نکته‌ای که در کتاب زبان سال سوم به جد برجسته است این کلیشه است که مرد‌‌ همان گونه که در رابطه با موضوع بازار کار نیز اشاره شد “نان‌آور” و در نتیجه “سرپرست” خانواده است. قدرت مردانه، آن گونه که در کتاب‌ هم به آن اشاره می‌شود، از جمله به این نقش اقتصادی او بازمی‌گردد. زن که از نظر کتاب‌های درسی در بیشتر مواقع نقش “نان‌آور” را ندارد باید “مسئولیت”‌های داخلی خانه را که با “روحیات” و “ویژگی‌های زیستی” او سازگار‌تر است به عهده گیرد.
در متون تلاش شده است “خوشبختی” خانواده و تربیت “موفق” بچه‌ها با حضور زن در خانه و عدم فعالیت اقتصادی او ارتباط داده شود. زن زمانی می‌تواند مقام سرپرستی خانواده را از آن خود سازد که مرد به هر دلیلی حضور نداشته باشد.
شاخص دیگر این “ایدئولوژی جنسیتی” تلاش برای ارائه و توجیه یک الگوی رفتاری خاص زنانه و مردانه در جامعه است که ابعاد مختلف زندگی آن‌ها را، از حوزه‌های خصوصی و فردی تا مشارکت و نقش‌های اجتماعی، در برمی‌گیرد. نقش‌های جنسیتی زن و مرد در عرصه‌های مهم زندگی اجتماعی و خصوصی متفاوت است.
کتاب‌ درسی زبان سال سوم تلاش می‌کند فعالیت اقتصادی زن را امری حاشیه‌ای جلوه دهند و نقش زن را به طور عمده در چهاردیواری خانه محدود کند.
بر همین اساس باید توجه داشت که کتاب زبان سال سوم در چنین متن اجتماعی به کردار اجتماعی دست می‌یازد و در ترکیب با فرآیند تولید و مصرف متن نوع خاصی از متن بر پایه نمایندگی نشانه‌های زبانی جنسیت محور را شکل می‌دهد.
۴-٢ فرآیند تولید و مصرف متن، بافت:
بر اساس برداشت توصیفی اولیه در کتاب زبان سال سوم دبیرستان اولین بازنمودی که در صدد تحمیل زمینه اجتماعی متن به مخاطب‌اش است یعنی تصاویر، مورد واکاوی قرار گرفته اند. تصاویری که در کتاب زبان سال سوم دبیرستان نمایش داده شده اند موجب ایجاد باورهای مثبت و منفی جنسیتی در دانش آموزان ما بر حسب جنسیت آنان می‌شوند.
از انجا که تصاویر به سبب دریافت سریع و سهولت ذهنی در رمزگردانی معانی پنهانی به معانی آشکار ارزش بالقوه‌ای در ایجاد نگرش‌ها و باورها دارند و با این پیش فرض که هر یک از تصاویر مندرج در کتاب‌های تاثیر در تغییر در دانش ها، نگرش‌ها و توانش‌های دانش آموزان دارند و این تغییرات در بلند مدت منجر به رفتارهای مختلف از آنان می‌شود پس تصاویر هم نقش به سزایی در شکل گیری ذهنیت دانش آموزان نسبت به مسائل مختلف و از جمله برداشت‌های جنسیتی دارا هستند.
اگر بپذیریم که هر فردی اعم ازپسر یا دختر باید در خانواده احساس ” بودن” و تعلق داشتن به وی دست دهد تا نقشهای جنسیتی خود را باور و خوب ایفا کند، به این نتیجه می‌رسیم که یکی از راه‌های ایجاد این نکته دردانش آموزان این است که در متون کتب، آنان را به عنوان فرزند خانواده معرفی کنیم. اما در سراسر کتاب‌ها سهم دختران بسیار ناچیز است و غالبا فرزند اول پسراست. ره آورد جایگاه دختران در کتاب زبان سوم دبیرستان به جای بودن، ایجاد احساس نبودن است و این نبودن در عین بودن همیشه در وجود انسان وحشت می‌آفریند و احساس هیچ بودن در عین بودن فیزیکی، ضربه‌های جبران ناپذیری را درانسان به وجود می‌آورد و اگر این انسانها دخترانی باشند که از دامان آنان مردان نیز پرورش یابند بی شک با این روند، هرگز از طریق محتوای کنونی کتابهای درسی راه توسعه هموار نخواهد شد.
معمولا شمار زنان و مردان جوامع گوناگون تفاوت قابل توجهی با یکدیگر ندارند به طوری که شاید عبارت نیمی از انسان‌های هر جامعه را زنان تشکیل می‌دهند، مصطلح ترین پنداری باشد که درباره کمیت زنان جوامع مختلف دراذهان مردمان وجود دارد. اما به نظر می‌رسد واقعیت این موضوع از لحاظ کمی و کیفی در کتاب زبان سال سوم دبیرستان چیز دیگری است.
زندگی در جامعه مدرن فرایندی است هدف دار که به وسیله انسان آغاز می‌شود و هدف آن بهبود شرایط زیستی برای همگان است و باید کلیه جنبه‌های گوناگون زندگی یعنی اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و … را در بر گیرد.درحالی که با این تبعیض آشکار که درباورهای جنسیتی دختران ایجاد می‌کنیم نه می‌تواند با کارهایی چون خیاطی، پخش غذا… آن هم محدود به خانه چیزی به افزایش درآمد سرانه اضافه کنند و نه با بیماری‌های متعدد که در طول کتاب دختران به ان مبتلا می‌شوند می‌توانند امید به زندگی خود را افزایش دهند و نه شاخص‌های بهداشتی را.
۴-٢-١ بررسی تصاویر در کتاب زبان سال سوم دبیرستان از منظرگفتمان جنسیتی:
نابرابری بین تصاویر دختران و پسران درکتاب زبان سال سوم بسیار بارز است، اما واقعیت این است که محدود کردن واقعیت‌ها برای کودکان ما به نفع هر یک از دو جنس، زیان بار است و جامعه را متحول نمی‌سازد و برای این تحول باید در تدوین کتاب‌ها از نقاشان متعهد و روان شناس استفاده کنیم تا تصاویر آمیخته‌ای از علم و هنر باشد و قصه‌های نو و جذاب و متناسب با زمان حال را در کتابهای درسی بگنجانیم. برای بررسی موضوع مطرح شده به تصاویر ارائه شده از خانم‌ها در کتاب نظری می‌افکنیم و به ذکر نمونه هایی از این تصاویر می‌پردازیم:
۴-۴-٢ درس اول:
در این تصویر ( قسمت تمرین ها) خانمی به تنهایی در حال خوردن غذاست. نوعی انزوای فردی در برابر عکس قسمت پایین تر که مردانی را در حال رفتن به رستوران نمایش می‌دهد.
۴-۴-٣ درس اول در قسمت writing دوم:
در این قسمت سه پسر بچه در حال انجام امور سخت و سه دختر بچه در حال فکر کردن، نامه نوشتن و نوشتن نشان داده می‌شوند، بر این مبنا امور سخت تر و انجام امور تعمیراتی و دشوار زندگی اجتماعی بر عهده مردان است.
۴-۴-۴ درس دوم:
در درس دوم درتصویر قسمت (Speaking) سوم، خانمی مشغول مطالعه و آقایی در حال ورزش مشاهده می‌شوند، محیط مطالعه عموما خانه و محیط ورزش عموما بیرون از خانه است، این عکس به این ترتیب در پی بازنمایی دو گانه بیرون و درون خانه برای زنان و مردان است.
۴-۴-۵ درس سوم:
در درس سوم (Speaking ) چهارم خانمی در حال شستن لباس‌ها و خستگی مفرط از شستن مشاهده می‌شود. بر این مبنا انجام امور خانه و به عبارت بهتر خانه داری جزو امور اجتماعی محوله به خانم‌ها است.
۴-۴-۶ درس چهارم :
در درس سوم در قسمت( Speaking ) چهارم دو پسر بچه در ایستگاه اتوبوس و دختر بچه و پسر بچه‌ای در خانه و در حال نمایش تلویزیون دیده می‌شود. بر این اساس تمایز دوگانه داخل منزل و بیرون و محیط اجتماعی بر مبنای تفکیک ضمنی حفظ شده است.
۴-۴-۷ درس چهارم –نمونه بعدی:
در درس چهارم در قسمت( speaking ) چهارم دو خانم در حال شستن لباس‌ها هستند که در فرهنگ عمومی در دسته امور مربوط به خانه داری جای می‌گیرند و نکته منفی دیگر این تصویر این است که زنان نسبت به دختران خودشان رابطه خوبی ندارند.
۴-۴-۹ درس پنجم
در درس پنجم در قسمت (speaking ) سوم پسران در حال باز‌ی کردن در حیاط مدرسه (محیط اجتماعی) هستند در حالیکه دختر بچه‌ای از محیط داخل منزل به بیرون نگاه می‌کند.
۴-۴-١۰درس ششم:
در درس ششم در قسمت(Speaking ) چهارم خانمی در حال شستن لباس به تصویر کشیده شده است.
۴-۵ توصیف و تحلیل ویژگی‌های زبانی موجود در کتاب زبان انگلیسی سال سوم (متن درسها) از دیدگاه گفتمان جنسیتی:
در اغلب یافته‌های پژوهش حاضر نسبت حضور مردان به زنان در کل چهار کتاب بسیار بیشتر از زنان است. تعداد زنانی که نامشان ذکر شده و تعداد ارجاعات به مردان نسبت به زنان به ترتیب ۵ به ١ و ٣ به ١می‌باشد. برای مثال در درس چهارم میزان ارجاعات به زنان در مقایسه با مردان با جمع بندی تمام ضمائر مونث و مذکر ۴ به یک می‌باشد.
تعداد زنان در همه موارد کمتر از انتظار است و تنها حضور آنها در نقش سنتی پررنگ نشان داده شده است.
حتی در تعداد ضمایر نیز مردان غالب هستند. حضور زنان در کل کتاب چنان محدود است که هیچ جمله‌ای با محوریت زنان در این کتاب‌ها یافت نمی شود. به عبارت دیگر، زنان مرجع هیچ ضمیر اول شخصی نبوده و تنها مخاطب سخن یا اوامر مردان بوده‌اند. در مقابل مردان هم در اول شخص مفرد وهم در دوم شخص مفرد غالب بوده و اغلب جملات کتاب سال سوم به آنها اختصاص دارد.
تفاوت زیاد میان زنان و مردان، نه تنها در تعداد ضمایر به کار رفته برای مردان بلکه در تعداد دفعاتی است که مردان در نقش‌های دستوری مانند : فاعل و مفعول قرارگرفته و همچنین در صفات و قیدهایی است که برای آنان ذکرشده. در این معیارها، تعداد مردان به ترتیب ۵، ٣، ٢۶ و ۶ برابر بیشتر از زنان بوده است. علاوه بر تعداد بیشتر موارد ذکر شده، افعال و صفات خاص نیز تنها برای آنها به کار رفته است.
درصد ارجاع به شغل، عناوین، و اشخاص معروف، در مورد مردان به ترتیب ۵۶٪ .۵۵ بیشتر از موارد مشابه در مورد زنان است. اما در مقابل شخصیت‌‌های زن هیچ حرفه‌ای ندارند. همان‌طور که ملاحظه شد اکثر شخصیت‌‌های مرد از اشخاص مشهور هستند. نکته قابل ذکر دیگر عدم حضور نویسندگان زن در این کتاب‌ها است.
۴-۶ تعداد ضمیرها و اسم‌های جنسیتی به تفکیک هر درس در کتاب زبان سال سوم:

حتما بخوانید :   جستجوی مقالات فارسی - زن در ادبیات اسلام سیاسی سه دهه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ...

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

ضمائر ضمائر اسامی