رقابت عبارتست از کوششی که شخصی با کنار زدن شخص دیگر از وصول هدفی که مورد نظر هر دو آنان است انجام می دهد. رقابت دارای ویژگی های مشخص به شرح زیر است:
– رقابت همیشه به خاطر رسیدن به اهدافی است که مطلوب هر دو طرف باشد.
– رقابت به صورت مسألفه آمیز صورت می گیرد: افراد برای همدیگر مزاحمتی ایجاد نمی کنند.
– یک وضعیت رقابت همراه قوائد و مقرراتی است که طرفین خود را ملزم به رعایت آن می دانند.
رقابت مستلزم تماس آگاهی طرفین ازهم نیست،لذا مبتنی بر اعمال زور است(ایزدی یزدان آبادی، ۱۳۷۹: ۱۰۹-۱۰۸).

۲-۱۱-۳- مخالفت[۴۳]:

مخالفت فرآیندی است اجتماعی، که طی آن اشخاص یا گروه های همدیگر را از رسیدن به هدفی که مطلوب آنان است باز می دارند. همچنین مخالفت را رابطۀ اجتماعی می دانند که همیشه دو طرف دارد، اما هر دو طرف به نسبت مساوی درگیر نیستند. مخالفت به صورت های مختلف بروز می کند. کارشکنی، مشکل تراشی، افشا گری، شایعه پراکنی از جمله شکل های مخالفت می باشد (ایزدی یزدان آبادی، ۱۳۷۹: ۱۱۰).

۲-۱۱-۴- کشمکش و منازعه:

کشمکش و منازعه صورتی از کنش متقابل است که در آن دو یا چند شخص یا گروه سعی می کنند یکدیگر را از سر راه بردارند، خواه با نابود کردن و خواه با بی اثر کردن طرف دیگر. این نوع تعارض با سرزنش، نا سزا گویی، تحقیر، کارشکنی و حتی دست به گریبان شدن و اتهامات ننکین به طرف دیگر بستن، آشکار می شود مجادله و رقابت در صورتی که کاملاً تحت کنترل قرار نگیرند و به صورت اثر بخش مدیریت نشوند ، به منازعه و کشمکش منجر می شوند منازعه دارای ویژگی هایی است که آن را از سایر انواع تعارض متمایز می کند:
– موقعیت منازعه هم مختص اهداف ناسازگار و هم رفتارهای متضاد است.
– منازعه مستلزم تماس است و به صورت آگاهانه و عمومی صورت می گیرد.
– منازعه بیشتر جنبه شخصی دارد.
– در منازعه هدف اصلی آسیب رساندن، نابود کردن، مطیع نمودن و یا راندن می باشد.
– طرف های درگیر در منازعه خود را مستلزم به رعایت قوانین و مقررات خاص یا انجام رفتارهای عقلایی نمی دانند هیچ کدام از این فرآیند ها (مجادله، رقابت، مخالفت و منازعه) در هیچ زمان و مکانی به صورت خاص دیده نمی شود در در منازعه و کشمکش عناصری از رقابت وجود دارد، تعارض و رقابت بلند مدت همیشه با مخالفت همراه است (ایزدی یزدان آبادی، ۱۳۷۹: ۱۱۲).
-۱۲- مراحل تعارض[۴۴]:
تعارض شامل پنج مرحله است که در نمودار نشا نداده شده است مدیر با ویژه ساختن مراحل تعارض می تواند شدت تعارض را تعیین و بهترین راهبرد را برای مدیریت آن به کار بندد(۲۷۷: ۱۹۹۹: Gordon).
محیط
سازمان
نتیجه
ادراک
پنهان
حس شده
ظاهر
فرد
حل نشده
حل شده
نمودار(۲-۵): مراحل تعارض(۲۷۷: ۱۹۹۹، Gordon)
۲-۱۲-۱-تعارض پنهان[۴۵]شرایط تعارض نظیر اختلافات در قدرت، رقابت برای دستیابی به منابع کمیاب، تنوع اهداف و فشارهای تقشی که فرد ایفا می کند پایه ای برای مخالفت و سرانجام تعارض می شود. بخش هایی نظیر تحقیق و توسعه و تولید به دلیل اختلافات ذاتی در ادراکات و نگرش ها در تعارض پنهان را تجربه می کنند.
۲-۱۲-۲- تعارض ادراک شده: وقتی اختلافات عقیده ها بیان می شوند، وقتی اهداف یا ارزش های ناسازگار بروز می کنند، وقتی افراد سایرین را تحقیر می کنند، و وقتی که افراد ساز مخالف می زنند، تعارض به مرحله تعدی یا تعارض ادراک شده حرکت می کند.
۲-۱۲-۳- تعارض احساس شده: وقتی به دلیل مخالفت یا سوء تفاهم یک یا چند بخش تنش و اضطراب را حس می کنند، تعارض از ادراک فراتر می رود و احساس می شود.
۲-۱۲-۴- تعارض ظاهر شده: وقتی فرد با رفتار آشکار،تلاش های دیگری را خنثی کند و سدراه اهداف او شود،ظاهرترین شکل تعارض بروز میکند.
۲-۱۲-۵- نتیجه تعارض: وقتی تعارض مدیریت شود ، در نتیجه تشدید، حل یا سرکوب می شود. اگر تعارض حل شود بخش ها ادراکاتان را تعدیل می کنند. تعارض حل نشده به راحتی بذر تعارض را در هر جا می کارد. بنابرای نتعارض ممکن است کار کردی یا غیر کارکردی باشد (۲۷۸: ۱۹۹۹، Gordon).

حتما بخوانید :   تاثیر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک بر روی شاخص های کیفی برگ کنگر ...

۲-۱۳- تعارض کارکردی و غیر کارکردی[۴۶]:

برخی از تعارضها میتواند خلاقیت،نوآوری و انطباق را تشویق کند.گاهی تعارض محرکی برای جستجو رویکردهای جدید می شود که مخالفت ها یا مسائل دراز مدت را حل می کند. تعارض گاهی در اشکال رقابتی می تواند باعث انگیزش مشارکت کنندگان و بهره وری بیشتر شود. تعارض، همچنین میتواند منجر به پیامدهای غیر کارکردی شود، بهره وری را پایین آورد،روحیه را کم کند، موجب نارضایتی شدید،و افزایش اضطراب و استرس شود. در کسانی که در موقعیت رقابتی شکست می خورند باعث احساس شکست و حقارت می شود. به علاوه ممکن است موجب شود عدم اطمینان افزایش یافته،رضایت افراد کاهش و در نتیجه میزان غیبت کارکنان افزایش یابد (رابینز، ۱۳۸۴: ۳۸۶).

۲-۱۴- علل بروز تعارض در سازمان:

علل بروز تعارض در سازمان شامل عوامل متعددی است که در این بخش به اساسی ترین آنها اشاره می شود:

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.