فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده
فصل اول: گستره علمی مسئله مورد بررسی
1-1. مقدمه2
1-2. بیان مسئله3
1-3. اهمیت و ضرورت تحقیق4
1-4. اهداف تحقیق4
1-5. پرسش‌های تحقیق4
1-5-1. پرسش اصلی4
1-5-2. پرسش‌های فرعی4
1-6. فرضیه‌5
1-7. روش تحقیق5
1-8. معرفی منابع5
1-9. پیشینه6
1-10. محدودیت‌ها6
فصل دوم: ساختار طبیعی و جغرافیایی شهر نایین
2- 1‌. شناخت موقعیت جغرافیایی نایین9
2-2. شناخت ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی9
2-2-1 . پستی و بلندی و خصوصیات زمین شناسی9
2-2-1-1. کوه‌ها9
2-2-1-2. زمین‌شناسی شهرستان نایین10
2-2-1-3. معادن11
2-2-1-4. زلزله11
2-2-2. خصوصیات اقلیمی11
2 – 2-2-1. آب و هوا11
2-2-2-2. بارندگی11
2 – 2-3. منابع آب12
2- 2-3-1. قنات12
2-2-3-1‌-1. قنات‌های شهر13
2 – 2-3-2. آب‌انبار14
2-2-4. سایر ویژگی‌های محیطی14
2- 2-4-1 . باد14
2 – 2 – 4 -2. خاک15
2 – 2-4- 3 . مراتع15
2-2-4-4. گونه‌های گیاهی و جانوری نایین15
2- 3 . موقعیت نایین در تقسیمات کشوری16
2-4. ارتباطات18
فصل سوم: ساختار تاریخی شهر نایین
3-1. مفهوم شهر20
3-2. نام شهر و ریشه‌های تاریخی آن21
3-2-1. وجه تسمی? نایین21
3- 3. تاریخ شهر نایین23
3-3-1. تاریخ شهر نایین( قبل از اسلام)23
3-3-1-1. کهندژ25
3-3-1-2.دین26
3-3-2. تاریخ شهر نایین( بعد از اسلام)27
3 -3-2-1. صفاریان27
3-3-2-2. آل بویه29
3-3-2-3. دوره مغول و ایلخانان32
3-3-2-4. پس از مغول و ایلخانان33
3-3-2-5. صفویه34
3-3-2-5-1. درگیری‌های نعمتی و حیدری37
3-3-2-6. پس از صفویه37
3-3-2-7. دوره مشروطه38
فصل چهارم: ساختار اقتصادی شهر نایین
4-1. پیش‌درآمد41
4 – 2. شیوه‌های معیشت41
4 -2- 1‌. کشاورزی42
4 – 2- 2‌. دامپروری43
4 – 2- 3‌. صنایع دستی43
4 -3. مشاغل44
4 -3- 1‌. مشاغل فراموش‌شده44
4 -3- 2‌. مشاغل رو به زوال44
4 -3- 3. مشاغل کنونی44
4 -3- 4 . مشاغل بی‌مکان45
4 -4. صنایع دستی( گذشته و امروز)45
4 -4- 1 . کرباس‌بافی45
4 -4- 2 . رنگرزی (صباغی)46
4 -4- 3 . عبابافی46
4-4-3-1. تاریخچه و مرکز عبا‌بافی47
4-4-3-2. دستگاه عبابافی47
4-4-3-3. مراحل تولید47
4-4-3-3-1.حلاجی48
4-4-3-3-2. ریسندگی48
4-4-3-3-3. بافت عبا48
4-4-3-4. انواع عبا49
4-4-3-5. پارچه‌های صادراتی از جنس عبایی49
4-4-3-6.کارگاه‌های عبابافی49
4-4-3-7.رکود عبابافی50
4 -4- 4 . سفالگری50
4-4-4 -1. محصولات سفالی51
4 -4- 5 . کاشی‌کاری52
4 -4- 6 . گلیم‌بافی53
4 -4-6- 1 .گلیم جٌلی53
4 -4-6- 2 .گلیم مویی54
4 -4-6- 3 .گلیم سَرخِفتی (سر پُنچی)54
4-4-7. قالی‌بافی54
4-4-7-1. سابقه فرش نایین54
4-4-7-2. طرح و نقشه قالی نایین55
4-4-7-3. رنگ قالی نایین55
4-4-7-4. رونق فرش نایین56
4 -4- 8 . صنایع نوین57
فصل پنجم: ساختار اجتماعی شهر نایین
5-1. جمعیت‌59
5-1-1. نسبت جنسیتی59
5-1-2. تراکم جمعیت59
5-2. نژاد مردم نایین60
5-3. گروه‌های اجتماعی60
5-3-1. خانواده60
5-3-2. طایفه61
5-3-3. همسایه61
5-3-4. کوی و محله61
5-3 -5. منزلت اجتماعی و اقتصادی61
5-3-6. هواداری فرقه‌ای61
5-3-7. شغل62
5-3-8. سواد62
5-3-9. زبان62
5-4. اداره شهر62
5-4-1. ریش‌سفید62
5-4-2. کدخدا62
5-4-3. عیاران62
5-4-4. کلانتر63
5-4-5. حاکم63
5-4-6. روحانیان63
5-5. خانواده‌های قدیمی و کهن شهر63
5-5-1. ادیب63
5-5-2. آقا بزرگی64
5-5-3. بقایی‌64
5-5-4. بلاغی64
5-5-5. بمانی‌64
5-5-6. پیرنیا64
5- 5-7.چاووش (شهدادی)64
5- 5-8. چماقی(سادات حسینی)64
5-5-9. سادات خطیبی65
5-5-10. حکیمی (سادات حسینی)65
5-5-11. خادم‌العلومی(سادات حسینی)65
5-5-12. خطیبی (سادات تحویلداری)65
5-5-13. رنگرز(صباغ-سرای نو)66
5-5 -14. شعاعی66
5-5-15.مصلایی66
5-5-15. ملا شفیعایی66
5-5-16. شهداد-شهدادی66
5-5-17. شیخ‌الاسلامی66
5-5-18. طباطبایی (سادات)67

5-5-19. سید ابراهیمی67
5-5-20. سادات نقیبی67
5-5-21. وکیلی(شهدادی)67
5-5-22. شیخی‌68
5-5-23. عالَمی(شهدادی)68
5-5-24. عامری68
5-5-25. قاضی عسگر68
5-5-26. قاضی‌زاده69
5-5-27. کاشفی69
5-5-28. مصاحبی (از نایین و محمدیه)69
5-5-29. مفیدی (شهدادی)69
5-5-30. وزیری(سادات حسینی)69
5-5-30-1. سادات بیانی70
5-5-30-2. سادات وزیری70
5-5-30-3. سادات تحویلداری70
5-5-30-4. سادات طباطبایی70
5-5-30-5. عریضی (سادات حسینی)71
5-5-30-6. نوجوکی (سادات حسینی)71
5-5-30-7. سادات گَوَرتی71
5-5-31. منشی‌باشی71
5-5-32. خاندان‌های متفرقه71
فصل ششم: ساختار فرهنگی شهر نایین
6-1.آداب و رسوم (ملی و مذهبی)73
6-1-1. استقبال از نوروز73
6-1-2. پنجه دزدیده73
6-1-2-1. روز اول پنجه (نومبایی)74
6-1-2-2. روز دوم پنجه75
6-1-2-3. روز سوم پنجه75
6-1-2-4. روز چهارم پنجه75
6-1-2-5. روز پنجم پنجه(روز عَلَفه)75
6-1-2-5-1. حمام‌رفتن76
6-1-2-5-2. رفتن به مزار76
6-1-2-5-3. آشتی و صلح76
6-1-3. چهارشنبه سرخی (چهار‌شنبه سوری)77
6-1-3-1. فال‌گوش77
6-1-4. نوروز78
6-1-4-1. هفت‌سین78
6-1-4-3. سیزده‌بدر80
6-1-5. عزاداری‌ها80
6-1-5-1. محرم و صفر80
6-1-5-1-1. آیین سنتی “چِق‌چِقه‌زنی”80
6-1-5-1-2. مراسم “جوش‌زدن”81
6-1-5-1-3.تاسوعا81
6-1-5-1-4. عاشورا82
6-1-5-2. مراسم ختم82
6-1-5-2-1. اولین روز82
6-1-5-2-2. ماه‌82
6-1-6. ازدواج83
6-1-6-1. یافتن نامزد برای پسر83
6-1-6-2. خواستگاری83
6-1-6-3. ُمسوّدِه‌نویسی84
6-1-6-4. عقدکنان84
6-1-6-5. تعصبات بعد از عقد85
6-1-6-6. دوران عقد (نامزدی)85
6-1-6-7. جهیزیه85
6-1-6-7-1 . فرش85
6-1-6-7-2.‌ وسایل مَطبَخ85
6-1-6-7-3 . صندوق85
6-1-6-7-4 . مِجری86
6-1-6-7-5 . وسایل نومبایی (نانوایی)86
6-1-6-8. حنابندان86
6-1-6-9. عروسی86
6-1-6-9-1. دربندان89
6-1-6-9-2. پاتختی89
6-1-6-9-3. پاگشا90
6-1-7. رمضان در فرهنگ مردم نایین90
6-1-7-1. پیشوازی90
6-1-7-2. سحر‌خوانی90
6-1-7-3. افطار91
6-1-8. اعیاد مذهبی91
6-1-8-1. عید فطر91
6-1-8-2. عید قربان و عید غدیر91
6-1-9. سنت‌های مذهبی91
6-1-9-1. وقف91
6-1-9-2. نذر92
6-1-10. زیارت93
6-2.اعتقادات و باورها93
6-2-1. اعتقاد به چراغ93
6-2-2. آب روی آتش ریختن94
6-2-3.خسوف و کسوف94
6-2-4. مرغ آمین94
6-2-5. آل94
6-2-6. چشم‌زخم95
6-2-7. مهمان95
6-2-8. مسافرت‌رفتن95
6-2-9. سایر باورها95
6-3. ضرب‌المثل‌ها95
6-4. کنایه‌ها و اصطلاحات96
6-5. مهم‌ترین واحدهای سنجش وزن در نایین97
6-6. گویش98
6-6-1. ویژگی‌های الفاظ و عبارات زبان محلی نایین99
6-7. پوشش100
6-7-1. پوشش مردان100
6-7-2. پوشش زنان101
6-8. غذاهای شهر نایین101
6-8-1. غذاهایی که از شیر بز، گوسفند و گاو به‌دست می‌آید101
6-8-2. آش‌ها102
6-8-3. غذاها102
6-8-4. پلوها103
6-8-5. غذاهای مناسبتی103
6-9. بازیهای محلی103
6-9-1. پِلُ چَفت “اَلَک دولَک”104
6-9-2. بازی تخم مرغ104
6-9-3. خروس‌خروس104
6-9-4. تاپ‌تاپو105
6-10. تعلیم و تربیت106
6-10-1. مدارس علمی گذشته106
6-10-2. مکتب‌خانه106
6-10-3. مدارس جدید107
6-10-4. حوزه‌های علمیه جدید107
6-10-5. مدرسه‌های کنونی نایین108
6-10-6. آموزش عالی108
6-10-6-1. دانشگاه آزاد واحد نایین108
6-11. کتاب و کتابداری109
6-12. روزنامه و مطبوعات109
6-13. هنر و هنرمندان110
6-13-1. شاعران نایین110
6-13-2. خوش‌نویسان نایین111
6-13-3. هنرمندان فرش نایین113
6-13-3-1. تولید‌کنندگان و طراحان نقشه فرش نایین113
6-14. مشاهیر نایین114
6-14-1. میرزا رفیعای نایینی114
6-14-2. دکتر فاطمی114
6-14-3. میرزای نایینی115
6-14-4. میرزا ابوالحسن جلوه115
6-14-5 . حسن پیر‌نیا115
6-14-6. غلامحسین مصاحب115
6-14-7. کریم خان فاطمی116
6-14-8. دکتر شمس‌الدین حسینی116
فصل هفتم: ساختار معماری و سیمای شهر
7-1.سیمای شهر، از دورترین زمان تا امروز118
7-1-1. سیمای گذشته شهر118
7-1-2. عناصر تشکیل‌دهنده سیمای بافت قدیم شهر نایین119
7-1-2-1. کهندژ119
7-1-2-1-1. نارین‌قلعه (کهندژ)119
7-1-2-1-2. قلعه عاشورگاه (محمدیه)119
7-1-2-2. فضاهای مذهبی120
7-1-2-2-1. مساجد120
7-1-2-2-1-1. مسجد جامع علویان (محله باب‌المسجد‌)120
7-1-2-2-1-2. مسجد قدیمان (محله کِلوان)123
7-1-2-2-1-3. مسجد شیخ مغربی ( محل? چهل‌دختران)123
7-1-2-2-1-4. مسجد بابا عبدالله (محله کوی سنگ)124
7-1-2-2-1-5. مسجد خواجه خضر (‌محله نوگاباد)124
7-1-2-2-1-6. مسجد امام رضا (ع) (محل? کوی سنگ)124
7-1-2-2-1-7. مسجد‌جامع محمدیه125
7-1-2-2-2. امامزاده‌ها125
7-1-2-2-2-1. امامزاده سلطان سید علی (ع)125
7-1-2-2-2-2. امامزاده سلطان موصلیه (محله کِلوان)125
7-1-2-2-2-3. امامزاده حیدر (محله کِلوان)126
7-1-2-2-2-4. بقعه ستی فاطمه126
7-1-2-2-3. حسینیه‌ها126
7-1-2-2-4. سقاخانه127
7-1-2-2-5.قدمگاه128
7-1-2-2-6. مزارها129
7-1-2-2-6-1. مصلای جدید129
7-1-2-2-6-2.مصلای عتیق129
7-1-2-2-7.الوگاه129
7-1-2-3. فضاهای خدماتی130
7-1-2-3-1. بازار130
7-1-2-3-2. دروازه‌های شهر131
7-1-2-3-3. آب‌انبارها132
7-1-2-3-4. رباط133
7-1-2-3-5. کاروان‌سرا133
7-1-2-3-6.حمام133
7-1-2-3-7. ساباط135
7-1-2-3-8. بادگیر135
7-1-2-3-9. آسیاب ریگاره (محمدیه)136
7-1-2-4. خانه‌های تاریخی136
7-1-2-4-1. خانه علوی137
7-1-2-4-2. خانه امامی137
7-1-2-4-3. خانه فاطمی138
7-1-2-4-4. خانه پیرنیا139
7-1-3. محله‌های قدیمی شهر نایین140
7-1-3-1. نحوه تکوین و شکل‌گیری محله‌ها140
7-1-3-2. محله‌ها145
7-1-3-2-1. محله کِلوان145
7-1-3-2-2. محله باب‌المسجد147
7-1-3-2-3. محله نوگاباد148
7-1-3-2-4. محله سرای نو149
7-1-3-2-5. محله پنجاهه150

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

7-1-3-2-6. محله چهل‌دختران151
7-1-3-2-6. محله کوی سنگ (گودالو)153
7-2. سیمای امروز شهر153
7-2-2. موزه154
7-2-2-1. خانه پیرنیا (موزه‌ای درون موزه)154
7-2-2-1-1. بخش‌های موزه پیرنیا154
7-2-3. مکانهای اقامتی شهر نایین155
7-2-3-1. مهمانسرای جهانگردی نایین155
7-2-4. باغ‌ها و پارک‌ها156
7-2-4-1. باغ‌های شهر156
7-2-4-2. پار‌ک‌ها157
فصل هشتم: جمع‌بندی
8-1. نتیجه‌گیری159
8-2. پیشنهادها163
منابع164
الف- کتاب164
ب- مقاله‌ و پایان‌نامه165
ج- مصاحبه166
د- سایت‌های اینترنتی166
یادداشت‌ها167
یادداشت‌های فصل دوم167
یادداشت‌های فصل سوم 167
یادداشت‌های فصل چهارم168
یادداشت‌های فصل پنجم168
یادداشت‌های فصل ششم168
یادداشت‌های فصل هفتم168

فهرست جدول‌ها
عنوان صفحه
جدول(5-1)، آمار جمعیت نایین در سه دوره ده‌ساله (مرکز آمار ایران).59
جدول (6-1) تعداد مدارس شهر نایین، در سال 1392108
جدول (6-2)، تعداد دانش آموزان، تا سال 1392108
جدول (7-1) باغ‌ها و بوستان‌های شهر نایین به همراه مساحت آن‌ها .(مأخذ: شهرداری نایین )157
جدول (7-2) .اسامی پارک‌های شهر نایین به همراه مساحت آن‌ها.(مآخذ : شهرداری نایین)157
فهرست تصاویر
عنوان صفحه
تصویر (2-2-1 ) آب‌انبار معصومخانی، هنوز قابل استفاده است (عکاس: نگارنده) .14
تصویر (3-3-2)، پشت و روی دو سکه متعلق به دوره آل بویه‌،دارالضرب نایین‌. (احمدی نایینی، 1390: 567-533).31
تصویر (3-3-3)،جلد چرمی از نایین قرن هفتم یا اوایل هشتم هجری33
تصویر (3-3-4)، سند فرمان شاه طهماسب صفوی به میر‌جلاالدین محمد توتی(همان: 16-15).36
تصویر(4 – 1)، دستگاه کرباس‌بافی (عکاس: نگارنده).46
تصویر (4 – 2). دستگاه عبابافی، (عکاس: نگارنده).47
تصویر (4 – 3)،قاسم عابدینی بافنده جوان عبا و نمای بیرونی کارگاه عبا‌بافی(محمدیه نایین)، (عکاس: نگارنده).50
تصویر (4 – 4)،تاپوسفالی، جهت ذخیره خشکبار (عکاس: نگارنده)52
تصویر (4 – 5)، بادیه سفالی برای تهی? خمیرنان، (عکاس: نگارنده)52
تصویر(4 – 6). بشقاب کاشی سفید و آبی ساخت نایین، موزه نایین،(عکاس: نگارنده).53
تصویر ( 4-7 ). قالی نایین و بافندگان آن، (عکاس: وحید جزایری ) .56
تصویر( 6-1)، پخت نان سنتی نایین‌،(عکاس: بهادر میر‌حسینی)74
تصویر ( 6-3) . روزنامه صدای نایین، (مأخذ : مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی)110
تصویر( 6-2) . روزنامه صدای نایین، (مأخذ: مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی)110
تصویر (6-4 ) .صفحه اول قرآن کریم ،خط مریم بانو نایینی، (مأخذ: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران)112
تصویر(7-1-1)، گنبد یکی از حسینیه‌های نایین (عکاس: نگارنده).118
تصاویر (7-1-2 و 7-1-3 )، نمای مسجد‌جامع نایین، از بیرون و داخل (عکاس: نگارنده).120
تصویر (7-1-4)، منبر و محراب مسجد‌جامع نایین (عکاس: نگارنده).121
تصویر(7-1-5)، مناره مسجد‌جامع نایین متعلق به دوره ایلخانی (عکاس: نگارنده)122
تصویر(7-1-6)، بقعه ستی فاطمه، پشت آب انبار فیض (عکاس: نگارنده).126
تصویر (7-1-7)، حسینه چهل‌دختران . تصویر (7-1-8)، گنبد و پوشش خارجی حسینیه‌ها (عکاس: نگارنده)127
تصویر (7-1-9)، سقاخانه حسینیه چهل‌دختران و تزیینات داخل آن (عکاس: نگارنده).128
تصویر (7-1-10) درخت موم رضا، بافران (عکاس : نگارنده)128
تصویر (7-1-11)، الوگاه حسینیه نوگاباد (عکاس:نگارنده)130
تصویر (7-1-12)، بازار قدیم نایین (عکاس: نگارنده).131
تصویر (7-1-13)، درب یکی از دکان‌ها (عکاس: نگارنده).131
تصویر (7-1-14)، آب‌انبار‌های نایین (عکاس: نگارنده).132
تصویر (7-1-15)، برداشت آب از آب‌انبارمعصوم‌خانی (عکاس: نگارنده).132
تصویر (7-1-16)، نمای خارجی حمام امامزاده134
تصویر (7-1-17).فضای داخلی حمام امامزاده (عکاس: نگارنده).134
تصویر (7-1-18)، ساباطی در نایین (عکاس: نگارنده).135
تصویر(7-1-19)، بادگیر آب‌انبار (عکاس: نگارنده).136
تصویر (7-1-20)، خانه علوی. ( مأخذ: www.IranDesert.com )137
تصویر(7-1-21)، خانه امامی. ( مأخذ: www.IranDesert.com )138
تصویر (7-1-22)، خانه فاطمی.( مأخذ: www.IranDesert.com )139
تصویر (7-1-23)، خانه پیر‌نیا و تزیینات آن (عکاس: نگارنده).140
تصویر(7-1-24)نایین در قرون نخستین هجری(همان: 31)141
تصویر (7-1-25)، نایین، تا اوایل قرن پنجم هجری (همان: 32).142
تصویر (7-1-26)، نایین، تا اوایل قرن نهم هجری (همان: 33).143
تصویر (7-1-27)، نایین، تا اوایل دوره قاجار (همان: 34).143
تصویر(7-2-1) . نمونهای از اشیاء موجود در موزه مردمشناسی نایین ( موزه پیرنیا) . (عکاس: نگارنده)155
تصویر( 7-2-2) . نمای داخلی و بیرونی مهمانسرای جهانگردی نایین . (عکاس: نگارنده)156
فهرست نقشه‌ها
عنوان صفحه
نقشه (2-1) موقعیت جغرافیایی نایین در استان اصفهان . نقشه(2-2) موقعیت شهر نایین در شهرستان ،
( www.atlas-ef.com)9
نقشه(3-3-1)،موقعیت شهر نایین، در نقشه اصطخری24
نقشه (7- 1-1) . نقش? محله‌های قدیمی شهر نایین در کنار محله‌های جدید.(مأخذ: شورای اسلامی و شهرداری نایین)144

چکیده رساله
نایین نمونه بسیار خوبی از شهر‌های پیش از اسلام به‌شمار می‌آید. قرار‌گرفتن این شهر در دروازه کویر و پیوستگی تاریخی‌اش به تاریخ دو شهر باستانی و کهن یزد و اصفهان از دیرینگی و رونق آن حکایت می‌کند. نحوه شکل‌گیری عناصر و شاخص‌های شهری نایین تابع شرایط اقلیمی‌، شیوه معیشت ،مشاغل و نظام اداری‌- اجتماعی شهر بوده است. وجود کهندژ شهر و خندق پیرامون آن بر تعلق این شهر به قبل از اسلام دلالت دارد. علاوه بر آن، تأثیر اسلام در قرون اولیه اسلامی در آثار معماری این شهر به‌خوبی دیده می‌شود. عناصر موجود در فرهنگ و معماری شهر نایین تلفیقی از سنت‌های قبل و بعد از اسلام است. هدف از انجام این پژوهش نشان‌دادن ساختارهای شهر نایین در ابعاد مختلف جغرافیایی‌، تاریخی‌، فرهنگی، اقتصادی‌، اجتماعی و معماری و نیز تحولاتی است که در این شهر صورت گرفته است.
کلید‌واژگان :‌ نایین،‌ آثار تاریخی، ‌مشاغل، فرهنگ

فصل اول
گستره علمی مسئله مورد بررسی
1-1. مقدمه
بقای آنچه از گذشته به یادگار مانده است‌، اعم از میراث مادی و معنوی، در گرو ارزش‌هایی است که در آن نهفته است. در این آثار، به دنبال عناصری هستیم که بر حقیقت نهفته درگذشته دلالت دارد.
خدا را شاکرم که به بهانه تدوین رساله‌ای تحقیقی، گذرم به شهر و موطن مادری‌ام نایین افتاد. این شهر، کهن موزه‌ای غبار‌آلود است که از پس قرن‌ها و هزاره‌های پیش در دل کویر به یادگار مانده است. تاریخ دقیق شهر را کسی نمی‌داند. سواران مادی‌، پارسی‌، اشکانی و ساسانی و در دوره‌های بعد، کاروان‌هایی که از چهار سوی ایران بیابانهای مرکزی را طی می‌کردند راه‌های باستانی‌اش را در‌نوردیده‌ و در این پایگاه، آسوده و در کاروان‌سراهایش جای می‌گرفته‌اند.
نایین هیچ‌گاه چشمه‌های جوشان‌،‌ جنگل‌های انبوه و کوه‌های سر به فلک کشیده نداشته است؛ همچنان که هرگز باران‌های طولانی و به‌موقع کام خشک زمین شوره‌زارش را تر نکرده است اما، در طی هزاره‌ها، نایینی‌های پر‌تلاش و سخت‌کوش با اتکا به لطف بی‌دریغ الهی شرایط سخت کویر و سازگاری با آن را کشف کرده و در زندگی خود به‌کار بستند و به این وسیله خصوصیات فرهنگی، اجتماعی و معماری شهر شکل گرفت‌.
نگارنده در این پژوهش کوشیده است تا با اتکا به منابع کتابخانه‌ای موجود و همچنین تحقیقات میدانی‌، شهر را از جنبه‌های گوناگون معرفی کند.
آغاز و انجام این پژوهش بدون تردید مدیون رهنمودها و نکته‌سنجی‌های استاد فرهیخته، جناب آقای دکتر محمد‌رضا نصیر‌ی است که به این وسیله از محبت‌ها و راهنمایی‌هایشان سپاس‌گزاری می‌شود.
در پژوهش حاضر که در راستای اهداف بنیاد ایران‌شناسی انجام پذیرفته به بیان ساختار‌های جغرافیایی‌، تاریخی‌، اقتصادی‌، اجتماعی‌، فرهنگی و معماری و سیمای شهر پرداخته شده است. اگرچه تاریخ نایین، به مانند خود شهر، در پاره‌ای از ابهام قرار دارد ولی به گواه آثار موجود در آن دارای گذشته‌ای درخشان بوده و در ردیف شهر‌هایی چون یزد به‌شمار می‌آمده است. طبیعی است که پرداختن به موضوعی به این گستردگی و در ابعاد مختلف، نیاز به اطلاعات همه‌جانبه و زمانی طولانی دارد. علاوه بر آن، عناصر و شاخص‌های هر کدام از فصل‌ها می‌تواند موضوع یک رساله مستقل واقع شود، ولی به قول نایینی‌ها:
“انگشت نمک است و خروار هم نمک‌”.
و به قول شاعر:
آب دریا را اگر نتوان کشید هم به قدر تشنگی باید چشید
نگارنده این سطور به کاستی‌ها‌ی این پژوهش اذعان دارد و از مردم خوب و صمیمی نایین انتظار دارد که به دیده اغماض به آن بنگرند.
اهمیت تحقیق حاضر از این جهت است که تا حدودی زوایای پنهان شهر نایین را، در ابعاد گوناگون، روشن می‌کند.
این پژوهش در هشت فصل تدوین شده است:
فصل اول به مقدمه، بیان مسئله، اهداف و پرسش‌های مربوط به آن و اهمیت تحقیق اختصاص یافته است.
در فصل دوم، به خصوصیات جغرافیایی و اقلیمی منطقه پرداخته شده است‌.
فصل سوم به بیان تحولات شهر طی دوره‌های مختلف، با استفاده از منابع موجود، پرداخته است.
در فصل چهارم به مشاغل و شیوه معیشت ساکنین منطقه اشاره شده است.
فصل پنجم به خصوصیات اجتماعی و خانواده‌های کهن شهر اختصاص دارد.
در فصل ششم ویژگی‌های فرهنگی شهر در ابعاد گوناگون بیان شده است.
در فصل هفتم، به بیان ویژگی‌های معماری و سیمای شهر پرداخته شده است.
فصل آخر نیز به جمع بندی مطالب و یادداشت‌های هر فصل و منابع مورد استفاده در متن اختصاص دارد.
1-2. بیان مسئله
شهر پژوهی یکی از مهمترین موضوعات پژوهشی در علوم انسانی و بهویژه یک پژوهش بین رشته ای محسوب می‌شود که بنیاد ایرانشناسی در اقدامات بسیار ارزندهای از طریق دانشنامه شهرهای ایران و همچنین مجموعه ایرانشناسی در دوره کارشناسی ارشد آن را به انجام می‌رساند.
کاربرد شهر پژوهی در برنامه ریزی همه جانبه و پایدار از این روش با کشف قوانین و دانش بومی در مدیریت شهر می‌تواند الگوهای مدیریت سرزمین بهخصوص شهر‌ها را مورد توجه قرار دهد.
پژوهش حاضر توانسته است مجموعه ارزشمندی را درباره شهر نایین بهوجود آورد. این شهر آینه تمام نمایی از یکی از شهرهای نواحی خشک ایران بهشمار می‌رود که گذشتگان با توجه به همزیستی با بیابان شرایط زیست و سکونت در آن را فراهم آوردهاند.
با توجه به آنچه در منابع آمده است تاریخ نایین به تاریخ دو شهر کهن یزد و اصفهان گره خورده و بیشترین تأثیر را از تاریخ و فرهنگ یزد گرفته است. شهر نایین بر کناره کویر مرکزی، در مسیر اصفهان به یزد، واقع شده است. این شهر دارای آب و هوایی خشک و کویری و از شهر‌های کهن دوره پیش از اسلام است (‌سلطانزاده، 1374:26). وجود آثار تاریخی و در مواردی باستانی، از رونق و آبادانی این شهر در روزگاران گذشته حکایت می‌کند. از نشانه‌های قدمت این شهر می‌توان به نارنج‌قلعه، که به احتمال زیاد پیش از دوران اسلامی ساخته شده و مسجد‌جامع نایین، ‌که از نظر قدمت دومین مسجد پابرجا در ایران است، اشاره کرد.
مطالعات انجام ‌شده نشان می‌دهد قرار‌گرفتن نایین در حاشیه کویر مرکزی و اقلیم خشک، مردم و ساکنین آن را سخت‌کوش و سازگار با شرایط کویر تربیت کرده است؛ به گونه‌ای که همواره از کمترین شرایط موجود در محیط اطراف بهترین استفاده را می‌کنند. رشد و رونق صنایع دستی مانند عبا‌بافی و کوزه‌گری از مواردی هستند که در آن می‌توان بهره‌مندی مردم نایین از مظاهر طبیعتی کویر را به‌خوبی نظاره‌گر بود.
نویسنده با توجه به پیشینه فرهنگی و تاریخی نایین به عنوان شهری که هنوز زنده است و از آن به شهر هزارههای تاریخی یاد میشود‌، بر آن است این شهر را از مناظر جغرافیایی، اقتصادی، فرهنگی و بافت اجتماعی شهر و نیز سیمای شهر با اتکا به منابع موجود بررسی کند. لازمه انجام این پژوهش‌ مروری بر تحقیقا‌ت انجام‌شده و استفاده از منابع آن‌ها‌ست. با انجام مطالعات اولیه به‌نظر می‌رسد بررسی وضعیت صنایعی که در گذشته رونق داشته‌اند ولی به دلایل گوناگون یا به بوته فراموشی سپرده شده‌اند و یا در خطر نابودی هستند، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
1-3. اهمیت و ضرورت تحقیق
اگرچه در مورد شهر نایین مطالعات موضوعی و پراکنده صورت گرفته است، ولی در بین آن‌ها، مطالعه‌ای منسجم و علمی در باره بسیاری از موضوعات مانند مشاغل و فرهنگ مردم یافت نشد. از این‌ جهت، ضروری به‌نظر می‌رسید که این شهر از ابعاد گوناگون بررسی شود تا اهل تحقیق و علاقه‌مندان بتوانند از اطلاعات یافته‌شده بهره‌مند شوند. از سوی دیگر ضرورت تاریخ محلی نیز لزوم اجرای این تحقیق را آشکار می‌کند.
1-4. اهداف تحقیق
نشان‌دادن ساختارهای گوناگون شهر نایین .
در این زمینه لازم است شهر از جنبه‌های مختلف مورد مطالعه قرار گیرد و بر مبنای اطلاعات بهدست آمده خصوصیات آن گرد آوری شود. هر گاه ویژگی‌های یک شهر در کنار یکدیگر مورد مطالعه قرار گیرند، مانند پازل یک مجموعه واحدی را ایجاد می‌کنند که همه به هم پیوستگی دارند. بنابر این لازم است ساختار‌های تشکیل دهنده شهر، شناخته شده و در کنار هم مجموعه ای از یک شهر کویری به نام نایین را معرفی نمایند.
1-5. پرسش‌های تحقیق
1-5-1. پرسش اصلی
ساختارهای گوناگون شهر نایین چگونه است‌؟
1-5-2. پرسش‌های فرعی
1- طبیعت و جغرافیای شهر چگونه است؟
2- تح‌های ولات تاریخی شهر چگونه بوده است‌؟
3- ساختار اقتصادی شهر چگونه است؟
4- بافت اجتماعی شهر چگونه است؟
5- ساختار فرهنگی شهر چگونه است؟
6- ساختار معماری‌ و سیمای شهر چگونه است؟
1-6. فرضیه‌
با توجه به اینکه این پژوهش توصیفی و‌ بر مبنای گرد‌آوری یا‌فته‌هاست‌، فرضیه‌ای ندارد.
1-7. روش تحقیق
روش مورد استفاده در این پژوهش کتابخانه‌ای و در پاره‌ای از موارد ( آداب و رسوم و عکس )، میدانی بوده است‌. همچنین موارد مشاغل و آداب و رسوم از روش مصاحبه نیز استفاده شده است.از آنجایی که نگارنده با بسیاری از آداب و رسوم محلی نایین آشناست و آیین‌های این شهر برای او غریب نیست، بسیاری از مطالب نتیجه دیده‌ها و شنیده‌های شخصی اوست.
1-8. معرفی منابع
قدیمی‌ترین منبع در رابطه با این شهر کتاب تاریخ نایین، در دو جلد (‌تاریخ نایین و تاریخ فرهنگ نایین) (1369 هـ‌ق)‌، اثر عبدالحجه بلاغی است که به گفته مؤلف، با استفاده از اطلاعات خانوادگی، دفتر وفیات معرفین نایین و فرامین دوره مغول‌ در ایران و سلاطین صفویه، به بررسی تاریخ نایین و انساب آن پرداخته است. عبدالحجه بلاغی خود متولد نایین و آشنا به فرهنگ این منطقه بوده است . مؤلف، در زمینه تاریخ کهن شهر، در ضمن بررسی تاریخ یزد، اشاراتی هم به نایین کرده که نگارنده در بیان تاریخ تحولات نایین از آن بهره جسته است. نویسنده این کتاب اطلاعات مفیدی در‌باره تاریخ و فرهنگ شهر نایین ارایه کرده و به بیان وقایع تاریخی نایین و حومه و نیز به ذکر نام عرفای نایین و برخی از دانشمندان‌ اشاره کرده است.همچنین معرفی آثار تاریخی و محله‌های نایین به صورت خلاصه از دیگر مطالب کتاب تاریخ نایین است. در بخش دوم کتاب، به برخی از آداب و رسوم شهر نیز اشاراتی شده است.نگارنده پژوهش حاضر بیشترین بهره و کمک را از کتاب تاریخ نایین گرفته است و در ‌واقع این کتاب مهمترین منبع این پژوهش به‌شمار می‌آید.
علاوه بر منبع ذکر شده کتاب تاریخ انساب خاندان‌های نایین(1369 هق)، اثر دیگر همین نویسنده که در آن به بررسی خاندان‌های قدیمی نایین پرداخته، از منابع مورد استفاده در این پژوهش بوده است.
نایین شهر هزاره‌های تاریخی، تألیف حسین سلطانزاده (1374)، نیز به بررسی معماری آثار تاریخی شهر پرداخته است که در تحقیق حاضر و در فصل “معماری و سیمای شهر” و همچنین “خصوصیات اجتماعی شهر”‌، از آن استفاده شده است. نویسنده، در این کتاب کوشیده است شهر نایین و عناصر آن را از منظر معماری، بررسی کند.
منبع دیگری که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفت کتاب سیمای نایین (1373)، نوشته غلامرضا گلی زواره است که نویسنده در آن به شکلی گذرا ولی بسیارخوب و با استفاده از منابع گوناگون، شهر نایین و نواحی تحت پوشش آن را بررسی کرده است . این کتاب حاوی اطلاعات تاریخی و اطلاعات دیگری در‌باره شهرستان نایین است.
از دیگر منابعی که نگارنده در مبحث آداب و رسوم این پژوهش بیشترین بهره را از آن برده فصلنامه محلی نوای نایین متعلق به مجموعه ‌شخصی حسین میرزا بیگی است.
1-9. پیشینه
در پایان‌نامه داوود صارمی نایینی (1374) با عنوان “بررسی و تحقیق بناها و اماکن اسلامی شهرستان نایین از صدر اسلام تا دوره قاجار” به معماری بناهای دوره اسلامی تا دوره قاجار پرداخته شده است. در این پایان نامه ضمن بررسی خصوصیات جغرافیایی شهر به بیان آثار تاریخی شهر نیز پرداخته شده است.
موسی کاظمی هم در پایان‌نامه خود (1389) با عنوان “گویش نایینی زوال یا بقا ” در این پژوهش گویش نایینی به عنوان یکی از گویشهای در معرض خطر معرفی شده است. بر اساس نتایج این پژوهش از دلایل کاربرد زبان فارسی در بین مردم نایین ارتباط بهتر و نداشتن لهجه مطرح شده است.
فهیمه امینی، در مقاله “مسجد جامع نایین” (1383)، به صورت خلاصه به تاریخ بنای مسجد‌جامع نایین و تزیینات آن، همچنین اماکن تاریخی نایین مانند امامزاده سلطان سید علی (ع) و مصلای نایین اشاره کرده است.
در مقاله احسان احمدی نایینی، “معرفی دو سکه منحصر به فرد ضرب نایین مربوط به قرن چهارم هجری قمری” (‌1390)، هم به بررسی دو سکه یافته‌شده از قرن چهارم که محل ضرب آن‌ها نایین بوده پرداخته شده است. در این مقاله، شهر نایین، در قرن چهارم، از نظر توسعه تجارت و دادو‌ستد مهم خوانده شده است.
مطالعات انجام‌شده در‌باره شهر نایین به اماکن تاریخی و گویش آن منحصر است، اما نگارنده بر آن بوده تا در این پژوهش به موضوعات دیگر از جمله مشاغلی که در گذشته وسیله امرار معاش ساکنین بوده و در بعضی از موارد هنوز هم هست، فرهنگ و آداب و رسوم و خانواده‌های کهن و قدیمی شهر که به‌‌یقین موضوعات جدید‌تری است، بپردازد. درواقع پژوهش حاضر از جهتی ادامه کارهای پیشین و از جهت دیگر پژوهشی نو محسوب می‌شود.
1-10. محدودیت‌ها
در پژوهش حاضر نگارنده بر این بوده است تا فصلی با عنوان ساختارهای اداری و مدیریتی هم به فصل‌های نگاشته شده اضافه کند ؛ لیکن به دلیل محدودیت‌‌های اداری، اطلاعات قابل توجهی به‌دست نیامد و این مسئله بزرگ‌ترین محدودیت در بخش تحقیقات میدانی این پژوهش بود. البته نگارنده از اطلاعاتی که در این مراجعه‌ها به‌دست آورد در بخش‌های دیگر استفاده کرده است . نیز به دلیل تعمیر برخی از اماکن تاریخی مانند خانه فاطمی و خانه علوی امکان تصویر‌برداری از آن‌ها میسر نشد.

فصل دوم
ساختار طبیعی و جغرافیایی شهر نایین
2- 1‌. شناخت موقعیت جغرافیایی نایین
شهر نایین، مرکز بخش مرکزی شهرستان نایین در استان اصفهان، با مختصات جغرافیایی53 درجه و 5دقیقه و 5 ثانیه طول جغرافیایی و 32 درجه و 51 دقیقه و 45 ثانیه عرض جغرافیایی،در ارتفاع1?6? متر از سطح دریا قرار گرفته است. این شهر در بخش جنوبی شهرستان نایین و در مسیر راه آسفالته اصفهان به یزد و همچنین تهران به بندر عباس و در140 کیلومتری شرق شهر اصفهان (مرکز استان) قرار دارد. فاصله شهر نایین تا شهر یزد حدود 170کیلومتر است. نایین در 505 کیلومتری جنوب شرقی شهر تهران (پایتخت) قرار گرفته است (گلی زواره‌،1373: 2) . این شهر از شمال و شرق به شهر بافران، از غرب به روستای مَزیِک و از جنوب به آبادیهای حسین‌آباد و وازبنده محدود می‌شود (افشارسیستانی،1378 : 323). فاصله نایین تا اردستان (شمال نایین) 89 کیلومتر است(نقشه‌های 2-1 و 2-2 ).
این شهر در وسط ریگزارهای منتهی به کویر واقع شده (صارمی نایینی‌، 1374‌‌: 10) ‌و در گذشته محل توقف کاروان‌های تجاری بوده است.

نقشه(2-1) موقعیت شهر نایین در شهرستان ،( www.atlas-ef.com) نقشه(2-2) موقعیت جغرافیایی نایین در استان اصفهان .
(منبع: www.shahrenaein.com)

2-2. شناخت ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی
2-2-1 . پستی و بلندی و خصوصیات زمین شناسی
2-2-1-1. کوه‌ها
در نایین و اطراف آن تا شعاع 18 کیلومتری، ارتفاعات ‌معروفی دیده نمی‌شود. رشته کوه سرخه در شمال، که دنباله آن به رشته کوه”‌بیدکوه” منتهی می‌شود؛ رشته کوه “کوه سر” در جنوب غربی با ارتفاع 2330 متر از سطح دریا که بلندترین کوه اطراف نایین است و همچنین رشته کوه سارو در جنوب غربی، که به رشته کوههای پرویز و بِنوید در جنوب نایین می‌پیوندد، از کوه‌های نایین است.از کوه‌های غربی می‌توان کوه‌های دیازبا‌، تخت پاچنار و کوه زرد را نام برد. کوه سراش از جنوب شرقی به سوی شمال غربی امتداد دارد و به کوه فشارک در برزاوند اردستان می‌رسد(گلی زواره‌، 1373‌:26‌). کوه محمدیه در شمال نایین، که تقریباَ در جهت شمالی جنوبی قرار گرفته و بلندترین قله آن 2175متر از سطح دریا ارتفاع دارد. رشته‌ ارتفاعات زرد کوه و ارتفاعات منفرد دیگری در قسمت کویر این بخش واقع شده که ارتفاع بلندترین نقطه کوه‌های مذکور، به طور متوسط، در حدود 2000 متر از سطح دریاست(فرهنگ جغرافیایی ایران‌،‌1332: 10/ 193).
در امتداد کوه‌های منفرد نایین‌، گسل‌ها‌یی به‌چشم می‌خورد که کمربند زلزله از آن عبور می‌کند، اما وجود قنات‌های متعدد در منطقه از شدت بروز زلزله میکاهد و در مواردی، آثار تخریبی آن را به حداقل می‌رساند(گلی زواره، 1373: 28).
2-2-1-2. زمین‌شناسی شهرستان نایین
بر اساس شواهد زمین‌شناسی‌، بیشتر از 65 میلیون سال (دوران دوم زمین‌شناسی)، سراسر استان اصفهان در کف اقیانوس بزرگی به نام تتیس جدید قرار داشت. از حدود دو میلیون سال پیش این منطقه بر اثر فعالیت‌های کوه‌زایی، از زیر آب خارج شد. بخش‌هایی از این منطقه، که کمتر تحت تأثیر چین‌خوردگی و آتش‌فشان قرار گرفتند، امروز به صورت دشت دیده می‌شوند .از نظر شکل ظاهری، بیشترین مساحت شهرستان نایین و همچنین آران، بیدگل، نطنز، اردستان، اصفهان، برخوار و میمه ‌در ناحیه هموار (دشت‌ها و چاله‌ها ) قرار دارند. این دشت‌ها هم‌زمان با تشکیل کوه‌ها به‌وجود آمده‌اند و میلیون‌ها سال از عمر آن‌ها می‌گذرد، ولی در طول زمان دائماَ در حال تغییر و تحول بوده‌اند. لایه‌های گچ و نمک، که در گود‌ترین قسمت این دشت‌ها (چاله‌ها) روی هم انباشته شده است، وجود دریاچه‌هایی را دراین منطقه گواهی می‌دهد که به مرور به کویر تبدیل شده‌اند‌. کویر سیاه‌کوه در شرق نایین و کویر دق سرخ در شمال شرقی اردستان از این دسته کویرها هستند. در این کویر‌ها، خاک وآب به املاح زیادی آلوده شده‌اند و امکان زیست گیاهان و جانوران به حد‌اقل رسیده است.
از جمله توانمندی‌های این ناحیه، که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است، ثروت عظیم انرژی خورشیدی‌، انرژی باد، زیست‌بوم‌های گیاهی و جانوری‌، گیاهان دارویی و…. هستند که کاربردهای فراوان صنعتی‌، خدماتی و دارویی دارند.
در طی دوره‌ پرکامبرین‌، استان اصفهان تحت تأثیردو فاز دگرگونی قرار داشته و در‌نتیجه پی سنگ آن عمدتاَ از زمینهای دگرگون‌شده تشکیل شده است. کان‌سارهای پرکامبرین مهم در استان اصفهان عبارت‌اند از:
* کان‌سار‌های آهن شرق نایین؛
* کان‌سار‌های مس خوروبیابانک1؛
* کان‌سار‌های سرب و روی نایین و اردستان؛
* کان‌سار‌های طلا، که بزرگترین میدان آن در سنگ‌های منطقه موته در شمال شرق گلپایگان وجود دارد‌(‌شفق، 1381: 29)
2-2-1-3. معادن
اصطخری در‌باره معادن نایین می‌گوید‌:”در زمین پارس معدن‌های سیم و آهن و سرب و گوگرد و نفت همه باشد.و معدن سیم اندکی باشد در سردسیری که آن را نایین گویند‌” (1347 : 135).
از نگاه زمین‌شناسی اقتصادی، خاک نایین دارای کانی‌های مس‌، کرومیت‌، آهن‌، منگنز‌، خاک‌نسوز، سنگ مرمر، گچ، گل سفید‌، نیکل‌، آنتیموآ‌، ذغال سنگ‌ وآهک است. همچنین، نایین دارای معادن سرب‌، روی‌، مصالح ساختمانی و سنگ تزیینی (تراورتن، گابرو و گرانیت‌)‌، آهک و خاک نسوز است (استان‌شناسی اصفهان‌، 1389: 133).
2-2-1-4. زلزله
منطقه مورد نظر روی نوار زلزله‌خیز ایران واقع شده است. در تیرماه سال 1336ش (1957م)، زلزلهای، در چند کیلومتری شهر اردستان با آثار تخریبی زیاد به‌وقوع پیوست. همچنین، در جنوب شهر نایین، زلزله‌ای به‌وقوع پیوسته است که از مقدار و شدت آن اطلاعی در دست نیست(همان‌: 14). همانطور که گفته شد، وجود قنات‌های متعدد، در مناطق کویری، از آثار تخریبی زلزله می‌کاهد(گلی زواره، 1373 :28).
2-2-2. خصوصیات اقلیمی
2 – 2-2-1. آب و هوا
شهر نایین، به‌سبب ارتفاع کم (1565متر)،نزدیکی به کویر مرکزی ایران، دوری از دریا و همچنین وقوع سیستم هوایی پرفشار پایدار، از مناطق کم‌باران و خشک استان اصفهان محسوب می‌شود‌ و بارندگی آن تابع بارندگی مناطق مرکزی ایران است. هر چه از طرف غرب به شرق در استان اصفهان پیش می‌رویم، از‌ بلندی ارتفاعات کاسته شده و در‌نتیجه دمای هوا افزایش می‌یابد‌؛ یعنی، بارش کمتر و در نتیجه تبخیر بیشتر می‌شود (تبخیر بین 20 تا 40 برابر بارش). با توجه به کویری‌ بودن این منطقه، زمستان آن کوتاه‌ و کم بارش، تابستان گرم و خشک و نسبتاَ طولانی و بهار نیز کوتاه است.بیشتر بارندگی‌های نایین در فصل زمستان پاییز و بهار اتفاق می‌افتد. میانگین بارندگی سی‌ساله شهر نایین 104 میلی متر بوده است.در این منطقه، اختلاف دما در تابستان و زمستان قابل توجه است.آب و هوای کویری نایین باعث شده حداکثر حرارت در تابستان 41 درجه سانتی‌گراد و در زمستان‌ها 9 درجه زیر صفر باشد (سجادی نایینی‌، 1379: 11).
آب و هوای نایین، در بخش شرقی کنار کویر، گرم و خشک و در جنوب غربی، معتدل کوهستانی است که تفاوت میانگین دمای سردترین و گرمترین ماه سال بین دو بخش آب و هوایی ? درجه است.
2-2-2-2. بارندگی
هر چه از مناطق غربی به سمت شرق استان اصفهان پیش می‌رویم میزان بارش کم می‌شود، ‌چنان‌که در شرقی‌ترین ناحیه استان در ایستگاه‌های خور،انارک، نایین و ورزنه به زیر 100 میلی‌مترمی‌رسد
(شفق، 1381: 231). این میزان در نایین به حدود 3/96 میلی‌متر در سال می‌رسد(صارمی نایینی‌، 1374 : 75). ایستگاه نایین کم‌ترین پوشش ابری را دارد. شروع بارندگی اغلب از آبان است. در این ماه، هسته پرفشار آسیایی از یک طرف و مراکز کم‌فشار مدیترانه‌ای از طرف دیگر برای حدود 4 تا 5 ماه این نواحی را تحت تأثیر قرار می‌دهد (همان: 11).
تفاوت میانگین حداکثر و حداقل دما در گرم‌ترین ماه سال در نایین است‌. آب و هوای شهر نایین معتدل خشک و متغیر و بیشترین درجه گرما و کمترین آن زیر صفر است‌.
با اینکه تابستان‌های این ناحیه به‌شدت گرم است، میانگین حداقل دمای هوا، در سردترین ماه سال، زیر صفر را نشان می‌دهد. میزان رطوبت در خشک‌ترین ماه سال 3/23 درصد و در مرطوب‌ترین ماه سال کمتر از 60 درصد است.
در‌ مجموع، با توجه به میزان بارندگی، تبخیر و تعرق، درجه حرارت و غیره شهرنایین از نظر آب و هوایی از مناطق نیمه ‌بیابانی محسوب می‌شود.
2 – 2-3. منابع آب
نایین شهری کویری ا‌ست که در زمینی صاف و هموار قرار گرفته‌ است. آب این شهر از سفره آب‌های زیرزمینی و از طریق قنات، چاه و چشمه تأمین می‌شود.
اگرچه بارش‌های جوی (میزان بارش سالیانه 96.6 میلی‌متر است) در نایین بسیارکم‌ است و منطقه از داشتن آب‌های سطحی مانند رودخانه‌ها، نهرها و چشمه‌ها محروم است، در مناطق کوهپایه‌ای و مخروط‌افکنه‌ها، دارای سفره‌های آب زیرزمینی غنی است. هر چه از جنوب نایین به سوی کویر پیش می‌رویم، بر میزان آبدهی چاه‌ها افزوده می‌شود(گلی زواره‌، 1373 : 28- 29).
2- 2-3-1. قنات
با پیشرفت تمدن در ایران باستان، کشیدن آب از چاه‌های معمولی با نیروی انسانی و حیوانی پاسخ‌گوی احتیاجات روز‌افزون مردم نبود‌. مردم ایران در چندین هزار سال پیش دست به ابتکار نوینی زدند‌ و با روش ساختمانی خاص‌ آب‌های زیر‌زمینی را جمع‌آوری و با در ‌نظر‌‌گرفتن شیب زمین‌، آن را به سطح زمین هدایت کردند. این ابتکار فنی را قنات یا کِهریز و کاریز نام نهادند(صارمی نایینی، 16:1374‌).
اگرچه قنات متعلق به عصر ماقبل صنعت است، ولی پدیده ای زنده و مستمر و عاملی برای زندگی، آبادانی، توسعه و رفاه است. ارزش قنات‌ها را از نظر میراث فرهنگی و جذب توریست، نباید دستِ کم گرفت و اسناد و طومارها و واحدهای اندازه‌گیری محلی را نباید کم‌اهمیت پنداشت.


پاسخ دهید