7 8 11 15 درصد تغییرات عامل
63 58 53 47 42 35 26 15 درصد تجمعی تغییرات
350110جدول 2- عوامل استخراج شده نهایی از تحلیل عاملی.
نقشه 2- بیان مکانی عامل اول.
نتیجه، افزایش تراکم ساختمانی میتواند منجر به افزایش تراکم جمعیتی شود.
ارتباط قوی و مستقیم بین تعداد طبقه، تعداد واحد ،تراکم ساختمانی وداشتن پیلوتی بیانگر این مطلب است که در ساختمانهای با تعداد طبقات بیشتر و آپارتمانی ،درصد داشتن پیلوتی بیشتر میشود. مشاهدات میدانی نیز بیانگر این مطلب است که تعداد زیادی از خانههای ویلایی بدون پیلوتی و بر روی کرسی چینی اجرا شدهاند.
بر مبنای ارتباط نسبتا قوی و معکوس تراکم ساختمانی و ترافیك، میتوان گفت که افزایش تراکم ساختمانی در گلسار با افزایش ترافیك همراه بودهاست.
بر مبنای ارتباط معکوس بین تراکم ساختمانی و استحکام سازهای و نیز ارتباط مستقیم طبقه و تراکم ساختمانی، می توانگفت کها فزایش طبقات ،کیفیت سازهای ساختمانها را تحت تاثیر قرار دادهاست.
بر مبنای این ماتریس، افزایش تراکم که با افزایش تعداد واحدها همراه است، باعث تعمیق تعاملات اجتماعی و همچنین افزایش احساس امنیت اجتماعی شدهاست .همچنین، نسبت مستقیم بین طبقهای که واحد مسکونی پرسش شونده در آن قرار دارد و میزان احساس امنیت
ارتباطات قوی و مستقیم بین تراکم ساختمانی و تعداد واحد و طبقه وجود دارد. بر مبنای این ارتباطات، میتوان گفت که افزایش تراکم ساختمانی در این منطقه با افزایش واحد و طبقه )نه افزایش متراژ واحد مسکونی( و در نتیجه، کوچك-سازی همراه است. در اجتماعی، حاکی از احساس امنیت بیشتر ساکنین در طبقات بالاتر است.
ارتباط معکوس افزایش طبقه با میزان رطوبت محسوس، تایید کننده کم شدن میزان رطوبت با افزایش ارتفاع میباشد.
• عامل دوم )تراکم ساختمانی با جهت گیری محیطی-کالبدی- خدماتی:(
عامل دوم پدیده کیفیت محیطی که دومین سهم را در تبیین کل پدیده آسایش دارد) 11%( تاییدکننده ارتباط درصد سطح اشغال با عوامل محیطی،کیفیات بصری و محرمیت میباشد .
بررسی بیان مکانی عامل دوم نشان میدهد که به جزء چندنقطه عطف مشخص، پهنهبندی دقیقی به لحاظ عامل دوم در منطقه بهدست نمیدهد. بررسی نتایج ماتریس همبستگی کلیه متغیرهای دخیل بر روابط زیر در درون عامل دوم تاکید میکند:
رابطه معکوس بین درصد سطح اشغال و میزان خنکی طبیعی، تاییدکننده این است که با کاهش میزان فضای باز ،

نقشه 3- بیان مکانی عامل دوم.
کوران و تهویه طبیعی نیز کم میشود.
رابطه معکوسی بین درصد سطح اشغال و پارکینگ وجود دارد، یعنی در قطعات با درصد سطح اشغال بالا مسئله کمبود پارکینگ تشدید میشود.
افزایش مساحت واحدهای مسکونی با افزایش بهرهگیری از نور طبیعی و بهبود کیفیت بصری همراه است.
نور طبیعی، تهویه طبیعی و خنکای طبیعی نیز به یکدیگر بستگی دارند. از آنجای که منبع دریافت آنها در ساختمان عموماً بازشوها میباشند، مناسب یا نامناسب بودن موقعیت، تعداد و…
بازشوها در هردوی آنها )تهویه و نورطبیعی( موثر است.
شاخصهای آسایش حرارتی و کیفیات بصری ارتباط مستقیمی با مساحت واحد مسکونی برقرار ک ردهاند.
دید و منظر و میزان محرمیت هم با یکدیگر رابطه معناداری دارند. یکی از شاخصهای مشترك موثر در هر دوی آنها، داشتن حیاط مناسب است. میزان محرمیت خانههای حیاط دار و ویلایی هم از آپارتمانها بیشتر است و هم امکان بهرهگیری بیشتر از کیفیاتی نظیر نور و تهویه طبیعی را دارا میباشند.
تهویه و خنکای طبیعی با پارکینگ بستگی مستقیم دارند. یکی از دلایل آن میتواند بستگی هر سه آنها به میزان فضای بازمیباشد.
• عامل سوم:
عامل سوم پدیده کیفیت محیطی که سومین سهم را در تبیین کل پدیده آسایش دارد) 8%(، تایید کننده ارتباط سطح اشغال با مساحت کل زمین و پارکینگ تامین شده است .

نقشه 4- بیان مکانی عامل سوم.
بررسی نتایج ماتریس همبستگی کلیه متغیرهای دخیل در تبیینپدیده کیفیت محیط بر روابط زیر در درون عامل سوم تاکید میکند:
ارتباط مستقیم و قوی بین مساحت قطعه و درصد سطح اشغال، بیانگر این مطلب است که در قطعات بزرگتر نسبت مساحت ساختهشده افزایش مییابد.
ارتباط قوی و معکوس بین درصد سطح اشغال و پارکینگ تاییدکننده افزایش مشکل پارکینگ در قطعات با درصد سطح اشغال بیشتر است.
تفسیر نهایی عامل ها:
از بین هشت عامل استخراجی تبیینکننده پدیده کیفیت محیطی، تنها سه عامل اول که به ترتیب بیشترین سهم را در تبیین پدیدهدارند) 15% ، 11% و 8%(، متغیرهای کمی تراکم را با سایر متغیرها همراه دارند. از این رو، این سه عامل بیش از عاملهای دیگر در ارائه راهبردهای تراکمی که در جهت ارتقای سطح کیفی محیطی بکاربروند، میتوانند مفید باشند. تحلیل مکانی حاصل از بر همنهی سه عامل اول )نقشه 5(، نشان میدهد که پهنهبندی حاصل از برهمنهی سه عامل به پهنهبندی عامل اول نزدیك تر است. دلیل آن این است که عامل اول بیشترین تاثیر را در تبیین پدیده دارد) 15%(. بنابراین، در این برهمنهی نیز موثرتر از دو عامل دیگر عمل میکند و پهنهبندی نهایی منطقاً باید به پهنهبندی عامل اول نزدیك تر باشد. در این پهنهبندی، مانند پهنهبندی عامل اول، نیمه شرقی محدوده با وجود بالاتر بودن نسبی تراکم ساختمانی، از امتیاز کمتری نسبت به نیمه غربی به لحاظ پدیده کیفیت محیطی برخوردار است. نکته حائز اهمیت دیگر در این تحلیل مکانی، امتیاز بالای 5 شهرك موجود در محدوده میباشد .این شهر كها دارای تراکم ساختمانی بالا، اما سطح اشغالهای پایین )زیر 40%( میباشند.

نقشه 5- بیان مکانی ترکیب عامل های اول تا سوم.
افزایش تراکم ساختمانی به عنوان راه حلی برای اسکان جمعیت رو به افزایش و همچنین جلوگیری از گسترش و توسعه افقی شهر، به خصوص در شهری مانند رشت با زمینهایی با پتانسیل بالا برای کشاورزی، واقعیتی اجتناب ناپذیر است. از سوی دیگر ،شهری با خصوصیات اقلیمی رشت، تشویق کننده بافت های باز و غیرفشرده بوده و افزایش فشردگی میتواند باعث کاهش کیفیت سکونت شود. از این رو، برنامهریزی تراکم برای شهری مانند رشت، نیازمند تعدیل با شاخصهای کیفیت محیطی است. در واقع ،روند انتخابی برای برنامه ریزی تراکم رشت، روند میانهای است .بر این اساس، در این تحقیق، پس از شناسایی متغیرهای کیفیت محیطی – مکانی مرتبط با تراکم و اندازه گیری کیفی و کمی آنها و بکارگیری روش تحلیل عاملی، عوامل نهایی که متغیرهای تراکم و کیفیت مکانی را در درون خود دارند، استخراج شدند.
تحلیل مکانی عامل اول، پهنهبندی مشخصی را با وضعیت خوب، میانی و بحرانی آشکار میکند. پهنه بحرانی در این عامل ،قسمتی از توسعه جدید گلسار است. نقشه کاربری هم جدید بودن توسعه و گسترش این قسمت به داخل زمین های کشاورزی را
جدول 4- ماتریس همبستگی متغیرهای عامل دوم
درصد سطح اشغال مساحت واحد مسكوني تعداد اتاق نورطبیعي تهويه طبیعي خنكي
طبیعي ديد و منظر كیفیت
بصري پاركینگ محرمیت
درصد سطح اشغال 1.00 -0.27 -0.14 -0.31 -0.25 -0.34 -0.27 -0.19 -0.49 -0.11
مساحت واحد مسكوني -0.27 1.00 0.84 0.36 0.24 0.26 0.28 0.40 0.21 0.21
تعداد اتاق -0.14 0.84 1.00 0.33 0.18 0.16 0.23 0.35 0.10 0.20
نورطبیعي -0.31 0.36 0.33 1.00 0.46 0.35 0.48 0.35 0.18 0.39
تهويه طبیعي -0.25 0.24 0.18 0.46 1.00 0.62 0.40 0.29 0.37 0.40
خنكي طبیعي -0.34 0.26 0.16 0.35 0.62 1.00 0.34 0.43 0.38 0.34
ديد و منظر -0.27 0.28 0.23 0.48 0.40 0.34 1.00 0.42 0.18 0.43
كیفیت بصري -0.19 0.40 0.35 0.39 0.29 0.43 0.42 1.00 0.13 0.14
پاركینگ -0.49 0.21 0.10 0.18 0.37 0.38 0.19 0.13 1.00 0.20
محرمیت -0.11 0.21 0.20 0.39 0.40 0.34 0.43 0.14 0.20 1.00
39044168321 جدول5- ماتریس همبستگی متغیرهای عامل سوم.

نتیجه

تایید میکند. مقایسه بیان مکانی عامل اول با وضعیت تغییرات تراکم ساختمانی، سطح اشغال و طبقه، و همچنین عدد مثبت همبستگی تعداد طبقه و تراکم ساختمانی در ماتریس همبستگی عامل اول ،نشان میدهد که افزایش تراکم و تعداد طبقات تاثیری در تنزل کیفیت محیطی نداشتهاست. علاوه بر این، بررسی و مقایسه وضعیت مکانی سطح اشغال قطعات موجود با وضعیت مکانی این عامل ،نشان میدهد که سطح اشغالها در این محدوده نسبتا بالا است .بررسی این تحلیلهای مکانی، راهکار افزایش تراکم در این محدوده را با افزایش طبقه )نه سطح اشغال( پیشنهاد میکند. تحلیل مکانی عامل دوم، پهنهبندی مشخصی را مانند عامل اول به دست نمیدهد .در ماتریس همبستگی متغیرهای این عامل، همبستگی منفی سطح اشغال با این عامل، نشان دهنده این مطلب است که افزایش سطح اشغال تنزلدهنده کیفیت عامل دوم است. بررسی تحلیل مکانی نشان میدهد که دو نقطه قوت این عامل آسایشی شامل یکم، بافت ویلایی عمده و اصلی گلسار، و دوم، مجتمع مسکونی با بلو كهای متعدد و با فاصله از هم، هستند. نکته مشترك این دو نقطه عطف ،سطح اشغال کمتر نسبت به بافتهای متداول آپارتمانی است. عامل سوم، دخالت شاخصهای کمی تراکم ساختمانی را مشخص میکند. از سوی دیگر، تایید کننده ارتباط معکوس وضعیت پارکینگ و درصد سطح اشغال میباشد. همانطور که تحلیل مکانی عامل سوم نیز نشان میدهد، در مجتمعها به موازات استفاده بهینه از زمین، پارکینگ کافی نیز تامین میشود.
بررسی مکانی سه عامل فوق و تحلیل مکانی حاصل از بر همنهی
نتایج این تحلیل حد بهینه مورد نظر برای تراکم ساختمانی شهررشت راارائه میکند. اگرچه اقلیم ویژه رشت در منطق خود تراکم کم و شهر گسترده را به دنبال دارد، اما مسئله افزایش جمعیت و گسترش شهر، به خصوص با وجود زمین های با ارزش برای کشاورزی در این گونه اقلیمها، واقعیتی انکار ناپذیر است. افزایش تراکم ساختمانی با کاهش سطوح اشغال شده و افزایش تعداد طبقات، علاوه بر کاستن از اثرات منفی افزایش تراکم در این شهر، زمینه استفاده از اثرات مثبت افزایش تراکم ساختمانی را نیز فراهم میکند. سه عامل، تاییدکننده این مطلب است که نیمه شرقی گلسار که عمده توسعههای جدید در این قسمت اتفاق افتاده و از تراکم ساختمانی و تعداد طبقه کمتری نسبت به نیمه غربی برخوردارند، به لحاظ ترکیب شاخصهای تراکم و کیفیت محیطی از پایین ترین امتیاز در منطقه برخوردار هستند. اما در همین منطقه، مجتمع گلها که به صورت شهرکی متشکل از چندین بلوك میباشد، با وجود تراکم ساختمانی بالا، به دلیل سطح اشغال پایین، توانسته رتبه مطلوبی به لحاظ این شاخصها به دست آورد .

مثنوی، محمدرضا) 1382(، توسعه پایدار و پارادایمهای جدید توسعه شهری: شهر فشرده و شهر گسترده ،فصلنامه محیط شناسی، شماره 13، تهران.
محمودی، محمدمهدی و نیلوفر نیكقدم) 7831(، کاهش آلودگی های محیطی ناشی از توسعه مسکن با راهک ارهای طراحی معماری )مطالعه موردی بافت های مسکونی پیرامون تهران ،»مجله هنرهای زیبا، شماره 53، صص27-83.
مهندسین مشاور طرح و کاوش با همکاری پارسوماش) 5831(، «طرح جامع رشت»، سازمان مسکن و شهرسازی استان گیلان. Urban Density.:پی نوشت ها
رجوع شود به قبادیان ،7731.
به نقل از دهخدا .
Factor.
Communalities Matrix.
Eigenvalue.:فهرست منابع
Breheny, M. (1992), Sustainable Development and Urban Form, Pion, London. آذربایجانی، مونا و مفیدی، مجید) 2831(، مفهوم معماری پا ؛یدار مجموعه
Williams, K., E. Burton & M. Jenks (2000), Achieving .مقالات همایش بهینه سازی مصرف سوخت در ساختمان، تهرانSustainable Urban Form, Spon Press, London. امین زاده، بهناز) 1379(، تاثیرات برجسازی در محیط شهری: محله الهیه
تهران ، فصلنامه محیط شناسی، شماره 26، صص105-611.
بحرینی، سید حسین) 1376(، شهر، شهرسازی و محیط زیست ، فصلنامه محیط شناسی، شماره 20، صص57-48.
چپ من، دیوید) 4831(، آفرینش محلات و مکانها در محیط انسان ساخت، ترجمه منوچهر طبیبیان و شهرزاد فریادی، دانشگاه تهران، تهران.
رازجویان، محمود) 6731(، معماری همساز با اقلیم، دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول، تهران.
زبردست، اسفندیار) 6831(، جزوه درسی روشهای برنامهریزی شهری2، دانشکده شهرسازی پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران.
سفلایی، فرزانه) 2831(، پا یداری عناصر اقلیمی در معماری سنتی ایران، مجموعه مقالات همایش بهینه سازی مصرف سوخت در ساختمان، جلداول ،تهران.
عزیزی، محمد مهدی) 3831(، تراکم در شهرسازی – اصول و معیارهای تعیین تراکم شهری، دانشگاه تهران، تهران.
فریادی، شهرزاد) 1383(، پیشنهاد اصول و قواعد طراحی شهری پایدار
شهر های ایران در فرایند جهانی شدن )با تاکید بر نیازهای زیستی(، فصلنامه محیط شناسی 30، شماره 33، تهران.
قبادیان، وحید) 7731(، بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
قیابکلو، زهرا) 1380(، روش های تخمین محدوده آسایش حرارتی ،مجله هنر های زیبا، شماره 10، صص68-47.



قیمت: تومان

دسته بندی : معماری و شهرسازی

دیدگاهتان را بنویسید