طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه

طرح تعالی متوسطه اول مدارس متوسطه 98-1397 چگونگی تنظیم و دانلود ده ها نمونه کامل

چگونگی نگارش طرح تعالی 98-97 سالتحصیلی 98-1397مدارس متوسطه بر اساس آخرین بخشنامه

طرح تعالی 98-97 چیست ؟

طرح تعالی 98-97 عنوان طرحی است که در سال های اخیر در رابطه با چگونگی تنظیم برنامه عمل به مدیران مدارس متوسطه ابلاغ گردید. تا قبل از ابلاغ این طرح به مدیران مقطع متوسطه ، نگارش و تنظیم برنامه عمل و تقویم اجرایی بر اساس سلایق شخصی و محدودیت های زیاد انجام می گرفت. به همین دلیل نوع نگارش و چشم اندازهای همه مدارس با هم متفاوت بود. در همین رابطه معاونت آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با ابلاغ ای طرح به مدارس توانست ، برنامه ریزی مدیران مدارس را با هم یکپارچه نموده و طرحی را برای کلیه مدارس متوسطه سراسر کشور با یک قالب خاص فراهم نماید.

طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه

طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه کمک بسیار زیادی به رسیدن به اهداف آموزشی

طرح تعالی متوسطه اول مدارس متوسطه 98-1397 چگونگی تنظیم و دانلود ده ها نمونه کامل

چگونگی نگارش طرح تعالی 98-97 سالتحصیلی 98-1397مدارس متوسطه بر اساس آخرین بخشنامه

طرح تعالی 98-97 چیست ؟

طرح تعالی 98-97 عنوان طرحی است که در سال های اخیر در رابطه با چگونگی تنظیم برنامه عمل به مدیران مدارس متوسطه ابلاغ گردید. تا قبل از ابلاغ این طرح به مدیران مقطع متوسطه ، نگارش و تنظیم برنامه عمل و تقویم اجرایی بر اساس سلایق شخصی و محدودیت های زیاد انجام می گرفت. به همین دلیل نوع نگارش و چشم اندازهای همه مدارس با هم متفاوت بود. در همین رابطه معاونت آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با ابلاغ ای طرح به مدارس توانست ، برنامه ریزی مدیران مدارس را با هم یکپارچه نموده و طرحی را برای کلیه مدارس متوسطه سراسر کشور با یک قالب خاص فراهم نماید.

طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه

طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه کمک بسیار زیادی به رسیدن به اهداف آموزشی و پرورشی مدیران این مقطع نمود. در واقع مدیران مدارس متوسطه به دلیل پیش بینی کلیه فعالیت ها و چشم انداز های موجود و اختصاص امتیاز به هر یک از محور ها در فرم خام طرح تعالی 98-97 خود را ملزم به رعایت تک تک بند ها می نمایند. با رعایت همه جانبه و تنظیم و اجرای تمام و کمال طرح تعالی 98-97 در مدارس متوسطه علاوه بر کب نمره و امتیاز کامل ارزشیابی دانش آموزان نیز از سطح علمی و آموزشی و همچنین تربیتی و پرورشی بالاتری برخوردار خواهند بود.

طرح تعالی 98-97 در آموزش و پرورش

طرح تعالی 98-97 در آموزش و پرورش از مهمترین طرح هایی است که در سال های اخیر به مدیران ابلاغ گردیده است. در مدارس متوسطه علاوه بر مدیران معاونین و سایر پست های سازمانی نیز ملزم به برنامه ریزی و تدوین برنامه عمل بر اساس طرح تعالی 98-97 هستند. از جمله پست های سازمانی که برنامه سالانه و تقویم اجرایی خود را بر اساس طرح تعالی 98-97 تنظیم می نمایند، معاون آموزشی، معاون پرورشی، معاون اجرایی ، معاون عمومی و آموزگاران هستند.

طرح تعالی 98-97 در سامانه همگام

ثبت طرح تعالی 98-97 متوسطه در سامانه همگام یکی از دستورالعمل های الزام اور به مدیران مدارس بود. مدیران مدارس متوسطه اعم از عدی و دولتی ، هیئت امنایی، غیر انتفاعی و… می بایست طرح تعالی 98-97 خود را در سامانه ثبت نموده و از مزایای ثبت در سامانه همگام استفاده نمایند. هدف از انجام این کار و ابلاغ این دستورالعمل فعال نمودن هر چه بیشتر مدیران و تسریع در نگارش و تدوین طرح تعالی 98-97 توسط آنها می باشد.

طرح تعالی 98-97  

در سال تحصیلی اخیر نیز بخشنامه طرح تعالی 98-97 همانند سال ها و ادوار گذشته است.در واقع طرح تعالی 98-97 98-97 جز در چند مورد و محور جزئی تفاوت چندانی با طرح تعالی 98-97 سال گذشته ندارد.بنا بر این شایسته است مدیران و معاونین محترم هر چه سریعتر به تنظیم و تدوین برنامه تعالی مدیریت کیفیت مدار خود اقدام نموده و آن را در سامانه همگام ثبت نمایند. بدیهی است اقدامات سریعتر و با کیفیت تر مدیران مدارس می تواند روند رو به رشدی در رسیدن به اهداف آموزشی و پرورشی واحد آموزشی شان در راستای سند تحول بنیادین باشد.

دانلود کاملترین نمونه های طرح تعالی 98-97

در رابطه با آنچه بیان گردید سایت برنامه دانلود نمونه های کاملی از طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه را تنظیم و تدوین نموده است و جهت استفاده عزیزان در سایت بار گزاری نموده است. مدیران و معاونین محترم می توانند جهت استفاده و بهره مندی از این طرح ها به سایت برنامه دانلود مراجعه نمایند.

برای دانلود کاملترین نمونه های طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه روی لینک زیرکلیک کنید

http://barnamedownload.com/downloads/77/

و پرورشی مدیران این مقطع نمود. در واقع مدیران مدارس متوسطه به دلیل پیش بینی کلیه فعالیت ها و چشم انداز های موجود و اختصاص امتیاز به هر یک از محور ها در فرم خام طرح تعالی 98-97 خود را ملزم به رعایت تک تک بند ها می نمایند. با رعایت همه جانبه و تنظیم و اجرای تمام و کمال طرح تعالی 98-97 در مدارس متوسطه علاوه بر کب نمره و امتیاز کامل ارزشیابی دانش آموزان نیز از سطح علمی و آموزشی و همچنین تربیتی و پرورشی بالاتری برخوردار خواهند بود.

طرح تعالی 98-97 در آموزش و پرورش

طرح تعالی 98-97 در آموزش و پرورش از مهمترین طرح هایی است که در سال های اخیر به مدیران ابلاغ گردیده است. در مدارس متوسطه علاوه بر مدیران معاونین و سایر پست های سازمانی نیز ملزم به برنامه ریزی و تدوین برنامه عمل بر اساس طرح تعالی 98-97 هستند. از جمله پست های سازمانی که برنامه سالانه و تقویم اجرایی خود را بر اساس طرح تعالی 98-97 تنظیم می نمایند، معاون آموزشی، معاون پرورشی، معاون اجرایی ، معاون عمومی و آموزگاران هستند.

طرح تعالی 98-97 در سامانه همگام

ثبت طرح تعالی 98-97 متوسطه در سامانه همگام یکی از دستورالعمل های الزام اور به مدیران مدارس بود. مدیران مدارس متوسطه اعم از عدی و دولتی ، هیئت امنایی، غیر انتفاعی و… می بایست طرح تعالی 98-97 خود را در سامانه ثبت نموده و از مزایای ثبت در سامانه همگام استفاده نمایند. هدف از انجام این کار و ابلاغ این دستورالعمل فعال نمودن هر چه بیشتر مدیران و تسریع در نگارش و تدوین طرح تعالی 98-97 توسط آنها می باشد.

طرح تعالی 98-97  

در سال تحصیلی اخیر نیز بخشنامه طرح تعالی 98-97 همانند سال ها و ادوار گذشته است.در واقع طرح تعالی 98-97 98-97 جز در چند مورد و محور جزئی تفاوت چندانی با طرح تعالی 98-97 سال گذشته ندارد.بنا بر این شایسته است مدیران و معاونین محترم هر چه سریعتر به تنظیم و تدوین برنامه تعالی مدیریت کیفیت مدار خود اقدام نموده و آن را در سامانه همگام ثبت نمایند. بدیهی است اقدامات سریعتر و با کیفیت تر مدیران مدارس می تواند روند رو به رشدی در رسیدن به اهداف آموزشی و پرورشی واحد آموزشی شان در راستای سند تحول بنیادین باشد.

دانلود کاملترین نمونه های طرح تعالی 98-97

در رابطه با آنچه بیان گردید سایت برنامه دانلود نمونه های کاملی از طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه را تنظیم و تدوین نموده است و جهت استفاده عزیزان در سایت بار گزاری نموده است. مدیران و معاونین محترم می توانند جهت استفاده و بهره مندی از این طرح ها به سایت برنامه دانلود مراجعه نمایند.

برای دانلود کاملترین نمونه های طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه روی لینک زیرکلیک کنید

http://barnamedownload.com/downloads/77/

طرح تعالی متوسطه اول مدارس متوسطه 98-1397 چگونگی تنظیم و دانلود ده ها نمونه کامل

چگونگی نگارش طرح تعالی 98-97 سالتحصیلی 98-1397مدارس متوسطه بر اساس آخرین بخشنامه

طرح تعالی 98-97 چیست ؟

طرح تعالی 98-97 عنوان طرحی است که در سال های اخیر در رابطه با چگونگی تنظیم برنامه عمل به مدیران مدارس متوسطه ابلاغ گردید. تا قبل از ابلاغ این طرح به مدیران مقطع متوسطه ، نگارش و تنظیم برنامه عمل و تقویم اجرایی بر اساس سلایق شخصی و محدودیت های زیاد انجام می گرفت. به همین دلیل نوع نگارش و چشم اندازهای همه مدارس با هم متفاوت بود. در همین رابطه معاونت آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با ابلاغ ای طرح به مدارس توانست ، برنامه ریزی مدیران مدارس را با هم یکپارچه نموده و طرحی را برای کلیه مدارس متوسطه سراسر کشور با یک قالب خاص فراهم نماید.

طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه

طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه کمک بسیار زیادی به رسیدن به اهداف آموزشی و پرورشی مدیران این مقطع نمود. در واقع مدیران مدارس متوسطه به دلیل پیش بینی کلیه فعالیت ها و چشم انداز های موجود و اختصاص امتیاز به هر یک از محور ها در فرم خام طرح تعالی 98-97 خود را ملزم به رعایت تک تک بند ها می نمایند. با رعایت همه جانبه و تنظیم و اجرای تمام و کمال طرح تعالی 98-97 در مدارس متوسطه علاوه بر کب نمره و امتیاز کامل ارزشیابی دانش آموزان نیز از سطح علمی و آموزشی و همچنین تربیتی و پرورشی بالاتری برخوردار خواهند بود.

طرح تعالی 98-97 در آموزش و پرورش

طرح تعالی 98-97 در آموزش و پرورش از مهمترین طرح هایی است که در سال های اخیر به مدیران ابلاغ گردیده است. در مدارس متوسطه علاوه بر مدیران معاونین و سایر پست های سازمانی نیز ملزم به برنامه ریزی و تدوین برنامه عمل بر اساس طرح تعالی 98-97 هستند. از جمله پست های سازمانی که برنامه سالانه و تقویم اجرایی خود را بر اساس طرح تعالی 98-97 تنظیم می نمایند، معاون آموزشی، معاون پرورشی، معاون اجرایی ، معاون عمومی و آموزگاران هستند.

طرح تعالی 98-97 در سامانه همگام

ثبت طرح تعالی 98-97 متوسطه در سامانه همگام یکی از دستورالعمل های الزام اور به مدیران مدارس بود. مدیران مدارس متوسطه اعم از عدی و دولتی ، هیئت امنایی، غیر انتفاعی و… می بایست طرح تعالی 98-97 خود را در سامانه ثبت نموده و از مزایای ثبت در سامانه همگام استفاده نمایند. هدف از انجام این کار و ابلاغ این دستورالعمل فعال نمودن هر چه بیشتر مدیران و تسریع در نگارش و تدوین طرح تعالی 98-97 توسط آنها می باشد.

طرح تعالی 98-97  

در سال تحصیلی اخیر نیز بخشنامه طرح تعالی 98-97 همانند سال ها و ادوار گذشته است.در واقع طرح تعالی 98-97 98-97 جز در چند مورد و محور جزئی تفاوت چندانی با طرح تعالی 98-97 سال گذشته ندارد.بنا بر این شایسته است مدیران و معاونین محترم هر چه سریعتر به تنظیم و تدوین برنامه تعالی مدیریت کیفیت مدار خود اقدام نموده و آن را در سامانه همگام ثبت نمایند. بدیهی است اقدامات سریعتر و با کیفیت تر مدیران مدارس می تواند روند رو به رشدی در رسیدن به اهداف آموزشی و پرورشی واحد آموزشی شان در راستای سند تحول بنیادین باشد.

دانلود کاملترین نمونه های طرح تعالی 98-97

در رابطه با آنچه بیان گردید سایت برنامه دانلود نمونه های کاملی از طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه را تنظیم و تدوین نموده است و جهت استفاده عزیزان در سایت بار گزاری نموده است. مدیران و معاونین محترم می توانند جهت استفاده و بهره مندی از این طرح ها به سایت برنامه دانلود مراجعه نمایند.

برای دانلود کاملترین نمونه های طرح تعالی 98-97 مدارس متوسطه روی لینک زیرکلیک کنید

http://barnamedownload.com/downloads/77/

پایان‌نامه رایگان b (41)

فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول : کلیات تحقیق ………………………………………………………………………………………..2
1-1-بیان مسأله تحقیق …………………………………………………………………………………………….3
1-2-اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن…………………………………………………………..4
1-3-هدف های تحقیق …………………………………………………………………………………………….5
1-4-سؤالات تحقیق…………………………………………………………………………………………………5
1-5-فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………….5
1-6-قلمرو تحقیق …………………………………………………………………………………………………..6
1-7-مدل و روش تحقیق………………………………………………………………………………………….6
1-8-تعریف مفاهیم …………………………………………………………………………………………………7
1-9-روش گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………….13
1-10-روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ……………………………………………………………………..13
1-11-متغیرها ……………………………………………………………………………………………………….13
1-12-پیشینه و ادبیات تحقیق …………………………………………………………………………………13
1-13-سازماندهی تحقیق ……………………………………………………………………………………….18
فصل دوم : مطالعات نظری تحقیق …………………………………………………………………………19
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….20
2-1-مبانی نظری وچارچوب تحقیق؛ رئالیسم…………………………………………………………….21
2-2-مؤلفه های کلیدی رئالیسم………………………………………………………………………………..23
2-3-انواع تصاویر رئالیسم ……………………………………………………………………………………..26
2-4-رئالیسم و فناوری هسته ای………………………………………………………………………………29
2-5-نظریه رئالیسم و تحریم اقتصادی………………………………………………………………………42
2-6-بررسی جنبه های مختلف امنیت انرژی………………………………………………………………49
فصل سوم: شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا,مناسبات ایران بااین اتحادیه….62
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….63
3-1-وضعیت ذخائر، تولید، مصرف و واردات نفت خام و گاز طبیعی اتحادیه اروپا………..65
آآآ3-2 -مناسبات انرژی اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی ایران ……………………………………..79
3-2-1- پیشینه روابط اتحادیه اروپا و ایران ……………………………………………………………….79
3-2-2-روابط تجاری-انرژی اتحادیه اروپا و ایران …………………………………………………….84
فصل چهارم : تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………….92
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….93
4-1- بررسی کلی تحریم های نفتی علیه ایران…………………………………………………………..94
4-2- تحریم های اروپا علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………………….101
4-3- تأثیر تحریم های نفتی بر مناسبات انرژی ایران و اروپا……………………………………..107
4-4- چالش های تحریم نفتی ایران برای اتحادیه اروپا……………………………………………..110
فصل پنجم:سیاست های اتحادیه اروپا در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود………………119
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………….120
5-1-تأمین امنیت عرضه انرژی و چالش های آن………………………………………………………122
5-2-برنامه های کوتاه مدت…………………………………………………………………………………..133
5-2-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………133
5-2-2- مدیریت تقاضا…………………………………………………………………………………………140
5-2-3- امنیت تقاضای انرژی………………………………………………………………………………..140
5-2-4- ایجاد ثبات در کشورهای صادرکننده انرژی…………………………………………………141
5-2-5- گفتگوی جامع میان تولید کنندگان انرژی……………………………………………………142
5-2-6- مذاکرات با ایران……………………………………………………………………………………..143
5-3-برنامه های میان مدت……………………………………………………………………………………149
5-3-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………150
5-3-2-تنوع بخشیدن به منابع(نوع) انرژی با تکیه بر حفظ محیط زیست……………………151
5-3-3-رقابت پذیری انرژی………………………………………………………………………………….153
5-3-4- هماهنگی بین اعضای اتحادیه اروپا برای اتخاذ سیاست های مشترک……………..154
5-3-5- بهبود و توسعه بخشندن به شبکه های انتقال وتوزیع انرژی‌…………………………..155
نتیجهگیری ………………………………………………………………………………………………………….157
منابع و مآخذ ……………………………………………………………………………………………………….164

مقدمه :
از ابتدای مطرح شدن موضوع هسته ای ج.ا.ایران در سال 2003،قدرت های بزرگ به صورت فردی یا در قالب گروه بندی های مختلف اصلی ترین بازیگران تأثیرگذار بر این موضوع بوده اند. اگرچه اتحادیه اروپا که یکی از بازیگران تأثیر گذار در این عرصه بوده و به دلایل مختلف از اعمال تحریم ها بر کشورمان حمایت کرده است ، اما از یک جانبه گرایی و به خصوص دکترین بازدارنده آمریکایی ها نگران است و این نگرانی ناشی از آن است که آمریکا به نام مقابله با تروریسم و کشورهای خودسر ، شورای امنیت سازمان ملل وناتو را نادیده می گیرد.
اروپائیان همواره به دنبال آن هستند ضمن مقابله با یکجانبه گرایی آمریکائی ها ، وضعیت چند جانبه گرایی را درنظام بین الملل ایجاد نمایند.و در این بین ایران به نقطه ای هویت بخشی برای اروپائیان تبدیل شده است. هرچند این به آن معنی نیست که اروپائیان نگرانی های آمریکا در مورد ایران را درک نمی کنند و ضد آمریکا هستند ، بلکه مسئله آنها مخالفت با یک جانبه گرایی آمریکا است.
اگرچه اتحادیه اروپا ، ایالات متحده را در اعمال تحریم ها بر علیه ایران همراهی نمود اما با عنایت به این که تحریم های اعمالی بر جمهوری اسلامی به نوعی بر جوامع اروپایی و اقتصاد کشورهای حوزه اتحادیه اروپا تأثیر گذاری مستقیم داشته است و با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا،این پژوهش تلاش دارد سیاست های این اتحادیه را در راستای تأمین انرژی مورد نیازخود، در چهارچوب تأمین عرضه انرژی، برنامه های کوتاه و میان مدت برای رسیدن به نتایج مطلوب را در پنج فصل شامل:کلیات تحقیق در فصل اول، چارچوب تحقیق درفصل دوم ، شرایط حاکم بر ساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه در فصل سوم ، تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران فصل چهارم و سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود در فصل پنجم مورد بررسی قرار دهد.
فصل اول :
کلیات تحقیق
1-1 بیان مسأله تحقیق :
به طور کلی سیاست اتحادیه اروپا در قبال ایران و مسائلی مانند سلاح های هسته ای و کشتار جمعی ، حقوق بشر ، تروریسم و روند مذاکرات صلح خاورمیانه به ویژه نقشه راه با سیاست های ایالات متحده آمریکا هماهنگ شده است. اتحادیه اروپا در قبال برنامه هسته ای ایران موضعی مشابه موضع ایالات متحده آمریکا اتخاذ نموده است.
اتحادیه اروپا به خاطر همراهی با ایالات متحده و تحت فشار قرار دادن ایران برای دست کشیدن از دستیابی به انرژی هسته ای ، تحریم هایی را علیه جمهوری اسلامی ایران از جمله تحریم نفتی تصویب و آن را به مرحله اجرا گذاشت و این در حالی بود که اعضای اتحادیه اروپا در مجموع بین هجده الی بیست در صد صادرات ایران که حدود چهار صد هزار بشکه در روز می شود را از ایران خریداری می نمودند.
با اعمال تحریم های نفتی ، دنیای غرب در حالی خود را از نفت ایران محروم می کند که ذخائر نفتی ایران یکی از مطمئن ترین ذخائر دنیا محسوب می شود.
در بازی که دنیای غرب شروع کرده ایران نیز مطابق با حرکات بازی ، اقداماتی را می تواند انجام دهد تا هزینه این بازی برای غرب نیز افزایش یابد و در تصمیمی عقلانی آنها را وادار به رعایت قواعد بازی نماید. با توجه به نیازهای اتحادیه اروپا به منافع نفتی ایران ، این پژوهش با عنایت به چالش های موجود در رابطه با تأمین و استفاده از انرژی برای اتحادیه اروپا ، راه کارهای این اتحادیه برای تأمین انرژی مورد نیاز خود را مورد بررسی قرار می دهد.
1-2- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن :
از آنجاکه اتحادیه اروپا‌ یکی از مهمترین بازیگران نظام بین الملل بوده به گونه‌ای که همواره جهتگیری‌ها و اتخاذ مواضع این کشور بر روند تحولات‌ جهان اثرگذار بوده است و با عنایت به اینکه سیاست های خارجی این اتحادیه دربسیاری از جهات همسو با سیاست های خارجی ایالات متحده امریکا که خود نیز یکی دیگر از مهمترین بازیگران نظام بین الملل و حتی اثرگذارترین آنهاست می باشد،بررسی سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه برای تأمین منابع نفتی و گازی مورد نیاز خود بعمل می آورد از بسیاری جهات مهم و ضروری می باشد. همچنین می توان به تأثیراتی که تحریم نفتی ایران بر اقتصاد بین الملل به خصوص بر اقتصاد و صنعت کشورهای مختلف بخصوص کشورهای صنعتی مانند چین، ژاپن، هندوستان ،برزیل، کشورهای عضو اتحادیه اروپا وهمچنین نقش سازمانهای بین المللی و کشورهای دیگر در نظام و روابط بین الملل اشاره نمود.
ضمن اینکه علاقه شخصی پژوهشگر به موضوع پژوهش، ضرورت انجام پژوهش در خصوص مسائل جاری و افزایش شناخت و آگاهی پژوهشگر در خصوص موضوع مورد بحث از انگیزه های پژوهشگر می‌باشد .
1-3 هدف های تحقیق :
هدف اصلی:با عنایت به اینکه منابع نفتی و گاز ایران چرخاننده و محرک کارخانجات، صنایع و تولیدی های اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن می باشد،هدف اصلی در پژوهش پیش رو،شناخت رویکردهای اتحادیه اروپا در خصوص موضوع تحریم های جمهوری اسلامی ایران و آشنایی با سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه در جهت تأمین نیازمندی های گازی و نفتی خود پس از اعمال این تحریم ها اتخاد و به مورد اجرا درآورده اند، می باشد.
اهداف فرعی : اهداف دیگری چون بررسی مناسبات تجاری ایران و اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم ها و شناخت چالش هایی که این تحریم ها برای اتحادیه اروپا در بر دارد ، به موازات هدف اصلی دنبال می‌شوند.
1-4- سوالات تحقیق ( بیان روابط بین متغیرهای مورد مطالعه ) :
سوال اصلی :اتحادیه اروپا بعد از اعمال تحریم های نفتی علیه ایران چه اقداماتی در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود انجام می دهد؟
سوال فرعی(بخش های پایان نامه):مناسبات تجاری با اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم های علیه ج .ا ایران چگونه بوده است؟
1-5- فرضیه های تحقیق: فرضیه اصلی :
با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا ، این اتحادیه پس از تحریم های اخیر علیه ایران دسترسی پایدار به منابع انرژی وتنوع بخشی به این منابع را به صورت جدی تر دنبال می کند.
فرضیه فرعی: تا قبل از اعمال تحریم ها علیه ایران ، اتحادیه اروپا ،بزرگترین شریک تجاری ایران درهر دو بعد صادرات و واردات محسوب می گردید. بیش از80 % واردات اتحادیه اروپا از ایران شامل محصولات نفتی می شد در حالی که صادرات اتحادیه به ایران محصولات متنوعی را نظیر نیروگاه برق ، ماشین آلات بزرگ و صنعتی و… در بر می گرفت که 45 % کل صادرات اروپا را تشکیل می داد.
1-6- قلمرو تحقیق:
قلمرو نظری این پژوهش بر بررسی سیاست ها و اقدامات اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن در قبال تحریم های نفتی جمهوری اسلامی ایران در چهارچوب نظریه واقعگرایی می‌باشد. و این که از لحاظ نظری، رفتارهای اتحادیه اروپا،به عنوان یک قدرت و ائتلاف بزرگ و تأثیرگذارجهانی ، چگونه در چهارچوب این نظریه قابل تبیین و توصیف است. اهداف این تحریم ها به هراندازه محقق شود،اتحادیه اروپا وکشورهای عضو آن با مشکلات وچالش های زیادی روبرو خواهند بود.لذا این اتحادیه تلاش خواهد کرد شرایط را به سمت و سوی مطلوب خویش سوق دهد و اینکه تا چه حد در این هدف خود موفق است را بایستی در چهارچوب نظریه فوق جستجو کرد.
1-7- مدل و روش تحقیق :این پژوهش براساس روش توصیفی و تحلیلی می باشد، که موارد تاریخی نیز مورد توجه قرارگرفته ضمناً این پژوهش از روش کتابخانه ای بطور اخص و استفاده از موارد دیگرمانند روشهای اینترنتی و… مورد توجه قرارار خواهد داد .

1-8- تعریف مفاهیم :
در این پژوهش از چند مفهوم کلیدی مطرح استفاده شده است که به اختصار در زیر به آنها اشاره می شود: امنیت انرژی -بازدارندگی-اتحادیه اروپا-سیاست خارجی-مداخله-مهار- اوپک-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای.
-امنیت انرژی(Energy Security): فراهم بودن بلاوقف? فیزیکی فرآورده های انرژی در بازار به قیمتی قابل پرداخت برای تمامی مصرف کنندگان ، تعریف کمیسیون اروپا از امنیت انرژی است و دسترسی کافی ، قابل خرید و مطمئن به سوخت ها و خدمات انرژی ، شامل فراهم بودن منابع ، کاهش وابستگی به واردات ، کاهش فشار وارد بر محیط زیست ،رقابت و بازار کارآمد، اتکا به منابع بومی که از نظر زیست محیطی پاک باشند و خدمات انرژی قابل خرید و تقسیم شده به شکل منصفانه، تعریف آژانس بین المللی انرژی از امنیت انرژی است.(سوواکول:1391 ،38)
-بازدارندگی(deterrence):طبق تعریف بازدارندگی عبارت است از اقدام یا مجموعه‌ای از اقدامات که برای پیشگیری از اقدام خصمانه دشمن صورت می‌گیرد.از فردای جنگ جهانی دوم با اختراع بمب اتم و توسعه سلاح‌های اتمی صحبت بر سر این بود که مبحث بازدارندگی باید به صورت دکترین سیاسی با ضمانت اجرایی درآید براین اساس،دکترین بازدارندگی که روی تعادل و توازن اتمی بین دو ابر قدرت طرح‌ریزی شد، به دنبال ممانعت از جنگ بود،و هم به این دلیل که جنگ اتمی پیروز نداشت.در حالی‌که تا آن زمان تمام نظریه‌های نظامی اساساً بر پایه پیروزی در جنگ استوار بود.براساس تعاریف کلاسیک، نظریه بازدارندگی عبارت است از کوشش یکی برای اعمال نفوذ در دیگری تا او را از اقدام به عمل که متضمن خسارت یا هزینه‌ای برای اولی است بازدارد. این نظریه براساس تهدید بنا شده است و هدفش آن بازداشتن بازیگر از بازی‌اش براساس ایجاد ترس است.در حقیقت،نظریه بازدارندگی بر این باور است که در شرایطی که هزینه پیش‌بینی شده برای یک تجاوز نظامی ازمنافع موردنظر بیشتر باشد،تصمیم گیرندگان از توسل به جنگ خودداری می‌کنند.به عبارت بهتر، تا هنگامی که طرف مقابل قدرت وارد کردن ضربه را پس از دریافت ضربه نخست دارد، هیچ ابرقدرتی ریسک آغاز جنگ اتمی را نمی‌پذیرد.در واقع ضربه نخست نمی‌تواند مانع از ضربه حریف باشد.
معمولاً، در بازدارندگی،عمل متقابل یا تلافی‌جویانه نقش اساسی دارد.به عبارت دیگر بازدارندگی در صدد است تا با افزایش هزینه بر محاسبات استراتژیک رقیب تأثیر بگذارد.این تأثیر باید به گونه‌ای باشد که اگردشمن جنگ راآغازکند،باید بهای بسیار سنگینی برای آن بپردازد.نکته مهم اینکه بازدارندگی از نظر فیزیکی وضع دشمن را تغییر نمی‌دهد، بلکه از نظر روانی از تجاوز جلوگیری می‌کند. بوفر می‌گوید بازدارندگی فرآیندی روانی است که در آن، نمایش استفاده از زور نقش مهمی دارد ولی اهمیت انحصاری ندارد.هنری کیسینجر نیز در این باره می‌گوید:همان طورکه قدرت به طرز وحشتناکی رشد کرده است،به صورت انتزاعی،نامحسوس و اغفال کننده نیز درآمده است.هر چند بازدارندگی سیاست مسلط نظامی است،اما بیشتر از هر چیز وابسته به ملاک‌های روانی است.در این سیاست، سعی می‌شود تا تصور خطر‌های تحمل ناپذیر طرف مخالف را از ارتکاب به عمل باز دارد.پیروزی این سیاست بستگی دارد به آگاهی کامل از محاسبات طرف مخالف نسبت به حیله‌ای که جدی گرفته شود که به مراتب مؤثر‌تر از تهدیدی است که به عنوان یک بلوف تلقی شود برای مقاصد سیاسی، میزان قدرت مؤثر نظامی یک کشور، ارزیابی کشور دیگر از آن قدرت است.به طور کلی هدف نهایی از بازدارندگی این است که کشورهای مختلف به ویژه کشورهای دارنده نیروهای هسته‌ای بتواند به تعقیب سیاست‌های مبتنی بر منافع خود بپردازندو در عین حال از ایجاد شرایطی که منتهی به درگیری با کشور یا کشورهای رقیب شود جلوگیری کنند.با توجه به این نکته که دو کشور آمریکا و شوروی نسبت به سایر کشورهای اتمی توانایی کامل نابودی طرف مقابل راداشتند بنابراین هرگونه جنگ احتمالی نمی‌توانست برنده‌ای داشته باشدودرنتیجه بازدارندگی صحیح‌ترین استراتژی برای دوقدرت محسوب می‌شد.باعنایت به این مسئله که پژوهش حاضر بر پایه‌های مکتب رئالیسم متکی است، لذا بامحور قراردادن مفاهیم اصلی رئالیسم، بحث بازدارندگی را پی می‌گیریم. درمیان نظریه‌پردازان بازدارندگی، افرادی چون برناردبرودی ، ریچارد اسموک ، هرمان کان ، رابرت جرویس از دهه شصت به تبیین تئوریک بازدارندگی همت گماشتند. از میان آنها برودی به عنوان اولین ومهمترین نظریه‌پرداز بازدارندگی دردوران جنگ سرد انتخاب شد. برودی که استاد دانشگاه بیل و محقق مؤسسه رندور آمریکا بود، عمده نظرات خود را دوکتاب استراتژیک درعصر موشک ها و کتاب جنگ وسیاست مطرح کرده است.(دوئرتی و فالتزگراف:1384،604-595)
-اتحادیه اروپا(European union ): اتحادیه ای شامل بسیاری از کشورهای اروپایی که سنگ بنای آن بیش از نیم قرن پیش با تأسیس جامعه زغال و فولاد اروپا در سال1951 به وسیله شش کشور بنیانگذار آلمان ، فرانسه، ایتالیا، بلژیک، هلند و لوکزامبورگ در پاریس بنا نهاده شد. این اتحادیه با امضای پیمان ماستریخت در دسامیر1991 شکل گرفت.که هدف از آن ، افزایش همکاری های بین دولتی در امور مالی و اقتصادی ، همچنین ایجاد سیاست خارجی و امنیتی مشترک و همکاری در امور قضایی و داخلی کشورهای عضو بود.(خالوزاده:1383،3)
-تحریم(Sanction ):عمل دسته جمعی و کیفری که متضمن اقدامات لازم دیپلماتیک اقتصادی یا نظامی در برابر کشوری است که بر خلاف مصوبات منشور ملل متحد رفتار می نماید.
-سیاست خارجی(Foreign Policy): عبارت است از یک رشته اعمال از پیش طرح ریزی شده توسط تصمیم گیرندگان حکومتی که مقصود آن دستیابی به اهدافی معین، در چهارچوب منافع ملی و در محیط بین‌المللی است.به‌طور خلاصه می‌توان گفت که سیاست خارجی شامل تعیین و اجرای یک سلسله اهداف و منافع ملی است که در صحنه‌ی بین‌المللی از سوی دولت‌ها انجام می‌پذیرد. سیاست خارجی می‌تواند ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش آن در قبال کنش دیگر دولت‌ها باشد(مقتدر: 1385، 132-131).ودر تعریفی دیگر می‌توان این‌طور تعریف کرد که: جهتی را که یک دولت بر می‌گزیند و در آن از خود تحرک نشان می‌دهد و نیز شیو? نگرش دولت را نسبت به جامع? بین‌المللی، سیاست خارجی می‌گویند(خوشوقت:1375، 145).
-مداخله(Intervention ):عبارت است از دخالت قهری یک دولت یا دولت های دیگر در امور کشور دیگر، به منظور تغییر سیاست‌های داخلی یا خارجی آن. بر اساس موازین بین‌المللی، مداخله درموارد زیر می‌تواند مجاز و قابل توجیه باشد.
1)کشور مداخله کننده طبق یک پیمان یا قرارداد،‌مجاز به دخالت باشد.2)چنانچه یک کشور طبق معاهده منعقده با دولت مداخله کننده، ملزم به پیگیری یک سیاست مشترک باشد و اصول این معاهده را نقض کند.3)دخالت برای حمایت از اتباع خود.4)دفاع ازخود.5)چنانچه کشوری موازین بین‌المللی را نقض نماید.6)در صورتی که سازمان ملل متحد (بر اساس منشور ملل متحد)به اقدام مشترکی علیه کشوری دست بزندکه صلح بین المللی را نقض کرده ویا مرتکب تجاوز شده باشد(علی بابایی:‌1383 ،314).
-مهار(Containment ):یکی از پایه های اساسی سیاست خارجی آمریکا در رابطه با جلوگیری از نفوذ کمونیسم در جهان و نیز توسعه طلبی اتحاد شوروی بود.تئوری “مهار” طی دو مرحله برنامه کمک به ترکیه و یونان پیاده شد(1947). مرحله اول در دکترین ترومن تبلور یافت که خواستار توقف پیشروی جغرافیایی اتحاد شوروی بود.در مرحله دوم امریکا به خود این حق را می‌داد که در هر زمان و مکان که بخواهد، نفوذ کمونیسم را محدود کند(علی بابایی:‌1382،567).
-اوپک(OPEC):سازمان کشورهای صادر کننده نفت(اوپک)organization of petroleum exporting countries) )در ژانوی?1961درکاراکاس(ونزوئلا) تشکیل شد و کشورهای ایران ،عربستان سعودی،عراق،کویت و ونزوئلا به عضویت آن درآمدندوسپس اندونزی،لیبی،امارات متحده عربی ونیجریه به آن پیوستند. دولت های بنیان گذار تصمیم گرفتندکه:1)از شرکت های نفتی بخواهند که قیمت ها را دور از هم?نوسان های نالازمی که هم بر توسع?اقتصادی کشورهای تولید کننده وهم مصرف کننده اثر می -گذارد ثابت نگاهدارند.2) با تنظیم تولید قیمت ها را ثابت نگاه دارند.3)از صدور نفت اضافی یا افزایش قیمت و رفتار ترجیحی با کمپانی ها،چنان چه خلاف رأی اکثریت اعضای سازمان و به زیان هریک از اعضای آن باشد، خودداری کنند.کشورهای اوپک45 درصد تولید نفت جهان و 85 درصد صادرات آن را در بیرون از بلوک شوروی در دست دارند.(آشوری:1373 ، 190).
-غنی سازی اورانیوم(Uranium Enrichment):غنی سازی اورانیوم عملی است که بواسطه آن در یک توده اورانیوم طبیعی مقدار ایزوتوپ235U بیشتر شود و مقدار ایزوتوپ 238U کمتر. غنی سازی اورانیوم یکی از مراحل چرخه سوخت هسته ای است.اورانیوم طبیعی(که بشکل اکسید اورانیوم است) شامل 99/3% از ایزوتوپ 238 U و7/0 % از235U است. ایزوتوپ235U اورانیوم قابل شکاف و مناسب برای بمب ها و نیروگاه های هسته ای است.238U باقی مانده را اورانیوم ضعیف شده می نامند و نوعی زباله اتمی است. بخاطر سختی زیاد و آتشگیری و ویژگی های دیگراز آن در ساختن گلوله های ضد زره استفاده می کنند. اورانیوم ضعیف شده نیز همچنان پرتوزا است.(http://www.academist.ir p=238)
-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای(Treaty -on the Non Proliferation of Nuclear Weapons): پیمان نامه منع گسترش سلاح های هسته ای ، در دوران جنگ سرد (1968 میلادی) برابر با 1347 شمسی به صورت محدود بین چند کشور جهان منعقد شد.این پیمان کشورهای جهان را به دو طبقه برخوردار از سلاح های هسته ای و غیر برخوردار که فاقد سلاح های هسته ای هستند تقسیم می کند.طبق تعریف کشورهای برخوردار ،شامل کشورهایی هستند که تا پیش از اول ژانویه 1967میلادی برابر بایازده دی1347 سلاح هسته ای یا دیگر وسایل منفجره هسته ای را تولید و منفجر کرده باشند.طبق این تعریف چین، فرانسه،روسیه،انگلیس وآمریکا(اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد) به طور رسمی دارای سلاح هسته ای شدند.تاکنون یکصدوهشتادوهشت کشور جهان با امضای آن به پیمان نامه پیوسته اند. هند، پاکستان و اسرائیل این پیمان نامه را نپذیرفته اند. کره شمالی نیز پس از نقض پیمان در نهایت از این پیمان خارج شد. طبق این معاهده کشورهای دارای سلاح هسته ای نباید به طور مستقیم و غیرمستقیم به کشورهای غیربرخوردار در راه تحصیل این سلاح کمک کنند و کشورهای غیر برخوردار متعهد می شوند تا در این راه تلاش نکنند، هرچند به موجب ماده4 برخوردارها متعهد شده اند که فناوری هسته ای صلح آمیز را دراختیار غیر برخوردارها قرار دهند.اهداف پیمان ،جلوگیری از گسترش سلاح های هسته ای و پی گیری مذاکرات خلع سلاح هسته ای یکی ازاهداف مهم پیمان مذبور به شمار می رود، همچنین یاری رسانی به کشورهای غیر هسته ای درراه به کارگیری صلح آمیز فناوری هسته ای یکی دیگر از اهداف این پیمان بین المللی است.(http://en.Wikipedia.org/wiki/NUCLEAR- Non- proliferation- Treaty )
1-9 روش گرد آوری اطلاعات :
روش انتخابی برای انجام این تحقیق روش اسنادی و کتابخانه ای و مراجعه به اینترنت است. برای پاسخگویی به سوالات و جمع آوری اطلاعات پژوهش مجموعه ای از اسناد، کتب و مقالات مرتبط با موضوع و سایت های اینترنتی مورد مطالعه قرار گرفته است.
1-10 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات :
با عنایت به سطح تحلیل منطقه‌ای و بین المللی موضوع پژوهش‌، تجزیه و تحلیل اطلاعات بر مبنای روش استدلال منطقی و به صورت کیفی خواهد بود.
1-11 متغیرها و واژه های کلیدی :
متغیر مستقل : اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت وگاز اتحادیه اروپا
متغیر وابسته : رویکرد کوتاه و میان مدت اتحادیه اروپا برای حصول به نتایج
واژگان کلیدی: تحریم ، اتحادیه اروپا ، نفت، اوپک،انرژی هسته ای
1-12 پیشینه و ادبیات پژوهش :
با اینکه از آغاز تحریم ها تاکنون مدت زیادی نگذشته است اما به لحاظ اهمیت و وسعت و تأثیرگذاری این تغییرات، مقالات زیادی در خصوص تحریم های نفتی ایران و موضوع هسته ای جمهوری اسلامی ایران و مذاکرات با 1+5 به رشته تحریر در آمده است اما پژوهش زیادی در خصوص بررسی راه کارهای تأمین انرژی اتحادیه اروپا بعد از تحریم نفتی جمهوری اسلامی صورت نگرفته است، لیکن به ذکر تعدادی پایان نامه و مقاله مرتبط با این موضوع(اتحادیه اروپا و مسئله هسته ای ایران) اشاره می گردد:

-((کتاب نظریه های تحریم اقتصادی))که باکوشش مصطفی زهرانی درسال 1976،دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی منتشر کرده است به برخی مباحث نظری پیرامون تحریم ها پرداخته است که عموماً ترجم? مقالات صاحبنظران خارجی است.درحالی که تحریم های اقتصادی چیز جدیدی نیست ،دست کم از جنگ جهانی اول به این سو، تحریم اقتصادی به عنوان ابزار قوی در سیاست خارجی کشورها مطرح شده است.محققان سیاست بین الملل و روابط بین الملل نیز با مطالعه مجموعه موارد تحریم های اقتصادی با شیوه های عملی سعی کرده اند نظریه های مختلفی به دست آورند.
سازوکارهای عملی تحریم های اقتصادی و عواملی که درموفقیت یا شکست آن دخیل است چندان متنوع است که کشورهای تحریم کننده نمی توانند پیش بینی درستی داشته باشند.به همین سبب توجه به تحولات روزمره واظهارات سیاستمداران و دولتمردان کشور تحریم کننده یا تحریم شونده نیز در مواردی گمراه کننده است.زیرا،چه بسا خود آن ها نیز از کاری که انجام می دهند درک درستی نداشته باشند.از این رو دقت و مطالعه بحث های نظری که براساس تجربه های گذشته به دست آمده است نه تنها برای محققان ، بلکه برای سیاست گذاران نیز مفید است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

-کتاب((تحریم ایران:شکست یک سیاست))نوشت?حسین علیخانی؛ترجمه محمد متقی نژاد در سال1380که دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه آنرا منتشر کرده است به بررسی گذشته،حال و آینده تحریم های آمریکا بر ایران از جنبه نظری و عملی پرداخته است. نویسنده آن به تفصیل فرآیند تیرگی فزاینده میان روابط تجاری ایران-آمریکا را تشریح می کند که از زمان سقوط شاه و بحران گروگانگیری سال 1979-80 آغاز شده است.تحریم ایران به صورت یک طرفه باقی مانده است و ناگزیر شرکت های غیر آمریکایی وعمدتاً اروپای غربی، تجارت با ایران را در دست گرفته اند.درحالی که آمریکایی ها مجبور به معامله نکردن با ایران هستند.آمریکا برای پاسخ دادن به این اقدام کوشید در خصوص هر کشور ثالثی که تحریم را بشکند قوانین فرامرزی وضع کند.اما اعتراض متحدان آمریکاکه نمی توانستند با ایران قطع رابطه کننداین رهیافت را ناممکن ساخت.خصومت رسمی آمریکا با ایران با نقش گروه های صاحب نفوذ طرفدار اسرائیل فزونی گرفته ومسأل? رفع تحریم ها را مشکل ساخته است.اما عد? زیادی از ناظران آمریکایی اکنون معتقد شده اندکه تنها نتیج? سیاست تحریم،محروم شدن آمریکا از بخش سود آور تجارت بین المللی است.کتاب تحریم ایران جزییات وضع قوانین فرامرزی را با دقت بررسی وتحلیلی نقدانه وجامع از این سیاست عرضه می کند.این اثر همچنین به شکلی جامع و با استنادبه مدارک متقن منابع مکتوب مهمی رابررسی وتأثیر تحریم ها بر ایران را ارزیابی کرده است.
-درکتاب اتحادیه اروپایی که جناب دکتر سعید خالوزاده در سال 1383به رشته تحریر در آورده و در چندین نوبت نیز تجدید چاپ شده است درفصل های مختلف به بررسی روند شکل گیری اتحادیه اروپا،اصلاحات ساختاری آن،ساختارتشکیلاتی،نهادهای اصلی این اتحادیه،سیاست خارجی مشترک اتحادیه اروپایی و روابط خارجی آن با شرق اروپا و امریکا،مناسبات فراآتلانتیکی، قدرت اقتصادی وپولی اتحادیه وروابط اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی پرداخته شده است.درفصل نهایی این کتاب ارزشمند که به بررسی روابط اتحادیه اروپا با ایران پرداخته شده است تأثیر فعالیت هسته ای ایران برروابط اتحادیه اروپا را مورد بررسی قرار داده است .
-درکتاب اروپا ویژه اتحادیه اروپا درسال1382 تعدادی از مقاله های مختلف مرتبط با اتحادیه اروپا جمع بندی و به چاپ رسیده است که به بررسی تاریخچه اتحادیه اروپا، نظام های حقوقی این اتحادیه،چشم انداز جایگاه بریتانیا در اروپا،ژئوپلتیک نوین اروپا و هم گرایی امنیتی اروپا پرداخته شده است.
-کتاب اروپا2 که ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد شامل: مقالاتی در خصوص جامعه اروپا وانقلاب ایران ،ارزیابی تحلیلی روابط ایران و اتحادیه اروپایی ، توافق های تجاری-اقتصادی ایران،اتحادیه اروپا و چالش های حقوق بشری در روابط ایران و این اتحادیه و بررسی گفت وگو -های انتقادی تا مشروط می باشد که در سال1382 به چاپ رسیده است .
-در کتاب 3 اروپا نیز که از مقالات متعدد تشکیل شده ودر سال1383به چاپ رسیده است و به عنوان جلد دوم این کتاب و ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد به بررسی موارد مختلف روابط ایران و اتحادیه پرداخته و چشم انداز روابط این دو بازیگر را در چارچوب تحولات جهانی و تبیین مواضع اتحادیه اروپا در خصوص برنامه هسته ای ایران را مورد بررسی قرارمی دهد.
-درسال 1389پژوهشی درخصوص رژیم غاصب صهیونیستی وتوهم حمله به تأسیسات هسته -ای ایران، توسط پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی به چاپ رسید که به بررسی تحلیل و ارزیابی مزایا و معایب حمله یا عدم حمله رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته ای ایران و در نتیجه ارائه بهترین گزینه در این زمینه پرداخته است.
-پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی مجدداً در سال 1389 گزارشی کاربردی ، ایران هسته ای از نگاه صاحب نظران غربی به چاپ رسانید که در آن به ترجمه چند مقاله مانند: بازداشتن هسته -ای ایران که به چالش های هسته ای ایران،پیامد های دیپلماتیک و امنیتی محتمل ایران مجهز به تسلیحات هسته ای پرداخته شده که به شکلی به عنوان منبع فکری دستگاه سیاست خارجی امریکا عمل می کند .
– مجله سیاسی-راهبردی بصائر نیز که توسط سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی به چاپ می رسد در شماره 325-سال بیست و نهم-دی ماه 1391 نیز به بررسی تحریمی جدید سنای امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران پرداخته است ودر شماره 219 خود که در خرداد 1391 به چاپ رسانیده به بررسی مذاکرات هسته ای ایران با کروه 1+5 پرداخته است. این مجله در شماره 317خود در سال 1390 نیز با موضوعی به نام تنگه راهبردی به تحلیلی بر اهمیت راهبردی تنگه هرمز در ارتباط با تحریم احتمالی نفتی پرداخته است.
-ماهنامه امیران فردا نیزدر شماره پنجاه و پنج -مرداد وشهریور 1391 نیز موضوع تحریم نفتی اروپا علیه ایران را با عنوان شروع بازی خطرناک مورد بررسی قرار داده است .
-پژوهشکده مطالعات راهبردی در ماه نگار راهبردی دیدبان امنیت ملی،شماره چهارم مرداد 1391 نیزمقالاتی درمورد تحریم های جدید؛افزایش هزینه غرب وسناریوی ایران مجهزبه بمب هسته ای: فریبی استراتژیک و همچنین در شماره چهاردهم خود در خرداد 1392وضعیت تحریم های بین المللی را بررسی و به چاپ رسانده است.
-درپایان نامه هایی نظیر نقش اتحادیه اروپا در معادله هسته ای ایران(نرگس آرین فر)تأثیر هسته ای شدن ایران بر روابط اتحادیه اروپا و آمریکا(میرزائی)-نقش انرژی در تأمین امنیت ایران و اتحادیه اروپا(حوریه کافیان)-بررسی تطبیقی سیاست های امریکا و اتحادیه اروپا در جهت دستیابی به منابع انرژی نفت(مصطفی آقا باقری)-روابط ایران و اتحادیه اروپا(اسدالله شبانی)- نیز به موضوع هسته ای شدن ایران پرداخته شده است ولی به رویکرد اتحادیه اروپا در خصوص نحوه تحریم ها و راه کارهای تأمین انرژی پرداخته نشده است.
1-13-سازماندهی تحقیق:
این پژوهش درپنج فصل اصلی و یک قسمت نتیجه گیری تنظیم شده است.در فصل اول به کلیات تحقیق پرداخته شده است،در فصل دوم چارچوب تحقیق بر اساس نظریه و رویکرد رئالیسم ارائه شده است،در فصل سوم شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه عرضه شده است، در فصل چهارم تحریم های نفتی علیه کشورمان بیان شده است و در فصل پنجم به سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود اشاره شده است.
فصل دوم :
مطالعات نظری

مقاله دانلود b (42)

فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول : کلیات تحقیق ………………………………………………………………………………………..2
1-1-بیان مسأله تحقیق …………………………………………………………………………………………….3
1-2-اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن…………………………………………………………..4
1-3-هدف های تحقیق …………………………………………………………………………………………….5
1-4-سؤالات تحقیق…………………………………………………………………………………………………5
1-5-فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………….5
1-6-قلمرو تحقیق …………………………………………………………………………………………………..6
1-7-مدل و روش تحقیق………………………………………………………………………………………….6
1-8-تعریف مفاهیم …………………………………………………………………………………………………7
1-9-روش گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………….13
1-10-روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ……………………………………………………………………..13
1-11-متغیرها ……………………………………………………………………………………………………….13
1-12-پیشینه و ادبیات تحقیق …………………………………………………………………………………13
1-13-سازماندهی تحقیق ……………………………………………………………………………………….18
فصل دوم : مطالعات نظری تحقیق …………………………………………………………………………19
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….20
2-1-مبانی نظری وچارچوب تحقیق؛ رئالیسم…………………………………………………………….21
2-2-مؤلفه های کلیدی رئالیسم………………………………………………………………………………..23
2-3-انواع تصاویر رئالیسم ……………………………………………………………………………………..26
2-4-رئالیسم و فناوری هسته ای………………………………………………………………………………29
2-5-نظریه رئالیسم و تحریم اقتصادی………………………………………………………………………42
2-6-بررسی جنبه های مختلف امنیت انرژی………………………………………………………………49
فصل سوم: شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا,مناسبات ایران بااین اتحادیه….62
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….63
3-1-وضعیت ذخائر، تولید، مصرف و واردات نفت خام و گاز طبیعی اتحادیه اروپا………..65
آآآ3-2 -مناسبات انرژی اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی ایران ……………………………………..79
3-2-1- پیشینه روابط اتحادیه اروپا و ایران ……………………………………………………………….79
3-2-2-روابط تجاری-انرژی اتحادیه اروپا و ایران …………………………………………………….84
فصل چهارم : تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………….92
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….93
4-1- بررسی کلی تحریم های نفتی علیه ایران…………………………………………………………..94
4-2- تحریم های اروپا علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………………….101
4-3- تأثیر تحریم های نفتی بر مناسبات انرژی ایران و اروپا……………………………………..107
4-4- چالش های تحریم نفتی ایران برای اتحادیه اروپا……………………………………………..110
فصل پنجم:سیاست های اتحادیه اروپا در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود………………119
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………….120
5-1-تأمین امنیت عرضه انرژی و چالش های آن………………………………………………………122
5-2-برنامه های کوتاه مدت…………………………………………………………………………………..133
5-2-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………133
5-2-2- مدیریت تقاضا…………………………………………………………………………………………140
5-2-3- امنیت تقاضای انرژی………………………………………………………………………………..140
5-2-4- ایجاد ثبات در کشورهای صادرکننده انرژی…………………………………………………141
5-2-5- گفتگوی جامع میان تولید کنندگان انرژی……………………………………………………142
5-2-6- مذاکرات با ایران……………………………………………………………………………………..143
5-3-برنامه های میان مدت……………………………………………………………………………………149
5-3-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………150
5-3-2-تنوع بخشیدن به منابع(نوع) انرژی با تکیه بر حفظ محیط زیست……………………151
5-3-3-رقابت پذیری انرژی………………………………………………………………………………….153
5-3-4- هماهنگی بین اعضای اتحادیه اروپا برای اتخاذ سیاست های مشترک……………..154
5-3-5- بهبود و توسعه بخشندن به شبکه های انتقال وتوزیع انرژی‌…………………………..155
نتیجهگیری ………………………………………………………………………………………………………….157
منابع و مآخذ ……………………………………………………………………………………………………….164

مقدمه :
از ابتدای مطرح شدن موضوع هسته ای ج.ا.ایران در سال 2003،قدرت های بزرگ به صورت فردی یا در قالب گروه بندی های مختلف اصلی ترین بازیگران تأثیرگذار بر این موضوع بوده اند. اگرچه اتحادیه اروپا که یکی از بازیگران تأثیر گذار در این عرصه بوده و به دلایل مختلف از اعمال تحریم ها بر کشورمان حمایت کرده است ، اما از یک جانبه گرایی و به خصوص دکترین بازدارنده آمریکایی ها نگران است و این نگرانی ناشی از آن است که آمریکا به نام مقابله با تروریسم و کشورهای خودسر ، شورای امنیت سازمان ملل وناتو را نادیده می گیرد.
اروپائیان همواره به دنبال آن هستند ضمن مقابله با یکجانبه گرایی آمریکائی ها ، وضعیت چند جانبه گرایی را درنظام بین الملل ایجاد نمایند.و در این بین ایران به نقطه ای هویت بخشی برای اروپائیان تبدیل شده است. هرچند این به آن معنی نیست که اروپائیان نگرانی های آمریکا در مورد ایران را درک نمی کنند و ضد آمریکا هستند ، بلکه مسئله آنها مخالفت با یک جانبه گرایی آمریکا است.
اگرچه اتحادیه اروپا ، ایالات متحده را در اعمال تحریم ها بر علیه ایران همراهی نمود اما با عنایت به این که تحریم های اعمالی بر جمهوری اسلامی به نوعی بر جوامع اروپایی و اقتصاد کشورهای حوزه اتحادیه اروپا تأثیر گذاری مستقیم داشته است و با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا،این پژوهش تلاش دارد سیاست های این اتحادیه را در راستای تأمین انرژی مورد نیازخود، در چهارچوب تأمین عرضه انرژی، برنامه های کوتاه و میان مدت برای رسیدن به نتایج مطلوب را در پنج فصل شامل:کلیات تحقیق در فصل اول، چارچوب تحقیق درفصل دوم ، شرایط حاکم بر ساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه در فصل سوم ، تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران فصل چهارم و سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود در فصل پنجم مورد بررسی قرار دهد.
فصل اول :
کلیات تحقیق
1-1 بیان مسأله تحقیق :
به طور کلی سیاست اتحادیه اروپا در قبال ایران و مسائلی مانند سلاح های هسته ای و کشتار جمعی ، حقوق بشر ، تروریسم و روند مذاکرات صلح خاورمیانه به ویژه نقشه راه با سیاست های ایالات متحده آمریکا هماهنگ شده است. اتحادیه اروپا در قبال برنامه هسته ای ایران موضعی مشابه موضع ایالات متحده آمریکا اتخاذ نموده است.
اتحادیه اروپا به خاطر همراهی با ایالات متحده و تحت فشار قرار دادن ایران برای دست کشیدن از دستیابی به انرژی هسته ای ، تحریم هایی را علیه جمهوری اسلامی ایران از جمله تحریم نفتی تصویب و آن را به مرحله اجرا گذاشت و این در حالی بود که اعضای اتحادیه اروپا در مجموع بین هجده الی بیست در صد صادرات ایران که حدود چهار صد هزار بشکه در روز می شود را از ایران خریداری می نمودند.
با اعمال تحریم های نفتی ، دنیای غرب در حالی خود را از نفت ایران محروم می کند که ذخائر نفتی ایران یکی از مطمئن ترین ذخائر دنیا محسوب می شود.
در بازی که دنیای غرب شروع کرده ایران نیز مطابق با حرکات بازی ، اقداماتی را می تواند انجام دهد تا هزینه این بازی برای غرب نیز افزایش یابد و در تصمیمی عقلانی آنها را وادار به رعایت قواعد بازی نماید. با توجه به نیازهای اتحادیه اروپا به منافع نفتی ایران ، این پژوهش با عنایت به چالش های موجود در رابطه با تأمین و استفاده از انرژی برای اتحادیه اروپا ، راه کارهای این اتحادیه برای تأمین انرژی مورد نیاز خود را مورد بررسی قرار می دهد.
1-2- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن :

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از آنجاکه اتحادیه اروپا‌ یکی از مهمترین بازیگران نظام بین الملل بوده به گونه‌ای که همواره جهتگیری‌ها و اتخاذ مواضع این کشور بر روند تحولات‌ جهان اثرگذار بوده است و با عنایت به اینکه سیاست های خارجی این اتحادیه دربسیاری از جهات همسو با سیاست های خارجی ایالات متحده امریکا که خود نیز یکی دیگر از مهمترین بازیگران نظام بین الملل و حتی اثرگذارترین آنهاست می باشد،بررسی سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه برای تأمین منابع نفتی و گازی مورد نیاز خود بعمل می آورد از بسیاری جهات مهم و ضروری می باشد. همچنین می توان به تأثیراتی که تحریم نفتی ایران بر اقتصاد بین الملل به خصوص بر اقتصاد و صنعت کشورهای مختلف بخصوص کشورهای صنعتی مانند چین، ژاپن، هندوستان ،برزیل، کشورهای عضو اتحادیه اروپا وهمچنین نقش سازمانهای بین المللی و کشورهای دیگر در نظام و روابط بین الملل اشاره نمود.
ضمن اینکه علاقه شخصی پژوهشگر به موضوع پژوهش، ضرورت انجام پژوهش در خصوص مسائل جاری و افزایش شناخت و آگاهی پژوهشگر در خصوص موضوع مورد بحث از انگیزه های پژوهشگر می‌باشد .
1-3 هدف های تحقیق :
هدف اصلی:با عنایت به اینکه منابع نفتی و گاز ایران چرخاننده و محرک کارخانجات، صنایع و تولیدی های اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن می باشد،هدف اصلی در پژوهش پیش رو،شناخت رویکردهای اتحادیه اروپا در خصوص موضوع تحریم های جمهوری اسلامی ایران و آشنایی با سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه در جهت تأمین نیازمندی های گازی و نفتی خود پس از اعمال این تحریم ها اتخاد و به مورد اجرا درآورده اند، می باشد.
اهداف فرعی : اهداف دیگری چون بررسی مناسبات تجاری ایران و اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم ها و شناخت چالش هایی که این تحریم ها برای اتحادیه اروپا در بر دارد ، به موازات هدف اصلی دنبال می‌شوند.
1-4- سوالات تحقیق ( بیان روابط بین متغیرهای مورد مطالعه ) :
سوال اصلی :اتحادیه اروپا بعد از اعمال تحریم های نفتی علیه ایران چه اقداماتی در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود انجام می دهد؟
سوال فرعی(بخش های پایان نامه):مناسبات تجاری با اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم های علیه ج .ا ایران چگونه بوده است؟
1-5- فرضیه های تحقیق: فرضیه اصلی :
با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا ، این اتحادیه پس از تحریم های اخیر علیه ایران دسترسی پایدار به منابع انرژی وتنوع بخشی به این منابع را به صورت جدی تر دنبال می کند.
فرضیه فرعی: تا قبل از اعمال تحریم ها علیه ایران ، اتحادیه اروپا ،بزرگترین شریک تجاری ایران درهر دو بعد صادرات و واردات محسوب می گردید. بیش از80 % واردات اتحادیه اروپا از ایران شامل محصولات نفتی می شد در حالی که صادرات اتحادیه به ایران محصولات متنوعی را نظیر نیروگاه برق ، ماشین آلات بزرگ و صنعتی و… در بر می گرفت که 45 % کل صادرات اروپا را تشکیل می داد.
1-6- قلمرو تحقیق:
قلمرو نظری این پژوهش بر بررسی سیاست ها و اقدامات اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن در قبال تحریم های نفتی جمهوری اسلامی ایران در چهارچوب نظریه واقعگرایی می‌باشد. و این که از لحاظ نظری، رفتارهای اتحادیه اروپا،به عنوان یک قدرت و ائتلاف بزرگ و تأثیرگذارجهانی ، چگونه در چهارچوب این نظریه قابل تبیین و توصیف است. اهداف این تحریم ها به هراندازه محقق شود،اتحادیه اروپا وکشورهای عضو آن با مشکلات وچالش های زیادی روبرو خواهند بود.لذا این اتحادیه تلاش خواهد کرد شرایط را به سمت و سوی مطلوب خویش سوق دهد و اینکه تا چه حد در این هدف خود موفق است را بایستی در چهارچوب نظریه فوق جستجو کرد.
1-7- مدل و روش تحقیق :این پژوهش براساس روش توصیفی و تحلیلی می باشد، که موارد تاریخی نیز مورد توجه قرارگرفته ضمناً این پژوهش از روش کتابخانه ای بطور اخص و استفاده از موارد دیگرمانند روشهای اینترنتی و… مورد توجه قرارار خواهد داد .

1-8- تعریف مفاهیم :
در این پژوهش از چند مفهوم کلیدی مطرح استفاده شده است که به اختصار در زیر به آنها اشاره می شود: امنیت انرژی -بازدارندگی-اتحادیه اروپا-سیاست خارجی-مداخله-مهار- اوپک-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای.
-امنیت انرژی(Energy Security): فراهم بودن بلاوقف? فیزیکی فرآورده های انرژی در بازار به قیمتی قابل پرداخت برای تمامی مصرف کنندگان ، تعریف کمیسیون اروپا از امنیت انرژی است و دسترسی کافی ، قابل خرید و مطمئن به سوخت ها و خدمات انرژی ، شامل فراهم بودن منابع ، کاهش وابستگی به واردات ، کاهش فشار وارد بر محیط زیست ،رقابت و بازار کارآمد، اتکا به منابع بومی که از نظر زیست محیطی پاک باشند و خدمات انرژی قابل خرید و تقسیم شده به شکل منصفانه، تعریف آژانس بین المللی انرژی از امنیت انرژی است.(سوواکول:1391 ،38)
-بازدارندگی(deterrence):طبق تعریف بازدارندگی عبارت است از اقدام یا مجموعه‌ای از اقدامات که برای پیشگیری از اقدام خصمانه دشمن صورت می‌گیرد.از فردای جنگ جهانی دوم با اختراع بمب اتم و توسعه سلاح‌های اتمی صحبت بر سر این بود که مبحث بازدارندگی باید به صورت دکترین سیاسی با ضمانت اجرایی درآید براین اساس،دکترین بازدارندگی که روی تعادل و توازن اتمی بین دو ابر قدرت طرح‌ریزی شد، به دنبال ممانعت از جنگ بود،و هم به این دلیل که جنگ اتمی پیروز نداشت.در حالی‌که تا آن زمان تمام نظریه‌های نظامی اساساً بر پایه پیروزی در جنگ استوار بود.براساس تعاریف کلاسیک، نظریه بازدارندگی عبارت است از کوشش یکی برای اعمال نفوذ در دیگری تا او را از اقدام به عمل که متضمن خسارت یا هزینه‌ای برای اولی است بازدارد. این نظریه براساس تهدید بنا شده است و هدفش آن بازداشتن بازیگر از بازی‌اش براساس ایجاد ترس است.در حقیقت،نظریه بازدارندگی بر این باور است که در شرایطی که هزینه پیش‌بینی شده برای یک تجاوز نظامی ازمنافع موردنظر بیشتر باشد،تصمیم گیرندگان از توسل به جنگ خودداری می‌کنند.به عبارت بهتر، تا هنگامی که طرف مقابل قدرت وارد کردن ضربه را پس از دریافت ضربه نخست دارد، هیچ ابرقدرتی ریسک آغاز جنگ اتمی را نمی‌پذیرد.در واقع ضربه نخست نمی‌تواند مانع از ضربه حریف باشد.
معمولاً، در بازدارندگی،عمل متقابل یا تلافی‌جویانه نقش اساسی دارد.به عبارت دیگر بازدارندگی در صدد است تا با افزایش هزینه بر محاسبات استراتژیک رقیب تأثیر بگذارد.این تأثیر باید به گونه‌ای باشد که اگردشمن جنگ راآغازکند،باید بهای بسیار سنگینی برای آن بپردازد.نکته مهم اینکه بازدارندگی از نظر فیزیکی وضع دشمن را تغییر نمی‌دهد، بلکه از نظر روانی از تجاوز جلوگیری می‌کند. بوفر می‌گوید بازدارندگی فرآیندی روانی است که در آن، نمایش استفاده از زور نقش مهمی دارد ولی اهمیت انحصاری ندارد.هنری کیسینجر نیز در این باره می‌گوید:همان طورکه قدرت به طرز وحشتناکی رشد کرده است،به صورت انتزاعی،نامحسوس و اغفال کننده نیز درآمده است.هر چند بازدارندگی سیاست مسلط نظامی است،اما بیشتر از هر چیز وابسته به ملاک‌های روانی است.در این سیاست، سعی می‌شود تا تصور خطر‌های تحمل ناپذیر طرف مخالف را از ارتکاب به عمل باز دارد.پیروزی این سیاست بستگی دارد به آگاهی کامل از محاسبات طرف مخالف نسبت به حیله‌ای که جدی گرفته شود که به مراتب مؤثر‌تر از تهدیدی است که به عنوان یک بلوف تلقی شود برای مقاصد سیاسی، میزان قدرت مؤثر نظامی یک کشور، ارزیابی کشور دیگر از آن قدرت است.به طور کلی هدف نهایی از بازدارندگی این است که کشورهای مختلف به ویژه کشورهای دارنده نیروهای هسته‌ای بتواند به تعقیب سیاست‌های مبتنی بر منافع خود بپردازندو در عین حال از ایجاد شرایطی که منتهی به درگیری با کشور یا کشورهای رقیب شود جلوگیری کنند.با توجه به این نکته که دو کشور آمریکا و شوروی نسبت به سایر کشورهای اتمی توانایی کامل نابودی طرف مقابل راداشتند بنابراین هرگونه جنگ احتمالی نمی‌توانست برنده‌ای داشته باشدودرنتیجه بازدارندگی صحیح‌ترین استراتژی برای دوقدرت محسوب می‌شد.باعنایت به این مسئله که پژوهش حاضر بر پایه‌های مکتب رئالیسم متکی است، لذا بامحور قراردادن مفاهیم اصلی رئالیسم، بحث بازدارندگی را پی می‌گیریم. درمیان نظریه‌پردازان بازدارندگی، افرادی چون برناردبرودی ، ریچارد اسموک ، هرمان کان ، رابرت جرویس از دهه شصت به تبیین تئوریک بازدارندگی همت گماشتند. از میان آنها برودی به عنوان اولین ومهمترین نظریه‌پرداز بازدارندگی دردوران جنگ سرد انتخاب شد. برودی که استاد دانشگاه بیل و محقق مؤسسه رندور آمریکا بود، عمده نظرات خود را دوکتاب استراتژیک درعصر موشک ها و کتاب جنگ وسیاست مطرح کرده است.(دوئرتی و فالتزگراف:1384،604-595)
-اتحادیه اروپا(European union ): اتحادیه ای شامل بسیاری از کشورهای اروپایی که سنگ بنای آن بیش از نیم قرن پیش با تأسیس جامعه زغال و فولاد اروپا در سال1951 به وسیله شش کشور بنیانگذار آلمان ، فرانسه، ایتالیا، بلژیک، هلند و لوکزامبورگ در پاریس بنا نهاده شد. این اتحادیه با امضای پیمان ماستریخت در دسامیر1991 شکل گرفت.که هدف از آن ، افزایش همکاری های بین دولتی در امور مالی و اقتصادی ، همچنین ایجاد سیاست خارجی و امنیتی مشترک و همکاری در امور قضایی و داخلی کشورهای عضو بود.(خالوزاده:1383،3)
-تحریم(Sanction ):عمل دسته جمعی و کیفری که متضمن اقدامات لازم دیپلماتیک اقتصادی یا نظامی در برابر کشوری است که بر خلاف مصوبات منشور ملل متحد رفتار می نماید.
-سیاست خارجی(Foreign Policy): عبارت است از یک رشته اعمال از پیش طرح ریزی شده توسط تصمیم گیرندگان حکومتی که مقصود آن دستیابی به اهدافی معین، در چهارچوب منافع ملی و در محیط بین‌المللی است.به‌طور خلاصه می‌توان گفت که سیاست خارجی شامل تعیین و اجرای یک سلسله اهداف و منافع ملی است که در صحنه‌ی بین‌المللی از سوی دولت‌ها انجام می‌پذیرد. سیاست خارجی می‌تواند ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش آن در قبال کنش دیگر دولت‌ها باشد(مقتدر: 1385، 132-131).ودر تعریفی دیگر می‌توان این‌طور تعریف کرد که: جهتی را که یک دولت بر می‌گزیند و در آن از خود تحرک نشان می‌دهد و نیز شیو? نگرش دولت را نسبت به جامع? بین‌المللی، سیاست خارجی می‌گویند(خوشوقت:1375، 145).
-مداخله(Intervention ):عبارت است از دخالت قهری یک دولت یا دولت های دیگر در امور کشور دیگر، به منظور تغییر سیاست‌های داخلی یا خارجی آن. بر اساس موازین بین‌المللی، مداخله درموارد زیر می‌تواند مجاز و قابل توجیه باشد.
1)کشور مداخله کننده طبق یک پیمان یا قرارداد،‌مجاز به دخالت باشد.2)چنانچه یک کشور طبق معاهده منعقده با دولت مداخله کننده، ملزم به پیگیری یک سیاست مشترک باشد و اصول این معاهده را نقض کند.3)دخالت برای حمایت از اتباع خود.4)دفاع ازخود.5)چنانچه کشوری موازین بین‌المللی را نقض نماید.6)در صورتی که سازمان ملل متحد (بر اساس منشور ملل متحد)به اقدام مشترکی علیه کشوری دست بزندکه صلح بین المللی را نقض کرده ویا مرتکب تجاوز شده باشد(علی بابایی:‌1383 ،314).
-مهار(Containment ):یکی از پایه های اساسی سیاست خارجی آمریکا در رابطه با جلوگیری از نفوذ کمونیسم در جهان و نیز توسعه طلبی اتحاد شوروی بود.تئوری “مهار” طی دو مرحله برنامه کمک به ترکیه و یونان پیاده شد(1947). مرحله اول در دکترین ترومن تبلور یافت که خواستار توقف پیشروی جغرافیایی اتحاد شوروی بود.در مرحله دوم امریکا به خود این حق را می‌داد که در هر زمان و مکان که بخواهد، نفوذ کمونیسم را محدود کند(علی بابایی:‌1382،567).
-اوپک(OPEC):سازمان کشورهای صادر کننده نفت(اوپک)organization of petroleum exporting countries) )در ژانوی?1961درکاراکاس(ونزوئلا) تشکیل شد و کشورهای ایران ،عربستان سعودی،عراق،کویت و ونزوئلا به عضویت آن درآمدندوسپس اندونزی،لیبی،امارات متحده عربی ونیجریه به آن پیوستند. دولت های بنیان گذار تصمیم گرفتندکه:1)از شرکت های نفتی بخواهند که قیمت ها را دور از هم?نوسان های نالازمی که هم بر توسع?اقتصادی کشورهای تولید کننده وهم مصرف کننده اثر می -گذارد ثابت نگاهدارند.2) با تنظیم تولید قیمت ها را ثابت نگاه دارند.3)از صدور نفت اضافی یا افزایش قیمت و رفتار ترجیحی با کمپانی ها،چنان چه خلاف رأی اکثریت اعضای سازمان و به زیان هریک از اعضای آن باشد، خودداری کنند.کشورهای اوپک45 درصد تولید نفت جهان و 85 درصد صادرات آن را در بیرون از بلوک شوروی در دست دارند.(آشوری:1373 ، 190).
-غنی سازی اورانیوم(Uranium Enrichment):غنی سازی اورانیوم عملی است که بواسطه آن در یک توده اورانیوم طبیعی مقدار ایزوتوپ235U بیشتر شود و مقدار ایزوتوپ 238U کمتر. غنی سازی اورانیوم یکی از مراحل چرخه سوخت هسته ای است.اورانیوم طبیعی(که بشکل اکسید اورانیوم است) شامل 99/3% از ایزوتوپ 238 U و7/0 % از235U است. ایزوتوپ235U اورانیوم قابل شکاف و مناسب برای بمب ها و نیروگاه های هسته ای است.238U باقی مانده را اورانیوم ضعیف شده می نامند و نوعی زباله اتمی است. بخاطر سختی زیاد و آتشگیری و ویژگی های دیگراز آن در ساختن گلوله های ضد زره استفاده می کنند. اورانیوم ضعیف شده نیز همچنان پرتوزا است.(http://www.academist.ir p=238)
-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای(Treaty -on the Non Proliferation of Nuclear Weapons): پیمان نامه منع گسترش سلاح های هسته ای ، در دوران جنگ سرد (1968 میلادی) برابر با 1347 شمسی به صورت محدود بین چند کشور جهان منعقد شد.این پیمان کشورهای جهان را به دو طبقه برخوردار از سلاح های هسته ای و غیر برخوردار که فاقد سلاح های هسته ای هستند تقسیم می کند.طبق تعریف کشورهای برخوردار ،شامل کشورهایی هستند که تا پیش از اول ژانویه 1967میلادی برابر بایازده دی1347 سلاح هسته ای یا دیگر وسایل منفجره هسته ای را تولید و منفجر کرده باشند.طبق این تعریف چین، فرانسه،روسیه،انگلیس وآمریکا(اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد) به طور رسمی دارای سلاح هسته ای شدند.تاکنون یکصدوهشتادوهشت کشور جهان با امضای آن به پیمان نامه پیوسته اند. هند، پاکستان و اسرائیل این پیمان نامه را نپذیرفته اند. کره شمالی نیز پس از نقض پیمان در نهایت از این پیمان خارج شد. طبق این معاهده کشورهای دارای سلاح هسته ای نباید به طور مستقیم و غیرمستقیم به کشورهای غیربرخوردار در راه تحصیل این سلاح کمک کنند و کشورهای غیر برخوردار متعهد می شوند تا در این راه تلاش نکنند، هرچند به موجب ماده4 برخوردارها متعهد شده اند که فناوری هسته ای صلح آمیز را دراختیار غیر برخوردارها قرار دهند.اهداف پیمان ،جلوگیری از گسترش سلاح های هسته ای و پی گیری مذاکرات خلع سلاح هسته ای یکی ازاهداف مهم پیمان مذبور به شمار می رود، همچنین یاری رسانی به کشورهای غیر هسته ای درراه به کارگیری صلح آمیز فناوری هسته ای یکی دیگر از اهداف این پیمان بین المللی است.(http://en.Wikipedia.org/wiki/NUCLEAR- Non- proliferation- Treaty )
1-9 روش گرد آوری اطلاعات :
روش انتخابی برای انجام این تحقیق روش اسنادی و کتابخانه ای و مراجعه به اینترنت است. برای پاسخگویی به سوالات و جمع آوری اطلاعات پژوهش مجموعه ای از اسناد، کتب و مقالات مرتبط با موضوع و سایت های اینترنتی مورد مطالعه قرار گرفته است.
1-10 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات :
با عنایت به سطح تحلیل منطقه‌ای و بین المللی موضوع پژوهش‌، تجزیه و تحلیل اطلاعات بر مبنای روش استدلال منطقی و به صورت کیفی خواهد بود.
1-11 متغیرها و واژه های کلیدی :
متغیر مستقل : اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت وگاز اتحادیه اروپا
متغیر وابسته : رویکرد کوتاه و میان مدت اتحادیه اروپا برای حصول به نتایج
واژگان کلیدی: تحریم ، اتحادیه اروپا ، نفت، اوپک،انرژی هسته ای
1-12 پیشینه و ادبیات پژوهش :
با اینکه از آغاز تحریم ها تاکنون مدت زیادی نگذشته است اما به لحاظ اهمیت و وسعت و تأثیرگذاری این تغییرات، مقالات زیادی در خصوص تحریم های نفتی ایران و موضوع هسته ای جمهوری اسلامی ایران و مذاکرات با 1+5 به رشته تحریر در آمده است اما پژوهش زیادی در خصوص بررسی راه کارهای تأمین انرژی اتحادیه اروپا بعد از تحریم نفتی جمهوری اسلامی صورت نگرفته است، لیکن به ذکر تعدادی پایان نامه و مقاله مرتبط با این موضوع(اتحادیه اروپا و مسئله هسته ای ایران) اشاره می گردد:
-((کتاب نظریه های تحریم اقتصادی))که باکوشش مصطفی زهرانی درسال 1976،دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی منتشر کرده است به برخی مباحث نظری پیرامون تحریم ها پرداخته است که عموماً ترجم? مقالات صاحبنظران خارجی است.درحالی که تحریم های اقتصادی چیز جدیدی نیست ،دست کم از جنگ جهانی اول به این سو، تحریم اقتصادی به عنوان ابزار قوی در سیاست خارجی کشورها مطرح شده است.محققان سیاست بین الملل و روابط بین الملل نیز با مطالعه مجموعه موارد تحریم های اقتصادی با شیوه های عملی سعی کرده اند نظریه های مختلفی به دست آورند.
سازوکارهای عملی تحریم های اقتصادی و عواملی که درموفقیت یا شکست آن دخیل است چندان متنوع است که کشورهای تحریم کننده نمی توانند پیش بینی درستی داشته باشند.به همین سبب توجه به تحولات روزمره واظهارات سیاستمداران و دولتمردان کشور تحریم کننده یا تحریم شونده نیز در مواردی گمراه کننده است.زیرا،چه بسا خود آن ها نیز از کاری که انجام می دهند درک درستی نداشته باشند.از این رو دقت و مطالعه بحث های نظری که براساس تجربه های گذشته به دست آمده است نه تنها برای محققان ، بلکه برای سیاست گذاران نیز مفید است.
-کتاب((تحریم ایران:شکست یک سیاست))نوشت?حسین علیخانی؛ترجمه محمد متقی نژاد در سال1380که دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه آنرا منتشر کرده است به بررسی گذشته،حال و آینده تحریم های آمریکا بر ایران از جنبه نظری و عملی پرداخته است. نویسنده آن به تفصیل فرآیند تیرگی فزاینده میان روابط تجاری ایران-آمریکا را تشریح می کند که از زمان سقوط شاه و بحران گروگانگیری سال 1979-80 آغاز شده است.تحریم ایران به صورت یک طرفه باقی مانده است و ناگزیر شرکت های غیر آمریکایی وعمدتاً اروپای غربی، تجارت با ایران را در دست گرفته اند.درحالی که آمریکایی ها مجبور به معامله نکردن با ایران هستند.آمریکا برای پاسخ دادن به این اقدام کوشید در خصوص هر کشور ثالثی که تحریم را بشکند قوانین فرامرزی وضع کند.اما اعتراض متحدان آمریکاکه نمی توانستند با ایران قطع رابطه کننداین رهیافت را ناممکن ساخت.خصومت رسمی آمریکا با ایران با نقش گروه های صاحب نفوذ طرفدار اسرائیل فزونی گرفته ومسأل? رفع تحریم ها را مشکل ساخته است.اما عد? زیادی از ناظران آمریکایی اکنون معتقد شده اندکه تنها نتیج? سیاست تحریم،محروم شدن آمریکا از بخش سود آور تجارت بین المللی است.کتاب تحریم ایران جزییات وضع قوانین فرامرزی را با دقت بررسی وتحلیلی نقدانه وجامع از این سیاست عرضه می کند.این اثر همچنین به شکلی جامع و با استنادبه مدارک متقن منابع مکتوب مهمی رابررسی وتأثیر تحریم ها بر ایران را ارزیابی کرده است.
-درکتاب اتحادیه اروپایی که جناب دکتر سعید خالوزاده در سال 1383به رشته تحریر در آورده و در چندین نوبت نیز تجدید چاپ شده است درفصل های مختلف به بررسی روند شکل گیری اتحادیه اروپا،اصلاحات ساختاری آن،ساختارتشکیلاتی،نهادهای اصلی این اتحادیه،سیاست خارجی مشترک اتحادیه اروپایی و روابط خارجی آن با شرق اروپا و امریکا،مناسبات فراآتلانتیکی، قدرت اقتصادی وپولی اتحادیه وروابط اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی پرداخته شده است.درفصل نهایی این کتاب ارزشمند که به بررسی روابط اتحادیه اروپا با ایران پرداخته شده است تأثیر فعالیت هسته ای ایران برروابط اتحادیه اروپا را مورد بررسی قرار داده است .
-درکتاب اروپا ویژه اتحادیه اروپا درسال1382 تعدادی از مقاله های مختلف مرتبط با اتحادیه اروپا جمع بندی و به چاپ رسیده است که به بررسی تاریخچه اتحادیه اروپا، نظام های حقوقی این اتحادیه،چشم انداز جایگاه بریتانیا در اروپا،ژئوپلتیک نوین اروپا و هم گرایی امنیتی اروپا پرداخته شده است.
-کتاب اروپا2 که ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد شامل: مقالاتی در خصوص جامعه اروپا وانقلاب ایران ،ارزیابی تحلیلی روابط ایران و اتحادیه اروپایی ، توافق های تجاری-اقتصادی ایران،اتحادیه اروپا و چالش های حقوق بشری در روابط ایران و این اتحادیه و بررسی گفت وگو -های انتقادی تا مشروط می باشد که در سال1382 به چاپ رسیده است .
-در کتاب 3 اروپا نیز که از مقالات متعدد تشکیل شده ودر سال1383به چاپ رسیده است و به عنوان جلد دوم این کتاب و ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد به بررسی موارد مختلف روابط ایران و اتحادیه پرداخته و چشم انداز روابط این دو بازیگر را در چارچوب تحولات جهانی و تبیین مواضع اتحادیه اروپا در خصوص برنامه هسته ای ایران را مورد بررسی قرارمی دهد.
-درسال 1389پژوهشی درخصوص رژیم غاصب صهیونیستی وتوهم حمله به تأسیسات هسته -ای ایران، توسط پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی به چاپ رسید که به بررسی تحلیل و ارزیابی مزایا و معایب حمله یا عدم حمله رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته ای ایران و در نتیجه ارائه بهترین گزینه در این زمینه پرداخته است.
-پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی مجدداً در سال 1389 گزارشی کاربردی ، ایران هسته ای از نگاه صاحب نظران غربی به چاپ رسانید که در آن به ترجمه چند مقاله مانند: بازداشتن هسته -ای ایران که به چالش های هسته ای ایران،پیامد های دیپلماتیک و امنیتی محتمل ایران مجهز به تسلیحات هسته ای پرداخته شده که به شکلی به عنوان منبع فکری دستگاه سیاست خارجی امریکا عمل می کند .
– مجله سیاسی-راهبردی بصائر نیز که توسط سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی به چاپ می رسد در شماره 325-سال بیست و نهم-دی ماه 1391 نیز به بررسی تحریمی جدید سنای امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران پرداخته است ودر شماره 219 خود که در خرداد 1391 به چاپ رسانیده به بررسی مذاکرات هسته ای ایران با کروه 1+5 پرداخته است. این مجله در شماره 317خود در سال 1390 نیز با موضوعی به نام تنگه راهبردی به تحلیلی بر اهمیت راهبردی تنگه هرمز در ارتباط با تحریم احتمالی نفتی پرداخته است.
-ماهنامه امیران فردا نیزدر شماره پنجاه و پنج -مرداد وشهریور 1391 نیز موضوع تحریم نفتی اروپا علیه ایران را با عنوان شروع بازی خطرناک مورد بررسی قرار داده است .
-پژوهشکده مطالعات راهبردی در ماه نگار راهبردی دیدبان امنیت ملی،شماره چهارم مرداد 1391 نیزمقالاتی درمورد تحریم های جدید؛افزایش هزینه غرب وسناریوی ایران مجهزبه بمب هسته ای: فریبی استراتژیک و همچنین در شماره چهاردهم خود در خرداد 1392وضعیت تحریم های بین المللی را بررسی و به چاپ رسانده است.
-درپایان نامه هایی نظیر نقش اتحادیه اروپا در معادله هسته ای ایران(نرگس آرین فر)تأثیر هسته ای شدن ایران بر روابط اتحادیه اروپا و آمریکا(میرزائی)-نقش انرژی در تأمین امنیت ایران و اتحادیه اروپا(حوریه کافیان)-بررسی تطبیقی سیاست های امریکا و اتحادیه اروپا در جهت دستیابی به منابع انرژی نفت(مصطفی آقا باقری)-روابط ایران و اتحادیه اروپا(اسدالله شبانی)- نیز به موضوع هسته ای شدن ایران پرداخته شده است ولی به رویکرد اتحادیه اروپا در خصوص نحوه تحریم ها و راه کارهای تأمین انرژی پرداخته نشده است.
1-13-سازماندهی تحقیق:
این پژوهش درپنج فصل اصلی و یک قسمت نتیجه گیری تنظیم شده است.در فصل اول به کلیات تحقیق پرداخته شده است،در فصل دوم چارچوب تحقیق بر اساس نظریه و رویکرد رئالیسم ارائه شده است،در فصل سوم شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه عرضه شده است، در فصل چهارم تحریم های نفتی علیه کشورمان بیان شده است و در فصل پنجم به سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود اشاره شده است.

فصل دوم :
مطالعات نظری

منابع پایان‌نامه ارشد b (43)

فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول : کلیات تحقیق ………………………………………………………………………………………..2
1-1-بیان مسأله تحقیق …………………………………………………………………………………………….3
1-2-اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن…………………………………………………………..4
1-3-هدف های تحقیق …………………………………………………………………………………………….5
1-4-سؤالات تحقیق…………………………………………………………………………………………………5
1-5-فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………….5
1-6-قلمرو تحقیق …………………………………………………………………………………………………..6
1-7-مدل و روش تحقیق………………………………………………………………………………………….6
1-8-تعریف مفاهیم …………………………………………………………………………………………………7
1-9-روش گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………….13
1-10-روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ……………………………………………………………………..13
1-11-متغیرها ……………………………………………………………………………………………………….13
1-12-پیشینه و ادبیات تحقیق …………………………………………………………………………………13
1-13-سازماندهی تحقیق ……………………………………………………………………………………….18
فصل دوم : مطالعات نظری تحقیق …………………………………………………………………………19
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….20
2-1-مبانی نظری وچارچوب تحقیق؛ رئالیسم…………………………………………………………….21
2-2-مؤلفه های کلیدی رئالیسم………………………………………………………………………………..23
2-3-انواع تصاویر رئالیسم ……………………………………………………………………………………..26
2-4-رئالیسم و فناوری هسته ای………………………………………………………………………………29
2-5-نظریه رئالیسم و تحریم اقتصادی………………………………………………………………………42
2-6-بررسی جنبه های مختلف امنیت انرژی………………………………………………………………49
فصل سوم: شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا,مناسبات ایران بااین اتحادیه….62
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….63
3-1-وضعیت ذخائر، تولید، مصرف و واردات نفت خام و گاز طبیعی اتحادیه اروپا………..65
آآآ3-2 -مناسبات انرژی اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی ایران ……………………………………..79
3-2-1- پیشینه روابط اتحادیه اروپا و ایران ……………………………………………………………….79
3-2-2-روابط تجاری-انرژی اتحادیه اروپا و ایران …………………………………………………….84
فصل چهارم : تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………….92
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….93
4-1- بررسی کلی تحریم های نفتی علیه ایران…………………………………………………………..94
4-2- تحریم های اروپا علیه جمهوری اسلامی ایران ……………………………………………….101
4-3- تأثیر تحریم های نفتی بر مناسبات انرژی ایران و اروپا……………………………………..107
4-4- چالش های تحریم نفتی ایران برای اتحادیه اروپا……………………………………………..110
فصل پنجم:سیاست های اتحادیه اروپا در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود………………119
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………….120
5-1-تأمین امنیت عرضه انرژی و چالش های آن………………………………………………………122
5-2-برنامه های کوتاه مدت…………………………………………………………………………………..133
5-2-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………133
5-2-2- مدیریت تقاضا…………………………………………………………………………………………140
5-2-3- امنیت تقاضای انرژی………………………………………………………………………………..140
5-2-4- ایجاد ثبات در کشورهای صادرکننده انرژی…………………………………………………141
5-2-5- گفتگوی جامع میان تولید کنندگان انرژی……………………………………………………142
5-2-6- مذاکرات با ایران……………………………………………………………………………………..143
5-3-برنامه های میان مدت……………………………………………………………………………………149
5-3-1- تنوع بخشیدن به منابع عرضه انرژی……………………………………………………………150
5-3-2-تنوع بخشیدن به منابع(نوع) انرژی با تکیه بر حفظ محیط زیست……………………151
5-3-3-رقابت پذیری انرژی………………………………………………………………………………….153
5-3-4- هماهنگی بین اعضای اتحادیه اروپا برای اتخاذ سیاست های مشترک……………..154
5-3-5- بهبود و توسعه بخشندن به شبکه های انتقال وتوزیع انرژی‌…………………………..155
نتیجهگیری ………………………………………………………………………………………………………….157
منابع و مآخذ ……………………………………………………………………………………………………….164

مقدمه :
از ابتدای مطرح شدن موضوع هسته ای ج.ا.ایران در سال 2003،قدرت های بزرگ به صورت فردی یا در قالب گروه بندی های مختلف اصلی ترین بازیگران تأثیرگذار بر این موضوع بوده اند. اگرچه اتحادیه اروپا که یکی از بازیگران تأثیر گذار در این عرصه بوده و به دلایل مختلف از اعمال تحریم ها بر کشورمان حمایت کرده است ، اما از یک جانبه گرایی و به خصوص دکترین بازدارنده آمریکایی ها نگران است و این نگرانی ناشی از آن است که آمریکا به نام مقابله با تروریسم و کشورهای خودسر ، شورای امنیت سازمان ملل وناتو را نادیده می گیرد.
اروپائیان همواره به دنبال آن هستند ضمن مقابله با یکجانبه گرایی آمریکائی ها ، وضعیت چند جانبه گرایی را درنظام بین الملل ایجاد نمایند.و در این بین ایران به نقطه ای هویت بخشی برای اروپائیان تبدیل شده است. هرچند این به آن معنی نیست که اروپائیان نگرانی های آمریکا در مورد ایران را درک نمی کنند و ضد آمریکا هستند ، بلکه مسئله آنها مخالفت با یک جانبه گرایی آمریکا است.
اگرچه اتحادیه اروپا ، ایالات متحده را در اعمال تحریم ها بر علیه ایران همراهی نمود اما با عنایت به این که تحریم های اعمالی بر جمهوری اسلامی به نوعی بر جوامع اروپایی و اقتصاد کشورهای حوزه اتحادیه اروپا تأثیر گذاری مستقیم داشته است و با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا،این پژوهش تلاش دارد سیاست های این اتحادیه را در راستای تأمین انرژی مورد نیازخود، در چهارچوب تأمین عرضه انرژی، برنامه های کوتاه و میان مدت برای رسیدن به نتایج مطلوب را در پنج فصل شامل:کلیات تحقیق در فصل اول، چارچوب تحقیق درفصل دوم ، شرایط حاکم بر ساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه در فصل سوم ، تحریم های نفتی علیه جمهوری اسلامی ایران فصل چهارم و سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود در فصل پنجم مورد بررسی قرار دهد.
فصل اول :
کلیات تحقیق
1-1 بیان مسأله تحقیق :
به طور کلی سیاست اتحادیه اروپا در قبال ایران و مسائلی مانند سلاح های هسته ای و کشتار جمعی ، حقوق بشر ، تروریسم و روند مذاکرات صلح خاورمیانه به ویژه نقشه راه با سیاست های ایالات متحده آمریکا هماهنگ شده است. اتحادیه اروپا در قبال برنامه هسته ای ایران موضعی مشابه موضع ایالات متحده آمریکا اتخاذ نموده است.
اتحادیه اروپا به خاطر همراهی با ایالات متحده و تحت فشار قرار دادن ایران برای دست کشیدن از دستیابی به انرژی هسته ای ، تحریم هایی را علیه جمهوری اسلامی ایران از جمله تحریم نفتی تصویب و آن را به مرحله اجرا گذاشت و این در حالی بود که اعضای اتحادیه اروپا در مجموع بین هجده الی بیست در صد صادرات ایران که حدود چهار صد هزار بشکه در روز می شود را از ایران خریداری می نمودند.
با اعمال تحریم های نفتی ، دنیای غرب در حالی خود را از نفت ایران محروم می کند که ذخائر نفتی ایران یکی از مطمئن ترین ذخائر دنیا محسوب می شود.
در بازی که دنیای غرب شروع کرده ایران نیز مطابق با حرکات بازی ، اقداماتی را می تواند انجام دهد تا هزینه این بازی برای غرب نیز افزایش یابد و در تصمیمی عقلانی آنها را وادار به رعایت قواعد بازی نماید. با توجه به نیازهای اتحادیه اروپا به منافع نفتی ایران ، این پژوهش با عنایت به چالش های موجود در رابطه با تأمین و استفاده از انرژی برای اتحادیه اروپا ، راه کارهای این اتحادیه برای تأمین انرژی مورد نیاز خود را مورد بررسی قرار می دهد.
1-2- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن :
از آنجاکه اتحادیه اروپا‌ یکی از مهمترین بازیگران نظام بین الملل بوده به گونه‌ای که همواره جهتگیری‌ها و اتخاذ مواضع این کشور بر روند تحولات‌ جهان اثرگذار بوده است و با عنایت به اینکه سیاست های خارجی این اتحادیه دربسیاری از جهات همسو با سیاست های خارجی ایالات متحده امریکا که خود نیز یکی دیگر از مهمترین بازیگران نظام بین الملل و حتی اثرگذارترین آنهاست می باشد،بررسی سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه برای تأمین منابع نفتی و گازی مورد نیاز خود بعمل می آورد از بسیاری جهات مهم و ضروری می باشد. همچنین می توان به تأثیراتی که تحریم نفتی ایران بر اقتصاد بین الملل به خصوص بر اقتصاد و صنعت کشورهای مختلف بخصوص کشورهای صنعتی مانند چین، ژاپن، هندوستان ،برزیل، کشورهای عضو اتحادیه اروپا وهمچنین نقش سازمانهای بین المللی و کشورهای دیگر در نظام و روابط بین الملل اشاره نمود.
ضمن اینکه علاقه شخصی پژوهشگر به موضوع پژوهش، ضرورت انجام پژوهش در خصوص مسائل جاری و افزایش شناخت و آگاهی پژوهشگر در خصوص موضوع مورد بحث از انگیزه های پژوهشگر می‌باشد .
1-3 هدف های تحقیق :
هدف اصلی:با عنایت به اینکه منابع نفتی و گاز ایران چرخاننده و محرک کارخانجات، صنایع و تولیدی های اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن می باشد،هدف اصلی در پژوهش پیش رو،شناخت رویکردهای اتحادیه اروپا در خصوص موضوع تحریم های جمهوری اسلامی ایران و آشنایی با سیاست ها و اقداماتی که این اتحادیه در جهت تأمین نیازمندی های گازی و نفتی خود پس از اعمال این تحریم ها اتخاد و به مورد اجرا درآورده اند، می باشد.
اهداف فرعی : اهداف دیگری چون بررسی مناسبات تجاری ایران و اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم ها و شناخت چالش هایی که این تحریم ها برای اتحادیه اروپا در بر دارد ، به موازات هدف اصلی دنبال می‌شوند.
1-4- سوالات تحقیق ( بیان روابط بین متغیرهای مورد مطالعه ) :
سوال اصلی :اتحادیه اروپا بعد از اعمال تحریم های نفتی علیه ایران چه اقداماتی در راستای تأمین انرژی مورد نیاز خود انجام می دهد؟
سوال فرعی(بخش های پایان نامه):مناسبات تجاری با اتحادیه اروپا پیش از اعمال تحریم های علیه ج .ا ایران چگونه بوده است؟
1-5- فرضیه های تحقیق: فرضیه اصلی :
با توجه به اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت و گاز برای اتحادیه اروپا ، این اتحادیه پس از تحریم های اخیر علیه ایران دسترسی پایدار به منابع انرژی وتنوع بخشی به این منابع را به صورت جدی تر دنبال می کند.
فرضیه فرعی: تا قبل از اعمال تحریم ها علیه ایران ، اتحادیه اروپا ،بزرگترین شریک تجاری ایران درهر دو بعد صادرات و واردات محسوب می گردید. بیش از80 % واردات اتحادیه اروپا از ایران شامل محصولات نفتی می شد در حالی که صادرات اتحادیه به ایران محصولات متنوعی را نظیر نیروگاه برق ، ماشین آلات بزرگ و صنعتی و… در بر می گرفت که 45 % کل صادرات اروپا را تشکیل می داد.
1-6- قلمرو تحقیق:
قلمرو نظری این پژوهش بر بررسی سیاست ها و اقدامات اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن در قبال تحریم های نفتی جمهوری اسلامی ایران در چهارچوب نظریه واقعگرایی می‌باشد. و این که از لحاظ نظری، رفتارهای اتحادیه اروپا،به عنوان یک قدرت و ائتلاف بزرگ و تأثیرگذارجهانی ، چگونه در چهارچوب این نظریه قابل تبیین و توصیف است. اهداف این تحریم ها به هراندازه محقق شود،اتحادیه اروپا وکشورهای عضو آن با مشکلات وچالش های زیادی روبرو خواهند بود.لذا این اتحادیه تلاش خواهد کرد شرایط را به سمت و سوی مطلوب خویش سوق دهد و اینکه تا چه حد در این هدف خود موفق است را بایستی در چهارچوب نظریه فوق جستجو کرد.
1-7- مدل و روش تحقیق :این پژوهش براساس روش توصیفی و تحلیلی می باشد، که موارد تاریخی نیز مورد توجه قرارگرفته ضمناً این پژوهش از روش کتابخانه ای بطور اخص و استفاده از موارد دیگرمانند روشهای اینترنتی و… مورد توجه قرارار خواهد داد .

1-8- تعریف مفاهیم :
در این پژوهش از چند مفهوم کلیدی مطرح استفاده شده است که به اختصار در زیر به آنها اشاره می شود: امنیت انرژی -بازدارندگی-اتحادیه اروپا-سیاست خارجی-مداخله-مهار- اوپک-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای.
-امنیت انرژی(Energy Security): فراهم بودن بلاوقف? فیزیکی فرآورده های انرژی در بازار به قیمتی قابل پرداخت برای تمامی مصرف کنندگان ، تعریف کمیسیون اروپا از امنیت انرژی است و دسترسی کافی ، قابل خرید و مطمئن به سوخت ها و خدمات انرژی ، شامل فراهم بودن منابع ، کاهش وابستگی به واردات ، کاهش فشار وارد بر محیط زیست ،رقابت و بازار کارآمد، اتکا به منابع بومی که از نظر زیست محیطی پاک باشند و خدمات انرژی قابل خرید و تقسیم شده به شکل منصفانه، تعریف آژانس بین المللی انرژی از امنیت انرژی است.(سوواکول:1391 ،38)
-بازدارندگی(deterrence):طبق تعریف بازدارندگی عبارت است از اقدام یا مجموعه‌ای از اقدامات که برای پیشگیری از اقدام خصمانه دشمن صورت می‌گیرد.از فردای جنگ جهانی دوم با اختراع بمب اتم و توسعه سلاح‌های اتمی صحبت بر سر این بود که مبحث بازدارندگی باید به صورت دکترین سیاسی با ضمانت اجرایی درآید براین اساس،دکترین بازدارندگی که روی تعادل و توازن اتمی بین دو ابر قدرت طرح‌ریزی شد، به دنبال ممانعت از جنگ بود،و هم به این دلیل که جنگ اتمی پیروز نداشت.در حالی‌که تا آن زمان تمام نظریه‌های نظامی اساساً بر پایه پیروزی در جنگ استوار بود.براساس تعاریف کلاسیک، نظریه بازدارندگی عبارت است از کوشش یکی برای اعمال نفوذ در دیگری تا او را از اقدام به عمل که متضمن خسارت یا هزینه‌ای برای اولی است بازدارد. این نظریه براساس تهدید بنا شده است و هدفش آن بازداشتن بازیگر از بازی‌اش براساس ایجاد ترس است.در حقیقت،نظریه بازدارندگی بر این باور است که در شرایطی که هزینه پیش‌بینی شده برای یک تجاوز نظامی ازمنافع موردنظر بیشتر باشد،تصمیم گیرندگان از توسل به جنگ خودداری می‌کنند.به عبارت بهتر، تا هنگامی که طرف مقابل قدرت وارد کردن ضربه را پس از دریافت ضربه نخست دارد، هیچ ابرقدرتی ریسک آغاز جنگ اتمی را نمی‌پذیرد.در واقع ضربه نخست نمی‌تواند مانع از ضربه حریف باشد.
معمولاً، در بازدارندگی،عمل متقابل یا تلافی‌جویانه نقش اساسی دارد.به عبارت دیگر بازدارندگی در صدد است تا با افزایش هزینه بر محاسبات استراتژیک رقیب تأثیر بگذارد.این تأثیر باید به گونه‌ای باشد که اگردشمن جنگ راآغازکند،باید بهای بسیار سنگینی برای آن بپردازد.نکته مهم اینکه بازدارندگی از نظر فیزیکی وضع دشمن را تغییر نمی‌دهد، بلکه از نظر روانی از تجاوز جلوگیری می‌کند. بوفر می‌گوید بازدارندگی فرآیندی روانی است که در آن، نمایش استفاده از زور نقش مهمی دارد ولی اهمیت انحصاری ندارد.هنری کیسینجر نیز در این باره می‌گوید:همان طورکه قدرت به طرز وحشتناکی رشد کرده است،به صورت انتزاعی،نامحسوس و اغفال کننده نیز درآمده است.هر چند بازدارندگی سیاست مسلط نظامی است،اما بیشتر از هر چیز وابسته به ملاک‌های روانی است.در این سیاست، سعی می‌شود تا تصور خطر‌های تحمل ناپذیر طرف مخالف را از ارتکاب به عمل باز دارد.پیروزی این سیاست بستگی دارد به آگاهی کامل از محاسبات طرف مخالف نسبت به حیله‌ای که جدی گرفته شود که به مراتب مؤثر‌تر از تهدیدی است که به عنوان یک بلوف تلقی شود برای مقاصد سیاسی، میزان قدرت مؤثر نظامی یک کشور، ارزیابی کشور دیگر از آن قدرت است.به طور کلی هدف نهایی از بازدارندگی این است که کشورهای مختلف به ویژه کشورهای دارنده نیروهای هسته‌ای بتواند به تعقیب سیاست‌های مبتنی بر منافع خود بپردازندو در عین حال از ایجاد شرایطی که منتهی به درگیری با کشور یا کشورهای رقیب شود جلوگیری کنند.با توجه به این نکته که دو کشور آمریکا و شوروی نسبت به سایر کشورهای اتمی توانایی کامل نابودی طرف مقابل راداشتند بنابراین هرگونه جنگ احتمالی نمی‌توانست برنده‌ای داشته باشدودرنتیجه بازدارندگی صحیح‌ترین استراتژی برای دوقدرت محسوب می‌شد.باعنایت به این مسئله که پژوهش حاضر بر پایه‌های مکتب رئالیسم متکی است، لذا بامحور قراردادن مفاهیم اصلی رئالیسم، بحث بازدارندگی را پی می‌گیریم. درمیان نظریه‌پردازان بازدارندگی، افرادی چون برناردبرودی ، ریچارد اسموک ، هرمان کان ، رابرت جرویس از دهه شصت به تبیین تئوریک بازدارندگی همت گماشتند. از میان آنها برودی به عنوان اولین ومهمترین نظریه‌پرداز بازدارندگی دردوران جنگ سرد انتخاب شد. برودی که استاد دانشگاه بیل و محقق مؤسسه رندور آمریکا بود، عمده نظرات خود را دوکتاب استراتژیک درعصر موشک ها و کتاب جنگ وسیاست مطرح کرده است.(دوئرتی و فالتزگراف:1384،604-595)
-اتحادیه اروپا(European union ): اتحادیه ای شامل بسیاری از کشورهای اروپایی که سنگ بنای آن بیش از نیم قرن پیش با تأسیس جامعه زغال و فولاد اروپا در سال1951 به وسیله شش کشور بنیانگذار آلمان ، فرانسه، ایتالیا، بلژیک، هلند و لوکزامبورگ در پاریس بنا نهاده شد. این اتحادیه با امضای پیمان ماستریخت در دسامیر1991 شکل گرفت.که هدف از آن ، افزایش همکاری های بین دولتی در امور مالی و اقتصادی ، همچنین ایجاد سیاست خارجی و امنیتی مشترک و همکاری در امور قضایی و داخلی کشورهای عضو بود.(خالوزاده:1383،3)
-تحریم(Sanction ):عمل دسته جمعی و کیفری که متضمن اقدامات لازم دیپلماتیک اقتصادی یا نظامی در برابر کشوری است که بر خلاف مصوبات منشور ملل متحد رفتار می نماید.
-سیاست خارجی(Foreign Policy): عبارت است از یک رشته اعمال از پیش طرح ریزی شده توسط تصمیم گیرندگان حکومتی که مقصود آن دستیابی به اهدافی معین، در چهارچوب منافع ملی و در محیط بین‌المللی است.به‌طور خلاصه می‌توان گفت که سیاست خارجی شامل تعیین و اجرای یک سلسله اهداف و منافع ملی است که در صحنه‌ی بین‌المللی از سوی دولت‌ها انجام می‌پذیرد. سیاست خارجی می‌تواند ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش آن در قبال کنش دیگر دولت‌ها باشد(مقتدر: 1385، 132-131).ودر تعریفی دیگر می‌توان این‌طور تعریف کرد که: جهتی را که یک دولت بر می‌گزیند و در آن از خود تحرک نشان می‌دهد و نیز شیو? نگرش دولت را نسبت به جامع? بین‌المللی، سیاست خارجی می‌گویند(خوشوقت:1375، 145).
-مداخله(Intervention ):عبارت است از دخالت قهری یک دولت یا دولت های دیگر در امور کشور دیگر، به منظور تغییر سیاست‌های داخلی یا خارجی آن. بر اساس موازین بین‌المللی، مداخله درموارد زیر می‌تواند مجاز و قابل توجیه باشد.
1)کشور مداخله کننده طبق یک پیمان یا قرارداد،‌مجاز به دخالت باشد.2)چنانچه یک کشور طبق معاهده منعقده با دولت مداخله کننده، ملزم به پیگیری یک سیاست مشترک باشد و اصول این معاهده را نقض کند.3)دخالت برای حمایت از اتباع خود.4)دفاع ازخود.5)چنانچه کشوری موازین بین‌المللی را نقض نماید.6)در صورتی که سازمان ملل متحد (بر اساس منشور ملل متحد)به اقدام مشترکی علیه کشوری دست بزندکه صلح بین المللی را نقض کرده ویا مرتکب تجاوز شده باشد(علی بابایی:‌1383 ،314).
-مهار(Containment ):یکی از پایه های اساسی سیاست خارجی آمریکا در رابطه با جلوگیری از نفوذ کمونیسم در جهان و نیز توسعه طلبی اتحاد شوروی بود.تئوری “مهار” طی دو مرحله برنامه کمک به ترکیه و یونان پیاده شد(1947). مرحله اول در دکترین ترومن تبلور یافت که خواستار توقف پیشروی جغرافیایی اتحاد شوروی بود.در مرحله دوم امریکا به خود این حق را می‌داد که در هر زمان و مکان که بخواهد، نفوذ کمونیسم را محدود کند(علی بابایی:‌1382،567).
-اوپک(OPEC):سازمان کشورهای صادر کننده نفت(اوپک)organization of petroleum exporting countries) )در ژانوی?1961درکاراکاس(ونزوئلا) تشکیل شد و کشورهای ایران ،عربستان سعودی،عراق،کویت و ونزوئلا به عضویت آن درآمدندوسپس اندونزی،لیبی،امارات متحده عربی ونیجریه به آن پیوستند. دولت های بنیان گذار تصمیم گرفتندکه:1)از شرکت های نفتی بخواهند که قیمت ها را دور از هم?نوسان های نالازمی که هم بر توسع?اقتصادی کشورهای تولید کننده وهم مصرف کننده اثر می -گذارد ثابت نگاهدارند.2) با تنظیم تولید قیمت ها را ثابت نگاه دارند.3)از صدور نفت اضافی یا افزایش قیمت و رفتار ترجیحی با کمپانی ها،چنان چه خلاف رأی اکثریت اعضای سازمان و به زیان هریک از اعضای آن باشد، خودداری کنند.کشورهای اوپک45 درصد تولید نفت جهان و 85 درصد صادرات آن را در بیرون از بلوک شوروی در دست دارند.(آشوری:1373 ، 190).
-غنی سازی اورانیوم(Uranium Enrichment):غنی سازی اورانیوم عملی است که بواسطه آن در یک توده اورانیوم طبیعی مقدار ایزوتوپ235U بیشتر شود و مقدار ایزوتوپ 238U کمتر. غنی سازی اورانیوم یکی از مراحل چرخه سوخت هسته ای است.اورانیوم طبیعی(که بشکل اکسید اورانیوم است) شامل 99/3% از ایزوتوپ 238 U و7/0 % از235U است. ایزوتوپ235U اورانیوم قابل شکاف و مناسب برای بمب ها و نیروگاه های هسته ای است.238U باقی مانده را اورانیوم ضعیف شده می نامند و نوعی زباله اتمی است. بخاطر سختی زیاد و آتشگیری و ویژگی های دیگراز آن در ساختن گلوله های ضد زره استفاده می کنند. اورانیوم ضعیف شده نیز همچنان پرتوزا است.(http://www.academist.ir p=238)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

-پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای(Treaty -on the Non Proliferation of Nuclear Weapons): پیمان نامه منع گسترش سلاح های هسته ای ، در دوران جنگ سرد (1968 میلادی) برابر با 1347 شمسی به صورت محدود بین چند کشور جهان منعقد شد.این پیمان کشورهای جهان را به دو طبقه برخوردار از سلاح های هسته ای و غیر برخوردار که فاقد سلاح های هسته ای هستند تقسیم می کند.طبق تعریف کشورهای برخوردار ،شامل کشورهایی هستند که تا پیش از اول ژانویه 1967میلادی برابر بایازده دی1347 سلاح هسته ای یا دیگر وسایل منفجره هسته ای را تولید و منفجر کرده باشند.طبق این تعریف چین، فرانسه،روسیه،انگلیس وآمریکا(اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد) به طور رسمی دارای سلاح هسته ای شدند.تاکنون یکصدوهشتادوهشت کشور جهان با امضای آن به پیمان نامه پیوسته اند. هند، پاکستان و اسرائیل این پیمان نامه را نپذیرفته اند. کره شمالی نیز پس از نقض پیمان در نهایت از این پیمان خارج شد. طبق این معاهده کشورهای دارای سلاح هسته ای نباید به طور مستقیم و غیرمستقیم به کشورهای غیربرخوردار در راه تحصیل این سلاح کمک کنند و کشورهای غیر برخوردار متعهد می شوند تا در این راه تلاش نکنند، هرچند به موجب ماده4 برخوردارها متعهد شده اند که فناوری هسته ای صلح آمیز را دراختیار غیر برخوردارها قرار دهند.اهداف پیمان ،جلوگیری از گسترش سلاح های هسته ای و پی گیری مذاکرات خلع سلاح هسته ای یکی ازاهداف مهم پیمان مذبور به شمار می رود، همچنین یاری رسانی به کشورهای غیر هسته ای درراه به کارگیری صلح آمیز فناوری هسته ای یکی دیگر از اهداف این پیمان بین المللی است.(http://en.Wikipedia.org/wiki/NUCLEAR- Non- proliferation- Treaty )
1-9 روش گرد آوری اطلاعات :

روش انتخابی برای انجام این تحقیق روش اسنادی و کتابخانه ای و مراجعه به اینترنت است. برای پاسخگویی به سوالات و جمع آوری اطلاعات پژوهش مجموعه ای از اسناد، کتب و مقالات مرتبط با موضوع و سایت های اینترنتی مورد مطالعه قرار گرفته است.
1-10 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات :
با عنایت به سطح تحلیل منطقه‌ای و بین المللی موضوع پژوهش‌، تجزیه و تحلیل اطلاعات بر مبنای روش استدلال منطقی و به صورت کیفی خواهد بود.
1-11 متغیرها و واژه های کلیدی :
متغیر مستقل : اهمیت انرژی و امنیت عرضه نفت وگاز اتحادیه اروپا
متغیر وابسته : رویکرد کوتاه و میان مدت اتحادیه اروپا برای حصول به نتایج
واژگان کلیدی: تحریم ، اتحادیه اروپا ، نفت، اوپک،انرژی هسته ای
1-12 پیشینه و ادبیات پژوهش :
با اینکه از آغاز تحریم ها تاکنون مدت زیادی نگذشته است اما به لحاظ اهمیت و وسعت و تأثیرگذاری این تغییرات، مقالات زیادی در خصوص تحریم های نفتی ایران و موضوع هسته ای جمهوری اسلامی ایران و مذاکرات با 1+5 به رشته تحریر در آمده است اما پژوهش زیادی در خصوص بررسی راه کارهای تأمین انرژی اتحادیه اروپا بعد از تحریم نفتی جمهوری اسلامی صورت نگرفته است، لیکن به ذکر تعدادی پایان نامه و مقاله مرتبط با این موضوع(اتحادیه اروپا و مسئله هسته ای ایران) اشاره می گردد:
-((کتاب نظریه های تحریم اقتصادی))که باکوشش مصطفی زهرانی درسال 1976،دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی منتشر کرده است به برخی مباحث نظری پیرامون تحریم ها پرداخته است که عموماً ترجم? مقالات صاحبنظران خارجی است.درحالی که تحریم های اقتصادی چیز جدیدی نیست ،دست کم از جنگ جهانی اول به این سو، تحریم اقتصادی به عنوان ابزار قوی در سیاست خارجی کشورها مطرح شده است.محققان سیاست بین الملل و روابط بین الملل نیز با مطالعه مجموعه موارد تحریم های اقتصادی با شیوه های عملی سعی کرده اند نظریه های مختلفی به دست آورند.
سازوکارهای عملی تحریم های اقتصادی و عواملی که درموفقیت یا شکست آن دخیل است چندان متنوع است که کشورهای تحریم کننده نمی توانند پیش بینی درستی داشته باشند.به همین سبب توجه به تحولات روزمره واظهارات سیاستمداران و دولتمردان کشور تحریم کننده یا تحریم شونده نیز در مواردی گمراه کننده است.زیرا،چه بسا خود آن ها نیز از کاری که انجام می دهند درک درستی نداشته باشند.از این رو دقت و مطالعه بحث های نظری که براساس تجربه های گذشته به دست آمده است نه تنها برای محققان ، بلکه برای سیاست گذاران نیز مفید است.
-کتاب((تحریم ایران:شکست یک سیاست))نوشت?حسین علیخانی؛ترجمه محمد متقی نژاد در سال1380که دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه آنرا منتشر کرده است به بررسی گذشته،حال و آینده تحریم های آمریکا بر ایران از جنبه نظری و عملی پرداخته است. نویسنده آن به تفصیل فرآیند تیرگی فزاینده میان روابط تجاری ایران-آمریکا را تشریح می کند که از زمان سقوط شاه و بحران گروگانگیری سال 1979-80 آغاز شده است.تحریم ایران به صورت یک طرفه باقی مانده است و ناگزیر شرکت های غیر آمریکایی وعمدتاً اروپای غربی، تجارت با ایران را در دست گرفته اند.درحالی که آمریکایی ها مجبور به معامله نکردن با ایران هستند.آمریکا برای پاسخ دادن به این اقدام کوشید در خصوص هر کشور ثالثی که تحریم را بشکند قوانین فرامرزی وضع کند.اما اعتراض متحدان آمریکاکه نمی توانستند با ایران قطع رابطه کننداین رهیافت را ناممکن ساخت.خصومت رسمی آمریکا با ایران با نقش گروه های صاحب نفوذ طرفدار اسرائیل فزونی گرفته ومسأل? رفع تحریم ها را مشکل ساخته است.اما عد? زیادی از ناظران آمریکایی اکنون معتقد شده اندکه تنها نتیج? سیاست تحریم،محروم شدن آمریکا از بخش سود آور تجارت بین المللی است.کتاب تحریم ایران جزییات وضع قوانین فرامرزی را با دقت بررسی وتحلیلی نقدانه وجامع از این سیاست عرضه می کند.این اثر همچنین به شکلی جامع و با استنادبه مدارک متقن منابع مکتوب مهمی رابررسی وتأثیر تحریم ها بر ایران را ارزیابی کرده است.
-درکتاب اتحادیه اروپایی که جناب دکتر سعید خالوزاده در سال 1383به رشته تحریر در آورده و در چندین نوبت نیز تجدید چاپ شده است درفصل های مختلف به بررسی روند شکل گیری اتحادیه اروپا،اصلاحات ساختاری آن،ساختارتشکیلاتی،نهادهای اصلی این اتحادیه،سیاست خارجی مشترک اتحادیه اروپایی و روابط خارجی آن با شرق اروپا و امریکا،مناسبات فراآتلانتیکی، قدرت اقتصادی وپولی اتحادیه وروابط اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی پرداخته شده است.درفصل نهایی این کتاب ارزشمند که به بررسی روابط اتحادیه اروپا با ایران پرداخته شده است تأثیر فعالیت هسته ای ایران برروابط اتحادیه اروپا را مورد بررسی قرار داده است .
-درکتاب اروپا ویژه اتحادیه اروپا درسال1382 تعدادی از مقاله های مختلف مرتبط با اتحادیه اروپا جمع بندی و به چاپ رسیده است که به بررسی تاریخچه اتحادیه اروپا، نظام های حقوقی این اتحادیه،چشم انداز جایگاه بریتانیا در اروپا،ژئوپلتیک نوین اروپا و هم گرایی امنیتی اروپا پرداخته شده است.
-کتاب اروپا2 که ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد شامل: مقالاتی در خصوص جامعه اروپا وانقلاب ایران ،ارزیابی تحلیلی روابط ایران و اتحادیه اروپایی ، توافق های تجاری-اقتصادی ایران،اتحادیه اروپا و چالش های حقوق بشری در روابط ایران و این اتحادیه و بررسی گفت وگو -های انتقادی تا مشروط می باشد که در سال1382 به چاپ رسیده است .
-در کتاب 3 اروپا نیز که از مقالات متعدد تشکیل شده ودر سال1383به چاپ رسیده است و به عنوان جلد دوم این کتاب و ویژه روابط ایران و اتحادیه اروپا می باشد به بررسی موارد مختلف روابط ایران و اتحادیه پرداخته و چشم انداز روابط این دو بازیگر را در چارچوب تحولات جهانی و تبیین مواضع اتحادیه اروپا در خصوص برنامه هسته ای ایران را مورد بررسی قرارمی دهد.
-درسال 1389پژوهشی درخصوص رژیم غاصب صهیونیستی وتوهم حمله به تأسیسات هسته -ای ایران، توسط پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی به چاپ رسید که به بررسی تحلیل و ارزیابی مزایا و معایب حمله یا عدم حمله رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته ای ایران و در نتیجه ارائه بهترین گزینه در این زمینه پرداخته است.
-پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی مجدداً در سال 1389 گزارشی کاربردی ، ایران هسته ای از نگاه صاحب نظران غربی به چاپ رسانید که در آن به ترجمه چند مقاله مانند: بازداشتن هسته -ای ایران که به چالش های هسته ای ایران،پیامد های دیپلماتیک و امنیتی محتمل ایران مجهز به تسلیحات هسته ای پرداخته شده که به شکلی به عنوان منبع فکری دستگاه سیاست خارجی امریکا عمل می کند .
– مجله سیاسی-راهبردی بصائر نیز که توسط سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی به چاپ می رسد در شماره 325-سال بیست و نهم-دی ماه 1391 نیز به بررسی تحریمی جدید سنای امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران پرداخته است ودر شماره 219 خود که در خرداد 1391 به چاپ رسانیده به بررسی مذاکرات هسته ای ایران با کروه 1+5 پرداخته است. این مجله در شماره 317خود در سال 1390 نیز با موضوعی به نام تنگه راهبردی به تحلیلی بر اهمیت راهبردی تنگه هرمز در ارتباط با تحریم احتمالی نفتی پرداخته است.
-ماهنامه امیران فردا نیزدر شماره پنجاه و پنج -مرداد وشهریور 1391 نیز موضوع تحریم نفتی اروپا علیه ایران را با عنوان شروع بازی خطرناک مورد بررسی قرار داده است .
-پژوهشکده مطالعات راهبردی در ماه نگار راهبردی دیدبان امنیت ملی،شماره چهارم مرداد 1391 نیزمقالاتی درمورد تحریم های جدید؛افزایش هزینه غرب وسناریوی ایران مجهزبه بمب هسته ای: فریبی استراتژیک و همچنین در شماره چهاردهم خود در خرداد 1392وضعیت تحریم های بین المللی را بررسی و به چاپ رسانده است.
-درپایان نامه هایی نظیر نقش اتحادیه اروپا در معادله هسته ای ایران(نرگس آرین فر)تأثیر هسته ای شدن ایران بر روابط اتحادیه اروپا و آمریکا(میرزائی)-نقش انرژی در تأمین امنیت ایران و اتحادیه اروپا(حوریه کافیان)-بررسی تطبیقی سیاست های امریکا و اتحادیه اروپا در جهت دستیابی به منابع انرژی نفت(مصطفی آقا باقری)-روابط ایران و اتحادیه اروپا(اسدالله شبانی)- نیز به موضوع هسته ای شدن ایران پرداخته شده است ولی به رویکرد اتحادیه اروپا در خصوص نحوه تحریم ها و راه کارهای تأمین انرژی پرداخته نشده است.
1-13-سازماندهی تحقیق:
این پژوهش درپنج فصل اصلی و یک قسمت نتیجه گیری تنظیم شده است.در فصل اول به کلیات تحقیق پرداخته شده است،در فصل دوم چارچوب تحقیق بر اساس نظریه و رویکرد رئالیسم ارائه شده است،در فصل سوم شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا و مناسبات ایران با این اتحادیه عرضه شده است، در فصل چهارم تحریم های نفتی علیه کشورمان بیان شده است و در فصل پنجم به سیاست های اتحادیه اروپا برای تأمین انرژی مورد نیاز خود اشاره شده است.
فصل دوم :
مطالعات نظری

منبع پایان‌نامه ارشد b (44)

الف -رضایی بودن قرارداد……………………………………………………………………………………………………………………………………..
ب -عینی بودن قرارداد…………………………………………………………………………………………………………………………………………..
شرایط ضمن عقد در پرداخت حق بیمه…………………………………………………………………………………………………………………
معاملات قابل ابطال در حقوق ایران ………………………………………………………………………………………………………………………….
موارد فسخ و انفساخ قرارداد بیمه …………………………………………………………………………………………………………………………..
بررسی و آزمون فرصیه دوم ………………………………………………………………………………………………………………………………………
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل چهارم- بررسی مغایرت بند 7ماده 5وماده 8 آیین نامه شماره 53شرایط عمومی بیمه بدنه با ماده1و 19 قانون بیمه
مفاد والزامات ماده 1قانون بیمه ………………………………………………………..
مفاد و الزامات ماده 19قانون بیمه ……………………………
مفاد و الزامات ماده8 آیین نامه شماره 53شرایط عمومی بیمه بدنه …………………………….
مفاد بند 7ماده 5آیین نامه شماره 53شرایط عمومی بیمه بدنه ………………………………….
بررسی حقوقی مغایرت ماده قانونی باآیین نامه اجرایی………………………
بررسی وآزمون فرضیه سوم……………………………………………………………………..
نتیجه و پیشنهادها
نتیجه………………………………………………………………………………………………………………………………………..
پیشنهاد……………………………………………………………………………………………………………………………………..
منابع و مآخذ
منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………………………………..
منابع خارجی……………………………………………………………………………………………………………………………
چکیده
هدف اصلی این مقاله بررسی فقهی ،حقوقی ومغایرتهای شرایط عمومی بیمه بدنه مصوب شورای عالی بیمه با قانون بیمه مصوب سال 1316 می باشد.دراین تحقیق با بررسی نظریه های موجود به بیان ماهیت ، ارکان ، اوصاف و ویژگیهای قرارداد بیمه بدنه خودرو پرداخته شده و سعی میشود بیمه بدنه از منظر حقوقی بررسی شده و تعادلی بین قواعد حقوقی و فقهی ایجاد شود. درخصوص ماهیت قرارداد بیمه بدنه اتومبیل تا بحال تحقیق جامعی صورت نگرفته است .وجود اختلافات بین بیمه گذارو بیمه گر،مغایرتهای بین آیین نامه ها وشرایط عمومی بیمه بدنه مصوب شورایعالی بیمه با قانون بیمه ، حل دعاوی و مشکلات بین بیمه گران و بیمه گذاران در الویت این تحقیق جای گرفته است .
روش تحقیق بصورت توصیفی ،تحلیلی بوده ، جامعه آماری شرکت سهامی بیمه ایران می باشد بر اساس اهداف و سوالات تحقیق سه فرضیه مطرح شده و پس از بررسی های لازم و تجزیه و تحلیل فرضیه هاو اطلاعات و داده ها ی تحقیق نتایج زیر بدست آمده است که عبارتند از: 1- خسارت افت ارزش خودرو با توجه به قاعده فقهی لاضرر و ماده 19 قانون بیمه قابل پرداخت می باشد.2- با توجه به لازم و رضایی بودن قرارداد بیمه بدنه در صورت تأخیر در پرداخت اقساط حق بیمه از طرف بیمه گذار ،بیمه گر ملزم به جبران خسارات وارد به بیمه گذار می باشد.3- مغایرت بند 7 ماده 5 و همچنین ماده 8 آیین نامه اجرایی شماره 53 شرایط عمومی بیمه بدنه با ماده 1و 19 قانون بیمه مشخص گردید. با استفاده از نتایج بدست آمده از بررسی جامع و اثبات فرضیه های تحقیق پیشنهاداتی ارائه شده است .این پیشنهادات می توانددرجهت رفع اختلافات بین بیمه گر و بیمه گذار ،حل اختلافهای مباحث نظری،ارائه راهکارهای فقهی و حقوقی جهت رفع مغایرتها، اتخاذ تدابیر و توصیه های استراتژیک جهت اصلاحات حقوقی و آیین نامه ای ازسوی سیاست گذاران و برنامه ریزان و مجلس شورای اسلامی مورد استفاده قرار گیرد .
کلمات کلیدی:
خسارت افت ارزش خودرو- آیین نامه اجرائی- قرارداد رضایی- بیمه بدنه- قاعده فقهی لا ضرر
مقدمه
باتوجه به اینکه رشته حقوق یکی از رشته های علوم انسانی است، که هدف آن جستجوی قواعدی است که بر روابط اشخاص ،از این جهت که عضو جامعه می باشند بنا نهاده شده است و اجتماع انسان ها را تنها به منظور کشف قواعدی که نظم جمع را تامین میکند مورد مطالعه قرار میدهد.پس بدین منظور که هرگونه تنش را در جامعه کاهش دهد یا از بین ببرد، قانونی را وضع کرده و به اجرا در می آورد در نتیجه با رفع هرگونه تنش موجب شکوفایی فرهنگی، اجتماعی جامعه می شود در این مقاله به بررسی ماهیت حقوقی و فقهی بیمه بدنه پرداخته شده وبه مطابقت قرارداد بیمه بدنه خودرو با موازین شرعی و شرایط قراردادهای معین در قانون مدنی پرداخته شده است با توجه به اینکه بدنه اتومبیل یکی از پرفروش ترین بیمه نامه شرکتهای بیمه می باشد و از جمله بیمه های مهم اموال و بیمه های بازرگانی می باشد.و ماهیت حقوقی وفقهی آن بررسی نشده است علت اصلی بررسی آن در این پژوهش می باشد.این بیمه نامه دارای مزایای بیشماری است ،اتومبیل به علت نقشی که در سهولت و سرعت حمل و نقل و مسافرت و جابجایی کالا و مسافردارد در زندگی امروزی بشر اهمیت ویژه ای کسب کرده است . بیمه بدنه از نظر اقتصادی باعث حفظ ثروت ملی شده و همچنین در جبران خسارت خودرو و وسیله نقلیه خانوارها که محل درآمد و امرار معاش آنها می باشد نقش بسزایی دارد .همزمان با این مزایا ممکن است عامل ایجاد خسارت و خطر باشد.بیمه بدنه اتومبیل خسارت وارده به اتومبیل بر اثر حوادث یا تصادف ،آتش سوزی و دزدی و سایر خطرات طبق مفاد قرارداد بیمه بدنه اتومبیل را جبران می کند.که این امر موجب بروز اختلافات و تفاسیر متفاوت از مسائل فنی صدور وخسارت قرارداد بدنه و ماهیت حقوقی و فقهی آن می شود.
در این تحقیق سعی میشود بیمه بدنه از منظر حقوقی بررسی شده و تعادلی بین قواعد حقوقی و مدنی و فقهی ایجاد شود زیرا اساس قوانین ما شرع و فقه بوده و قراردادهایی مثل قرارداد عقد بیمه که هرچند در زمان پیامبر وجود نداشته است ودر شرع بطور صریح به آن اشاره ای نشده است ،این بررسیها این امکان را به ما می دهد تا بتوان قراردادهای بیمه را با شرایط عقود معین ذکرشده در قوانین مدنی مطابقت داد .از اهداف دیگر این مقاله این است که بتواند اختلافاتی که بین بیمه گر و بیمه گذار در جامعه به وجود می آید را حل کرده و یا به حد اقل کاهش داده و موجبات توسعه و شکوفایی اجتماعی و فرهنگی جامعه را فراهم سازد .
در ارتباط با بیمه بدنه و سایر بیمه ها از نظر فقهی و حقوقی توسط علمای فقه و حقوقدانان نظرات متفاوتی ارائه شده است که در این پژوهش به آنها استناد شده است . در این پژوهش تلاش بر این است که شرایط عمومی بیمه نامه بدنه با مفاد و مواد قانون بیمه مقایسه شده ودر خصوص اینکه مفادآیین نامه بیمه بدنه بر خلاف مفاد قانون بیمه بوده یا خیر ؟ اظهار نظر شود .
یکی از اختلافات و مسائل بحث برانگیز در خصوص بیمه بدنه خودرو عدم پرداخت اقساط در سر رسید معینه می باشد که متخصصین و مولفین کتب بیمه ای در این مورد اظهار نظرهای متفاوتی را ارائه داده اند و همچنین برداشتهای قضات دادگستری و کارشناسان بیمه نیز در این مورد متفاوت می باشد .به عنوان مثال آقای دکترلطیف حنیفه زاده و آقای آیت کریمی معتقد به این هستند که در صورتیکه بیمه گذار اقساط بیمه بدنه را در سر رسید معین نپردازد بیمه گر حق فسخ قرارداد بیمه را داشته و می تواند از پرداخت خسارت امتناع ورزد. در صورتیکه آقای دکتر ایرج بابایی معتقدند که چون بیمه عقد رضایی و لازم است به محض توافق طرفین قرار داد ،عقد بیمه منعقد شده و بیمه گر ملزم به جبران خسارت می باشد و همچنین بیمه گذارمتعهد به پرداخت حق بیمه متعلقه بوده وطرفین قرارداد حق امتناع یکطرفه از انجام تعهدات قرارداد رانخواهند داشت،و نمی توانند یکطرفه قرارداد را فسخ نمایند.لذا تلفیق نظرات مختلف فقهی و حقوقی رسیدن به یک نظر واحد، که از لحاظ فقهی پشتیبانی شده و پایه و اساس قانونگذاری و تهیه شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل از سوی سیاست گذاران و متولیان بیمه از جمله شورای عالی بیمه و بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران است.
هر چند در سالهای اخیر تغییراتی در نحوه برخورد شرکتهای بیمه در خصوص پرداخت خسارت بیمه نامه بدنه اتومبیل صورت گرفته است ،بدین ترتیب که در صورتیکه پرداخت حق بیمه بصورت اقساطی باشد زمانیکه یک یا چند قسط آن را بیمه گذار پرداخت نکرده باشد خسارت طبق قاعده نسبی داده می شود. یعنی اینکه بیمه گذار تا هر اندازه که اقساط حق بیمه را پرداخت کرده در صورت وقوع خسارت به نسبت حق بیمه پرداختی خسارت دریافت خواهد کرد.اما همچنان در این موردخلا قانونی دیده می شود و نیاز به وضع قانون و تدوین قاعده کلی در این مورد احساس می شود.
با بررسیهای میدانی و کتابخانه ای انجام شده در رابطه با قرارداد بیمه بدنه اتومبیل مشخص گردید که مغایرتهایی در خصوص آیین نامه شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل با قانون بیمه مصوب سال 1316مجلس شورای اسلامی وجود دارد که بر اساس سوالات مطرح شده در پژوهش فرضیاتی طرح و مورد بررسی و آزمون قرار می گیرد. در این تحقیق جامعه آماری شرکت سهامی بیمه ایران می باشد . تحقیق بصورت تطبیقی و مطابقت مفاد آیین نامه شماره 53 شرایط عمومی بیمه بدنه با قانون بیمه وهمچنین شرایط قراردادهای معین شده در قانون مدنی و با موازین شرعی و مسائل فقهی صورت خواهد گرفت . ودر مواردی که بیمه گذار اقساط خود را در سرسید مشخص شده پرداخت نکرده باشد طرز برخورد شرکتهای بیمه و اظهارنظرهای حقوقدانان و صاحب نظران و متخصصین بیمه بررسی شده و نظرات موافق و مخالف مورد نقد و بررسی قرار خواهد گرفت . وهمچنین بر طبق ماده 1 و 19 قانون بیمه تعهد بیمه گر به جبران خسارت وارده به مورد بیمه و برگرداندن آن به وضعیت قبل از حادثه می باشد.شرکتهای بیمه که سالیان مدیدی بدون توجه به این ماده قانونی که قانون خاص می باشد و ناظر اجرای قراردادهای بیمه و مرجع رسمی حل وفصل اختلاف بین بیمه گزار و بیمه گر می باشد از پرداخت خسارت افت ارزش خودرو طفره می رفتند که با گنجاندن یک شرط در آیین نامه شماره 53 شرایط عمومی بیمه بدنه خودرو پوشش قانونی به این عمل شرکتهای بیمه داده شد.ولی اگرچه بطور صریح به عدم تعهد شرکتهای بیمه در بروز حادثه و کاهش ارزش خودرو اشاره شده و بعنوان یک شرط ضمن عقد در قرارداد بیمه خودرو آورده می شود ولی از لحاظ حقوقی مغایرتی بین مواد قانونی و آیین نامه بوجود آورده است .بر طبق ماده یک قانون بیمه صراحتا به جبران کلیه خسارتها اشاره شده ولی در ماده 5آیین نامه شماره 53این صراحت و الزام ماده قانونی نادیده گرفته شده است .که نیازمند بازنگری و اصلاح می باشد.چرا که آیین نامه اجرایی نمی تواند مغایر ماده قانونی باشد.
1-بیان مسئله
باتوجه به اینکه رشته حقوق یکی از رشته های علوم انسانی است، که هدف آن جستجوی قواعدی است که بر روابط اشخاص ،از این جهت که عضو جامعه می باشند بنا نهاده شده است. اجتماع انسان ها را تنها به منظور کشف قواعدی که نظم جمع را تامین میکند مورد مطالعه قرار میدهد.علم حقوق باید توانایی رفع وکاهش هرگونه تنش در جامعه راداشته باشد.بتواند با وضع و اجرای قوانین مورد نیاز جامعه صلح وآرامش را به جامعه آورده ،درنتیجه با رفع هرگونه تنش موجب شکوفایی فرهنگی، اجتماعی جامعه شود. در این تحقیق به بررسی ماهیت حقوقی وفقهی بیمه بدنه پرداخته شده است .همچنین به مطابقت قرارداد بیمه بدنه خودرو با موازین شرعی و شرایط قراردادهای معین در قانون مدنی پرداخته شده است.
اتومبیل وسیله ای است که تقریبا از اواخرقرن نوزدهم به شکلی فراگیر وارد زندگی انسان در جوامع بشری شده و نقش بسیار مهمی را در حمل مسافر ، جابجایی کالا و محصولات کشاورزی دارد. پدیده بارز قرن حاضر پدید آمدن وسائط نقلیه در جهت رفاه و آسایش انسانها بوده است. به اندازه ای که اتومبیل رفاه وآسایش انسانها را فراهم ساخته است،به همان اندازه فاجعه آفرین بوده و خسارت و زیانهایی رابرای انسانها به بار آورده است. با توجه به اینکه تهیه اتومبیل برای خانواده ها جهت استفاده شخصی وکسب درآمد با پس انداز اندک و با اخذ وام بانکی ممکن شده است.با از دست رفتن اتومبیل در تصادفات، جبران خسارتهای سنگین برای خانواده ها بعضا غیر ممکن بوده و با مشکلات عدیده ای همراه بوده است.
این تحقیق با بررسی نظریه های موجود به بیان ماهیت ، ارکان ، اوصاف و ویژگیهای قرارداد بیمه بدنه خودرو می پردازد .قرارداد بیمه قراردادی است که بیمه گر در آن با دریافت حق بیمه ای کم و نا چیز با استفاده ازمکانیزم پیشرفته تعاون به توزیع ریسک و خطر بین بیمه گذاران اقدام می کند. بیمه گر ضمن جبران خسارت و پرداخت آن به زیان دیدگان ,سودی را نصیب خود می کند. بیمه چون یک عقد است پس، از لحاظ حقوقی باید آن رادر زمره عقود معین غیر از عقود ذکرشده در قانون مدنی قرار داد.
با توجه به اینکه درصد بیشتری از پرونده های مطروحه در محاکم قضایی را پرونده های بیمه بدنه اتومبیل تشکیل می دهد. همچنین وجود مسائلی مانند خسارت افت ارزش خودرو وعدم پرداخت خسارت از طرف بیمه گران به علت تاخیر در پرداخت حق بیمه و اقساط از طرف بیمه گذاران یکی از بحث برانگیز ترین مسائل مطرح شده بین صاحب نظران ومتخصصین علم حقوق می باشد.لذاتلاش درجهت رفع اختلاف نظربین علماو متخصصین، رفع مغایرتهای قانونی، فقهی و حقوقی بیشتردر این تحقیق مد نظر بوده که به آنها پرداخته شده است. علاوه برموارد ذکر شده و نظر به فراگیر بودن بیمه بدنه اتومبیل ، استفاده اکثر خانواده ها از این نوع خدمت شرکتهای بیمه وبررسی مسائل و مشکلات آن علل اصلی انجام این تحقیق می باشد.
با توجه به اینکه قانون مدنی ایران برگرفته ازفقه امامیه بوده ، این تحقیق از حیث و جنبه های فقهی قرارداد بیمه بدنه را مورد بررسی قرارمی دهد. رفع مغایرتها ، اصلاح قانون و آیین نامه های مربوط به بیمه بدنه خودرو ، حل دعاوی و مشکلات بین بیمه گران و بیمه گذاران در الویت این تحقیق جای گرفته است.در این تحقیق قانون بیمه ، آیین نامه و شرایط عمومی مصوب شورایعالی بیمه در زمینه بیمه اتومبیل مورد بررسی دقیق و موشکافانه قرارخواهدگرفت،تا مشخص شود این قانون ومقررات وضع شده به چه اندازه با یکدیگرهماهنگی داشته است. آیا قرارداد بیمه بدنه با شرایط قرارداد معین ذکر شده در قانون مدنی هماهنگی دارد ؟قانون بیمه و شرایط عمومی بیمه بدنه خودرو تا چه اندازه توانسته است منافع بیمه گر و بیمه گذار را تأمین نماید؟ آیا این قانون و مقررات توانسته از تضاد منافع بین بیمه گرو بیمه گذار بکاهدودعاوی قضایی را به حد اقل برساند ؟در صورت وجود دعاوی بین بیمه گر و بیمه گذار در چه زمینه هایی قانون و مقررات بیمه می تواند موثر باشد، راهکارها و پیشنهاد هایی که بتواند این مشکلات و دعاوی را از بین ببرد کدامند ؟و چه تغییراتی باید در قانون وآیین نامه های بیمه صورت گیرد؟
دراین پژوهش سعی میشود بیمه بدنه از منظر حقوقی بررسی شده و تعادلی بین قواعد حقوقی و فقهی ایجاد شود. با توجه به اینکه اساس قوانین ما شرع و فقه بوده و قراردادهایی مثل قرارداد بیمه که هرچند در زمان پیامبر وجود نداشته است ،در شرع هم بطور صریح به آن اشاره ای نشده است .این بررسیها این امکان را به ما می دهد تا بتوانیم قراردادهای بیمه را با شرایط عقود معین ذکرشده در قوانین مدنی مطابقت دهیم.بررسی جامع و اثبات فرضیه های تحقیق درجهت حل اختلافهای مباحث نظری،ارائه راهکارهای فقهی و حقوقی جهت رفع مغایرتها، اتخاذ تدابیر و توصیه های استراتژیک جهت اصلاحات حقوقی و آیین نامه ای مورد استفاده قرار خواهد گرفت. همچنین زمینه ها ،مبانی نظری و چارچوب فکری لازم جهت ادامه تحقیقات آتی در خصوص قرارداد بیمه بدنه اتومبیل را مهیا خواهد کرد.
2- سئوالات تحقیق
سئوالات این تحقیق عبارتند از:
1-آیاقرارداد بیمه اتومبیل عقد رضایی است ؟ تاخیردر پرداخت حق بیمه چگونه می تواند به صحت قرارداد لطمه وارد آورده و موجب بطلان عقد بیمه گردد؟
2 – چگونه غرر و میسر در قرار داد بیمه بدنه اتومبیل مشخص ومعین می گردد ؟
3-عقد بیمه در زمره کدام یک از قرار داد های معین در قانون مدنی قرار می گیرد؟
4- آیا بیمه گران می توانند به بهانه عدم پرداخت بموقع اقساط بیمه نامه بدنه اتومبیل از سوی بیمه گذاراز پرداخت خسارت امتناع ورزند؟
5- باتوجه به اینکه بیمه بدنه خودرو از امور مستحدثه(جدید) است ، جواز و منع شرعی ودینی در این مورد چگونه است ؟ نظرات مخالف و موافق از سوی فقهای متاخر دراین خصوص کدامها هستند؟
6-موارد عدم هماهنگی قانون بیمه و آیین نامه و شرایط عمومی مصوب شورایعالی بیمه در زمینه بیمه اتومبیل با شرایط قرارداد معین ذکر شده در قانون مدنی درچیست ؟
3-پیشینه تحقیق
هرچنددرخصوص ماهیت قرارداد بیمه بدنه اتومبیل تا بحال تحقیق جامعی صورت نگرفته است ،اما در مورد ماهیت قرارداد بیمه در زمینه های بیمه آتش سوزی ،حوادث و اشخاص تحقیقاتی از سوی محققین و دانشجویان صورت گرفته ، مقالات و کتب حقوقی تالیف و ارائه شده است .لذا از تحقیقات صورت گرفته ،مقالات و کتب حقوقی تالیفی در خصوص ماهیت قراردادهای بیمه به شرح زیر استفاده شده است :
آقای دکتر ایرج بابایی معتقدند که چون بیمه عقد رضایی ولازم است به محض توافق طرفین قرارداد ،عقد بیمه منعقد شده و بیمه گر ملزم به جبران خسارت می باشد . همچنین بیمه گذارمتعهد به پرداخت حق بیمه متعلقه بوده وطرفین قرارداد حق امتناع یکطرفه از انجام تعهدات قرارداد رانخواهند داشت، نمی توانند یکطرفه قرارداد را فسخ نماین(بابایی ،1382)1.
آقای باباپور درسال 1377 به بررسی جنبه های حقوقی بیمه های اعتباری پرداخته است. وی معتقد است که بیمه اعتباری شاخه ای از بیمه های بازرگانی است که بیمه گر در مقابل در یافت مبلغی کار مزد خطراتی از قبیل عدم ایفاء تعهد ،عدم پرداخت،وعدم النفع را با شرایط خاص تحت پوشش قرارمی دهد. در واقع بیمه گر اعتبار شخص مدیون یا متعهد را تضمین می کند.این تحقیق در صدد تعیین ماهیت حقوقی قراردادهای بیمه اعتباری است. اینکه آیا پوششهایی که بیمه گر اعتباری به بیمه نامه یا ضمانت نامه صادر می کند ماهیتأ بیمه نامه بوده و تابع عقد بیمه بوده است یا ضمانت نامه بوده وتابع عقد ضمان است؟قراردادهای بیمه اعتباری از لحاظ حقوقی بعضأ بیمه نامه و تابع عقد بیمه و بعضی از آنها ضمانت نامه و تابع عقد ضمان ،ویکسری از قراردادهای بیمه اعتباری نیز از لحاظ حقوقی باطل است.سابقه این بیمه به سال 1352 در داخل کشور بر می گردد(باباپور،1377)2
آقای پور آذر درسال 1381به بررسی ماهیت حقوقی و آثار بیمه عمر پرداخته اند ایشان معتقدند که در تاریخ اسلام بیمه عمر به شکل امروزی سابقه نداشته و مسلمانان برای اولین بار در قرن 13 هجری با بیمه عمر آشنا شدند. وقتی مسلمانان برای اولین بار با آن مواجه شدند آن را نفی وغیر مشروع اعلام کردند. در ایران بیمه عمر نزدیک یک قرن سابقه دارد.بیمه عمر از طرف بیمه گر عقدی لازم و از طرف بیمه گذار عقدی جایز است.در صورتی که موضوع بیمه حیات شخصی غیر از بیمه گذار باشد رضایت بیمه شده ضروری بوده ، لازم است که قبل از انعقاد قرارداد این رضایت کسب شود.کلیه توافقات بین بیمه گر وبیمه گذار باید بصورت کتبی باشد.بعد از امضای بیمه نامه قرارداد وارد مرحله اجرایی شده وتعهدات بیمه گرو بیمه گذار آغاز می شود. البته بیمه گران اغلب شروع تعهدات خود را موکول به در یافت اولین قسط حق بیمه می نمایند (پورآذر،1381)3.
آقای دکترلطیف حنیفه زاده4 (اصول و کلیات بیمه ،1390)وآقای آیت کریمی 5 (کلیات بیمه ،1379)معتقدند که در صورتیکه بیمه گذار اقساط بیمه بدنه را درسررسید معین نپردازد بیمه گر با استناد به قانون و شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل حق فسخ قرارداد بیمه را داشته و می تواند از پرداخت خسارت امتناع ورزد.
آقای شیروانی درسال 1380،ماهیت حقوقی بیمه شخص ثالث را مورد برسی قرار دادند.مباحث اصلی این رساله پیرامون مسئولیت مدنی و بیمه مسئولیت مدنی است.مسولیت مدنی عبارت است ازمسئولیت شخص در مقابل دیگران جهت رفع ضرر و زیان که در نتیجه عمل و فعالیت خود یا اشیاء و اشخاص تحت مالکیت و یا ولایت او به دیگران وارد شده است.دربیمه مسؤلیت مدنی بیمه گر بدهی احتمالی بیمه گذاری راکه درمقابل اشخاص دیگرمسؤل شناخته می شودوبایدازاموال ودارایی خود رابپردازد متعهد می شود.مسئولیت مدنی جزء بیمه های غرامتی است.در این رساله ضمن بررسی قانون بیمه اجباری شخص ثالث و آیین نامه اجرایی آن در مورد ماهیت حقوقی قرارداد بیمه مسؤلیت مدنی نیز بحث و بررسی صورت گرفته است (شیروانی ،1380)6.
آقای رحیم هادی درسال 1388به بررسی ماهیت و آثار حقوقی بیمه حوادث و درمان اشخاص پرداخته است .هدف این پژوهش ،بررسی ماهیت و آثار حقوقی قرارداد بیمه حوادث و در مان اشخاص است.قرارداد بیمه در مان عقدی است که پرداخت آن بخشی از هزینه های بیمارستانی و جراحی ناشی از بیماری،حادثه و نیز سایر هزینه های اضافی تحت پوشش است ،که توسط بیمه گر اول(سازمان های بیمه خدمات در مانی و تأمین اجتماعی) جبران نشده است. از قواعد عمومی قراردادها تبعیت می کند.ماهیت تمام اقسام قراردادهای بیمه حوادث و درمان با وجود ماهیت خاص و تنوعی که دارد واحد بوده و در زمره عقود مستقل و معین غیر از عقود ذکر شده در قانون مدنی محسوب می شود. اما این قراردادها آثار حقوقی متفاوتی داردو ایجاد کننده حقوق برای اشخاص ثالث بوده و نسبت به طرفین قرارداد،متضمن تعهدات متقابلی است. در بیمه حوادث،وجود شخص ثالث علت عمده انعقاد قرارداداست (هادی پور ،1388)7.
4- فرضیه‏های تحقیق:
با توجه به موضوع تحقیق و سئوالات مطرح شده در باره آن سه فرضیه به شرح زیر شکل گرفته اند که در این پژوهش به آنها پاسخ جامع داده خواهد شدکه عبارتند از:
1-از نظر فقهی و حقوقی خسارت افت ارزش اتومبیل قابل پر داخت می باشد.
2-عدم پرداخت به موقع اقساط بیمه بدنه خودرو مانع از پرداخت خسارت توسط بیمه گران نمی باشد و همچنین عدم پرداخت اقساط بیمه بدنه باعث بطلان قرارداد بیمه اتومبیل نخواهد شد.
3 جزئیات و شرایط عمومی بیمه بدنه مصوب شورای عالی بیمه مغایر بامفاد قانون بیمه که توسط قانونگذار وضع شده است، می باشد.
5- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
درخصوص ماهیت قرارداد بیمه بدنه اتومبیل تا بحال تحقیق جامعی صورت نگرفته است .وجود اختلافات بین بیمه گذارو بیمه گر،مغایرتهای بین آیین نامه ها وشرایط عمومی بیمه بدنه مصوب شورایعالی بیمه با قانون بیمه ، حل دعاوی و مشکلات بین بیمه گران و بیمه گذاران در الویت این تحقیق جای گرفته است . باتوجه به اینکه در زمینه ماهیت حقوقی قرارداد بیمه بدنه اتومبیل تحقیقی درمقطع کارشناسی ارشد و دکتری صورت نگرفته است ،لذا تصمیم برآن است که این تحقیق این نقیصه را رفع نموده و در حد توان به بررسی جامع حقوقی وفقهی قرارداد بیمه بدنه اتومبیل پرداخته شود.، نقاط ضعف و قوت قرارداد بیمه بدنه اتومبیل مورد شناسایی قرار گیرد.همچنین این پژوهش درنظر دارد در راستای توسعه بیمه و بهتر شدن قوانین و مقررات و آیین نامه های بیمه گام بردارد.
هدف اصلی این مقاله بررسی فقهی ،حقوقی ومغایرتهای شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل مصوب شورای عالی بیمه با قانون بیمه مصوب سال 1316 می باشد.هدف از این تحقیق این است که حقوق خصوصی که حامی تضمین روابط بین انسانها و حامی تکمیل قواعد حقوقی است بتواند به این هدف خود نایل آمده و بتواند توازنی بین حقوق ، شرع و قراردادی چون قرارداد بیمه ایجاد نموده و باعث توسعه روز افزون حقوق در جامعه شود .در این تحقیق سعی برآن داریم که به تعیین تکلیف ماهیت حقوقی عقد بیمه (بیمه بدنه )پرداخته و از این طریق بتوانیم فرضیات تحقیق را اثبات کرده ، نظرات موافق و مخالف را تجزیه و تحلیل نموده ،تابتوانیم از این تجزیه و تحلیلها نتیجه گرفته وپیشنهادهایی را ارائه نماییم.
6- اهداف مشخص تحقیق
بررسی حقوقی ماهیت قرارداد بیمه بدنه خودرو ، مطابقت قراردادبیمه خودرو شرکتهای بیمه با شرایط قرارداد طبق قانون مدنی وفقه امامیه ، بررسی غرر و میسردر قراردادبیمه بدنه و بررسی افت ارزش خودرودر قراردادبیمه بدنه خودرواز اهداف اصلی این تحقیق می باشد. همچنین پاسخ دادن به ایرادات و کاستی های قانونی قرارداد بیمه خودرو ،رفع مغایرتهای بین قوانین و مقررات وآیین نامه ها و شرایط عمومی بیمه های بدنه خودرو مصوب شورای عالی بیمه وکاهش اختلافات ودعاوی بین بیمه گذاران و بیمه گران از اهداف دیگر تحقیق حاضرمی باشد.عینی ورضایی بودن قرارداد بیمه اتومبیل می تواند در تعیین تکلیف وحل مشکل قانونی عدم پرداخت خسارت به بیمه گذاران به هنگام تاخیر در پرداخت حق بیمه توسط بیمه گذارموثربوده،به حل قانونی این معضل کمک نماید.
علاوه بر اهداف اصلی تحقیق یکسری اهداف فرعی نیز در این تحقیق دنبال می شود که سعی بر این داریم با حل مسئله و مشکلات در زمینه بیمه های بدنه و موشکافی موضوع ، با استناد به نتیجه و ارائه پیشنهاهایی به تحقق اهداف فرعی زیر کمک نماییم که عبارتند از:1-کاهش اختلافات ودعاوی مطرح شده بین بیمه گذاران و بیمه گران در محاکم قضایی؛2-کمک به رفع مغایرتهای قانونی و تکمیل شدن قانون بیمه؛
3-کمک به توسعه بیمه های خودرو ؛4-ارائه نظر متقن فقهی حقوقی درخصوص افت ارزش خودرو .
نتایج این تحقیق می تواند مورد استفاده پژوهشکده بیمه ، بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران ،شرکتهای بیمه ومرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی و سایر ذینفعان قرار گیرد.

7-روش شناسی تحقیق:
روش این پژوهش کاربردی می باشد وسعی دارد با بررسی فقهی قانون بیمه و آیین نامه های مربوطه در خصوص قرارداد بیمه شرکتهای بیمه ،با تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیات تحقیق راهکارهای کاربردی و عملی جهت رفع نقایص احتمالی قانون وآیین نامه های مربوط به بیمه را پیدا کند. همچنین در راستای رفع دعاوی و مشکلات در خصوص قراردادهای بیمه اتومبیل بین بیمه گران و بیمه گذاران گام بردارد.
روش تحقیق بصورت توصیفی ، تحلیلی و مقایسه ای می باشد .در این تحقیق بصورت میدانی قرارداد بیمه بدنه شرکتهای بیمه و بیمه نامه های صادره شرکتهای بیمه مورد بررسی قرارگرفته است .همچنین قرارداد بیمه بدنه با ویژگیهای قراردادهای معین که در قانون مدنی ذکر شده و همچنین با موارد بیان شده در خصوص قراردادها در فقه امامیه مقایسه خواهد شد.در نهایت ماهیت قراردادهای بیمه و شروط ضمن عقد و شرایط فسخ و ابطال بیمه نامه بدنه مورد بررسی قرار گرفته و با مقایسه آن با آیین نامه ها و شرایط عمومی بیمه بدنه خودرو، فرضیات و سئوالات تحقیق پاسخ داده خواهد شد .در نهایت با بررسی و آنالیز سئوالات و فرضیه های تحقیق و با اثبات و رد فرضیه های تحقیق به بیان نتیجه و پیشنهاها اقدام خواهدشد.

9-روش و ابزار گردآوری داده‏ها :
روش گرد آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای و میدانی می باشد.به همین منظور قرارداد بیمه بدنه و بیمه نامه های صادره شرکتهای بیمه مورد بررسی جامع قرار خواهدگرفت.همچنین از نتیجه تحقیقات صورت گرفته ، مقالات ، مجلات علمی تخصصی و نظرات اساتید و کارشناسان و مسئولین ومدیران شرکتهای بیمه نیزاستفاده خواهد شد.
10- جامعه آماری

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جامعه آماری این تحقیق شرکت سهامی بیمه ایران می باشد.
روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها:
در این تحقیق برای اثبات فرضیات تحقیق ازروش توصیفی ، تحلیلی و مقایسه ای استفاده خواهدشد.
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1-مفاهیم
بیمه و مفاهیم مربوط به آن :
بیمه یکی از بخشهای مهم اقتصادی است که در اقتصاد خرد و کلان نقش بسزایی دارد و از فعالان بازارهای پولی و سرمایه است که میتواند تامین کننده اعتبار بلند مدت سرمایه گذاران باشد، همچنین در جذب سرمایه های کوچک و هدایت آن به سرمایه گذاریهای کلان و زیر بنایی و توسعه اقتصادی و اشتغال موثر واقع شود.بیمه میتواند در توسعه صادرات و افزایش آن موثر باشد ،چرا که با تضمین صادرات این امر را رونق خواهد بخشید. همچنین در حفاظت از ثروتها و سرمایه های ملی و حمایت از سرمایه گذاران نقش تعیین کننده ای خواهد داشت .
بیمه نقش اساسی در بهبود زندگی اجتماعی و توسعه عدالت اجتماعی و جلو گیری از نا بسامانیهای اجتماعی دارد . هنگامی که خانواده منبع اصلی درآمدش را از دست میدهد یا به ایام پیری میرسد ،اگر منابع دیگری برای جایگزینی نداشته باشد، در وضع بسیار بدی قرار خواهد گرفت، همچنین بیمه های در مانی در تضمین سلامت اجتماع بسیار موثر است . عدالت اجتماعی در جامعه که” اصل 43 قانون اساسی” جمهوری اسلامی ایران به آن تاکید دارد، بدون بیمه محقق نخواهد شد. با تامین اطمینان برای موسسات تولیدی و خدماتی از آثار مخرب حوادث کاسته شده و باجبران خسارتهای قشرهای آسیب پذیر از تنگدستی خانواده ها جلوگیری بعمل خواهد آمدو با پوشش بیمه ای در زمان مناسب میتوان با حوادث غیر مترقبه مقابله اصولی بعمل آورد.
بیمه از لحاظ فرهنگی کارکرد مطلوب و سازنده ای دارد، در جامعه باعث افزایش امید به زندگی شده که یکی از شاخصهای توسعه انسانی است .و هدف نهایی توسعه اقتصادی انسانها است . که عمر زیادی کنند واز آموزش بالایی برخوردارباشند و امکانات رفاهی مناسبی را داشته باشند که در این صورت یک جامعه قابلیت بیشتری از خود نشان خواهد داد، که رسیدن به اهداف اشاره شده با بیمه ، خصوصا بیمه های عمر و زندگی میسر خواهد بود، در جامعه روحیه پس انداز را تقویت کرده و از مصرف گرایی با بیمه های عمر و پس انداز جلو گیری خواهد نمود، و همچنین با ارائه خدمات بهداشتی و درمانی موجب کاهش تنشهای روانی و اطمینان به آینده میشود .از چنین رهگذری است که موجب سلامتی افراد جامعه و کاهش بیماریها شده و موجب افزایش طول عمر و امید به زندگی شده بالندگی و رفاه جامعه را به همراه خواهد داشت .نظر به اینکه برای درک مطالب حسابداری شرکتهای بیمه نیاز به درک مفاهیم بیمه ای و اصطلاحات مورد استفاده در این صنعت است، مفاهیم و اصطلاحات بیمه ای به شرح زیر تعریف و توضیح داده میشود:
تعاریف:
بیمه :
ماده 1 قانون بیمه مصوب اردیبهشت ماه 1316 اشعار میدارد: بیمه عقدی است که بموجب آن یکطرف تعهد میکند در ازاء پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه خسارت وارد بر او را جبران کند یا وجه معینی بپردازد.متعهد را بیمه گر، طرف تعهد را بیمه گذار، وجهی را که بیمه گذار به بیمه گر می پردازد حق بیمه و آنچه را که بیمه میشود موضوع بیمه نامند.
عقد رضایی:
عقد رضایی عقدی است که به صرف ایجاب و قبول طرفین بر سر اصل و شرایط حتی بصورت شفاهی منعقد شده و برای طرفین تعهد آوراست .
عقد عینی :
عقدعینی به عقدی گفته می شود که باقصد مشترک دوطرف وتسلیم موردمعامله تشکیل می شود.عقد عینی نوعی عقد تشریفاتی است .
عقد معلق:
عقد معلق عقدی است که تاثیر آن برحسب انشا موقوف به امردیگری باشد.
عقد منجز:
عقد منجز عقدی است که تاثیرآن بر حسب انشا موقوف به امر دیگری نباشدو اگرنه معلق خواهد بود.
عقد لازم :
عقد لازم عقدی است که هیچ یک از طرفین معامله حق فسخ آنرا نداشته باشد،مگر در موارد معینه مانند عقد بیع وعقد بیمه .
خسارت:

“خسارت” در لغت به معنی ضرروزیان است .در اصطلاح حقوقی عبارت از مالی یا وجهی است که شخص عامل یا مسبب ضرر باید به زیان دیده بپردازد،خواه ضررناشی از عدم انجام قراردادباشد یا عملی غیرازقرارداد.اصطلاح “خسارت” در فرهنگ بیمه دارای مفهوم ویژه ای است، در قانون بیمه در موارد مختلف به معنی ضررو زیان و گاهی به معنی غرامت و زمانی نیز به معنی خسارت در مفهوم خاص بیمه ای است .در معنای خاص عبارتست از وجوهی که شرکت بیمه به موجب قرارداد ودر پی وقوع حادثه تحت پوشش بیمه ویا در سررسید بیمه های پس انداز و بازخرید بیمه نامه های عمردر وجه بیمه گذار می پردازد.
بیمه گر:
بیمه گر موسسه ای است که در برابر بیمه گذاران آثار مجموعه ای از حوادث را به عهده می گیرد تا در برابر حق بیمه بر طبق قوانین آمار از آنان جبران خسارت کند، یا وجه معینی بپردازد یا خدمات مورد توافق را انجام دهد.ماده 31 قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران بوسیله شرکتهای سهامی عام ایرانی که کلیه سهام آنها با نام بوده و با رعایت این قانون و طبق قانون تجارت به ثبت رسیده باشد انجام خواهد گرفت.
بیمه گذار:
بیمه گذار شخص حقیقی یا حقوقی است که با انعقاد قرارداد بیمه با بیمه گر تعهد بیمه گر را برای خود یا شخص دیگر تحمیل می کند و متعهد پرداخت حق است.
موضوع بیمه :
موضوع بیمه خطری است که در صورت تحقق، بیمه گر آثار و جبران خسارتها و صدمات ناشی از آنرا بعهده می گیرد.

پایان‌نامه ارشد b (45)

ابن هشام تعداد آن را 15 حرف می داند که هفت حرف آن اسم ظاهر و مضمر را مجّرور می کند که عبارتند از : ” من ، إلی ، عَن ، علی ، باء ، لام و فی ” سه لفظ دیگر آن فقط اسم ظاهر را مجّرور می کند ، مانند : ” کاف ، حتی ، واو ، حرف ، تاء ” ، لفظ جلاله ” الله ” و لفظ ” رَبّ ” را که مضاف به کلمه ” الکعبه “و”ی” متکلم باشد مجّرور می سازد ، حرف ” کی ” نیز ” ما “ی استفهامیه را مجّرور می کند،” مُذ و مُنذ ” به اسم زمان اختصاص دارند.” رُب ” ضمیررا جّرمی دهد9 .
عباس حسن و ابن مالک حروف جّر را ، 20 لفظ می دانند که عبارتند از : ” مِن ، إلی ، حتی ، خَلاء ، حاشا ، عَدا ، فی ، علی ، مذ ، منذ ، رب ، لام ، کی ، واو ، تاء ، کاف ، باء لَعل ، متی10 ” .
2-6- ویژگی های حروف :
حروف مانند اسم و فعل دارای ویژگی هایی است که عبارتند از :
1) حروف صرف نمی شود .
2) نیاز به ضمیمه دارد .
3) مسند و مسندالیه واقع نمی شود .
4) تثنیه ، جمع و مضاف نمی شود .
5) حروف تنوین نمی گیرد .
6) به تنهایی تشکیل جمله نمی دهد .
7) تمامی حروف مبنی اند .
8) از وظایف اصلی حروف ، ارتباط میان اجزاء جمله می باشد .
9) حروف ویژگی های اسم و فعل را نمی پذیرد .
2-7- انواع حروف به اعتبار عمل :
حروف به اعتبار عمل به دو دسته تقسیم می شود :
1) حروف عامل

2) غیر عامل
عامل آن است که اعراب کلمه بعد از خود را تغییر دهد . به عکس غیرعامل که در اعراب کلمه بعد از خود اثری ندارد .
حروف عامل یا یک عمل انجام می دهند یا دو عمل . حروفی که یک عمل انجام می دهند یا ناصبند ، مانند : نواصب فعل ، ( الّا ) در استثناء و واو ( مع ) بنابر قول بعضی ها ، و یا جّر می دهد ، مانند : حروف جّر و یا جازمند ، مانند : حروف جزم . حروفی که فقط رفع بدهد وجود ندارد . اما نوع دوم از حروف عامل که دو عمل انجام می دهند ، فقط حروف مشّبه بالفعل و حروف شبیه به لیس هستند که نصب و رفع می دهند11 .
2-8- نقش حروف در زبان عربی :
حروف در کلام عربی نقش کاربردی دارد ، اگرچه فی حد نفسه استقلال معنا ندارند ، ولی در کلمات دیگر دلالت بر معنایی می کنند و بیشتر مقاصد سخن عرب بر پایه معانی حروف استوار است . از این رو حروف در کلام عرب کاربرد فراوان دارد و علماء به بررسی جوانب گوناگون آنها پرداخته اند .
مالقی می گوید : ” کاربرد حروف در زبان از اسم و فعل بیشتر است و بیش تر آنها دارای معانی عمیقی هستند و ساختمان کلام بیشتر بر پایه حروف استوار است و حروف در ادای معنای عبارت نقش تعیین کننده دارد12 ” .
وجه تسمیه حروف جّر : این حروف را حروف جّر نامیده اند ، زیرا فعل یا معنای فعل را به مجّرور خود می کشند ، و یا بدان جهت که اسم بعد از خود را مجّرور می سازند .
تعریف حروف جّر : حروف جّر کلماتی است که برای رسانیدن فعل یا معنای فعل به مجّرور خود وضع شده اند .
2-9- حروف جّر از لحاظ اصالت و عدم آن :
حروف جّر از لحاظ اصالت و عدم آن به سه دسته تقسیم می شوند :
1) حروف جّر اصلی .
2) حروف جّر زائد .
3) حروف جّر شبیه به زاید .
1- حروف جّر اصلی :
عبارتند از : إلی ، حتی ، خلا ، عَدا ، حاشا ، فی ، عن ، علی ، مُذ ، مُنذ ، کی ، واو قسم ، تاء قسم ، متی .
کلام در این مورد از حرف جر بی نیاز نیست ، نه لفظاً و نه معناً . این حروف دارای معنای خاصی بوده و با مجّرورشان احتیاج به متعلّق دارند . متعلّق آنها در کدام فعل یا شبه فعل است ، مانند ” إمسَحوا بِرؤوسَکم ” ( مائده / 6 ) . ” و اعتصموا بِحَبل الله جَمیعاً “(بقره103)
2- حروف جّر زائد :
عبارتند از : لام ، کاف ، باء و من .
این حروف دارای معنای خاصی نبوده و کلام در معنی به آنها نیازمند است نه لفظاً ، و تنها برای تاکید مضمون جمله آورده می شوند و با مجّرورشان احتیاج به متعلّق ندارند ، مانند : ” ولا تُلقوا بأیدیکم إلی التَّهلُکه ” ( بقره / 195 ) . که در اینجا “باء” بر سر مفعول به آمده است . زائد و برای تاکید مفعول است ، یعنی اگر “باء” برداشته شود در معنای جمله تغییری حاصل نمی شود . ” ولا تُلقوا أیدیکم إلی التَّهلُکه ” . ” هل مِن خالِقٍ غَیرُ اللهِ یرزُقُکُم ” (فاطر ، 2 )
توجه : این حروف با صورت اصلی هم به کار می روند ، یعنی این گونه نیست که این چهار حرف همیشه حروف جّر زاید باشند ، بلکه در بعضی موارد این چنین است .
3- حروف جّر شبه به زاید :
عبارتند از : رُبَّ ، لعَّل ( در لهجه عُقَیل ) ، خَلا ، عَدا ، حاشا ، مَتی ( در لهجه هُذَیل ) ، کیَ ( به معنی لام تعلیل ) ، لولا .
این حروف دارای معنای خاصی بوده و نیاز به متعلّق ندارند13 ، ولی کلام از آنها بی نیاز نیست ، نه در معنی و نه در لفظ ، مانند : ” رُبّ تالٍ القُرآنَ و القرآنُ یَلعنُهُ ” چه بسا تلاوت کننده قرآن که قرآن او را لعنت می کند .
2-10- متعلّق حرف جّر اصلی :
در موردی که حرف جّر اصلی است ، جار و مجّرور متعلّق است به فعل یا شبه فعل و یا کلمه ای که در معنی فعل می باشد . مثال برای فعل : ” ثُمّ أتِمواالصیّامَ الی اللیلِ ” ( بقره / 187 ) .
و مثال برای شبه فعل : ” وماکنّا لِحَکمهم شاهدینَ ” ( انبیاء/78) . (یا التائبُ مِن الذنبِ کمن لا ذنبَ لَهُ ) حدیث می باشد ، یعنی توبه کننده از گناه مانند کسی است که گناهی ندارد . و مثال برای کلمه ای که در معنی فعل است : ” أفٍّ لِلمتکبّر14 ” . از متکبر بیزار و گریزان است . ” أفٍّ ” اسم فعل است که در معنی فعل می باشد ، ” لِلمتکبّر ” جار و مجرور ، متعلق به ” أفٍّ ” .
گاهی در این مورد جّار و مجّرور متعلّق به اسمی است که آن اسم تأویل و تبدیل به شبه فعل می گردد ، مانند : ” وهوالله و فی السّمواتِ و الارضِ ” . “فی السمواتِ” جار و مجّرور متعلّق به لفظ جلاله “الله” که به کلمه ” المعبود ” تاویل می شود . [ وهوالمعبودُ فی السمواتِ والأرض ] . و از این نمونه است جمله ی : ” سعیدٌ لَیثٌ فی کلّ موقعهٍ ” . “فی کّل” جار و مجّرور ، متعلّق به ” لَیث ” که تاویل به ” شجاع ” می شود و ” شجاع ” شبه فعل است . [ صفت مشبه ] و نیز جمله ی : هو عُبد اللهِ فی کلّ مکانٍ . که به [ هوالمعروف بِعبِداللهِ فی کلّ مکان ] تاویل می شود15 .
2-11- معانی حروف جّر :
استاد حسن بن قاسم مرادی می گوید : ” معانی حروف علمی است که در رکاب تفسیر قرآن به وجود آمده است و این سخن بیانگر این حقیقت است که مفسران و فقهاء اولین کسانی بوده اند که به نقش معانی حروف در قرآن پی برده اند و در ترجمه آیات به بیان معانی حروف همت گمارده اند . تا آنجا که سیوطی و زرکشی از دانشمندان این زمان می گویند که دانستن معانی حروف از معیارهای مهمی است که مفسران بدان نیاز دارند16 .
از این رو جهت روشن شدن اهمیت معانی حروف به نظرات و اقوال علماء به معانی ” إلی ” در آیه شریفه وضوء نظر می نمائیم .
” یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاهِ فاغْسِلُواْ وُجُوهَکُمْ وَأَیْدِیَکُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُواْ بِرُؤُوسِکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَى الْکَعْبَینِ وَإِن کُنتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُواْ وَإِن کُنتُم مَّرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاء أَحَدٌ مَّنکُم مِّنَ الْغَائِطِ أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاء فَلَمْ تَجِدُواْ مَاء فَتَیَمَّمُواْ صَعِیدًا طَیِّبًا فَامْسَحُواْ بِوُجُوهِکُمْ وَأَیْدِیکُم مِّنْهُ مَا یُرِیدُ اللّهُ لِیَجْعَلَ عَلَیْکُم مِّنْ حَرَجٍ وَلَکِن یُرِیدُ لِیُطَهَّرَکُمْ وَلِیُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکُمْ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ ” ( مائده / 6 ) .
زجاج براین عقیده است که ” اِلی ” در این آیه به معنای اصلی خود به کار رفته است و از آن جا که ما بعد ” إلی ” بدون قرینه در حکم ، قبل ” إلی ” داخل نمی شود ، در نتیجه شستن آرنج دست لازم نیست ، پس فقط دو دست از سرانگشتان به طرف بالا تا آرنج شسته می شود .
مرحوم علامه طباطبائی می گوید : ظاهر آیه قول زجاج را تائید می کند ، ولی ” إلی ” در این آیه به معنی ” مع ” است ، در نتیجه شستن آرنج دست لازم است . مانند آیه : ” ولا تأکلوا اموالَهم الی اموالِکم ” (نساء / 120)
حال به معنای ” باء ” در ” وامسَحوا برؤوسکم ” می پردازیم :
سیوری می گوید : فعل ” وامسحَوا ” متضمن فعل ” ألصِقوا ” است ، یعنی ” ألصقوا المسحَ بِرؤوسکم ” که در این صورت دلالت بر مسح همه سر دارد17 .
محمد باقر شریف در حاشیه کنز العرفان می گوید : کوفیها “باء” را در این آیه به معنای تبعیض می دانند و ابن قتیبه در ادب الکاتب و ابوعلی فارسی و ابن جنی و اصمعی و ابن مالک در شرح التسهیل و شافعی و احمد و ابوحنیفه نیز می گویند : “باء” در این آیه به معنای تبعیض به کار رفته است و زراره هم در یک حدیث صحیح و مشهور از امام باقر (ع) نقل می کند که حضرت فرمودند : ” باء ” در این آیه دلالت بر معنای تبعیض دارد18 .
سیوطی معتقد است ” باء ” در این آیه زایده بوده و برای تاکید است19 . بعضی نیز گفته اند که ” باء ” به معنای استعانت است ، یعنی آیه ” امسحوا ایدیکم برؤوسکم ” بوده که مفعول به آن حذف شده است20 . و نیز گفته شده که ” باء ” به معنای استعانت است ، ولی در آیه قلب و حذف صورت گرفته است و اصلش ” إمسحوا رؤوسکم بالماءِ ” بوده است21
2-12- حروف جّر زاید :
حروف جّر در زبان عربی به سه شکل به کار رفته است :
1) کاربرد در معنای حقیقی و وصفی
2) کاربرد در معانی مجازی و استعمالی
3) کاربرد در معنای زاید
معنای زاید بودن این حروف این نیست که متضمن هیچ معنایی نباشد ، بلکه بدین معنی است که جمله بدون ذکر این حروف ناقص نخواهد بود . اما این حروف در جمله در عین حالی که زاید هستند برای تاکید مضمون جمله یا برای فصاحت یا برای حسن سجع و غیره می آیند . از این رو علماء و ادباء حروف زاید را به عنوان تاکید می نامند و بصریان آن را لغو می پندارند و کوفیان صله و حشو22 .
زرکشی می گوید : بهتر است از اطلاق زاید در کلام خدا پرهیز نمود ، چون مراد ایشان از زایده بودن بعد اعرابی آنها می باشد نه بعد معنوی . این حروف همانند ” ما ” در آیه ” فبمارحمهٍ من الله کنتُ لهم ” دلالت بر حصر دارد .
زرکشی ادامه می دهد که اکثر علماء و مفسران وجود حروف زاید در قرآن را قبول دارند ، ولی زاید را به معنای چیزی بی فایده نمی گیرند ، چون زاید به این معنا در کلام عرب اصلاً وجود ندارد ، بلکه آمدن حروف زاید جهت تاکید سخن است . مانند ” لیس کمثلهِ شیءٌ ” . که در این جا ” کاف” بر سر خبر لیسُ آمده است .
زاید نزد آنها به این معنا است که اصل معنا بدون آنها حاصل است ولی وجود آن سبب تاکید معنی می شود و خداوند حکیم است و حیکم هر چیزی را به خاطر فایده اش می آورد و فایده زاید تاکید مضمون جمله است و اهل طبع این تاکید را احساس می کنند . همچنان که اهل شعر را می شناسد و از روی طبع اگر کلمه ای کم یا زیاد شود ، متوجه می گردند23 .
عباس حسن می گوید : آراء در مورد تعریف حرف زاید گوناگون است ، ولی بهترین تعریف آن است که بگوییم : حرف زاید ، حرفی است که غالباً می توان آن را بدون این که معنا ناقص شود ، حذف کرد . ولی گاهی از لحاظ معنا نمی توان آن را حذف کرد که در این صورت زایده بودنشان به این معناست که از لحاظ اعراب عمل نمی کنند .
او به نقل از شرح التصریح می گوید : حروف زاید معنای کل جمله را تاکید می کنند و آنها به منزله تکرار جمله هستند . پس همچنان که تکرار موجب تاکید می شود آنها نیز سبب تاکید هستند24 .
2-13- اسرار حروف جّر در قرآن :
حروف جّر در قرآن با ظرافت بسیار شگفت انگیزی به کار رفته اند . و نقش معنوی دقیقی را ایفا می کنند ، از این رو برای روشن شدن این اسرار به معنای حروف جّر در آیه زیر می پردازیم :
” کُلُّ من علیها فانٍ ” ( رحمان / 26 )
در این آیه شریفه حرف ” فی ” را به کار نرفته است ، زیرا ” فی ” در استقرار و آرامش دلالت می کند و ” عَلی ” را به کار برد چون روز قیامت استقرار و آرامش وجود ندارد25 .
2-14- مهمترین معانی حروف جّر :
” الی “
1) انتهای غایت زمانی مانند : “وَإِن کَانَ ذُو عُسْرَهٍ فَنَظِرَهٌ إِلَى مَیْسَرَهٍ وَأَن تَصَدَّقُواْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ ‏”26 .
2) یا انتهای غایت مکانی ، مانند “سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَیْلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ البَصِیرُ 27 ” یا انتهای غایت ، امانه غایت زمانی و نه غایت مکانی ، مانند : ” وَالْأَمْرُ إِلَیْکِ “28 . در این آیه شریفه ” إلی ” دال بر انتهای غایت امر است . یعنی ضمیر مخاطب ، منتهی الیه ” أمر ” است که نه مکان است و نه زمان29 .
3) معیت : گاهی إلی در معنای ” مَعَ ” ” الی ” هنگامی براین معنا دلالت می کند که شما چیزی را در حکم و یا در تعلق و ارتباط ، به چیز دیگر ضمیمه کنی ، مانند : قال مَن أنصارِی اِلَیَ الله . ( آل عمران / 52 ) .
در این آیه گوینده با سران خود می خواهد افرادی را به خداوند ضمیمه کرده تا با هم مرتبط بوده و یاور او باشند . و مانند : ” فاغْسِلُواْ وُجُوهَکُمْ وَأَیْدِیَکُمْ إِلَى الْمَرَافق‏30 ” . در این آیه نیز دستان را در حکم به وجوب شستن به آرنج ها ضمیمه می کند . و مانند : ” وَلاَ تَأْکُلُواْ أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِکُمْ‏31 ” . در این جا نیز ابتدا ” أموالهم ” را به ” أموالکم ” ضمیمه کرده و سپس حکم علیه آن صادر کرده است ، یعنی این که از ضمیمه کردن آن دو نهی کرده است .
شیخ رضی استرآبادی گفته است : تحقیق آن است که ” إلی ” در این سه آیه بر انتهای غایت دلالت می کند . او گفته است : اگر در آیه ( و أیدیکم الی الموافقِ ) قبل از ” الی ” کلمه ” مضافهً ” تقدیر بگیریم ، در این صورت معنای معیت مورد نیاز جمله از این کلمه فهمیده می شود و ” إلی ” بر معنای اصلیش یعنی انتهای غایت باقی خواهد ماند .
و یا چنین تقدیر بگیریم : ” من ینصُرُنی مالَ کونی راهباً إلی الله ” یعنی چه کسی مرا یاری می کند در حالی که من به سوی خدا می روم . روشن است که در این
دو تضمین و تقدیر إلی به معنای انتهای غایت است32 .
4) تبیین : هرگاه بعد از ” إلی ” فعل تعجب یا اسم تفضیل از ماده حبّ و بعض یا آنچه به معنای این دو است به کار رود ، ” إلی ” مبیّن فاعل بودن مجّرورش خواهد بود ، مانند : ” قَالَ رَبِّ
السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَیَّ‏33 ” که در اینجا معنای محبوب را می دهد
5) به معنای لام : مانند : ” الْأَمْرُ إِلَیْکِ فَانظُرِی مَاذَا تَأْمُرِینَ‏34 ” یعنی ” والأمُر لک ” یعنی انتها و پایان برای توست .

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

6) إلی در معنای ” فی ” مانند : ” لَیَجْمَعَنَّکُمْ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ لاَ رَیْبَ فِیهِ35 ” یعنی ” شما را در روز قیامت جمع خواهم کرد36 . “
7) به معنای عِندَ ،مانند : ” لَکُمْ فِیهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَیْتِ الْعَتِیق‏37 ” و مانند قول شاعر یُقالُ إذا راد النّساءُ : خریدهٌ صناعٌ فقد سادت إلیّ الغَوانیا یعنی عندی38 .
8) إلی به معنای ” مِن ” یعنی ابتدا مثل سخن عمر و بن احمر الباهلی :
” تَقولُ ، وقد عالیت بالکدر فَوقَهاأیسقی ، فلا یروَی إلیّ ابنُ أحمرا . یعنی منی39 .
9) زاید برای تاکید : مانند قرائت برخی فراء از آیه شریفه ی ” فَاجْعَلْ أَفْئِدَهً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ ‏40 ” که ” تهوی ” به معنی : ” فرود آیند ” را ” تَهَوی ” به معنی ، ” دوست می دارند ، عشق می ورزند ” قرائت کرده اند ، در این صورت ، ” إلی ” زائد خواهد بود ، زیرا ” تهوی ” متعدی به نفسه است و نیاز به حرف ” إلی ” ندارد . این سخن را فراء گفته است .
غیر از فراء دیگر نحویان گفته اند که در این قرائت ” تَهوی ” متضمن معنای فعل ” تمیل ” است و بدین ترتیب ” إلی ” بر معنای خود یعنی انتهای غایت باقی است و زائد نمی باشد ، زیرا فعل ” تمیل ” با حرف اضافه ” إلی ” می آید41 . نکته دیگر این که در عربی برخی فعلها تنها با ” إلی ” استعمال می شوند مثل ” أسند ” یا “أضاف ” یعنی أسند إلی یا أضاف إلی .42
( باء )

  • 1

تحقیق b (46)

2-10-1-نامحسوس بودن خدمت59
2-10-2-ارتباط خریدار وفروشنده وتولید ومصرف هم زمان59
2-10-3-بی ثباتی کیفیت خدمات60
2-10-4- عدم امکان ذخیره سازی و انبار کردن خدمات61
-2-11- فرایند خرید خدمات (لاولاک، 1999، 124):63
2-11-1- کنترول فرایند خدمات:64
2-11-2- تضمین غیر مشروط خدمات65
2-11-3- روشهای جبران خدمات :65
2-11-4- عوامل موثر بر کیفیت خدمات و خدمات پشتیبانی مشتری66
2-12-ماهیت و ویژگی خاص خدمات67
2-12-1-بسته خدمات :68
2-12-2-اجزای بسته خدمات :68
2-12-3-مشارکت مشتری در فرآیند خدمات :69
2-12-4-فوریت خدمات :69
2-12-5-بی دوامی خدمات :69
2-12-6-ناملموس بودن خدمات :70
2-12-7- ناهمگونی :70
2-13-چالشهای مدیران خدمات:71
2-13-1-روش های تاگوچی72
2-13-2-روش پوکا -یوکه (مصونازاشتباه ) :72
2-13-3-شکاف مربوط به کیفیت خمات:74
2-13-3-1شکاف1: شکاف اطلاعات بازاریابی (معلومات یا فهم)8776
2-31-3-2-شکاف 2: شکاف طراحی یا شکاف استاندارد:77
2-13-3-3-شکاف 3: شکاف عملکرد خدمات یا شکاف تحویل:8978
2-13-3-4-شکاف 4: شکاف ارتباطات79
2-31-3-5-شکاف5 : شکاف در خدمات (شکاف مشتری)79
2-13-4-شناشایی مشتری:79
2-13-4-1-تعریف مشتری وانواع آن(ملکی -1380)80
2-13-4-2-انواع نیازهای مشتری82
2-13-4-3-ارزش برای مشتریان :83
2-13-4-4-انتظارات مشتری (لاولاک و رایت، 1999، 160-156)9485
2-13-4-5- مزایای رضایت مشتری: (لاولاک و رایت، 175، 1999).86
بخش سوم:87
2-14-ضرورت و چگونگی ایجاد نظام تضمین کیفیت در آموزش و پرورش87
2-14-1- هدف های نظام تضمین کیفیت100
2-14-2- چگونگی ایجاد یک نظام تعیین کیفیت102
2-14-3- رویکردهای عمده درتضمین کیفیت103
2-14-4- ویژگیهای مشترک نظامهای تعیین کیفیت از بعد ساختاری105
2-14-5- نظام تعیین کیفییت با استفاده از آموزش ضمن خدمت .106
2-15-پیشینه تحقیق106
2-9- مدل مفهومی تحقیق98
فصل سوم: روش اجرای پژوهش
3-1- مقدمه1132
3-2- روش تحقیق:1132
3-3- جامعه آماری:114
3-4- سطح اندازه گیدی متغیر ها115
3-5- پایایی و روایی پرسشنامه:115
3-5-1- روایی:115
3-5-2- پایایی:116
3-6- روش تجزیه و تحلیل آماری:116
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل دادهها
مقدمهError! Bookmark not defined.
?-?- توصیف متغیرهای زمینه ایError! Bookmark not defined.
?-?-? -توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-1-2- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.09
?-?-3 – توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب وضعیت نوع مدرسهError! Bookmark not defined.
?-2- یافته های تحلیلیError! Bookmark not defined.
4-2-1-تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشیError! Bookmark not defined.
4-2- 3-تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد ملموس بودنError! Bookmark not defined.3
4-2-4- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اطمینانError! Bookmark not defined.
4-2-5-تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قدرت پاسخگوییError! Bookmark not defined.
4-2-6- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اعتمادError! Bookmark not defined.
4-2-7- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد همدلیError! Bookmark not defined.
4-1-8- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-9- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد ملموس بودن در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-10- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اطمینان در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-11- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قدرت پاسخگویی در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-11- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اعتماد در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-11-تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد همدلی در مدارس دولتی و غیر انتفاعیError! Bookmark not defined.
4-2-12- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشیبرحسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2-13- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد ملموس بودن بر حسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2-14- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اطمینان برحسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2-14- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قدرت پاسخگویی بر حسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2-15- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اعتماد بر حسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2- 16-تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد همدلی بر حسب جنسیتError! Bookmark not defined.
4-2-17- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
جدول4- 41تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
4-2-18- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد ملموس بودن بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
4-42- توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب بعد ملموس بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
4-2-20- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اطمینان بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
4-2-21- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قدرت پاسخگویی بر حسب پایه تحصیلیError! Bookmark not defined.
4-2-21- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد قابلیت اعتماد بر حسب پایه تحصیلی
4-2-22- تفاوت بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در بعد همدلی بر حسب پایه تحصیلی
فصل پنجم: نتیجه گیری
مقدمه178
5-1- نتایج یافته های توصیفی179
5-2- نتایج یافته های تحلیلی182
5-3- محدودیت ها186
4-5-پیشنهادات187
ضمائم189
منابع و ماخذ:192
Abstract196
چکیده:
پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کیفیت خدمات در مدارس متوسطه شهرستان گرمسارانجام گردیده است.این تحقیق از نوع کاربردی و به شیوه توصیفی ( پیمایشی) می باشد . تعداد جامعه آماری 2029نفر بوده که تعداد 322 نفر به عنوان نمونه بصورت تصادفی انتخاب و مورد بررسی قرار گرفت.جهت جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه استاندارد مدل سرو کوال شامل 21 سوال (تدوین شده بر اساس 5مقیاس رتبه ای لیکرت ) که در دو بخش ادراکات و انتظارات دانش آموزان از هر ویژگی مطرح شده بعلاوه3 سوال از ویژگیهای جمعیت شناختی(جنسیت ،مقطع تحصیلی ،مدارس دولتی- غیر دولتی )مورد سنجش قرار میدهد . جهت تجزیه و تحلیل داده ها از میانگین ،انحراف معیار،آزمون t گروه های وابسته ، t گروه های مستقل آزمون تحلیل واریانس و آزمون های ناپارامتریک همچون یو من ویت نی و کروسکال والیس استفاده شده است.
نتایج پژوهش نشان می دهد که ادراکات دانش آموزان و انتظارات آنها در کلیه ابعاد دارای تفاوت معنا داری بوده و نیز شکاف کیفیت ادراک شده توسط دانش آموزان دختر و پسر تفاوت معنا داری بوده و سایر ویژگی های جمعیت شناختی تفاوت معنا داریدر شکاف کیفیت خدمات ادراک شده ندارد.
کلید واژه ها: خدمات ،کیفیت ، رضایت دانش آموزان، سرو کوال
فصل اول
کلیات

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

مقدمه
خدمات آموزشی به عنوان یک فعالیت خدماتی تابعی از کل اقتصاد خدمات در جهان بوده و با رشد سریعی در حجم فعالیتها و رقابت مواجه بوده است. و مازاد بر آن با توجه به اینکه خدمات آموزشی دارای ماهیت زیر ساختی می باشند مورد توج بیشتری قرار گرفته است. رشد و توسعه نظامهای آموزشی یکی از وجوه مشخص عصر ما می باشد و این به ویژه در کشورهای جهان سوم و در حال توسعه به مساله ای مهم در جهت رشد و پیشرفت و پیوستن به قافله کشورهای در حال توسعه یا توسعه یافته مبدل شده است.
امروزه خدمات در بازار جهانی جایگاه برجسته و رو به پیشرفتی پیدا کرده است و سهم بخش خدمات در بازار جهانی با شتاب رو به گسترش است به عنوان مثال در طی نود سال گذشته شاهد تحولی عظیم در جامعه آمریکا از جامعه تولید گرا به جامعه خدماتی بوده ایم.
از طرفی تولید، رشد و تحول هر یک از جوامع مبتنی بر تعریف وظایف و مشاغل خاصی بوده که اجرای آن به عهده انسان گذاشته شده است با این تفاوت که در این سیر تکاملی نقش انسان نیز از یک نیروی کار ساده و صرفاض یکی از ابزار تولید به سرمایه انسانی، که مهمترین عامل تولید به شمار می آید، ارتقا یافته است.
همگام با رشد نیاز به خدمات آموزشی، توجه پژوهشگران به ابعاد مختلف آن جلب شده و ما شاهد تحقیقات فراوان در این زمینه می باشیم جا دارد در راستای برنامه ریزی ها و پژوهشهای کشورمان به این مهم نیز پرداخته، تا از کاروان جهانی عقب نمانیم در این تحقیق ما به ارزیابی کیفیت خدمات آموزشی در مدارس متوسط شهرستان گرمسار خواهیم پرداخت.
آنچه در مطالعه این تحقیق باید مد نظرگرفته شود رویکرد بررسی مقوله آموزشی، کیفیت و اهمیت آن می باشد در این تحقیق نگاه به مقوله آموزش به عنوان یک کالا (خدمت) و نقش کیفیت در بازاریابی آن و رضایت فراگیران بر گرفته از تغییرات ماهیت ارائه خدمات آموزشی در این مدارس می باشد.
1-1- بیان مسئله
امروزه کیفیت خدمات به طور فزاینده ای عامل مهمی در موفقیت و بقا در بخش آموزشی شده است. از این رو،کشف عوامل مؤثر در کیفیت خدمات و میزان اهمیت هر یک از این عوامل از دیدگاه فراگیران، با توجه به افزایش شدت رقابت، از اهمیت بالایی برخوردار است. امروزه کیفیت خدمات و رضایت فراگیران، از مباحث استراتژیک برای سازمان های خدماتی هستند. در دنیای رقابتی امروز، ارایه خدمات با کیفیت بالا یک ضرورت برای سازمان های خدماتی، به خصوص آموزش و پرورش می باشد. ارایه خدمات با کیفیت بالا برای بقا و سودآوری سازمان ضروری است. نیاز به درک و اندازه گیری کیفیت خدمات با توجه به مزایایی که ارایه خدمات با کیفیت بالا وفاداری فراگیران، جذب فراگیران جدید و غیره برای سازمان همچون حفظ فراگیراندارد، مورد توجه قرار گرفته است. با اندازه گیری کیفیت خدمات، می توان نقاط قوت و ضعف خدمات ارایه شده را شناسایی نمود و برنام ههای بهبود کیفیت و ارتقای رضایت فراگیران را بر مبنای آن به انجام رساند. پژوهش هاحاکی از آن است که بین رضایت فراگیران، حفظ فراگیران و سودآوری رابطه وجود دارد. همچنین نرخ حفظ فراگیران، تعیین کننده سهم بازار بوده و رضایت فراگیران نیز عامل اصلی در حفظ آن ها است. از طرف دیگر، باید توجه داشت که آموزش و پرورش به عنوان بزرگ ترین نهادهای آموزشی هر کشور، نقش مهمی در، جمع آوری سرمایه های کوچک و به کار انداختن آن ها در رشته های تولیدی و خدماتی ایفا می نمایند نیاز بیش از پیش مردم به خدمات آموزشی منجر به این شده است که آموزش و پرورش سعی در مشتری گرایی داشته باشند وا ز سوی دیگر، تلاش های خود را در جهت تجهیز منابع و هدایت و تخصیص این منابع به طرح های مختلف اقتصادی- اعم ازدولتی و خصوصی- بسیج کنند. بنابراین، آموزش و پرورش به منظور حفظ بقا و دستیابی به اهداف خود، به جلب اعتماد و رضایت فراگیران که در نهایت به افزایش میزان تقاضای آنها از خدمات آموزشی منجر می شود، نیاز مبرم دارند. لذا این مؤسسات بایستی به عوامل مؤثر بر رضایتمندی فراگیران داخلی و خارجی خود توجه کافی مبذول دارند.از آنجا که رضایت فراگیران نتیجه اولیه کیفیت خدمات براساس ابعاد در نظر گرفته توسط پاراسورامان و همکاران می باشد، لذا با آگاهی از کیفیت خدمات برای مشتریان، آموزش و پرورش می توانند ضمن برنامه ریزی لازم جهت توجه به این عوامل با هدف تأمین رضایت فراگیران و نهایتاًایجاد وفاداری در آنها در دنیای پررقابت امروز با موفقیت به فعالیت خود ادامه دهند. از سوی دیگر، آگاهی از وضعیت رقبا و کسب اطلاعات در زمینه های مرتبط با فراگیرانشان راهگشای تدوین برنامه های استراتژیک کامل تر در زمینه سودآوری و جلب فراگیران خواهد بود. توجه به کیفیت خدمات چندین مزیت دارد. اول : کیفیت خدمات به رضایتمندی فراگیران و در نتیجه افزایش وفاداری و سهم بازار منجر می شود. دوم اینکه : کیفیت خدمات عنصری اساسی در بازاریابی رابطه مندفراگیران به شمار می رود. بنابر این کسب مزیت رقابتی از طریق کیفیت خدمات مستلزم شناخت الزامات کیفیتی خدمات از منظر فراگیران است.( وانگ – سوها سال 2000 )
گرنروس می گوید کیفیت؛ یعنی اندازه و جهت مغایرت بین ادراک فراگیران از خدمت و انتظارات او.(گرونروس1988 , 98)
کراسبی معتقد است کیفیت هیچ معنا و مفهومی بجز هر آنچه که فراگیران واقعاً می خواهد ندارد. به عبارت دیگر، یک محصول زمانی با کیفیت است که با خواسته ها و نیازهای فراگیران انطباق داشته باشد. کیفیت بایستی به عنوان انطباق محصول با، نیاز فراگیران تعریف شود. (کراسبی1984(
پاراسورامان کیفیت را سازگاری پایدار با انتظارات فراگیران و شناخت انتظارات فراگیران از خدمات خاص ، می داند .(پاراسورامان و همکاران1985)
کیفیت است که با خواست هها و نیازهای فراگیران انطباق داشته باشد. بنابراین، کیفیت باید به عنوان انطباق با نیاز فراگیران تعریف می شود.

در اولین گام برای درک کیفیت خدمات، بایستی درک روشنی از مفاهیم کیفیت و خدمات داشت. به طور خلاصه، می توان تعاریف زیر را برای آشنایی با مفهوم کیفیت درنظر گرفت – کیفیت هیچ معنا و مفهومی به جز هر آنچه مشتری واقعاً می خواهد، ندارد. به عبارت دیگر، یک محصول زمانی با کیفیت است که با خواسته ها و نیازهای فراگیران انطباق داشته باشد. بنابراین، کیفیت باید به عنوان انطباق با نیاز فراگیران تعریف شود.(کراسبی ،1989)
اعمال و تعاملاتی که به منظور برطرف ساختن مشکلات کیفیت عبارت است از مجموعه فعالیتها، فرآیندها،مشتریان به آنان ارایه می شود.( وارگو 2004)
واژه خدمت نیز معانی مختلفی را شامل می شود و طیفی از خدمات شخصی تا خدمت به عنوان یک محصول را در برمی گیرد.
تغییر مورد نظر در دریافت کننده خدمت یا به نیابت از او در مکان ها و زمان های خاص برای فراگیران ایجاد ا رزش می کنندخدمات نوعی فعالیت اقتصادی است که با پیامد ایجاد و منافعی را مهیا می نمایند.(لاولاک، کریستوف ،1382)
خدمت نتیجه ای است که فراگیران خواستار آن هستندعرضه می کند که اساساً نامحسوس بوده و مالکیت چیزی را.خدمت، فعالیت یا منفعتی است که یک طرف به طرف دیگر در برندارد. نتیجه ممکن است محصول فیزیکی یا غیرمادی باشد.کاتلر. فیلیپ(1382)
خدمات محصولات ناملموس و ناپایداری اند که تولید و مصرف آنها به صورت همزمان صورت می پذیرد. (ساسر،1987 )
کلس معتقد است که کیفیت خدمات، سه بعد فیزیکی، موقعیتی و رفتاری را در بر می گیرد. به عبارت دیگر، امروزه سازمان های خدماتی متوجه این موضوع شده اند که به منظور حفظ فراگیران خود وکسب مزیت رقابتی، یکی از موضوعات مهم و کلیدی که بایستی همواره در مدنظر از موضوعات مهم و کلیدی که بایستی همواره در مدنظر قرار گیرد، بهبود کیفیت خدمات می باشد.(مانگوس ،2004 )
چرا که در پژوهش های مختلف مشخص گردیده است که کیفیت خدمات منجر به رضایت و وفاداری فراگیران شده و نهایتاًمنجر به بقا و سودآوری سازمان می گردد.) لی ،2004 )
)در واقع، می توان گفت که رضایت فراگیران از خدمات دریافتی و بهبود کیفیت خدمات توسط سازمان، دو شاخص مهم در ارزیابی عملکرد سازمان به حساب می آیند.(یاسین، لیسبون- 2004 )
آگاهى به سیر تحول و تکامل برنامه‌ریزى آموزشى مفید است، دست کم مى‌تواند ما را از تکرار کردن خطاها و اشتباهاتى که در گذشته صورت گرفته است باز دارد، و به تفکر بازتر و روشن‌ترى در زمینه آموزش وپرورش وآینده‌بینى آن وادارد.هر چند از عمر برنامه‌ریزى آموزش و پرورش در جهان دیر زمانى نمى‌گذرد، ولى مطالعه همین تاریخچه وتاه، تأمل در صورت جلسات و قطع ‌نامه‌هاى کنفرانس‌هاى مختلف منطقه‌اى و بین‌ المللى آموزش و پرورش، و ارزیابى برنامه‌ریزى آموزش و پرورش در کشورهاى مختلف،تااندازه‌اى سیر تحول برنامه‌ریزى آموزش را روشن مى‌سازد. برنامه‌ریزى آموزش و پرورش به مفهوم عملى آن و در وسعت جهانی بعد از جنگ جهانى دوم شروع شده است، ولى در این مدت، على‌رغم فرصت زمانى کوتاه، بسیار تغییر کرده و تکامل شایان توجهى یافته است. امروزه کیفیت خدمات آموزشی در دنیا بر اساس پیشرفتی که داشته در برخی کشورها هنوز به تکامل نرسیده است در کشور ماایران ، کیفیت خدمات آموزشی به دلیل تغیر سیستم آموزشی و احاطه نداشتن کارکنان و مشغله کاری پایین بوده و گاه به آن توجه نمیشود، که این خود میتواند ضربه بزرگی بر پیکره نظام آموزشی باشد.( تحولات آموزش و پرورش – 1391)
در این تحقیق به دلیل کیفیت ارائه خدمات آموزشی در آموزش و پرورش شهرستان گرمسار به عنوان بخش کوچکی از بدنه آموزش و پرورش کشور ، بر اساس مدل اندازه گیری کیفیت خدمات سروکوال که جزو معتبرترین مدلهای اندازه گیری کیفیت خدمات می باشد ،بررسی می گردد. سوال اصلی در این تحقیق این است که تا چه اندازه بین ادراک مشتریان از خدمات ارائه شده درآموزش و پرورش شهرستان گرمساروانتظارآنها تفاوت هست ؟
1-2- اهمیت و ضرورت تحقیق:
کیفیت خدمات،عامل مهمی برای رشد،موفقیت و ماندگاری سازمان استواربه عنوان موضوعی راهبردی،موثروفراگیر دردستورکارمدیریت قرارگرفته است (توفیقی،1390: 22). هر یک از ما به عنوان مصرف کننده همه روزه از خدمات بهره مند می شویم از روشن کردن چراغ، سوار شدن اتوبوس یا تاکسی و … تا خدمات بانکی، بیمه ای و یا خدمات آموزشی موسسات مختلف، متاسفانه مشتریان غالباً از ارزش و کیفیت خدماتی که دریافت می کنندراضی نیستند در حالیکه مشتریان راضی منبع سود شرکت ها هستند و شرکتهایی که نمی توانند مشتریان را راضی نگه دارند در دراز مدت در بازار باقی نخواهند ماند (روستا و همکاران، 1375) خدمات آموزشی به ویژه خدماتیکه ازطریق مدارس و دانشگاه ها ارائه می شوند،نقش اساسی درتوسعه یافتگی جوامع دارند.بنابراین توجه به ارتقای کفیت خدمات آموزشی وپژوهشی به طورمستمر،مسئله ای ضروری به نظرمیرسد. کیفیت خدمات برای بقاوسودآوری نظام آموزش حیاتی و راهبردی سودآوربرای سازمان است (قلاوندی،1390: 50).آموزش دانش آموزان در سراسر جهان با توجه به نظام آموزش و نقش اطلاعات و ارتباطات تحت تاثیر تغییرات و اصلاحات مهمی قرار گرفته است. این نظام در صورتی از عهده وظایف خود بر می آید که از نظر کیفیت خدمات آموزشی در وضعیت مطلوبی باشد.
از این رو در این تحقیق کیفیت ارائه خدمات آموزشی در مدارس متوسطه شهرستان گرمسار به عنوان کوچکترین قسمت از بدنه آموزش و پرورش ، بر اساس مدل اندازه گیری کیفیت خدمات سروکوال1 که جزو معتبرترین مدلهای اندازه گیری کیفیت خدمات می باشد ،و رابطه آن با انتظارات مشتریان بررسی می شودتا نقاط ضعف و قوت خدمات آموزشی در مدارس متوسطه شهرستان مشخص و در جهت حل این نقطه ضعفها و تقویت نقاط قوت براییم و به دیگر مدارس و بخشها تعمیم دهیم.باشددر سالهای آینده هر چه بهتر شدن کیفیت خدمات آموزشی را در سراسر کشور مشاهده کنیم.
1-3- اهداف تحقیق:
با توجه به شرایط فعلی آموزش در مقاطع متوسطه شهرستان گرمسار و لزوم اهمیت دادن به بحث کیفیت خدمات و کیفیت ارائه خدمات، اهداف این تحقیق عبارتنداز:
1-3-1- هدف اصلی تحقیق:
مقایسه ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی در مدارس متوسطه شهرستان گرمسار براساس مدل سروکوال
1-3-2- اهداف فرعی تحقیق:
1- مقایسه بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی.
2- مقایسه بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد ملموسات.
3- مقایسه بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد قابلیت اعتماد.
4- مقایسه بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد قابلیت پاسخگویی.
5- مقایسه بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده قابلیت اطمینان.
6- مقایسه بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد همدلی رابطه ای.
7- مقایسه بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن در مدارس دولتی و غیر انتفاعی.
8- مقایسه بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن بر حسب جنسیت پاسخگویان.
9- مقایسه بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن بر حسب پایه تحصیلی پاسخگویان.
1-4- فرضیه های تحقیق:
1-4-1- فرضیه های اصلی:
1- بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی تفاوت معنی داری وجوددارد.
2- بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد ملموسات تفاوت معنی داری وجود دارد.
3- بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد قابلیت اعتماد تفاوت معنی داری وجود دارد.
4- بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد قابلیت پاسخگویی تفاوت معنی داری وجود دارد.
5- بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده قابلیت اطمینان تفاوت معنی داری وجود دارد.
6- بین میزان ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات ارائه شده در بعد همدلی رابطه ای وجود دارد.
1-4-2- فرضیه های فرعی
بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن در مدارس دولتی و غیر انتفاعی تفاوت معنی داری وجوددارد.
بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن بر حسب جنسیت پاسخگویان تفاوت معنی داری وجوددارد.
بین ادراکات و انتظارات فراگیران از کیفیت خدمات آموزشی و ابعاد آن بر حسب پایه تحصیلی پاسخگویان تفاوت معنی داری وجوددارد.
1-5-واژگان تحقیق:
> قابلیت پاسخگویی:تمایل بری کمک کردن به مشتریان و ارایه سریع خدمات به آنها .بیان دقیق و به موقع خدمات به مشتریان. (بهزاد امیر حسینی، 1385)
>همدلی:مهم شمردن و توجه فردی به مشتری .خواستاربهترین منافع برای مشتری. (مجتهدی، 1376)
>قابلیت اعتماد:توانایی سازمان در ارائه خدمات به شکل صحیح و تا زمان ارایه داده شده.انجام کاریا خدمات وعده داده شده در زمان معین. (پاراسورمان، 1988)
>قابلیت اطمینان:دانش وادب کارکنان و توانایی آنها برای ایجاد اطمینان خاطر واعتماددر مشتریان از طریق رفتارهای مطلوب. (لاولاک، 1999)
>ملموس بودن:جنبه هاوعناصرفیزیکی سازمان جهت ارائه خدمات. (ملکی، 1380)
فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق
مقدمه :
بشر از بدو خلقت با “کیفیت” سرو کار داشته است؛ به عنوان مثال در ساختن خانه و محل سکونت خود و در تشخیص مناسب بودن اسلحه و وسیله دفاعی خود، به نوعی ازآن استفاده کرده است.
دیری نپایید که با گسترش پهنه‌ نیازهای آدمی و در پی آن ایجادبازارهایی جهت دادوستد کالاها و خدمات، مساله کیفیت و وسعت یافتن بیش از پیش بازارها ، کنترل کیفیت مطرح شد و پس از چندی، به عنوان عاملی اساسی و تاثیرگذار درعرصه تولید کالا و ارائه خدمات شناخته شد. با وقوع انقلاب صنعتی در قرن هیجدهم وروی آوردن به تولید انبوه توسط بنگاه‌های اقتصادی مختلف، زمانی کوتاه و به صورتی چشمگیر، کم‌کم زمزمه‌هایی درباره لزوم به کارگیری روش‌های علمی در زمینه کنترل کیفیت به گوش رسید. تاریخچه این دانش که اکنون چنددهه‌ای بیش نیست که به عنوان یک حوزه علمی مستقل مطرح شده، گواه آن است که سرآغازتوسعه و گسترش فعالیت‌های کنترل کیفیت به صورت حاضر در اوایل قرن بیستم بوده است.
مدیریت کیفیت و استانداردسازی آن ، یک دیدگاه فلسفی – مدیریتی است که هم اکنون با سرعت فزاینده جایگاه خود را در جوامع باز می کند و توجه به نیازها و ابتکارات مشتریان، راههای ارائه خدمات و ارتقای کیفیت را اصل کار خود قرار می دهد. همین توجه به کیفیت و تلاش برای بهبود دائمی نقش اساسی و مهم در توسعه کیفیت دارد. در سالهای اخیر نظامهای ارتقای مدیریت کیفیت به سرعت متحول شده اند. از حدود دو دهه گذشته فعالیتهای بازرسی ساده باروشهای کنترل کیفیت تکمیل با جایگزین گردیده اند تضمین کیفیت به وجود آمده و راه تکامل در پیش گرفته که هم اکنون ارتقای مستمر کیفیت ،با مدیریت کیفیت جامع جای همه آنها را گرفته است.
سازمان آموزش و پرورش نیز همانند سایر دستگاههای خدمت رسان و در پی شناخت مشتریان خود ، مصمم است تا با هدف گذاری مناسب و اهتمام بر ارتقاء کیفیت و تلاش در جهت بهبود دائمی ،نقش مهمی را در افزایش بهره وری در این سازمان ایجاد نماید.
در مجموعه پیش رو ، سعی شده ضمن ارائه مفاهیم اولیه مدیریت کیفیت ، مباحث ملموسی گنجانده شود تا گستردگی و کارآیی مدیریت و تفکر کیفی و اهمیت آن در تصمیم گیری ، هدف گذاری و حرکت به سوی مرحل متعالی کاملاٌ آشکار گردد . همچنین اعتقاد مولف بر این است که درک مفاهیم کیفیت ، توسط افراد و بکار گیری آن، میتواند تاثیر شگرفی بر عملکرد آنها داشته داشته باشد . استفاده از این نگرش منطقی ، هم در زندگی اجتماعی و هم در زندگی شخصی کارآیی داشته و سبب ارتقاء کیفیت زندگی خواهد شد . امید است به این مهم نائل آییم .
این فصل به دلیل گستردگی مطالب به سه بخش تقسیم میگردد .
بخش اول : کیفیت
بخش دوم : خدمات
بخش سوم : تضمین کیفیت د رآموزش و پرورش
بخش چهارم: پیشینه
بخش اول: کیفیت
2-1-تعریف کیفیت:
کیفیت هیچ معنا و مفهومی به جز آنچه مشتری واقعا می خواهد ندارد.یعنی محصول اگربا خواست و نیازهای مشتری انطباق داشته باشد با کیفیت است.این واژه دارای معانی مختلفی است و از جنبه های مختلف قابل تعریف و بررسی است .
ذیلا به چند تعریف از کیفیت از منظرمشتری اشاره میشود:
کیفیت عبارت است از آماده بودن خدمت یا کالا برای استفاده کننده که خود نیازمند کیفیت طراحی، انطباق، در دسترس بودن و مناسب بودن مکان ارائه خدمت است.
کیفیت هیچ معنا و مفهومی بجز هر آنچه که مشتری واقعا می خواهد ،ندارد . به عبارت دیگر یک محصول زمانی با کیفیت است که با خواسته ها ونیازهای مشتری انطباق داشته باشد.کیفیت باید به عنوان انطباق محصول با نیاز مشتری تعریف شود.
سازمان استاندارد های بین المللی کیفیت را اینگونه تعریف میکند :
تمامیت ویژگیها و خصوصیات محصول یا خدمت که توانایی برآورده کردن نیازهای مشتری را دارد.
به بیان سازمان ملی به رهوری سنگاپور کیفیت مجموعه ای از خصوصیات و مشخصات یک کالا یا خدمت است که احتیاجات و رضایت مصرف کننده را تامین می کند.
کیفیت مفهوم و سیعی است که تمام بخشهای سازمان نسبت به آن متعهد هستند و هدف آن افزایش کارائی کل مجموعه است بطوریکه مانع پدید آمدن عوامل مخل کیفیت می شود و هدف نهایی آن مطابقت کامل با مشخصات مورد نیاز مشتری با حداقل هزینه برای سازمان است که منجر به افزایش رضایت می شود ( دمینگ و فین باون).
کیفیت ادراک شده عبارتست از قضاوت مشتری درباره برتری یامزیت کلی یک شئ . کیفیت ادراک شده شکلی از نگرش است که با رضایت مرتبط است لیکن با آن یکی نیست و از مقایسه انتظارات با ادراکات از عملکرد ، نتیجه می شود .
کیفیت به آن دسته از ویژگی ها وخصوصیات محصول یا خدمت اشاره می نماید که بر قابلیت ایجاد رضایت در مشتری تاثیرگذار هستند.
2-1-1مروری بر تاریخچه کیفیت:
2-1-2-تاریخچه کیفیت
درسال???? شوهارت مطا لعه کنترل کیفیت آماری SQCرا آغاز نمود در سال ????دکتر دمینگ با آشنایی با روش SQC مهندسان ومدیران ارشد اجرایی سازمانهای بزرگ ژاپنی را آموزش داد. در سال ????اولین دوایر کنترل کیفیت به منظور بهبود کیفیت ایجاد شدند دردهه ????مفهوم مدیریت کیفیت جامع منتشر شد سرانجام در دهه ????ISO????و ISO????عنوان مدل جهانی و استانداردجهانی برای سیستم کیفیت شناخته شدند. (جعفری و دیگران، 1379)
مدیریت کیفیت فراگیر،ابتدا در عملیات تولید تکراری بکار گرفته شد. مشکلات زیادی در توسعه و تسری این مفاهیم و ابزار به دیگر اهداف داشت بعضی از سئوالات که آیا کیفیت در تمام کارهای تجاری (کسب و پیشه )که خروجی های آنها اطلاعات و خدمات حرفه ای است بجای تولید ملموس قابلیت کاربرد دارد و براساس اصول شناخته شده دکتر دیمینگ : یعنی تمرکز به کنترل کیفیت آماری یک فرضیه و متدولوژی ساخته و آزمایش شده است. (جعفری و دیگران، 1379).
? این اصول بشرح زیر دارای سه اصل اساسی است.
?. تمرکز بر توجه سازمان بر درک و جوابگویی به نیازهای مشتری یکی از سه اصل اساسی است. رو در رویی با مشتریان(داخلی وخارجی) برای درک سطح انتظارات یا پیش بینی انتظارات آینده، فرایند طراحی شده ای ارائه خواهد کرد تا کوشش های کسب و پیشه را به مشتری گره بزند و یک چهارچوبی پیشنهاد می شود تا به کمک آن به تعریف شاخص و معیاری در مقابل انتظارات پایه ای مشتریان داخلی و خارجی برای خدمات کیفی باشد. (جعفری و دیگران، 1379)
2.بهبود مستمر (دائمی) همه محصولات و خدمات و فرایندها بصورت سیستماتیک دومین اصل اساسی است؛ بکارگیری موفقیت آمیز چرخه دمی دگ(PCDA) و کایزن همراه با شناخت هر فرایند بطور جامع و اندازه گیری کارائی آن و سپس ساخت اصول قابل درک و پیاده کردن حد و حدود برای آن با بکارگیری در عملیات تولیدی شروع می شود. ابزار کیفیتی پایه را می توان اکنون به همه کارها که شامل سیستم های اطلاعاتی، بازاریابی، مالی، حمل و نقل، مراقبتهای بهداشتی، آموزش، سازماندهی، مهندسی، تحقیق و توسعه وغیره می شود ،تسری داد.
?.مشارکت فراگیر همه مشترکین اصل اساسی سوم است نقش رهبری و حمایت مدیریت عالی و چگونگی استفاده از سیستم برای عموم، تشویق و تواناسازی در رهبری را شناسایی می کند، مثالهایی در چگونگی نظام دادن کامل و مشارکت عرضه کنندگان و اندازه گیری پیشرفت اهداف آنها فراهم می شود و توجه به کارکنان و درگیر نمودن تمام اعضاء سازمانی و جلب حمایت آنها در فرایندها و تصمیم گیری ها وتولیدخدمات ومحصولات است کیفیت براساس سینرژی تمام کارکنان است نه نمایندگان آنها, بنابراین به مطالعه موردی کیفیت درسه کشور آمریکا ، تایوان و ایران با توجه به اصول سه گانه فوق می پردازیم.(جعفری ودیگران????)
2-1-2-1-مدیریت کیفیت فراگیر در آمریکا:
در طی چند سال گذشته، کشور آمریکا در بازار جهانی با رقابت شدیدی روبرو بوده است. از یک طرف کشورهای اتحادیه اروپایی و از طرف دیگر کشورهای جنوب شرقی آسیا و جدیداً کشور چین از رقبای عمده ایالات متحده آمریکا در عرضه تولیدات و تجارت و اقتصاد هستند و انقلاب بین المللی در کیفیت و بهره وری، فشار سنگینی را به اقتصاد آمریکا وارد نموده است.
نقطه نظرات دمینگ آمریکایی جان تازه ای به حیات اقتصادی ژاپن در دهه ???? تا ???? بخشید. آمریکائیان بطور شتابزده ای دریافتند که از قافله کیفیت عقب مانده اند. بنابراین با گسیل داشتن کارشنان خود با ژاپن و ورود مشاوران ژاپنی به آمریکا نشان دهنده این امر بود که در دهه ???? آمریکا شعار ملی خود را در سطح کشور شکار کیفیت بود. آمریکائیان توانستند نسخه مدیریت کیفیت فراگیر آمریکایی را با استفاده از دستاوردهای جدید مدیریت کیفیت فراگیر ژاپن به روز کنند و تا حدی از عقب ماندگی خود در کیفیت نسبت به ژاپن بکاهند. (جعفری و دیگران، 1379)
2-1-2-2-کاربرد مدیریت کیفیت در تایوان:
درمطالعه ای از ??? شرکت عالی کشور تایوان, باتوجه به اینکه بطور مداوم،کشورهای منطقه اقیانوس آرام (جنوب شرقی آسیا)از رکود اقتصادی بدلیل بحران های مالی زیان دیده بودند. برعکس کشور تایوان، البته جدا از رقبای منطقه ایش توانسته است این بحران ها را به فرصت تبدیل کند. در کنار عوامل مالی که توسط اقتصاددانان بحث می شود. مدیریت کیفیت هم باید بعنوان عامل عمده ای در این بهبود نگریسته شود این تحقیق چگونگی بکارگیری موضوعات کیفیت مخصوصاً مدیریت کیفیت جامع در دهه گذشته در صنعت تایوان را بررسی می کند پرسشنامه هایی برای جمع اطلاعات از ??? شرکت عالی تایوان طراحی شده اند. تجزیه و تحلیل آماری برای ارزیابی اثرات مدیریت کیفیت جامع و همچنین پیشنهاداتی برای بهبود ارائه می کند. دراین بررسی نرخ پاسخ گویی به تحقیق ??% بود (از ??? پرسشنامه ?? پرسشنامه). دو پرسشنامه بدلیل اینکه بدلیل نامناسب بودن جوابها معتبر نبودند البته، نهایتاً ?? پرسشنامه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.در میان ?? شرکتی، که بطور معتبر به پرسشنامه ها پاسخ داده بودند ?? شرکت از آنها قبلاًَ ازمدیریت کیفیت جامع استفاده کرده بودند. این مطالعه بیان می کند که بیشتر از نصف شرکتها بطور عادی خود را با روش مدیریت کیفیت جامع برای بهبود عملکردشان در کیفیت سازگارکرده اند. البته ?? شرکت از ?? شرکت هنوز استفاده نکرده اند, نشان داده اند که آن شرکتها بامدیریت کیفیت جامع درآینده نزدیکی سازگار خواهند شد.به این باوردست یافته اند که مدیریت کیفیت جامعآنها را بهبود عالی در کیفیت و سهم بازار رهنمون می سازد. از آنجائیکه زمان کاربردمدیریت کیفیت جامع برای شرکتهایی که ازمدیریت کیفیت جامع استفاده کرده اند??%از ?? سال بیشتر و ??% بین ? سال تا ?? سال و ??% از ? سال تا ? سال و ??% کمتر از ?سال است. (شینگ هانگ: دانشگاه تامکانگ، تایپه، تایوان)
بعضی از ایده های فلسفه مدیریت کیفیت جامع را برای آزمون موضوعاتی در مورد درک ازمدیریت کیفیت جامع ارائه شده است (در قسمت پرسشنامه) نتایج دلگرم کننده هستند ،از آنجا که بعضی از شرکتهای پاسخگو بخوبی و بطور نوید بخشی این قسمت را جواب دادند در حدود ??%از شرکتهای پاسخگو با شاخص سه اصل مدیریت کیفیت جامع آشنا هستند. (جعفری و دیگران، 1379)
اندکی ابهام در موردمدیریت کیفیت جامع وجود دارد( بطور مثال مدیریت کیفیت جامع نیاز به انجام کار زیادی یا جمع آوری داده ها و تیم های سازمان یافته دارد.) که ممکن است شرکتهای پاسخگو گیج شوند.
البته، این امر بر مطالعه تاثیری ندارد و برای بررسی بیشتر ارزشمند است، البته تمام ?? شرکت پاسخگویی که مدیریت کیفیت جامع را بکار گرفته اند موقعیت بکارگیری از مدیریت کیفیت جامع در تایوان در بررسی مورد استفاده قرار می گیرند.
پاسخ به آمادگی برای بکارگیری مدیریت کیفیت جامع بیشتر از ??% پاسخها بود که موید کاربرد مدیریت کیفیت جامع به تغییرات سازمانی نیاز دارد،می باشد. در حدود ??% از پاسخ دهندگان دانسته اند که فرهنگ سازمانی هم بایستی تغییر یابد همچنین طبقه بندی دراز مدت راهبردها، تعهدات مدیریت عالی ادغام رضایت مشتری بامدیریت کیفیت جامع و تاکید به درگیر نمودن کارکنان و آموزش اکثر شرکتهای پاسخگو تجارب مثبتی است که آن شرکتهایی را بطور جدی آماده بکارگیری مدیریت کیفیت جامع هستند، آگاه سازد. (شینگ هانگ: دانشگاه تامکانگ، تایپه،تایوان)
بیشتر کار برای انجام درجه ای از ترکیب مدیریت مالی ومدیریت کیفیت جامع مورد نیاز است از آنجا که هنوز در حدود نصفی از شرکتهای پاسخگو، مدیریت کیفیت جامع را با مدیریت مالی ترکیب نکرده اند و ممکن است باعث شود کاربردمدیریت کیفیت جامع در این شرکتها ناکارآمد باشد.
در تلاشهایی که شرکتها در بکاگیری مدیریت کیفیت جامع کرده اند، اکثر این شرکتها تلاشهای عمده ای در بکارگیری مدیریت کیفیت جامع انجام داده اند شکل ? خود ارزیابی از تلاشهای بکارگیری مدیریت کیفیت جامع در شرکتهای پاسخگو را نشان می دهد. همانطور در شکل دیده می شود، مسئولیت کیفیت می تواند تلاش قابل ملاحظه ای باشد که شرکتهای پاسخگو برای بکارگیری مدیریت کیفیت جامع نشان داده اند. آن به تمام نیروی کاری برای درک اینکه کیفیت، مسئولیت هر شخصی در سازمان است ، نیاز دارد. البته آموزش بنظر می رسد بطور مداوم در شرکتهای پاسخگو، کمتر قابل توجه باشد، فقط تلاشهای متوسط دقیق در اجرای مدیریت کیفیت جامع انجام شده اند. (شینگ هانگ: دانشگاه تامکانگ، تایپه، تایوان)
درگیر نمودن مدیریت عالی، مدیریت میانی، نیروی کاری توسط مقیاس لیکرت از یک تا ? اندازه گیری می شود.

تحقیق دانلود b (32)

فصل دوم: نمایندگی………………………………………………………………………………….. 33
مبحث اول: تعریف و ماهیت نمایندگی و ضرورت آن.33
گفتار اول: مفاهیم………………………………………………………………………………………………33
بند اول: تعریف نمایندگی33
بند دوم: ماهیت نمایندگی 35
گفتار دوم: سیر ایجاد ماهیت نمایندگی37
بند اول: پیشینه تاریخی نمایندگی 37
بند دوم: ضرورت نمایندگی 39
مبحث دوم: اقسام نمایندگی 42
گفتار اول: به اعتبار مبنا و سبب نمایندگی42
بند اول: نمایندگی قراردادی………………………………………………………………………………….42
بند دوم: نمایندگی قانونی……………………………………………………………………………………..44
بند سوم: نمایندگی قضائی…………………………………………………………………………………….45
بند چهارم: نمایندگی مختلط………………………………………………………………………………….45
گفتار دوم: به اعتبار رابطه طرفین……………………………………………………………………………46
بند اول: نمایندگی مستقیم…………………………………………………………………………………….46
بند دوم: نمایندگی غیر مستقیم………………………………………………………………………………46
گفتار سوم: به اعتبار تقسیم حقوق ………………………………………………………………………..47
بند اول: حقوق بین الملل……………………………………………………………………………………..47
الف:عمومی………………………………………………………………………………………………………..47
ب:خصوصی………………………………………………………………………………………………………47
بند دوم: حقوق داخلی یا ملی……………………………………………………………………………….48
الف: عمومی……………………………………………………………………………………………………….48
ب: خصوصی ……………………………………………………………………………………………………48
فصل سوم: نمایندگان قانونی در امور مدنی……………………………………….48
مبحث اول: قواعد عمومی…………………………………………………………………………….49
گفتار اول: نمایندگی قانونی، ولایت و اقسام آن………………………………………………………49
بند اول: تعریف………………………………………………………………………………………………….49
بند دوم: نمایندگان قانونی چه کسانی هستند؟………………………………………………………..50
الف- ولی قهری ……………………………………………………………………………………………….50
1- پدر……………………………………………………………………………………………………………..50
2- جد پدری…………………………………………………………………………………………………….51
ب- وصی منصوب از سوی ولی قهری…………………………………………………………………51
گفتار دوم: تعارض دو ولایت……………………………………………………………………………….53
مبحث دوم: نمایندگی قانونی و رابطه آن با دیگر مفاهیم…………………………..55
گفتار اول: نمایندگی قانونی ومقایسه آن با دیگر نمایندگی ها…………………………………..56
گفتار دوم: رابطه ولایت و نمایندگی با حضانت……………………………………………………..58
گفتار سوم: رابطه ولایت و نمایندگی با قیمومیت……………………………………………………61
بخش دوم : شرایط و موضوعات و نحوه اعطای نیابت از سوی نمایندگان قانونی………………………………………………………………………..63
فصل اول: شرایط و حدود اختیارات نمایندگان قانونی در اعطای نیابت……………………………………………………………………………………………………………..64
مبحث اول: شرایط نمایندگان قانونی و زمان اعتبار آن………………………………64
گفتار اول:شرایط نمایندگان قانونی………………………………………………………………………..64
بند اول: اهلیت…………………………………………………………………………………………………..64
بند دوم: وضع خاص غیر رشید……………………………………………………………………………64
بند سوم: اسلام…………………………………………………………………………………………………..65
بند چهارم: عدم عجز ولی………………………………………………………………………………….65
گفتار دوم: زمان اعتبار شرایط نمایندگی……………………………………………………………..66
مبحث دوم: حدود اختیارات و وظایف نماینده قانونی……………………………. 67
گفتار اول:اختیارات نمایندگی……………………………………………………………………………… 67
بند اول: نمایندگی عام………………………………………………………………………………………..67
بند دوم: محدودیت های نمایندگی……………………………………………………………………….69
الف- محدودیت های قانونی……………………………………………………………………………….69
ب- محدودیت های قضائی…………………………………………………………………………………71
گفتار دوم: تکالیف و وظایف……………………………………………………………………………….72
بند اول: سرپرستی محجوران……………………………………………………………………………….73
بند دوم: اداره اموال…………………………………………………………………………………………….73
بند سوم: اجرای تعهدات و وصول مطالبات ………………………………………………………….74
فصل دوم:موضوعات قابل نیابت و نحوه اعطای آن از سوی نمایندگان قانونی…………………………………………………………………………………………74
مبحث اول: شرایط لازم برای موضوعات قابل نیابت ……………………………….74
گفتار اول: شرایط موضوعی………………………………………………………………………………….76
بند اول: مشروع بودن…………………………………………………………………………………………..76
بند دوم: مطلق بودن……………………………………………………………………………………………..77
گفتاردوم: شرایط شخصی برای موضوعات قابل نیابت …………………………………………….78
بند اول: وجود شخص نماینده ……………………………………………………………………………..78
بند دوم: وجود شخص اصیل 78
بندسوم: وجود صلاحیت برای تصرف در امور دیگران79
بند چهارم: واسطه صرف بودن نماینده در تصرف79
بند پنجم: قائم به شخص نبودن نمایندگی80
بند ششم: قائم به شخص بودن نمایندگی80
گفتار سوم: مصادیقی مشابه از نمایندگی قانونی و تعمیم آن بر موضوعات قابل نیابت81
بند اول:تادیه دین دیگری …………………………………………………………………………………….81
بند دوم:اداره مال غیر……………………………………………………………………………………………82
بند سوم: نمایندگی ولی قهری سابق در نکاح باکره…………………………………………………. 83
بند چهارم: وضعیت طلبکاران عادی……………………………………………………………………… 83
مبحث دوم:نحوه اعطاء نیابت از سوی نمایندگان قانونی…………………………… 84
گفتار اول: تفویض نمایندگی ………………………………………………………………………………..85
گفتار دوم: نمایندگی اجتماعی……………………………………………………………………………….88
گفتار سوم : نمایندگی ترتیبی………………………………………………………………………………. .90
بخش سوم: بررسی انواع روابط حقوقی ایجاد شده و تعهدات و مسئولیت های ناشی از نیابت و روش های زوال آن………………..91
فصل اول: بررسی روابط حقوقی ایجاد شده در اثر نیابت ..92
مبحث اول: روابط حقوقی فی مابین طرفین نیابت و طرف قرارداد..92
گفتار اول: رابطه نماینده(نایب) با اصیل..92
بند اول: تعهدات نماینده(نایب)..92
بند دوم: تعهدات اصیل…………………………………………………………………………………………..96
بند سوم: تعهدات متقابل………………………………………………………………………………………… 97
گفتار دوم: رابطه وکیل انتخابی با طرف قرارداد………………………………………………………….98
گفتار سوم: رابطه اصیل با طرف قرارداد………………………………………………………………….100
مبحث دوم:رابطه حقوقی فیمابین نمایندگان قانونی باطرفین نیابت و ثالث 101
گفتار اول: رابطه نماینده با اشخاص ثالث…………………………………………………………………101
گفتار دوم: رابطه نماینده قانونی با طرف قرارداد………………………………………………………..102
مبحث سوم: تاثیرنقش اراده واهلیت نماینده قانونی ونحوه عملکرد اراده وکیل
………………………………………………………………………………………………………………………….103
کفتار اول:تاثیر اراده نماینده قانونی در اراده وکیل……………………………………………………..103
گفتار دوم: تاثیر اهلیت نماینده قانونی و وکیل انتخابی……………………………………………….104
بند اول: اهلیت نماینده قانونی………………………………………………………………………………..104
بند دوم: اهلیت وکیل…………………………………………………………………………………………….106
گفتار سوم: نحوه عملکرد اراده وکیل انتخابی……………………………………………………………107
بند اول : ماهیت نقش اراده وکیل …………………………………………………………………………..107
بند دوم : تعدد نیابت اعتباری در اراده یک شخص……………………………………………………111
فصل دوم : بررسی تعهدات ، صلاحیت ها و مسولیت های ناشی از نیابت………………………………………………………………………………………………………………..112
مبحث اول:تعهدات ناشی از نیابت…………………………………………………………………113
گفتار اول: تعهدات طرفین……………………………………………………………………………………..113
بند اول: تعهدات وکیل………………………………………………………………………………………….113
الف: مفاد اجرا ……………………………………………………………………………………………………113
ب: چگونگی اجرا………………………………………………………………………………………………..115
بند دوم :تعهدات موکل…………………………………………………………………………………………116
الف: اجرت…………………………………………………………………………………………………………116
ب: سایر هزینه ها………………………………………………………………………………………………..117
گفتار دوم : تعهدات طرفین نسبت به ثالث………………………………………………………………117
بند اول : تعهدات موکل نسبت به ثالث ………………………………………………………………….118
بند دوم : تعهدات وکیل نسبت به طرف قرارداد……………………………………………………….119
مبحث دوم: صلاحیت ها و مسولیت های ایجاد شده ناشی از نیابت ……….120
گفتار اول:صلاحیت های ایجاد شده برای نیابت ……………………………………………………..120
بند اول: قلمرو صلاحیت و حدود آن…………………………………………………………………….120
بند دوم:صلاحیت در فسخ قرارداد……………………………………………………………………….. 121
گفتار دوم : مسولیت مدنی و کیفری ناشی از نیابت………………………………………………….. 123
فصل سوم: موجبات زوال نیابت اعطایی و نمایندگی قانونی…………124
مبحث اول :اسباب ایجاد زوال در نیابت اعطایی…………………………………………124
گفتار اول: زوال ارادی …………………………………………………………………………………………125
بند اول: فسخ یا رجوع از اذن……………………………………………………………………………….125
الف: عزل موکل………………………………………………………………………………………………….125
ب: استعفای وکیل………………………………………………………………………………………………. 127
بند دوم: انفساخ عقد بواسطه تحقق شرط فاسخ………………………………………………………127
بند سوم: انقضای مدت…………………………………………………………………………………………127
بند چهارم: انجام شدن موضوع نیابت……………………………………………………………………..127
بند پنجم : توافق طرفین………………………………………………………………………………………..128
گفتار دوم:زوال غیر ارادی…………………………………………………………………………………….128
بند اول: موت و جنون طرفین……………………………………………………………………………….128
بند دوم:حجر یکی از طرفین………………………………………………………………………………….131
بند سوم: از بین رفتن موضوع نیابت……………………………………………………………………….132
مبحث دوم : اسباب ایجاد زوال نمایندگی قانونی………………………………………. 133
گفتار اول : اسباب ایجادزوال ولی قهری…………………………………………………………………133
گفتار دوم: اسباب ایجاد زوال وصی منصوب…………………………………………………………. 135
نتیجه گیری و پیشنهادات …………………………………………………………………………………137
فهرست منابع …………………………………………………………………………………………………….140
چکیده
نهاد نمایندگی قانونی امروزه یکی از نهادهای رایج حقوقی است.زیرا از زمانی که انسان پا به عرصه وجود می نهد بسان لوح ساده ای است که نقش و نگاری بر صفحه ی وجود آن دیده نمی شود. و همچون جسمی است که دارای هیچ گونه قدرت تشخیص و ادراکی نیست. در اینصورت است که نهاد نمایندگی قانونی باید بسان امینی دلسوز بار امانت امور مولی علیه را به نحو احسن اداره کند. پس این قاعده نظام هستی است.و ضرورت وجود نمایندگان قانونی جزء لاینفک زندگی انسانها تلقی می گردد. نمایندگی قانونی رابطه ای است حقوقی بین دو شخص که به حکم قانون ایجاد می شود و به موجب آن شخص صلاحیت دخالت در امور اصیل را با رعایت مصلحت و غبطه دارا می باشد. به هر حال منشاء وجود نمایندگان قانونی وقتی که احساس شد در اینصورت با توجه به فلسفه تاسیس این نهاد انجام هرگونه اعمال حقوقی از جمله اعطای نیابت جهت انجام وظایف نمایندگی برای بهبود وضعیت و اداره امور مولی علیه (اصیل) صحیح بوده و این ایجاد کننده قاعده عام نمایندگی قانونی است که برای نافذ شناختن اعمال او نیازی به مجوز خاصی ندارد و اعمال حقوقی ایجاد شده حتی بعد از رشد مولی علیه هم نفوذ حقوقی دارد و مولی علیه حق فسخ و یا ابطال آنرا ندارد. مگر اینکه ثابت کند اقدام ولی به منظور رعایت مصلحت او صورت نگرفته است. اما در وکالت اعطائی توسط نماینده قانونی برای مولی علیه باید قائل به تفکیک شد. اگر نیابت و وکالت به دیگری از سوی نماینده برای انجام کارهائی که به عهده دارد برای خودش باشد وکالت با پایان ولایت از بین می رود اما اگر نیابت برای مولی علیه باشد با انقضای ولایت،موجبی برای انفساخ آن متصور نیست.

مقدمه
علی الاصول اشخاص می توانند اعمال نیابت پذیری را که خود صلاحیت انجام آن را دارند به وسیله دیگری به اجرا در آورند از این رو اعطاء نیابت به دیگری در اداره برخی از امور بسیار متداول است. اما مساله ای که در این میان مطرح می شود لزوم یا عدم لزوم دخالت و مباشرت اشخاص در برقراری ارتباط حقوقی با افراد جامعه است که آیا آنها با اراده بلاواسطه خود باید اقدام به انجام وظایف قانونی و حقوقی بپردازند و اعتبارات انشاء شده باید ساخته دستان خود آنها باشد یا قادر هستند صلاحیت قانونی خویش را به دیگران اعطاء نمایند. یا با نیابت به دیگری بتوانند همچنان بر انجام وظایف خود مبادرت ورزند. ضرورت پذیرش وجود چنین اختیار و توانی در اراده اشخاص با گسترش روابط و اهمیت پیوند های اجتماعی و انجام وظایف قانونی به نحو صحیح و مطلوب با رعایت مصلحت و حفظ منافع بیشتر که مورد توجه قانونگذاران هم بوده را می توان نشان از اهمیت موضوع دانست و موضوع وکالت و نیابت که در اعمال حقوقی ارادی (قراردادی)محور اساسی بحث می باشد باعث شده که نهاد نمایندگی گستره ای بسیار فراتر از آنچه در استنابت مورد تحلیل قرار می گیرد، داشته باشد. چه بسا غالب نمایندگی ها ریشه در اراده طرفین نداردو شخص به حکم قانون و تشخیص دادگاه بر دیگری سلطه پیدا می کند و مجاز برای تصرف در امور دیگری می شود پس نگرش ما به اعطاءنیابت نمایندگان بسیارگسترده تر از مفهومی است که در اغلب کتب حقوقی از آن صحبت می شود و رویه متعارف امور قضایی نیز بیشتر بر نمایندگی قراردادی استوار است. بدین سبب شایسته است که دامنه بحث خود را گسترش داده و از ماهیت اعطاء نیابت در نمایندگی قانونی هم سخن بگوئیم . قبل از ورود تفویض و اعطاء نیابت توسط نمایندگان قانونی باید یک نکته اساسی را متذکر شد و آن اینکه اختیار و سمت نمایندگان قانونی قابل واگذاری نیست چراکه ناشی از اجرای تکالیف و به شخص وابسته است و نباید آن را حق نماینده قانونی تلقی نمود فقط در مورد وصی منصوب از سوی ولی قهری ، وصی فقط در صورتی می تواند از عنوان خود سمت وصایت را سلب و به دیگری واگذار کند که این اختیار به صراحت به او داده شده باشد . با وجود این نباید تصور شود که مباشرت شخص نماینده قانونی برای اجرای وظایف قانونی ضرورت دارد. بنابراین نمایندگان قانونی برای اجرای امور نمایندگی می توانند وکیل انتخاب کنند و وظایفشان را به دیگری نیابت دهند. هر چند ممکن است عده ای با قیاس وکالت و نمایندگی قانونی تصور می کنند که نمایندگان قانونی نیز مانند وکیل نمی توانند بدون داشتن اختیار صریح یا ضمنی از سوی منوب عنه خود به دیگری وکالت و نیابت دهند . ولی باید بگوییم که قاعده ماده 672 قانون مدنی فقط ناظر به اختیار وکیل به دلیل نیابت داشتن از سوی موکل است . ولی نمایندگان قانونی نایب و نماینده حکمی مولی علیه شان می باشند و به اصالت تصمیم می گیرند و منتخب مولی علیه نیستند . پس سلب اختیار نماینده قانونی در مورد اعطاء نیابت به غیر با توجه به اجباری بودن ماهیت چنین نمایندگی منطقی به نظر نمی رسد . و با ذکر توضیح فوق معتقد به اعطاء نیابت توسط نمایندگان قانونی به دیگران می باشیم . و در این پایان نامه می خواهیم بگوئیم نماینده قانونی می تواند برای انجام موضوع نمایندگی خویش به دیگری نیابت دهد. البته ناگفته نماند که موضوع اعطاء نیابت با مقوله تفویض ولایت ناشی از نمایندگی که به حکم قانون است فرق داشته و بحث تفویض ولایت با استناد به مواد قانون مدنی صرفاً برای بعد از حیات نمایندگان قانونی با شرایطی پیش بینی شده است و در زمان حیات مقدور نمی باشد موضوع اساسی دیگری که در این پایان نامه مطمع نظر نگارنده است این است که آن دسته از نمایندگان قانونی که در راستای وظایف نمایندگی خود بنا به مصالح و موقعیتهای جسمی و روحی و ضرورت داشتن تخصص های مناسب و غیره در راستای انجام هرچه بهتر وطایف خویش به دیگری وکالت می دهند . آیا نماینده انتخابی برای خودشان تلقی می شوند یا برای مولی علیه شان ؟ که در اینجا باید بررسی نمائیم اذن و اراده نماینده قانونی به چه تعلق می گیرد؟ ولی دشواری در جایی دیگر ممکن است بروز کند که از عملکرد و اراده نماینده قانونی نتوانیم به صراحت منظورش را دریابیم. که درباره تعبیر اراده نمایندگان قانونی قوانین موضوعه ما حکمی ندارندو در فقه نیز اختلاف نظر در خصوص نمایندگان قراردادی تا حدودی به چشم می خورد و به دشواری می توان نظر مشهور را تعیین کرد. که ما باید در هر مورد اراده نمایندگان قانونی را با رعایت موازین قانونی و مصلحت و غبطه مولی علیه و اوضاع و احوال خاصی تعیین کنیم . در جائیکه قراین خارجی نتواند اراده نماینده قانونی را احراز کند. ما نمی توانیم شخصیت نماینده قانونی را نادیده بگیریم چراکه مبنای انتخاب نماینده قانونی به حکم قانون است و اراده افراد نمی تواند مسولیت نمایندگان قانونی را نادیده بگیرد چراکه در انتخاب نایب و وکیل از سوی نمایندگان قانونی زدودن نقش نمایندگان قانونی خلاف اصل و نظر قانون است و باید اضافه نمائیم که این بحث تنها جنبه نظری ندارد و نتایج عملی گوناگونی به بار می آورد و آن بحث فوت و حجر طرفین نیابت است که در راستای اعطاء نیابت آیا نماینده قانونی از طرفی وکیل قلمداد می شود ؟و از طرف دیگر موکل تلقی می گردد؟ و یا اینکه بعد از انقضای نمایندگی قانونی وکالتی که نماینده قانونی داده چه سرنوشتی دارد؟ باید بگوئیم اگر وکالت برای انجام کارهای نماینده قانونی بوده باشد وکالت با پایان ولایت منفسخ می شود. و اگر وکالت برای مولی علیه باشد با پایان ولایت تاثیری در فسخ وکالت از این حیث ندارد .اگر چه بررسی اجمالی همه زوایای پایان نامه در این مقدمه نمی گنجد . لیکن به منظور آشنایی بیشتر به مصادیقی از آن در ذیل اشاره می شود.
-1انگیزه و اهداف موضوع تحقیق:
با عنایت به اینکه فرض قانونگذار بر این است که نمایندگان قانونی مصلحت و غبطه مولی علیه را رعایت می نمایند. بنابراین در انجام اعمال و اقوال مولی علیه تشخیص مصلحت به عهده خود نماینده قانونی نهاده شده است و مداخله مستقیم مراجع قانونی نظیر دادستان در این زمینه منع شده است پس آنها می توانند در حیطه وظایف قانونی خویش در رعایت مصلحت مولی علیه شان هرگونه اعمال حقوقی را برای مولی علیه شان تنظیم نمایند از جمله این اعمال حقوقی انتخاب وکیل برای اداره بعضی از امور مولی علیه می باشد و اینکه سرنوشت اعمال حقوقی و نیابتی که از سوی نمایندگان قانونی برای مولی علیه ایجاد می شود پس از فوت و حجر یا انقضای نمایندگی قانونی چه سرنوشتی پیدا می کند. یااز طرف دیگر در تقسیم بندی اقسام نمایندگی در پاره ای موارد بین نویسندگان اختلاف نظر وجود دارد که نگارنده قایل به دسته جدیدی از این نمایندگی می باشد . چراکه در تعیین و تقسیم نوع نمایندگی حدود و ثغور مسولیت های نمایندگان تاثیر گذار خواهد بود و دایره مداخله نهاد های دیگر را روشن می سازد که تحقیق حاضر با توجه به نگاهی جدید در این زمینه فضا را برای پویندگان علم و دانش در جهت تولید علم هموار خواهد ساخت. باشد که این ناچیز مورد توجه قرار گیرد.
-2پیشینه تحقیق:
نگاهی اجمالی به قانون و فقه و دیگر منابع حقوق بر این نظر است که قانونگذار علی القاعده ممنوعیت یا محدودیتی برای نمایندگان قانونی در انجام اعمال حقوقی برای مولی علیه قائل نشده بنابراین آنها مجاز به اعطاءهر نوع عمل حقوقی به دیگری در رعایت مصلحت و غبطه مولی علیه شان بوده و تشخیص این امر به عهده خود نمایندگان قانونی گذاشته شده مگر پس از اثبات ضرر برای مولی علیه که یک استثناء فرض می شود و بازتاب انجام این گونه اعمال به طرفهای قرارداد هم سرایت می کند که باید جداگانه بررسی شود و در این زمینه کمتر به آن توجه شده است.
-3 موانع و مشکلات تحقیق:
حقوقدانان برجسته کشور ما در تقسیم بندی اقسام نمایندگی ، نظرات مختلفی ارائه دادند . گاهی حتی در تعیین مصادیق نمایندگی در بعضی از کتب خود نظر دوگانه ای ارائه نمودند بدون اینکه توجه داشته باشند که تعیین هر یک از اقسام نمایندگی خود آثار حقوقی و بازتابهای خاصی را خواهد داشت که در تعیین مرز مسولیت های نمایندگان ، مراجع و نهاد های نظارتی را دچار مشکل خواهد ساخت و ما را بر آن می دارد تا کنکاش بیشتری در این زمینه بنماییم.
-4 سوالات تحقیق:
علی القاعده ایجاد سوال در ذهن محقق جرقه اولیه ای است که وی را وادار به انجام تحقیق و پژوهش در راستای یافتن جواب سوال مطروحه می نمایاند. و سپس زمینه ساز سوالات دیگر شده که محقق باید برای رسیدن به پاسخ این سوالات قله های علم را یکی پس از دیگری فتح نماید تا منجر به تولید علم گردد که در تدوین این تحقیق نگارنده سعی نموده است سوالاتی را طرح نماید و جمله ای از آنها عبارتند از :
الف) قابلیت پذیر بودن اعطاء نیابت از سوی نمایندگان چه اموری است؟
ب) ترسیم کننده حدود اختیارات نمایندگان قانونی چیست؟
ج) آثار حقوقی ناشی از اعطاء نیابت چیست؟
د) آیا نمایندگان قانونی حق تعیین نماینده برای بعد از حیات خود را دارند؟
ه) نمایندگی مختلط چه نوع نمایندگی است؟
-5 فرضیه های تحقیق:
فرضیه های تحقیق عبارتند از:
الف) نیابت در همه اعمال حقوقی جز آنچه که مباشرت در آن شرط است پذیرفته شده است.
ب) مجموعه ای از حکم قانون و حکومت اراده نماینده قانونی با حفظ مصلحت و غبطه مولی علیه ترسیم کننده اختیارات نمایندگان قانونی است.
ج) اگر نماینده قانونی در راستای اجرای نمایندگی برای خود وکیل بگیرد یا اینکه برای اصیل وکیل بگیرد هر کدام آثاری متفاوت دارد.
د) بنا به نص صریح قانون بعضی از نمایندگان بنا به شرایطی حق تعیین نماینده برای بعد از حیات خود را دارند.
ه) وصایت مخلوطی از نمایندگی قانونی و عهدی است.
-6 معرفی روش کار تحقیق:
این تحقیق با استفاده از شیوه کتابخانه ای به روش متداول تحقیق در علوم انسانی (تحلیلی و توصیفی)با جمع آوری اطلاعات نگاشته شده است.
-7 تقسیم بندی مطالب:
این پایان نامه از سه بخش تشکیل شده که بخش اول به کلیات نیابت و نمایندگی در سه فصل که فصل اول به موضوع نیابت در دو مبحث که مبحث اول به مفهوم و ماهیت حقوقی نیابت و مبحث د وم به شرایط ایجاد نیابت و فصل دوم به موضوع نمایندگی در دو مبحث و مبحث اول به تعریف و ماهیت و ضرورت نمایندگی و مبحث دوم به اقسام نمایندگی و فصل سوم به موضوع نمایندگان قانونی در امور مدنی در دو مبحث که مبحث اول آن به قواعد عمومی آن و مبحث دوم به رابطه نمایندگان قانونی با دیگر مفاهیم پرداخته است.
بخش دوم به شرایط و موضوعات و نحوه اعطای نیابت از سوی نمایندگان قانونی در دو فصل و فصل اول آن به شرایط و حدود اختیارات نمایندگان قانونی در اعطای نیابت در دو مبحث و مبحث اول آن شرایط نمایندگان قانونی و زمان اعتبار آن اختصاص دارد و مبحث دوم حدود اختیارات و وظایف نمایندگان قانونی را توضیح می دهد.و فصل دوم موضوعات قابل نیابت و نحوه اعطای آن از سوی نمایندگان قانونی را بیان می دارد و به دو مبحث تقسیم گردیده است مبحث اول به شرایط لازم برای موضوعات قابل نیابت ومبحث دوم به نحوه اعطای نیابت از سوی نمایندگان قانونی اشاره دارد .
بخش سوم به بررسی انواع روابط حقوقی ایجاد شده و تعهدات و مسولیت های ناشی از نیابت و روش های زوال آن نظر دارد که در سه فصل دست بندی شده است ،فصل به بررسی روابط حقوقی ایجاد شده بر اثر نیابت در سه مبحث که مبحث اول آن روابط حقوقی فی مابین طرفین نیابت و طرف قرارداد و مبحث دوم به روابط حقوقی فی مابین نمایندگان قانونی با طرفین و ثالث و مبحث سوم به تاثیر نقش اراده و اهلیت نماینده در اراده وکیل و در فصل دوم به بررسی تعهدات و صلاحیت ها و مسولیت های ناشی از نیابت در دو مبحث که مبحث اول آن تعهدات ناشی از نیابت و مبحث دوم به صلاحیت ها و مسولیت های ایجاد شده ناشی از نیابت و فصل سوم به موجبات زوال نیابت اعطایی و نمایندگی قانونی در دو مبحث که مبحث اول اسباب ایجاد زوال در نیابت و مبحث دوم اسباب ایجاد زوال نمایندگان قانونی را بیان می دارد که در حد توان این حقیر مورد بررسی قرار گرفته است.

بخش اول: کلیات نیابت و نمایندگی
شناخت جایگاه مفاهیم حقوقی نخستین گام در تبیین اصول و قواعد حقوقی و اجرای آن است . این نخستین گامی است که می توان در جهت توضیح تعاریف و ماهیت آن پرداخت. بنابراین باید شرایط ، اوصاف ،چگونگی ایجاد و آثار آن را مورد بررسی قرار داد . در طول تاریخ شیوه بحث و بررسی محققان به ماهیات حقوقی ، قطع رابطه مفهوم ذهنی انتزاع شده از منشاءو خاستگاه آن بوده به طوری که بعد از کشف یک مفهوم به پر و بال دادن آن می پرداختند فارغ از آنکه در روابط مردم و عرف بنگرند و تحولات آنرا به مفهوم تسری دهند . که این گرایش به سوی اصالت الماهیت است که خود نوعی آفت علوم اجتماعی را به همراه دارد . گو اینکه علم حقوق شاخه ای از علوم اجتماعی است ما معتقدیم که این علم از این قاعده مستثنی است.و بر این نظریم که علم حقوق باید علمی پویا و همراه اصلی مرکب زمان خود باشد و همه دانشمندان و اساتید علم حقوق اعتقاد راسخ دارند به اینکه مسایل و موضوعات حقوقی با توجه به نیاز های زمان و جامعه های مدنی مدرنیته در بستر زمان رشد و تحول پیدا می کنند پس باید به ماهیات و مفاهیم موضوعات حقوقی و تحولات و آثار و شرایط آن در تاریخ زندگانی بشر را مختصراً بیان نمائیم.
فصل اول: نیابت
با توجه به اینکه موضوع نیابت از ارکان و موضوعات ویژه این پایان نامه می باشد در مبحث نخست به شرح و بسط آن می پردازیم.
مبحث اول:مفهوم و ماهیت حقوقی نیابت
برای تبیین و تفسیر موضوع نیابت بیان مختصری از تعریف نیابت و سپس ماهیت آن را ارائه داده و در نهایت به ارتباط این دو واژه می پردازیم.
گفتار اول: تعریف و اوصاف نیابت

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

بنداول:تعریف
عقدی که به موجب آن یکی از طرفین به دیگری برای انجام امری نایب خود قرار می دهد را نیابت گویند که تعریف مزبور از مضمون ماده 656قانون مدنی در بحث وکالت بدست می آید و از این تعریف نتایجی بدست می آید که در شناخت ماهیت و اوصاف نیابت اهمیت دارد.
1 – اعطای نیابت اثر عقد وکالت است بدین معنی که موکل (نایب) اقدام وکیل را در مورد انجام اعمال حقوقی به منزله اقدام خود می داند و به او اختیار می دهد که به نام و حساب موکل تصرفاتی انجام دهد بنابراین وکیل نسبت به آثار اموری که انجام می دهد در حکم واسطه است و آنچه می کند برای موکل است تعهد هایی که پذیرفته می شود بر موکل تحمیل می شود و اگر نفعی در بین باشد برای او است.پاره ای از مولفان جوهر وکالت را در اعطاءسلطه به دیگران دانسته اند نه دادن نیابت و اذن در تصرف .و از این تعریف نتیجه گرفته اند که وکالت در تمام عقود است زیرا هیچ کس را نمی توان بطور قهری مسلط بر امری قرارداد در حالی که اگر اثر نیابت و وکالت تنها دادن اذن و مباح ساختن تصرف باشد بایستی در شمار ایقاعات در آید.1ولی اکثریت قاطع نویسندگان وکالت را مبتنی بر اعطای نیابت یا دادن نمایندگی شمرده اند.2 بطور معمول عمل حقوقی را که وکیل و نماینده انجام می دهد به نام موکل است یعنی در قرارداد از او نام می برد تا طرف دیگر بداند با چه کسی پیمان می بندد . ولی هرگاه نیز نام موکل در این رابطه پنهان می ماند قرارداد به حساب موکل و به نام وکیل منعقد می شود و او خود عهده دار اجرای تعهد های ناشی از عقد می گردد.(ماده 196 قانون مدنی)در حقوق تجارت نیز حق العمل کار به اسم خود و به حساب آمر معامله می کند (ماده 357قانون تجارت)قانونگذار آن را در حکم وکالت می داند و جز در موارد استثنایی رابطه حق العمل کار و آمر تابع مقررات وکالت در قانون مدنی می داند(ماده 359 قانون تجارت)با وجود این چون طبیعت نیابت نمایندگی دادن است ایجاب می کند که وکیل واسطه انجام عمل حقوقی و ایجاد تعهد برای موکل باشد و خود عهده دار امری نشود این گونه قرارداد ها را که شخص تنها به حساب دیگری و به نام خود معامله می کند باید در حکم وکالت شمرد . پاره ای از نویسندگان فرانسوی اعطای نمایندگی را طبیعت وکالت دانسته اند نه جوهر آن بدین معنی که بطور معمول وکیل نماینده موکل است و قرارداد به نام و حساب او بسته می شود ولی هرگاه کسی بتواند به نام خود و به حساب دیگری نیز قرارداد ببندد مانند حق العمل کار باید آنرا وکالت نامید هرچند که وکیل نیز خود عهده دار اجرای تعهد های ناشی از عقد باشد.3
-2از ظاهر ماده 656 قانون مدنی چنین بر می آید که موضوع وکالت ممکن است انجام یک عمل حقوقی باشد مانند فروش خانه یا فسخ اجاره و طلاق یا امر دیگری که در شمار اعمال مادی است و برای موکل انجام می شود مانند مقاطعه ساختن بنا یا تهیه نقشه آن یا انجام اعمال صرفاً شخصی مانند جراحی ونقاشی .چراکه حقوق ایران در این باره صراحت ندارد ولی با توجه به مفهوم نمایندگی و نیابت موضوع وکالت و نیابت به انجام عمل حقوقی برای موکل اختصاص دارد ولی به نظر می رسد که این تعبیر در حقوق ما با توجه به مفاد سایر مواد قانونی و سابقه تاریخی آن قابل پذیرفتن باشد زیرا نیابت در اموری قابل استفاده و تصور است که بر اراده انجام شود و آثاری به بار آورد که وضع حقوقی موکل را تغییر دهد. به اضافه پاره ای از مواد مربوط به نیابت و وکالت در صورتی مفهوم درست پیدا می کند که نمایندگی مربوط به انجام عمل حقوقی باشد. برای مثال در ماده 692 قانون مدنی آمده است که”وکالت باید در امری داده شود که خود موکل بتواند آن را بجا آورد وکیل هم باید کسی باشد که برای انجام آن امر اهلیت داشته باشد”اکنون این پرسش به ذهن می رسد که آیا در امور مادی نیز برای صحت وکالت لازم است که خود موکل بتواند آن را انجام دهد؟آیا موکلی که فن معماری یا نقاشی را نمی داند یا در اثر بیماری و گرفتاری نمی تواند برای انجام کار مورد نظر به مسافرت برود حق ندارد برای انجام کار خود وکالت دهد؟آیا برای امور مادی اهلیت لازم است ؟ مفاد ماده در صورتی معنی پیدا می کند که وکالت ناظر بر انجام عمل حقوقی باشد. زیرا تنها در این مورد است که اهلیت موکل برای تصرف در اموال خود و اهلیت وکیل برای انجام آن مطرح می شود.فقهای امامیه نیز با اینکه در باره اختصاص موضوع وکالت به اعمال حقوقی تصریح نکرده اند از تعریف مشهور آنها”استنابه در تصرف”چنین بر می آید که وکالت باید در امری داده شود که از نظر حقوقی آثاری برای موکل به بار آورد و در اصطلاح آنان تصرف حقوقی باشد.منتها درجه دخالت وکیل تفاوت می کند . چنانچه ممکن است تنها ناظر به گفتن ایجاب و قبول و امضای سند باشد یا حق تصمیم گرفتن و مذاکره در باب شرایط عمل حقوقی نیز به او واگذار شود.فقط درجائیکه شخص واسطه تنها وسیله اجرای دستور و اعلان اراده است مانند نامه بر در عقد بین غایبان یا کارمند مامور فروش بلیط واردین یا مشاور در امور حقوقی و تجارتی نبایستی پیمان را وکالت نامید. با وجود این گاهی قانونگذار دادن نیابت برای انجام اموری مانند مشاوره و مذاکره درباره شرایط قرارداد و بیان خواستهای طرفین را تابع احکام وکالت قرار داده است چنانکه ماده 335 قانون تجارت در تعریف دلال و قواعد حاکم بر قرارداد دلالی مقرر می دارد”دلال کسی است که در مقابل اجرت واسطه انجام معاملاتی شده یا برای کسی که می خواهد معاملاتی نماید طرف معامله پیدا می کند اصولاً قرارداد دلالی تابع مقررات راجعه به وکالت است”پس قرارداد دلالی و مانند آن را باید در حکم وکالت شمرد.
بند دوم-اوصاف نیابت:

منبع مقاله b (33)

فصل سوم:روش شناسی و متدولوژی
3-1- روش تحقیق41
3-2- جامعه‌ی آماری41
3-3- حجم نمونه41
3-4- ابزار جمعآوری اطلاعات41
3-5- روش تجزیه و تحلیل داده‌ها41
فصل چهارم:نظامی و نحوه‌ی استفاده‌ی اواز ضرب‌المثل‌ها
4-1-1- شرح حال و معرفی آثار نظامی43
4-1-2- جایگاه نظامی در ادبیات کلاسیک ایران45
4-1-3- استفاده‌ی نظامی از ضرب‌المثل‌ها46
2-2- ضرب‌المثل‌های برساخته‌ی خود نظامی51
2-3- ضرب‌المثل‌های که از زبان عامه گرفته شده است52
4-2- تحلیل زیبایی شناسی ضرب‌المثل‌ها55
4-2-1- لیلی و مجنون55
4-2-2- خسرو و شیرین105
4-2-3- هفت پیکر158
فصل پنجم:نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1- نتیجه گیری198
5-2- پیشنهادات199
منابع200
چکیده:
امثال و حکم، آینه‌ی فرهنگ و باورهای قومی و ملی مردم یک محدوده‌ی جغرافیایی یا تاریخی است. با دقت در این آینه می‌توان ویژگی‌های روح جمعی ملتی را در طول تاریخ به روشنی مشاهده کرد. این دقت به شناخت باورها و سبک زندگی یک جامعه منجر می‌شود و می‌توان در مطالعات
جامعهشناسی و سیاسی از آن استفاده فراوان نمود.
از جمله حکیمان متکلم و شاعر که سهم زیادی در امثال و حکم فارسی دارد، نظامی گنجوی است که در ادبیات غنایی و تعلیمی صاحب مقام است. منظومه‌های وی سرشار از سخنان حکیمانه و تعالیم اخلاقی است که با بیانی بلیغ و رسا و اغلب در قالب امثال و حکم تجلی یافته‌اند.
نگارنده در این تحقیق سعی بر آن داشته تا با استخراج ضربالمثل‌ها از سه منظومه‌ی مشهور نظامی، به تحلیل زیباییشناسی و بلاغی ابیات ضرب المثل که از علل رواج آن ها در افواه عامه مردم می‌باشد، پرداخته و نیز تاثیرپذیری نظامی را از فرهنگ عامه و ادبیات کلاسیک قبل از خود و همچنین تاثیر کلام وی را بر فرهنگ عامه مورد بررسی و مداقه قرار دهد.
فصل اول
کلیات طرح
1-1- بیان مسئله
ضرب‌المثل‌ها جملاتی هستند که در طول قرون و اعصار در حافظه‌های تاریخی ملت‌ها رسوخ می‌کنند، و یک ملت در طول حیات خویش از ضرب‌المثل‌ها برای ایجاد ارتباط موثرتر استفاده می‌کند. ضرب‌المثل‌ها ارتباط را ساده‌تر و سریع‌تر می‌کنند و قدرت تاثیر بخشی کلام را فزونی می‌بخشند. در این رساله سعی پژوهنده بر این است که این جملات را از آثار حکیم نظامی گنجوی استخراج کند و آن‌ها را مورد مداقه‌های فرمالیستی و ساختاری قرار دهد تا دریابد که این جملات به لحاظ فرم و چه گونه گفتن از چه ویژگی‌هایی برخوردارند و قوانین حاکم بر ساختار این گونه جملات تا حد توان پژوهنده روشن شود. مسلم است هرگونه پژوهشی از نقصان و خطا بر کنار نخواهد بود و این رساله مدعی نیست که می‌تواند حرف آخر را در این زمینه بزند، اما نتیجه‌ی پژوهش در آمدی است بر دقت‌های فرمالیستی و ساختاری بر روی ضرب‌المثل‌ها. دغدغه‌ی اصلی این پژوهش این است که چه ویژگی‌های فرمی و ساختاری بر یک جمله حاکم است که باعث می‌شود آن جمله مجوز ورود به قلمرو ضرب‌المثل‌ها را دریابد و آیا ورود به قلمرو ضرب‌المثل‌ها بدین معنیست که این گونه جملات همیشه در این قلمرو باقی می‌مانند یا برحسب تحولات اجتماعی و تاریخی و زبانی احتمال خروج از این حوزه را هم دارند.
1-2- هدف تحقیق
هدف از این پژوهش بررسی زیبایی شناسی و بلاغی ضرب‌المثل‌ها در سه منظومه‌ی نظامی گنجوی است.
1-3- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه‌های آن
به تحقیق ضرب‌المثل‌ها نمونه‌های نهایی فرم‌های ادبی هستند که توانایی رسوخ به ذهن جامعه را دارند، به طریق اولی دریافتن ویژگی‌های فرمالیستی جملاتی که در ذهن نسل‌های فارسی زبان در طول قرون و اعصار رسوخ کرده است، از اهم پژوهش‌های ادبی به شمار می‌رود. با این گونه پژوهش‌ها اسرار زیبایی شناختی شاهکارهای آثار هنری تا حدی روشن می‌شود و بلاغت متون کهن پارسی مورد واکاوی قرار می‌گیرد.
1-4- سوالات و فرضیه‌های تحقیق
سوالاتی که در این پژوهش دغدغه‌ی ذهنی پژوهنده خواهد بود موارد زیر است:
1- چه ابیاتی از آثار نظامی وارد قلمروی ضرب‌المثل‌ها شده است؟
2- چه ضرب‌المثل‌هایی از فرهنگ عامه وارد آثار نظامی شده است؟
3- آیا نظامی به ضرب‌المثل‌های زبان فارسی افزوده است یا بیشتر از آن وام گرفته است ؟
4- ضرب‌المثل‌های موجود در آثار نظامی از چه سطحی از زندگی معیشتی بهره گرفته‌اند؟برای نمونه زندگی معیشتی کشاورزی و روستایی، معیشتی – شهری و درباری و … .
5- ضرب‌المثل‌های موجود در آثار نظامی از چه ویژگی‌های فرمی برخوردارند؟ مثلا عنصر مسلط بر انواع تشبیه کدام است؟ یا نوع استعاره‌های موجود در ضرب‌المثل‌ها از چه گونه‌ای است؟
6- ضرب‌المثل‌های موجود درآثار نظامی با بافتی که در آن به کار رفته است چگونه ارتباطی دارد؟ آیا اقتضای داستان و روایت است که نظامی از این ضرب‌المثل استفاده می‌کند و یا اینکه ضرب‌المثل‌های موجود در آثار نظامی جهت نمایش و به رخ کشیدن معلومات شاعر است؟ و ارتباط چندانی با بافت متن و روایت ندارد؟
7- ضرب‌المثل‌ها در واقع از پشتوانه‌های فرهنگی یک شاعر حکایت می‌کنند و توانایی او را در تسلط به میراث شفاهی و کتبیش نشان می‌دهند. ضرب‌المثل‌های موجود در آثار نظامی از چه پشتوانه‌های فرهنگی اخذ شده است؟ آیا تماماً از فرهنگ عامه است یا از قرآن و حدیث و اقوال متصوفه یا سایر حوزه‌های فرهنگی در جهان اسلام نیز بهره برده است؟
فرضیه‌های تحقیق:
این پژوهش بر این فرضیه استوار است که آثار نظامی مشحون از ضرب‌المثل‌های برساخته‌ی خود او و ضرب‌المثل‌هایی که او از تمام پشتوانه‌های فرهنگیش اخذ کرده، می‌باشد و در حوزه‌های فرمی از تصویرها و تشبیهات ملموس و محسوس استفاده کرده است و در حوزه‌ی زبان نیز از ساده‌ترین لغات استفاده کرده و نحو جملات او باید نزدیک به نحو طبیعی گفتار باشد تا این ویژگی‌ها باعث شود این جملات به سادگی در اذهان رسوخ کند. به لحاظ موسیقایی نیز از موسیقی قدرتمندی برخوردار است.
1-5- مدل تحقیق
تحلیلی – توصیفی
1-6- تعریف عملیاتی متغیرها و واژه‌های کلیدی
ضربالمثل: مثل جملهای است مختصر، مشتمل بر تشبیه یا مضمون حکیمانه که به واسطه‌ی روانی‌ الفاظ، روشنی معنی و لطافت ترکیب بین عامه مشهور شده و آن را بدون تغییر و یا با تغییر جزئی در محاورات خود بهکار می‌برند.
زیبایی‌شناسی: زیبایی‌شناسی دانشی است که راجع به هنر و احساس زیبایی گفتگو می‌کند و به انسان حس تشخیص زیبایی‌ها و لذت بردن از آن ها را ارزانی می‌کند.
بلاغت: ادای معنی زیبا و روشن با الفاظی شیوا که اثرش در دل به طوری باشد که دل را برباید و متناسب و در عین حال مقتضای حال مخاطبین هم باشد.
1-7- روش تحقیق
اسنادی – کتابخانه‌ای
1-8- قلمروی تحقیق
با تحقیق در پیشینه‌ی ضرب‌المثل‌ها، به چگونگی کاربرد آن‌ها (بررسی زیبایی‌شناسی ضرب‌المثل‌ها) در آثار نظامی پرداختم.
1-9- جامعه و حجم نمونه
با روش کتابخانه‌ای، از میان آثار نظامی، سه منظومه “خسرو و شیرین”، “هفت پیکر” و ” لیلی و مجنون ” که حاوی بیش‌ترین ابیات ضرب‌المثل می‌باشند را مورد مطالعه و بررسی قرار دادم.

فصل دوم
مبانی نظری
1-1- شعر و مثل
“شعر حادثه‌ای است که در زبان روی می‌دهد و در حقیقت گوینده‌ی شعر با شعر خود عملی در زبان انجام می‌دهد که خواننده میان زبان شعری او و زبان عادی و روزمره تمایزی احساس می‌کند” و یا ” گرهخوردگی عاطفه و تخیل است که در زبان آهنگین شکل گرفته باشد”.
شعر و مثل همواره کارکردی دو طرفه دارند؛ شاعران و نویسندگان از مثلها به شیوه‌ها و شگردهای گوناگون بهره می‌گیرند و با کاربرد مثل در کلام خویش و استشهاد به آن، هنرمندی‌ و توانایی خود را نشان می‌دهند و بر لطف و شیرینی کلام خود می‌افزایند؛ از سویی مثل از جهات مختلف چون بلاغت، آهنگ، ایجاز، استعاره، فصاحت و رواج به ساحت شعر نزدیک‌ می‌شود و همسایه‌ی آن می‌گردد.
با نگاهی به آثار شاعران و نویسندگان بزرگ چون مولوی، فردوسی، نظامی، حافظ و سعدی، پی‌می‌بریم که این شاعران از تمثیل و مثل برای بیان اندیشه‌های والای خود سود جسته‌اند تا جایی که این شیوه‌ی بیان، به عنوان شاخصه‌ی سبکی آنان و حتی شاخصه یک دوره‌ی ادبی درآمده است؛ از طرفی شاعران و نویسندگان بزرگ فارسی زبان برای ایجاد ارتباط مؤثر و بهتر و تفهیم مطالب اخلاقی، عرفانی و اجتماعی خود غالباً از مثل و تمثیل بهره می‌گرفته‌اند.
کاربرد ضرب‌المثل در شعر به دلایلی چند هم از سوی شاعران و هم خوانندگان شعر همواره مورد توجه بوده است؛ از جمله: ایجاز و اختصار، آوردن معانی بلند در شعر، جامع الاطراف بودن، تطابق ضرب‌المثل و شعر در مورد مطلب موردنظر، سهولت حفظ شعر، سرعت انتشار شعر، سرعت انتقال معنی، قدرت جذب افکار و گرایش فطری مردم به شعر (منصور مؤید،8:1376)
در کتاب مجمع الامثال (میدانی، 1973: ص 6) درباره‌ی علّت استفاده شاعران و نویسندگان از مثل و رواج آن از سوی مردم، چنین آمده است: “چهار صنعت در مثل جمع می‌شود که در دیگر انواع سخن به این حد نیست: ایجاز لفظ، استواری و صلابت معنی، حسن تشبیه وجودت کنایه که این نهایت بلاغت است.” ازاین‌روست که اهل بلاغت آوردن مثل و سخنان‌ حکمت‌آمیز مناسب در میان سخن را از هنرهای نویسندگی و ترکیب کلام رسا و بیان گیرا در ادب فارسی دانسته‌اند.
دکتر یوسفی، سه دلیل برای کاربرد مثلها از سوی شاعران ذکر می‌کند:
“نخست آنکه چون مثل غالبا رایج و ذهن همگان به آن آشناست به انتقال معنی کمک‌ می‌کند و در عین اعجاز از عهده‌ی این مهم برمی‌آید؛ به عبارت دیگر شاعر به سبب همین انس و آشنایی از نیروی معنوی مثل بهره می‌برد و معنی موردنظرش را بیان می‌کند؛ ثانیا مفاهیم با اشاره‌ای لطیف به ذهن دیگران راه می‌یابد و این طرز بیان از تصریح، بلیغ‌تر و شیرین‌تر است. بسا اتفاق می‌افتد که موضوع مثل، حیوانات، درختان، چیزها و یا مفاهیم کلی است که بعضی‌ از آن‌ها به ظاهر حقیقتی را دربرندارند یا الفاظ آنها با موضوع سخن بی‌ارتباط به نظر می‌رسد، اما ذهن، نکته‌ی منظور و این ارتباط ظریف را درمی‌یابد و مسرور می‌شود؛ به علاوه همین‌که‌ الفاظ و صورت مثل مأنوس است چون چاشنی‌اش شعر را مطبوع می‌کند.” (یوسفی، 1370: ص 575)
در شعر شاعران تمامی سبک‌ها و دوره‌ها کاربرد مثل چشمگیر است. شاعران سبک هندی‌ بیش از شاعران سبک‌های دیگر، از مثل بهره جسته‌اند. در شعر شاعران هندی تمثیلها و اسلوب معادله‌های فراوانی می‌یابیم که به مثل سائر بدل شده‌اند. شاعران این سبک با مضمون‌پردازی و مضمون‌سازی و الهام از محیط زندگی روزانه، نکته‌هایی اخلاقی و اجتماعی‌ طرح کرده‌اند؛ از آن جمله است:
دیدی که خون ناحق پروانه شمع را
چندان امان نداد که شب را سحر کند
(حکیم شفایی)گرچه ذبیحاللّه صفا (صفا،1372:ج 5 ص 542) این‌گونه ابیات مشهور سبک هندی را مثل‌ نمی‌داند و جانشین مثل قلمداد میکند: “بیتهای مشهور که از کثرت شهرت و رواج به حد شیاع رسیده حکم مثل سایر یافته‌اند، اما مثل نیستند و عادتا در توضیح مقال گوینده و در اثبات‌ یا تعلیل و توجیه آن به کار می‌روند و در چنین موردهایی است که می‌توان آن‌ها را جانشین و قائم‌مقام مثل دانست.”
یک دلیل رشد مثلها در شعر شاعران از سبک خراسانی به هندی و تا امروز، گسترش ابعاد و جنبه‌های اجتماعی در شعر آنان است که این امر نشان می‌دهد تا چه میزان شاعران از زبان‌ مردم بهره گرفته‌اند و تا چه اندازه به زندگی و تجربیات مردم توجه داشته‌اند. مطالعه شعر شاعرانی چون سعدی، مولوی، نظامی، صائب، بیدل، پروین و ابنیمین که در کاربرد مثل و مثل‌سازی‌ شهره‌اند، نشان می‌دهد آنان شاعرانی اجتماعی و مردمی بوده‌اند.
2-2- پیشینه
درباره‌ی مثلهای منظوم و کاربرد مثل در شعر چندین کتاب و مقاله نگاشته شده‌ است. مهم‌ترین کتاب‌های مثل منظوم در بخش مثلهای منظوم در همین پژوهش معرفی می‌شوند. هیچ یک از کتاب‌های یاد شده به تحلیل و چگونگی کاربرد و نحوه‌ی استفاده‌ی شاعران از ضرب‌المثل‌ها اشاره‌ای نکرده‌اند. در حوزه‌ی ارسال مثل در شعر شاعران نیز سه کتاب مستقل‌ نوشته شده است:
“ارسال مثل در شعر حافظ” نوشته‌ی محمدی برازجانی (1374)؛
“ارسال مثل در شعر فردوسی” نوشته‌ی منصور مؤید (1376)؛
“ارسال مثل در مثنوی” نوشته‌ی منصور مؤید (1373).
2-3- تعریف مثل
تاکنون ده‌ها تعریف برای مثل از سوی علمای بلاغت، پژوهشگران، مثل‌نگاران و مثل‌شناسان‌ ارائه شده است. هریک از تعاریف بر یک یا چند ویژگی مثل دلالت دارد به گونه‌ای که‌ تقریبا نمی‌توان تعریفی مانع و جامع یافت؛ برای نمونه میدانی (میدانی؛ 1973، ص 6) مثل را چنین تعریف می‌کند: “مثل چیزی است که چیزی بدان ماننده و تشبیه شده باشد.”
علمای بلاغت عرب در تعاریف خود عمدتا برجنبه تشبیه در مثل تأکید می‌ورزند.
1- درواقع‌ در نظر آنان تشبیه زیر بنای ساخت مثل است؛ تشبیهی که تنها مشبه‌به آن ذکر می‌شود و مشبه‌ یا ممثول حذف می‌گردد.
علمای بلاغت ایرانی تا حدودی به ویژگیهای دیگر مثل توجه داشته‌اند؛ چنان‌که محمد بن‌
عبدالخالق میهنی صاحب “دستور دبیری” مثل را این‌گونه تعریف می‌کند:
“مثل، سخنی پسندیده و کوتاه بود کی به روزگار در واقعه‌ای گفته باشند و امروز همان‌ عبارت بر امثال آن می‌رانند، چنانکه به جای آنک گویند “من در این کار صاحب واقعه‌ام تو نظارگی” مثل آرد کی”مرا دل می‌سوزد تو را دامن” (میهنی، 1962: ص 36)
میهنی بر کوتاهی و ایجاز امثال اشاره دارد. این ویژگی جزء جدایی ناپذیر امثال است. مثل‌ حاصل تراش‌خوردگی جمله‌ای حکیمانه در طول زمان است. این تراش‌خوردگی را هم در درونمایه مثل می‌توان دید، هم در شکل بیان و زبان آن. هیچ مثلی را نمییابیم که حشو و زواید داشته باشد. با حد اقل کلمات، معنی بزرگی خلق می‌شود.
یکی از کسانی که تعریف نسبتا جامعی از مثل ارائه میدهد، احمد بهمنیار است. وی مثل‌ را چنین تعریف می‌کند:
“مثل جمله‌ای است مختصر، مشتمل بر تشبیه یا مضمون حکیمانه که به واسطه‌ی روانی‌ الفاظ، روشنی معنی و لطافت ترکیب بین عامه مشهور شده و آن را بدون تغییر یا با تغییر جزئی در محاورات خود به کار برند” (بهمنیار، 1381:ص 14)
این تعریف نیز حاوی چند ویژگی دیگر است، از جمله کاربرد عبارت “مضمون حکیمانه” که در تعاریف دیگر با تعابیری چون “قاعدهی اخلاقی” (حکمت 1361:ص 48) و “اندرزهایی‌ دربارهی زندگی” (پارسا به نقل از ولفگانگ میدر، 1384:ص 7) بیان شده است. در مثلها، حکمتهایی‌ نهفته که بنابر مصلحتی است که به وقت اقتضا از آن استفاده می‌شود. مثلها نوعی حجت برای‌ اثبات یا نفی موضوع و یا محاجه و دلیل‌آوری برای طرف مقابل است. درواقع نوعی حکمت‌ تجربی بهشمار می‌رود و به گفتهی زرین‌کوب “حجتهای خطابی غالبا همه جا مقبول است؛ از این روست که مخصوصا در مواعظ و سنن دینی و اخلاقی از دیرباز همواره از این شیوه‌ استفاده کرده‌اند” (زرین‌کوب، 1368:ص 166)
این وجه چنان در برخی امثال غالب می‌شود که گاه تمایز میان حکمت و مثل دشوار می‌شود.
ابه دسن پیر نویسنده فرانسوی، بر یک ویژگی دیگر مثل تکیه می‌کند که بسیار مهم است و البته‌ دیگران هم اشاره داشته‌اند: “مثل صدایی است که از تجربه منعکس می‌شود.” (بهمنیار، 1381:ص 18)
مثلها آیینهی زندگی مردمند و عقاید و اندیشه‌ها و تجربیات مثبت و منفی آنان را انعکاس‌ می‌دهند. ساخت هر مثل محصول کسب تجربه‌ای بوده است. زلهایم معتقد است: “معنی و مفهوم مثل زمانی تحقق مییابد که یکی از تجربه‌های زندگی که بارها برای نسلهای پیاپی پیش‌ آمده باشد، نمودار همه‌ی موارد مشابه دیگر شمرده شود” (زلهایم، 1381:ص 61)
مثلها همچنین زمینهی استعاری دارند، چنان‌که گفتیم در هر مثل تشبیهی است که مشبه‌به‌ (مثل) هست و مشبه (وضعیت قابل انطباق با مثل) حذف می‌شود. در این صورت استعاره‌ی تمثیلیه است.
اغلب نویسندگان غربی بر این جنبه مثل تأکید داشتهاند؛ چنان‌که واتینیک با تکیه بر این‌ جنبه مثل، آن را چنین تعریف می‌کند:
“مثل گفته‌ای مختصر و مفید در کاربرد معمول و مشخص با یک جمله موجز است که‌ اغلب به صورت استعاری و آهنگین به منظور بیان برخی حقایق بهکار می‌رود” (پارسا، 1381:ص 7)
در مثل”هرچه سنگ است، بر پای لنگ است” “سنگ” استعاره از گرفتاری‌ها و حوادث و “لنگ” استعاره از انسان بدبخت و گرفتار است. در اغلب مثلها کلید واژه‌های اصلی، جنبه‌ی استعاری دارند و همین جنبه‌ی استعاری آنها باعث می‌شود قابل انطباق بر تمامی مصداقها باشند. شاید یک خصیصه‌ی بسیار مهم مثل همین جنبه‌ی استعاری آن است که قابلیت کاربرد مثلها را بالا می‌برد.
در تعریف مثل همچنین بر شهرت و رواج آن تکیه شده است. اساسا رواج یافتن جمله، شعری یا عبارتی است که آن را مثل می‌کند. امّا هر عبارت، جمله و یا تعبیر رایجی نمی‌تواند مثل باشد.
کنایات، تعابیرعامیانه، اصطلاحات و زبانزدها، سوگندها، قسمها، نفرینها، دعاها، چاووشیها، کلیشه‌های زبانی، تکیه کلامها، ماشین نوشته‌ها، تصنیفها و غیره شهرت و رواج‌ دارند، اما هیچیک مثل نیستند؛ زیرا مثل باید تمامی یا اغلب ویژگیهای پیش گفته را داشته‌ باشد؛ بنابراین تعریف موارد زیر مثل بهشمار نمی‌آیند:
الف) جمله‌ها و اصطلاحات و زبانزدهای رایج: دست‌مریزاد، دست‌خوش، نونت نبود آبت‌ نبود،…
ب) کلمات قصار وحکمتها: پاکیزگی از ایمان است
پ) کنایه‌ها: در خانه‌اش همیشه باز است، ناخن‌خشک، شیرپاک‌خورده
ت) اصطلاحات عامیانه: بزبیاری، پادرمیانی، پاچه ‌ورمالیده
ث) مصطلحات صاحبان مشاغل: داداش مرگ من یواش
ج) نفرینها، دعاها: آتش از گورش ببارد، سرت سبز و دلت خرّم بماند
چ) سوگندها: به این سوی چراغ، به آن نان و نمکی که با تو خورده‌ام
علاوه‌ بر ویژگی‌های یاد شده در تمامی تعاریف مثل، بر روشنی و وضوح معنی، فصاحت و رسایی، نغزی کلام، روانی و سادگی آن نیز تأکید شده است.
اکنون اگر بخواهیم تعریفی جامع حاوی تمام ویژگی‌های یاد شده ارائه دهیم، آن تعریف‌ چنین خواهد بود:
“مثل جمله‌ای کوتاه، رسا، رایج، اغلب آهنگین، استعاری و اندرزی و اخلاقی است که‌ حاصل تجربیات مردم است و بین آنان مشهور شده و آن را بدون تغییر یا با تغییر اندک بهکار می‌برند.”
2-4- ارزش و فایده‌ی مثلها
1-4. مثلها آینه‌ی فرهنگ، هنجارهای اجتماعی، عقاید، اندیشه‌ها، طرز زندگی، منش، مناسبات، تمدن، اخلاق و معیار ذوق ملّتهاست.
2-4. مثلها باعث زنده نگاه داشتن واژگان، کنایات، اصطلاحات و زبان هر ملت و موجب‌ توانمندی و غنای آن است، ازاین‌رو مانند شعر و انواع دیگر سخنان ادبی مؤثر است.
3-4. مثلها به دلیل شیرینی، کوتاهی و سادگی و حسن تأثیر، تعدیل کننده‌ی اخلاق جوامع و مهذب عادات و رفتار و افکار مردم است.
4-4. مثلها حاوی زبده افکار و آرای نسلها و تجارب اشخاص دانا و آزموده است که در جوامع رایج شده به میل و رغبت استفاده می‌شود.
5-4. مثل بهجا و قاطع، در حکم حجتی است که راه چون و چرا را می‌بندد.
6-4. مثل زبان مشترک دو اهل زبان برای تفهیم مطالب به شیوه‌ای موجز و غیرمستقیم است.
7-4. مثلها که مولود اندیشه، دانش و تجربیات مردم و میراث نسلهاست، معرف آمال، آرزوها، غم‌ها و شادی‌ها و نفرت‌ها، اوهام و خرافات گذشتگان است.
8-4. مثلها به لحاظ کمی و کیفی نشانه درجه عظمت، وسعت و علّو فکری هر ملّتی است.
2-5- انواع مثلها
1-5. مثلها از نظر ساختار دستوری دو گونه‌اند:
الف) جمله‌ای: باید توجه داشت که هیچگاه مثل شکل واژه یا یک ترکیب اضافی یا مصدری ندارد. یک ویژگی مثل جمله یا شبه‌جمله‌ای بودن آن است. مثلهای جمله‌ای شامل‌ یک جمله‌ی ساده یا مرکب است و سه وجه دارد:
وجه اخباری: تر و خشک باهم می‌سوزند (دهخدا)
وجه التزامی: از هر دست بدهی از همان دست پس می‌گیری (دهخدا)
وجه امری: تعارف کم کن و بر مبلغ افزای (امینی)
ب) شبهجمله‌ای که اغلب بی‌فعل و کوتاه هستند:
دوری و دوستی (دهخدا)
نه شیر شتر نه دیدار عرب (دهخدا)
برخی از مثلهای شبه‌جمله‌ای مثلهای تشبیهی هستند که اغلب با مثل، مانند، چون، انگار و غیره آغاز می‌شود:
مثل شپش لحاف کهنه (دهخدا)
2-5. بیان و لحن مثلها متفاوت است و از این نظر مثل را در سه دسته می‌توان جای داد:
الف) طنزآمیز و لطیفه‌وار: یکی از جنبه‌ها و ویژگیهای مهم مثلهای فارسی جنبه‌های طنزآمیز آن است. شاید یک دلیل‌ ماندگاری برخی از این مثلها جنبههای قوی طنزآمیز آنهاست. عواملی چون کاربرد عناصر غیررایج، اشاره به تابوها، ایجاز واختصار، خراب کردن سمبلها، بازیهای لفظی، تناقض، اغراق، تعلیل و ده‌ها عامل دیگر بر جنبه‌های طنزآمیز مثل می‌افزاید؛ برای نمونه:
عروس خیلی قشنگ بود، آبله هم درآورد. (بهمنیار)
هفت نفر آینه به دست، فاطمه کچل سرشو می‌بست. (شکورزاده)
شپش توی جیبش چارقاپ می‌اندازد. (بهمنیار)
سوغات لیلی برگ چغندر است. (شکورزاده)
ب) جدّی و معمولی‌
هیچ دویی نیست که سه نشود. (دهخدا)
زبان گنگان، گنگان دانند. (بهمنیار)
پ) مستهجن و رکیک‌
دله از سفره قهر می‌کند، قحبه از رختخواب. (امینی)
3-5. ضرب‌المثل‌ها از نظر رواج و تداول میان مردم دو دسته‌اند:
الف) رایج و پرکاربرد:
قطره‌قطره جمع گردد، وانگهی دریا شود. (سعدی)
هم خر را می‌خواهد هم خرما را. (دهخدا)
ب) نیمه رایج:
قفل امامزاده، محک حلال‌زاده و حرام‌زاده است. (شکورزاده)
پ) منسوخ:
دیر آسای و درست آسای. (دهخدا)
دیبا کهنه شود لیکن پا تاوه نشود. (دهخدا)
4-5. مثلهای رایج و نیمه‌رایج خود از نظر قدمت بر دو دسته‌اند:
الف) مثلهای قدیم: این‌گونه مثلها خود دو نوع‌اند:
1) آنهایی که در گذشته کاربرد داشته ولی امروز بهکار نمی‌روند:
تو را دست دادم، آرنج گرفتی. (نقل از ترجمان البلاغه)
خرمن سوخته، سوخته خواهد خرمن. (همان)
2) آنهایی که تا امروز همچنان کاربرد دارد:
آب در کوزه و ما تشنه‌لبان می‌گردیم. (بهمنیار)
با همه بله با ما هم بله. (دهخدا)
ب) مثلهای نو
این دسته از مثلها طی چند دهه‌ی اخیر رایج شده است. رواج آنها از چند ناحیه است:
1) شاعران: هوا بس ناجوانمردانه سرد است. (اخوان ثالث)
2) سیاستمداران: هرجا ملّت است آن‌جا مجلس است. (مصدّق)
3) مردم عادی: ارتش چرا ندارد. (دهگان)
خالیبندان در جهان صنعتگرند. (دهگان)
4) ترجمه: انقلاب فرزندانش را می‌خورد. (دهگان)
به جای ماهی دادن ماهیگیری یاد بده. (دهگان)
5-5. از حیث منشا، مثلها به اقسام زیر تقسیم می‌شوند:
الف) فارسی: شامل مثلهای کشورهای فارسی‌زبان:
ایرانی: برگ سبزی است تحفه‌ی درویش. (دهخدا)
افغانی: صلا گر نداری با کلاه خود صلا کن. (هزاره‌ای)
تاجیکی: مهمان عطای خدا، اسبش بلای خدا. (تاجیکی)
ب) محلّی: حمام میری بمال، مسجد میری بنال. (همدانی)
سگ در خانه‌ی صاحبش زوزه داره. (سبزواری)
این نوع امثال خود دو دسته‌اند:
1- مثلهایی که مربوط به همان محل است و در جایی دیگر نظیر ندارد. مثل:
مشته به زور، کتک به هلّه کو. (قمی)
2- مثلهایی که در مناطق دیگر هم کاربرد دارد ولی در آن منطقه یا به گویش محلی و یا با واژگان خاص آن منطقه استفاده می‌شود مثل:مارگزیده از ریسمان سیاه و سفید می‌ترسد (سورمقی)
پ) ترجمه‌ای: که اغلب ترجمه‌ی امثال ملل دیگر است که در فارسی رایج شده است:
احتیاج مادر اختراع است. (دهگان)
همه‌ی راهها به رم ختم می‌شود. (دهگان)
الوعده وفا.(دهخدا)
5-6. از نظر داشتن ریشه و مأخذ مثلها دو گونه‌اند: بدون ریشه و ریشه‌دار.
الف) بدون ریشه: این‌گونه مثلها به خودی خود و بی‌دانستن پیشینه یا سابقه‌ای قابل فهم‌ هستند:
روباه زنده از شیر مرده باج می‌گیرد. (شکورزاده)
تا مار راست نشود به سوراخ نمی‌رود. (بهمنیار)
ب) ریشه‌دار: این‌گونه مثلها براساس یک حادثه‌ی تاریخی، داستان، افسانه‌ی مشهور یا عقیده‌ای‌ خرافی ساخته می‌شود و ممکن است ریشه‌ی آن یکی از گونه‌های زیر باشد:
1- ریشه‌های داستانی:
برخی از داستانهای امثال را مردم خود ساخته‌اند؛ مثل: “همین آش و همین کاسه” که‌ داستان آن چنین است:
یکی از استانداران ظالم و زورگوی نادرشاه از مردم مالیات دوچندان میگیرد. مردم که به‌ تنگ
آمدهاند، به نادر شکایت میبرند. نادر از استاندار میخواهد حال مردم را رعایت کند. استاندار چند روزی به فرمان شاه عمل می‌کند و دوباره روش پیشین را ادامه می‌دهد. نادر دستور می‌دهد استاندار ظالم را نزد او بیاورند. علاوه‌بر آن دستور میدهد استانداران دیگر را نیز حاضر کنند و چند دیگ آش بپزند،سپس استاندار ظالم را قطعه‌قطعه میکند و در دیگ‌ میافکند. به هر استاندار کاسهای آش میدهد و آنان را مجبور میکند که از آن بخورند. در پایان رو به استانداران می‌گوید: “هرکس به مردم ظلم کند، همین آش و همین کاسه!”
ممکن است مثل به تمثیلی معروف یا داستانی از متون ادبی اشاره داشته باشد؛ مثل:
تو نیکی می‌کن و در دجله انداز (قابوسنامه باب ششم، ص 30)؛ کار نیکو کردن از پر کردن‌ است (داستان بهرام گور و کنیز او در هفتپیکر؛ص 107)؛ سحرخیز باش تا کامروا شوی (داستان‌ بوذرجمهر و انوشیروان در مرزبان‌نامه، ص 92 باب چهار).
برخی از مثلها بی‌آنکه داستانی داشته باشند، خود شبیه یک داستان بوده و کنش داستانی‌ دارند: موش به سوراخ نمی‌رفت، جارو به دمش می‌بست. (دهخدا)
مردی را به دار می‌برند. زنش گفت: “برگشتنی یک شلیته‌ی گلی برایم بخر”.(دهخدا)
2- ریشه‌های تاریخی:
شاه می‌بخشد شاه قلی نمی‌بخشد. (ذوالفقاری، 1384:605)
من نادری قلی‌ام و پول می‌خواهم. (همان، 802)
شاه از جاجرود می‌آید کارها درست می‌شود. (همان، ص 630)
3- ریشه‌های خرافی:
مبنای برخی از مثلها خرافه‌ها و باورهای عامیانه است و فهم آن مستلزم دانستن آن خرافه‌ است؛ مثل”خواب زن چپ” است به عقیدهی خرافی مردم دربارهی خواب زنان اشاره دارد که باید واژگونه تعبیر کرد و مثل “در هفت آسمان یک ستاره ندارد” به این نکته اشاره دارد که هرکسی‌ در آسمان ستاره‌ای مخصوص دارد که هنگام ولادتش پیدا می‌شود و آن ستاره در مقدرّات‌ زندگانی و سرنوشت او تأثیر کلی دارد؛ بنابراین کسی که در هفت آسمان یک ستاره هم نداشته‌ باشد، بی‌نوا و مفلس است.
4- ریشه‌های مدنی:
فهم برخی مثلها نیز منوط به دانستن اطلاعات مربوط به زندگی، آداب و رسوم مردم‌ است؛ مثلا برای فهم مثل “دست چربت را به سر کچل ما هم بمال” باید بدانیم که در گذشته‌ برای معالجهی سر کچل از روغن استفاده میکردند. مقصود مثل آن است که از نعمتی که بهدست آوردهای ما را محروم نکن و یا برای فهم مثل “مشک خالی و پرهیز آب” دانستن این‌ نکته لازم است که در گذشته آب‌فروشان با عبارت “پرهیز آب، پرهیز آب” یعنی مواظب باش‌ خیس نشوی، به مردم هشدار می‌دادند. حال اگر کسی مشک آبش خالی باشد و پرهیز آب‌ دهد، لاف زده است.
7-5. مثلها از حیث درونمایه و محتوا، مسائل زیر را دربرمی‌گیرد:
الف) مسائل اخلاقی: کدام شوخی است که نصفش جدّی نباشد. (بهمنیار)
ب) مسائل اقتصادی: چو دخلت نیست خرج آهسته‌تر کن. (سعدی)
پ) مسائل اجتماعی: ظلم ظالم بر سر اولاد ظالم می‌رود. (حبله رودی)
ت) قوانین و قواعد اجتماعی: قصاص قبل از جنایت. (دهخدا)
ث) آداب و رسوم: عیدت را اینجا کردی، نوروزت را جایی دیگر کن. (شکورزاده)
ج) مسائل آموزشی: کسی که در چهل سالگی تنبور می‌آموزد در گور استاد خواهد شد. (شکورزاده)
چ) مسائل سیاسی و تاریخی: باش تا قائم‌مقام از باغ بیرون آید. (شکورزاده)
ح) مسائل خرافی: سرنوشت هرکس را توی پیشانی‌اش نوشته‌اند. (دهخدا)
خ) مسائل دینی: وضو گرفتن در زمستان نصف نماز خواندن است. (ابریشمی)
د) مسائل مذهبی: من از بهر حسین در اضطرابم تو از عباس می‌گویی برایم. (امینی)
ذ) شکوه و شکایت: هرچه سنگه مال پای لنگه. (دهخدا)
ر) مسائل بهداشتی و پزشکی: دندانی را که درد می‌کند باید کشید. (شکورزاده)
ز) مسائل مربوط به آب‌وهوا: باران بهار سر خر ببارد، دم خر خبر ندارد. (بهمنیار)
ژ) مدح و ذمّ شهرها، اقوام:اصفهان نصف جهان. (دهخدا)
نه قم می‌رم نه کاشان، لعنت به هردو تاشان. (شکورزاده)
نان یهودی را بخور توی خانه‌ی گبر بخواب. (ابریشمی)
8-5. مثلها از نظر زیبایی‌شناسی دو گونه‌اند:
الف) ساده: که جمله‌ای ساده است.
سرمایه‌ی کاسب پول است. سرمایه‌ی دلال دروغ. (شهری)
از خانهی قاضی یک نان درآمد، سگش هم دنبالش بود. (دهخدا)
ب) ادبی: در این دسته آرایه‌های لفظی و معنوی بر حسن و زیبایی مثلها می‌افزاید:
عکس: چه سر به کلاه، چه کلاه به سر. (شکورزاده)
جناس: جان می‌دهد، جامه نمی‌دهد. (دهخدا)
تصویرسازی: جای پای سگ را با نان سنگک اشتباه گرفته. (شکورزاده)
موازنه: چغندر گوشت نشود، دشمن هم دوست نشود. (بهمنیار)
تکرار: ظرف ظرف مس، فرش فرش قالی، نان نان گندم، دین دین محمّد. (دهخدا)
سجع: همان خر سیاه است وهمان راه آسیا. (بهمنیار)
ایهام: دزد نگرفته پادشاه است (دهخدا)1. دزدی که دستگیر نمیشود پادشاهی میکند؛ 2. تنها دزدی که نمی‌توان گرفت پادشاه است.
قلب: طبّالی به از بطّالی. (دهخدا)
تضاد: جنگ اول به از صلح آخر. (دهخدا)
کنایه: این سر خر که راه داد به بستان. (بهمنیار)
مراعاتنظیر: بالای گود زورخانه نشسته می‌گوید لنگش کن. (بهمنیار)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

اغراق: شکم درویشان تغار خداست. (شکورزاده)
تلمیح: گنجشک یک پولی انا اعطینا نمیخواند. (شکورزاده)
جان‌بخشی: دیگ به دیگ می‌گوید رویت سیاه. (دهخدا)
واج‌آرایی: خدا ایمان می‌خواهد، عزراییل جان، زن و فرزند نان. (دهخدا)
9-5. مثلها از نظر مثلهای رایج در فارسی یا منظوم است یا منثور.
الف) مثلهای منثور
مثلهای منثور در قالب جمله یا شبه‌جمله به صورت گفتاری یا معیار بهکار می‌روند و اغلب‌ مثلهای فارسی از این دسته‌اند. مثلهای منثور گاه آهنگین است “اول ساقی، بعد باقی” یا “هرچه‌ سنگه پیش پای لنگه” و حتی وزن عروضی نیز در امثال مشاهده می‌شود: “اشتر به قطار و ما به دنبال” (مفعول مفاعلن فعولن) گاه بدون آهنگ؛ مثل “اگر سنگ به شیشه بخورد وای به‌ شیشه، اگر شیشه به سنگ بخورد باز هم وای به شیشه.” (شکورزاده)
ب) مثلهای منظوم
امثال منظوم بیت یا مصراعی با وزن عروضی است که صنعت تمثیل و ارسال مثل دارد و میان‌ مردم رواج یافته که گاه گوینده‌ی آنها معلوم است؛ مثل:
به خود گفتا جواب است این نه جنگ است
“پشّه چو پر شد بزند پیل را”
خشت اوّل چون نهد معمار کج
درس معلم ار بود زمزمه‌ی محبّتی
برگ سبزی است تحفه‌ی درویش
کلوخ‌انداز را پاداش سنگ است
(نظامی، خسرو و شیرین، 271)
با همه مردی و صلابت که اوست
(سعدی، گلستان، 124)
تا ثریا می‌رود دیوار کج
(مولوی، دوازده هزار مثل، 467)
جمعه به مکتب آورد طفل گریز پای را
(نظیری نیشابوری، تکمله امثال و حکم)
چه کند بینوا ندارد بیش
(وحشی بافقی)گاه گویند این مثلهای منظوم شناخته شده نیست؛ مانند:
شیشه‌ی بشکسته را پیوند کردن مشکل است. (امثال موزون در ادب فارسی)
شیشه تا گرم است کی از سنگ پروا می‌کند. (امثال و حکم دهخدا)
شود عاقبت بچه‌ی گرگ، گرگ. (دوازده هزار مثل، 679)
کوری دگر، عصاکش کور دگر شود. (داستان‌نامه بهمنیاری)
در خانه‌ی مور شبنمی طوفان است. (امثال و حکم دهخدا)
شعر برخی از شاعران به دلیل روانی، شهرت و درون‌مایه‌ی مؤثر آن در میان مردم رواج‌ می‌یابد و مثل می‌شود که در این صورت ارسال مثل به شمار نمی‌آید، مانند:
دیدار تو حل مشکلات است
به آب زمزم و کوثر سفید نتوان کرد
صبر از تو خلاف ممکنات است
(سعدی، کلیات، 431)
گلیم بخت کسی را که بافتند سیاه
(حافظ، دیوان)و یا جزء “حکم” محسوب میشوند که اغلب تحصیل‌کردگان و اهل ادب از آنها بهره‌ میجویند و به دلیل عدم رواج میان عامه‌ی مردم نمی‌توان آنها را ضرب‌المثل دانست؛ مثل:
حکایت بر مزاج مستمع گو
شعر ناگفتن به از شعری که باشد نادرست
اگر دانی که دارد با تو میلی
(گلستان)
بچّه‌نازادن به از شش‌ماهه بفکندن جنین
(منوچهری، دیوان، 80)
اغلب نمونه‌هایی که در امثال و حکم دهخدا می‌خوانیم از این دست است و اغلب اشعاری‌ که در کتاب “مثلها و حکمتها” (عفیفی، 1371) و آثاری از این دست گرد آمدهاند، جزء حکمتها و اشعار معروف محسوب می‌شوند.
شاید نتوان به‌طور دقیق تشخیص داد کدام شعر مثل است و کدام حکمت، مثل شدن این‌ اشعار به رواج آن در میان مردم بستگی دارد.
در برابر مثلهای منظومی که از سوی شاعران ساخته می‌شود و البته محکم و استوار و دارای جنبه‌های بالای هنری و ادبی است، برخی مثلهای عامیانه نیز هستند که زبان و بیان آن‌ بسیار ساده و گیرا و صمیمی است:
شب عید است و یار از من چغندر پخته می‌خواهد
خداوندا زن زشتم تو بردار
اگر داری زبان چاپلوسی
گمانش میرسد من گنج قارون زیر سر دارم
(کتاب کوچه، پ، 282)
خودم دانم خر لنگ و طلبکار
(دوازده هزار مثل، 445)
همت جا در عزا هم در عروسی
(کتاب کوچه، الف، 1216)چنانکه معلوم است گوینده‌ی این اشعار معلوم نیست و سازندگان آن فرهیختگانی از میان‌ مردم هستند.
مثلهای منظوم، در چند دهه‌ی اخیر جمع‌آوری شده‌اند؛ از جمله امثال و حکم دهخدا که در سالهای 1308 تا 1311 در چهار جلد بزرگ فراهم آمد. امثال و حکم شامل سیهزار مثل، حکمت، اصطلاح، کنایه، حدیث، خبر و شعر معروف است که قریب نیمی از آن، اشعار معروف است. دهخدا (معین، مقدمه لغت‌نامه:381) در پاسخ خرده‌گیری گروهی که امثال و حکم را تماما ضرب‌المثل‌های مشهور نمی‌دانند، پاسخ می‌دهد:

“من خودم متوجه این نکته بودم ولی از انتخاب عنوانی مطول نظیر امثال و حکم و مصطلحات و اخبار و احادیث خودداری و به عنوان ساده‌ی امثال و حکم اکتفا کردم.”
امثال و حکم دهخدا گرچه به‌طور مستقل حاوی ضرب‌المثل‌ها نیست، به لحاظ ضبط تعداد زیادی از اشعار امثال و امثال منظوم در خور توجه است.
اوّلین کتاب مستقل مثلهای منظوم به نام “امثال منظوم” از آن احمد اخگر است که در سال‌ 1319 در دو جلد منتشر شد. مؤلف پنج هزار مثل را در اشعار دوبیتی خود درج کرده است. معلوم است که این اثر، جامع امثال منظوم شاعران نیست و تنها زاییده‌ی ذوق مؤلف است.
در سال 1351 حمید شعاعی کتاب”امثال شعر فارسی” را منتشر کرد که تنها یک جلد آن‌ چاپ شد و حرف الف را شامل می‌شود. مؤلف برای هر کنایه، اصطلاح یا مثل از شاعران‌ مختلف نمونه‌هایی را نقل می‌کند که به طریق ارسال مثل از آن بهره گرفته‌اند. تنها بخش کمی‌ از این کتاب به درج امثال اختصاص یافته است.
کتاب “امثال سائره و پندهای موزون” (تهران، 1360) به کوشش زهرا مزارعی نیز کتابی‌ مختصر در این زمینه است. از جمله آثار محققانه در گردآوری امثال منظوم، کتاب “مثلها و حکمتها در شعر شاعران قرن سوم تا یازدهم” تألیف رحیم عفیفی می‌باشد که در سال 1371 منتشر شد. مقدمه‌ی محققانه، ارجاعات دقیق و جامعیت از ویژگی‌های این کتاب است.
پس از آن کتاب “امثال موزون در ادب فارسی” نوشته‌ی رضا بشیری مؤدب در سال 1375 چاپ شد که تنها به مصراعهای مثل شده اشاره می‌شود نه تمامی ابیات، آن هم بدون ذکر دقیق‌ مأخذ و اشاره‌ی مختصر به نام سراینده.
از آثار دیگر در این زمینه، “ضرب‌المثلهای منظوم فارسی” نوشتهی محمدعلی حقیقت‌ سمنانی، (تهران، 1374)، “ضرب‌المثل‌های شعر فارسی و ریشهی تاریخی آن” تألیف محمد عبادزاده‌ی کرمانی(1370) و “ضرب‌المثل‌های منظوم” نوشته‌ی حسین خرمی (1376) است.
2-6- ارسالالمثل/ ارسالالمثلین
درکتب بلاغی، اصطلاح ارسال مثل برای کاربرد مثل در شعر بهکار رفته است. در این بخش‌ ضمن تعریف ارسال مثل و دیدگاههای اهل بلاغت، تفاوت آن را با تمثیل، اسلوب معادله، تضمین، تلمیح و کلام جامع و مهم‌تر از و ظریف‌تر از همه با کنایه بیان می‌کنیم.
رادویانی میگوید: “یکی از جملهی بلاغت آن است کی شاعر اندر بیت حکمتی گوید، آن به‌ راه مثل بود.” (ترجمان البلاغه، 1949: ص 84) مؤلفان کتب بدیع چنین کاربردی را در شعر و نثر
“ارسالالمثل” خوانده‌اند.
این تعریف با اندک تغییری در آثار اهل بلاغت نمودار است، از جمله: در کتاب المعجم‌ (شمس قیس رازی، 1371: ص 263)؛ حدایق السحر فی دقایق الشعر (وطواط 1362: ص 55-56) مدارج البلاغه (هدایت، 1357: ص 26) و ده‌ها کتاب بلاغی دیگر (رادفر 1368: ج /1ص 58-86)
در تمامی تعاریف، ارسالالمثل خاص شعر دانسته شده است و جملگی قدما و متأخران‌ این آرایه را موجب آرایش و تقویت کلام و نیز نشانهی قدرت گوینده دانستهاند؛ از جمله در کتاب فنون بلاغت و صناعات ادبی (همایی، 1339: ص 47) میخوانیم: “گاه باشد که آوردن یک‌ مثل در نظم و نثر یا خطابه و سخنرانی اثرش در پروراندن مقصود و جلب توجه خواننده و شنونده بیش از چندین بیت منظوم و چند صفحه مقاله و رساله باشد.”
برای نمونه ؛ مثل: “کلاغ خواست راه رفتن کبک را بیاموزد، راه رفتن خود را هم فراموش‌ کرد” در شعر چندین شاعر به طریق ارسالالمثل بهکار رفته است:
عاقبت از خامی خود سوخته
کرد فراموش ره و رفتار خویش‌
کلاغی تک کبک در گوش کرد
رهروی از کبک نیاموخته
ماند غرامت زده در کار خویش
(جامی، تحفه الاحرار، 134)
تک خویشتن را فراموش کرد

منابع و ماخذ پایان‌نامه b (34)

1-3-4. پراگماتیسم97
2-3-4. مدارای دموکراتیک107
3-3-4. اجماع هم‌پوشان109
4-3-4. اصل همگانی عدالت110
5-3-4. ایمان عقلایی به امکان تحقّق یک نظام عادلانه112
6-3-4. ایده‌ی مفهوم سیاسی عدالت112
7-3-4. ایده‌ی اجماع هم‌پوشان114
8-3-4. شرط همگانی مفهوم عدالت116
فصل پنجم
اندیشه‌های منتقد راولز121
1-5. فیلسوفان مسلمان121
2-5. کمال‌گرایان122
3-5. جامعه‌گرایان132
4-5. تکثرگرایان ارزشی137
5-5. چندفرهنگی‌گرایان139
6-5. برابری‌خواهان142
7-5. آزادی‌خواهان (لیبرتارین‌ها)145
8-5. فمینیست‌ها151
فصل ششم
تحلیل153
1-6. بررسی نقدهای راولز بر نظریه‌های رقیب153
2-6. دسته بندی و بررسی نقدهای وارد بر راولز155
1-2-6. انتقادهای وارد بر مبانی و بستر فکری راولز155
1-1-2-6. نقد لیبرالیسم155
2-1-2-6. نقد انسان‌‌گرایی157
3-1-2-6. نقد سکولاریسم160
4-1-2-6. نقد انسان‌شناسی وظیفه‌‌گرا161
5-1-2-6. نقد کثرت‌‌گرایی166
6-1-2-6. نقد نسبیت‌‌گرایی معرفت‌شناختی169
7-1-2-6. نقد پراگماتیسم172
8-1-2-6. قرارداد اجتماعی172
2-2-6. انتقادهای ناظر بر محتوای راولز175
1-2-2-6. بی‌توجّهی به فلسفه‌ی اخلاق175
2-2-2-6. وضعیت اصیل175
3-2-2-6. بی‌توجّهی به معیارهای عدالت‌پژوهی176
4-2-2-6. پرده‌ی بی‌خبری177
5-2-2-6. فرضی بودن ‌‌‌وضع نخستین و اشکالات آن177
6-2-2-6. پارادوکس در تصور پیشین “خیر” و سعادت181
7-2-2-6. عدم توجّه به تلقی‌های دیگر از “خیر”182
8-2-2-6. اصول عدالت: آزادی، تمایز182
9-2-2-6. اقتضای ظالمانه‌ی اصل دوم183
10-2-2-6. نسبیت عدالت و معیار‌ناپذیری مطلق آن184
11-2-2-6. ایدئولوژیک و جانب‌دارانه و بومی بودن ‌نظریه‌ی راولز185
12-2-2-6. فقدان نوآوری186
13-2-2-6. فقدان انسجام و شفافیت لازم و ابهام و تفسیرپذیری زیاد نظریه187

14-2-2-6. خنثا و تهی بودن عدالت در ‌نظریه‌ی راولز188
15-2-2-6. معطوف بودن به پوچی و پوچ‌گرایی189
16-2-2-6. عدم توجّه به بسیاری از تلقی‌های دیگر از عدالت190
17-2-2-6. تردیدپذیر بودنِ ضدیت با فایده‌انگاری190
18-2-2-6. نگاه غیرساختاری و انتزاعی به عدالت اجتماعی191
خاتمه
علل توجّه صاحب‌نظران به دست‌آورد راولز193
منابع:199
کتاب‌‌‌نامه فارسی:199
مقالات:201
منابع انگلیسی:203
منابع اینترنتی:204
پیش‌گفتار
حال و هوای ماه رمضان و تشنگی و گرمای تابستان سال هشتاد و هشت، یکی از ماندگارترین خاطرات مرا رقم زد، طرح ضیافت، طرحی آموزشی-تبلیغی در دانش‌گاه فردوسی. بنا بود برای دانش‌جویان، درس جنگ نرم را تدریس کنم، بگذریم از حال و هوای آن روزها و ماجرای انتخابات و حساسیت‌ها و سر و صداهایی که بود و گذشت و… کمابیش به‌خیر گذشت.
درباره‌ی موضوعی که قرار بود برای دانش‌جویان تدریس کنم کم و بیش اندوخته‌ای داشتم، اما روزها، روزهایی بود که هر سری و صدایی بوی سیاست می‌داد، و نه سیاست به معنای مقدسی که می‌‌شناسیم، حال شاید بتوانی تصور کنی عبارت “جنگ نرم” آن هم در فضای هیجان‌زده‌ی دانش‌گاه با دانش‌جویان چه می‌کرد و با من چه می‌کرد.
پس هرچه که از کتب علمی و فلسفی و دینی در این زمینه به دستم می‌رسید می‌خواندم. لازمه‌ی این مطالعات آشنایی با مکتب‌های مختلفی بود که به نوعی در حوزه‌های علم و فرهنگ ما ورود پیدا کرده‌است. و از آن‌جا که من هیچ‌گاه امکان تحقّق تحقیقات بدون پیش‌فرض را باور نداشتم، عمده‌ی این مکتب‌ها را با عینک یک طلبه‌ی مسلمان ایرانی خواندم. هابرماس، هانتینگتون، پوپر، هایک، مکینتایر، نوزیک، راولز و… از جمله شخصیت‌هایی هستند که در خصوص نظریّاتشان مطالعه کردم. هم‌چنین سعی داشتم با نظریّات مربوط به دین، اخلاق و سیاست در فلسفه بیش‌تر آشنا شوم.
گرچه پیش‌تر – به دلایل کاملا شخصی- مایل بودم موضوع پایان‌نامه را مرتبط با فلسفه‌ی ذهن انتخاب کنم، لکن اساتیدی چون استاد کهنسال و استاد حقّی ‌‌‌‌پیش‌نهاد کردند که موضوع را مرتبط با دغدغه‌های جاری و ساری در حوزه‌ی مطالعاتی خودم بردارم، بی‌درنگ پذیرفتم و به ‌‌‌‌پیش‌نهاد یکی از اساتید روحانی، “راولز” را انتخاب کردم. با آن‌که می‌دانستم کار دشوار است و درباره‌ی او تا کنون بیش از دو-سه کتاب ترجمه نشده.
دو سال طول کشید تا این نوشته آن‌گونه شود که می‌خواهم، اما سرانجام شد.
موانعی که گذشت
1. عدم دست‌رسی به منابع درجه‌ی یک
بیش‌تر کتاب‌هایی که مورد نیازم بود در دست‌رس یا نبود، یا نیافتم. آثار بزرگانی چون ساندل، نوزیک، گری، مکینتایر، جوزف رز، برایان باری و…
زمانی‌که از احمد واعظی در این راستا کمک خواستم، فرمودند که کتابشان را در کمبریج نوشته‌اند، و از منابعی که در ایران می‌توان یافت اطلاعی ندارند. لذا ناچار بودم این کتاب‌ها را در فضای مجازی جست‌وجو و دانلود کنم. سخت‌تر آن‌جا بود که در جست‌وجوی نامی، هم‌نامی پرآوازه‌تر یافت می‌شد، چونان‌که درباره‌ی جان گری پیش آمد، و این مسأله کار را بیش‌تر دشوار می‌کرد.
2. ترجمه‌ی نامناسب برخی آثار
متأسفانه پس از مدّت‌ها انتظار و پس از آن‌که برخی از آثار راولز ترجمه شد، دیدیم که ترجمه مناسب نیست و حتّا گاه، به متن اصلی وفادار نبوده‌است، هم‌چون قانون مردمان که اعتراض دکتر ملکیان را نیز برانگیخت.
اینک پس از مطالعه‌ی بیش از پنجاه منبع، اعم از فارسی و انگلیسی، کتاب و مقاله، حقیقی و مجازی (اینترنتی)، حاصل این مطالعات را تقدیم اساتید و دانش‌جویان و حکمت‌پویانی می‌کنم که دل در گرو دانستن دارند.
از ویژگی‌های این نوشته نسبت به نوشته‌های مشابه، وجود مباحثی است که پیش از این شاید ‌کم‌تر به آن اشاره شده. مثل دقت نظر در نگاه پراگماتیستی راولز پسین، که حتّا نویسنده‌ای هم‌چون احمد واعظی نیز در کتابش اشاره‌ای به این موضوع نداشته‌است.
هم‌چنین تلاش کردم که در جمع‌آوری نقدهای مختلفی که درباره‌ی راولز موجود است همّتی در خور داشته‌باشم. نویسنده مدّعی نیست که در این هدف غور کامل کرده‌است، لکن بنده در حد توان آن‌چه در منابع بود گردآوری کردم و در فصل پنجم کتاب آورده‌ام.
به هر حال، نوشته‌ای که پیش روی شما است شامل یک مقدمه و شش فصل است. فصل نخست مفهوم‌شناسی عدالت و عدالت سیاسی است که آغازه‌ای برای ورود به بحث است. فصل دوم توصیف نظریه‌ی جان راولز، فصل سوم و چهارم تبیین نظریه، فصل پنجم مربوط به نقدها و سرانجام فصل ششم تحلیل نظریه از نگاه نویسنده است.

امیدوارم، آن‌چه خواندم و نوشتم، در ساحت ربوبی الله جلّ و علی مرضیّ باشد و منظور.
در پایان از اساتید بزرگواری که در این ره‌گذر همراهم بودند صمیمانه سپاس‌گزارم، و امیدوارم با مطالعه و راه‌نمایی موشکفانه‌ی خود، بر غنای این کار بی‌افزایند.

مقدمه

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

الف- آشنایی با شخصیت و اندیشه‌ی جان راولز
راولز کیست؟
جان بوردن راولز1، فیلسوف معاصر آمریکایی در سال ???? در بالتیمور زاده شد و تحصیلات خود را در رشته‌ی فلسفه در دانش‌گاه پرینستون آغاز کرد. پس از تحصیل، مدّتی به تدریس در دانش‌گاه کرنل پرداخت و از سال ???? به هاروارد رفت. او به سال ???? در سنّ هشتادویک سالگی چشم از جهان فروبست. وی با رشد در سنّت فلسفه‌ی تحلیلی و فضای علمی شده‌ی فلسفه‌ی آمریکا، سعی کرد، پایه‌های فلسفه‌ی سیاسی خود را تدوین نماید و با تأثیری که از آرای فیلسوفانی چون لاک، روسو و کانت گرفته بود، یکی از مهم‌ترین نظریّات را درباره‌ی عدالت پی‌ریزی کرد. راولز را یکی از بزرگ‌ترین فلاسفه‌ی سیاسی قرن بیستم شناخته‌اند که توانسته با مبنا قراردادن اصول لیبرالیسم، به مهم‌ترین دغدغه‌ی آرمان‌های ‌‌ضدلیبرالیستی (یعنی بحث عدالت اجتماعی) بپردازد.
احاطه به دانش واندیشه‌ی پیشینیان در قلمرو اخلاق، فلسفه، سیاست و تاریخ، تلاش مداوم و خستگی‌ناپذیر علمی، نظم و انضباط شخصی، شخصیت فروتن و مهرورز، اندیشه‌ی پویا، نثر فصیح و روشن، از جان راولز چهره‌ای برجسته، دیرپا و نام‌ور در ‌حوزه‌ی فلسفه‌ی دوران جدید ساخته‌است‌؛ تا‌جایی‌که در میان منتقدان راولز کسانی نیز یافت می‌شوند که این شهرت اقبال عمومی را دلیل بر وجود افکار بدیع و استدلال‌های محکم در اندیشه‌ی وی نمی‌دانند؛ برای مثال شاپیرو معتقد است که راولز فیلسوفی است که از امتیاز فرا‌رفتن از مرزهای آکادمیک و تبدیل شدن به چهره‌ای مشهور و مردمی برخوردار بوده‌است.2
تلاش‌های علمی راولز
نظریه‌ی عدالت جان راولز از مهم‌ترین نظریات فلسفه‌ی سیاسی در قرن بیستم به‌شمار می‌رود. او در احیای فلسفه‌ی سیاسی تأثیر فراوانی داشته‌است. جان راولز نظریه‌اش را درباره‌ی عدالت را نخستین‌بار در مقاله‌ای در سال 1958 میلادی به نام عدالت ‌‌‌‌به‌مثابه‌ی انصاف3 نوشت. او در این مقاله تفسیر خود را از مفهوم عدالت بیان کرده‌است. وی چند سال بعد در سال 1971 میلادی کتابی تحت عنوان نظریه‌ی عدالت4 نوشت و نظریه‌ی خود را در آن به‌صورت جامع و مبسوط شرح داد. ‌‌آن‌گاه در سال 1993 میلادی کتابی دیگر به نام لیبرالیسم سیاسی5 به چاپ ‌رساند که در این کتاب تناسب نظریه‌ی عدالت خود را با نوع خاصّی از نظام سیاسی بیان می‌کند و در نهایت در سال 2000 میلادی کتابی به نام عدالت ‌‌‌‌‌‌‌‌به‌مثابه‌ی انصاف6 نوشت. در این کتاب که آخرین اثر وی به‌شمار می‌رود، خلاصه‌ی تمام افکار و نظریّات خود را بیان می‌کند.
یکی از امتیازات راولز نسبت به دیگر نظریه‌پردازان، اصول عدالت، از نظر او است. او با پی‌ریزی این نظریه از سویی به اصل آزادی اولویّت می‌دهد و از سوی دیگر، عدالت جبرانی و برابری اجتماعی را درمی‌افکند. به عبارت دیگر، راولز درپی سازش دادن مباحث راست و چپ جدید در غرب بود که در تقابل با هم نگریسته می‌شدند. به همین دلیل، کتاب او هم نزد اندیش‌مندان لیبرالی که به اصل آزادی اهمیت خاصّی می‌دادند و هم نزد متفکران مارکسیستی که خواستار برابری اجتماعی بودند، مورد تحسین و توجّه قرارگرفت. اهمیت نظریه‌ی عدالت راولز چنان می‌نماید که امروزه محدوده‌ی مباحث فلسفه‌ی سیاسی به “افلاطون تا راولز” تغییر یافته‌است.
کوشش‌های وی در این چند دهه، تحوّلاتی در درون‌مایه‌ی فکر سیاسی راولز و نوعی تجدیدنظر از برخی عناصر نظریه‌ی عدالت وی می‌نماید. برخی از صاحب‌نظران تمایل دارند که فعالیت‌های فکری راولز را پس از نگارش نظریه‌ی عدالت به دو دوره‌ی اصلی تقسیم کنند: دوره‌ی نخست تا سال 1982 میلادی ادامه دارد. در این مدّت راولز معطوف به دفاع از روی‌کردهای اصلی خویش در کتاب نظریه‌ی عدالت و پاسخ به منتقدان خویش است. دوره‌ی پسین از 1982 میلادی ‌درپی سخن‌رانی‌های راولز آغاز می‌شود که “سخن‌رانی‌های دیویی”7 نام دارند. وی در این سخن‌رانی‌ها به صراحت اعلام می‌کند که دیگر به‌دنبال ارائه‌ی معیارها و اصول عام برای ترسیم پایه‌های اخلاقی ساختارهای اجتماعی نیست، بلکه می‌کوشد اصول هم‌کاری اجتماعی را در بستر اجتماعی خاص یعنی جوامع لیبرال-‌دموکرات، معرّفی کند. در این دوره راولز بر آن است که خوانشی از لیبرالیسم و عدالت عرضه کند که بر هیچ دیدگاه فلسفی و اخلاقی خاص تکیه نز‌‌‌ده‌باشد. با این کار و حذف پشتوانه‌ی فلسفی و دکترین خاص اخلاقی از عدالت، امید داشت که این اصول مبنای هم‌کاری همه‌ی اهالی فلسفه و باورهای اخلاقی و دکترین‌های مذهبی متفاوت در یک جامعه‌ی دموکرات و لیبرال قرارگیرد.8
ب- پیشینه‌ی پژوهش
تاکنون “‌نظریه‌ی عدالت” به بیست‌و‌هفت زبان دنیا ترجمه شده و اندیشه‌ی راولز مورد بررسی بیش از پنج‌هزار کتاب و مقاله قرارگرفته‌است؛ ازجمله آثار فلاسفه‌ی بزرگ معاصر نیز به این‌گونه نقّادی‌ها اختصاص یافته‌است؛ مثلاً برایان باری، فیلسوف سیاسی معاصر انگلیسی، نخستین جلد از کتاب سه‌جلدی خود را با عنوان نظریه‌های عدالت، بیش‌تر صرف شرح و نقد ‌نظریه‌ی‌ راولز کرده‌است.9
گسترده‌ترین و عمیق‌ترین بررسی‌ها دربرابر ‌نظریه‌ی عدالت راولز، از سوی جماعت‌گرایان10 ارائه شده‌است که در میان چهره‌های برجسته‌ی آنان باید به مایکل ساندل11، السدیر مکینتایر، چارلز تیلور و مایکل والزر اشاره کرد.
یکی دیگر از بررسی‌های اساسی درباره‌ی نظریه‌ی راولز توسط یکی از لیبرال‌های راست‌گرا و به تعبیر بهتر پیش‌گام آن‌ها یعنی روبرت نوزیک انجام شده‌است که با انتشار متن آنارشی، دولت و آرمان‌شهر12 به چهره‌ی رقیب و هم‌آورد اصلی راولز بدل شد و از دهه‌ی 1980 به این‌سو، رساله‌ی نوزیک در کنار نظریه‌ی عدالت، در مجامع اکادمیک آمریکا و انگلستان تدریس شد. رساله‌ی نوزیک که هرج‌و‌مرج، دولت و ناکجاآباد هم ترجمه شده‌است، در واقع در پاسخ به راولز نوشته شد.
درحالی‌که اثر راولز آن‌قدر باز و مبهم بود که تعابیر گوناگونی از آن به عمل آمد، اثر نوزیک به‌راستی در چارچوب سنّت “لیبرالیسم راست‌گرا” قرار داشت. او اگرچه رقیب فکری راولز و برجسته‌ترین نظریه‌پرداز لیبرالیسم محافظه‌کار است، عمق و جامعیت و اغماض‌ناپذیری نظریات راولز را ستوده‌است؛ به تعبیر وی:
“‌نظریه‌ی عدالت، کتابی قوی، عمیق، هوش‌مندانه و اثری منظم و سیستماتیک در اندیشه‌ی سیاسی و فلسفه‌ی اخلاق است که از زمان جان‌استورات‌میل تاکنون نظیرش مشاهده نشده‌است… فیلسوفان معاصر یا باید در چارچوب ‌نظریه‌ی راولز کار کنند و یا دلیل نپرداختن به او را بازگو کنند.”13
به‌سبب پیچیدگی و حتّا ابهام نظریات سیاسی راولز، مجموعه مطالب فارسی در این باره و به‌ویژه با جوانب نقّادانه، چندان زیاد نیست. ضمن این‌که بیش‌تر این نگاشته‌ها مربوط به چند سال اخیر است، شاید مقالات درخور فارسی در این زمینه به تعداد انگشتان دست نرسد. با وجود این بهترین و جامع‌ترین اثر نقّادانه‌ی فارسی در این زمینه با عنوان جان رالز؛ از ‌نظریه‌ی عدالت تا لیبرالیسم سیاسی توسط جناب حجه الاسلام دکتر احمد واعظی نگاشته شده‌است که به‌راستی اثری بسیار ارزش‌مند و عالمانه به‌شمار آمده و می‌توان آن‌را جامع‌ترین و عمیق‌ترین اثر فارسی در آراء راولز به‌شمار آورد.

فصل اول
مفهوم‌‌شناسی عدالت و عدالت سیاسی
1-1. عدالت14
عدالت در لغت معادل نظم و ادب است. در پارسی “داد” معادل عدل، و “دادمندی” یا “دادگری” معادل عدالت است. “دادگر” نیز معادل عادل می‌باشد. “دادگستر” نیز به معنای گسترنده‌ی عدل است. از دیگر واژه‌های دارای ترکیب داد در پارسی، دادگاه، دادیار، دادستان، دادخواهی، داددهی، دادرسی، دادپرسی و غیره می‌باشند. واژه‌ی “داد” برگرفته از “داتا”ی ایرانی باستان به معنای “قانون” است.15
ابهام در تعاریف و معانی، از دشواری‌های بحث مفهوم بنیادی عدالت است. با وجود این دشواری، مکتب‌ها دینی، سیاسی، اجتماعی و… در ارائه‌ی نظرات خود در این باره کوتاهی نکرده‌اند. اندیشه‌ی سیاسی اسلام و اندیشه‌ی سیاسی غرب در این زمینه میراثی گران‌بها دارد، هرچند به نظر برخی از اندیشه‌وران در این حوزه، تعریف و شمارش همه‌ی معانی عدالت وهمی بیش نیست و این مفهوم دچار ابهامی علاج‌ناپذیر است.
تأمل درباره‌ی معانی عدالت و مترادف‌ها و متضادهای آن، به تبیین این مفهوم و مباحث درباره‌ی آن کمک می‌کند. برای مفهوم عدالت مترادف‌هایی بسیار وجود دارد که هرکدام بخشی از معنای آن را شامل می‌شود. از جمله می‌توان به لغات “قسط”، “قصد”، “استقامت”، “وسط”، “نصیب”، “حصه”، “میزان” و “انصاف” اشاره کرد. “جور” متضاد “عدل” است. البته برخی مانند اسحاق بن حسین در ترجمه اخلاق نیکوماخوس ارسطو، از واژه “لاعدل” هم ‌به‌جای متضاد “عدل” استفاده کرده‌اند.16 از لحاظ لغوی “عدل” اسمی مجرّد و به معنای راستی، درستی، دادگری، داد، نظیر، همتا، مثل و شاهد و جمع آن “اَعدال” است و هم‌چنین به معانی دیگری مثل لنگه، کیل، پیمانه، میانه‌روی، مساوات، برابری و… نیز ‌‌‌به‌کار می‌رود.
واژه‌ی “عدل” به معنای مثل، قیمت، ارزش، لنگه و واژه‌ی “عَدَل” به معنای مساوات میان دو لنگه یا دو ‌‌همانند است. اعتدال، میانه‌روی، راست شدن و صاف شدن معنا می‌شود17. لسان العرب “اعتدال” را حدّ وسط میان دو حالت در کمیّت و کیفیّت معنا کرده‌است. به بیان وی، عدالت در نفوس انسان مایه‌ی اعتدال، ترتیب، استقامت و انتظام می‌گردد.
راغب اصفهانی می‌نویسد:
“عدل”، “عدالت” و “معادله” واژه‌هایی هستند که معانی مساوات را دربر دارند. پس “عدل” تقسیم مساوی است و بر این اصل روایت شده‌است: “بالعدلِ قامتِ السَّماواتُ وَ الأرضُ؛ آسمان‌ها و زمین بر اصل عدل برپا شده‌است.” 18
معنای لغوی عدالت برابری و برابر کردن است و در عرف عام به معنای رعایت حقوق دیگران ‌‌‌به‌کار می‌رود. از این‌رو، در تعریف عدل و عدالت گفته‌اند: “إعطاءُ کُلِّ ذی حقٍّ حقَّه؛ دادن حق هر صاحب حقی”. گاهی توسعه‌ای در مفهوم عدل می‌دهند و به این صورت معنا می‌کنند: “وضعُ کلِّ شیءٍ فی مَوضِعِه؛ قرارگرفتن هرچیزی در جای خود”.
گفتنی است، عمومی‌ترین تعریف عدالت در اندیشه‌ی سیاسی اسلام، قرارگرفتن هرچیزی در جای خویش، حق را به حق‌دار رساندن، رعایت استحقاق‌ها است.
2-1. عدالت سیاسی19
عدالت سیاسی نیز به معنای کاربرد مصداقی اصل عدل در عرصه‌های نظری و عملی سیاست است و با مفاهیم سیاسی از یک‌سو (مانند قدرت، مشروعیت، آزادی، برابری، اطاعت و اجبار سیاسی) و از سوی دیگر عناصر و نهادهای عینی اعمال قدرت هم‌چون حکومت، روش تولید و توزیع قدرت سیاسی در ارتباط است.
در اندیشه‌ی سیاسی غرب “عدالت سیاسی” معانی متعدّدی دارد و به گفته پرلمان، چند معنایی بودن واژه‌ی عدالت باعث کاربرد آن به‌گونه‌های گوناگون شده‌است و برشمردن همه‌ی این معانی ممکن نیست. وی چند معنای آشتی‌ناپذیر این واژه را چنین بیان می‌کند:
1. به هرکسی چیزی یکسان تعلق بگیرد؛
2. به هرکس متناسب با شایستگی‌اش چیزی اختصاص یابد؛
3. به هرکس متناسب با کارکرد و تولیداتش چیزی اختصاص یابد؛
4. به هرکس متناسب با نیازهایش چیزی تعلق بگیرد؛
5. به هرکس متناسب با رده و طبقه‌اش چیزی تعلق بگیرد؛
6. به هرکس متناسب با آن‌چه قانون برای وی در نظر‌‌‌گرفته چیزی اختصاص یابد.
پرلمان پنج معنای نخست را اخلاقی و معنای ششم را حقوقی و محافظه‌کارانه می‌داند. او همه‌ی معانی یادشده را نقد می‌کند. پرلمان نکته مشترک در تعاریف یاد شده را در بیان از معنای صوری عدالت یعنی عمل به‌گونه‌ی برابر می‌داند. وی عقیده دارد هم مفاهیم انتزاعی عدالت و هم مفاهیم انضمامی آن، از حیث معنا متعدّد و متکثرند؛ زیرا اختلافات ارزشی در گذشته و حال در همه‌ی جوامع و هم‌چنین تغییر ارزش‌های اجتماعی در گردونه‌ی زمان، باعث تغییر در شیوه‌ی اعمال عدالت و مفاهیم انضمامی آن شده‌است.20
3-1. سیر مفهومی عدالت در اندیشه‌ی سیاسی غرب
آشنایان با تاریخ فلسفه به‌خوبی می‌دانند که اصل “عدالت”، یکی از پر ماجراترین و جنجال‌برانگیزترین اصول در تاریخ حیات فکری و اجتماعی انسان بوده‌است. این سیر فکری را می‌توان از دیدگاه‌های مختلفی بررسی و تقسیم‌بندی کرد.
به‌عنوان مثال اگر ملاک، تقدّم فرد یا جامعه باشد، می‌توان روی‌کردهای مختلف جریانات فکری غرب را در این‌باره در سه گروه تقسیم کرد:
گروهی، از عدالت تفسیر کمونیستی یا اجتماعی کردند و مطابق آن، جامعه را اصل قرار دادند و مصالح فرد را فدای مصالح جمع نمودند. گروه دیگر، از عدالت تفسیر کاپیتالیستی یا فردگرایانه کردند و آن را با دادن بهای بیش از حد به فرد و ارزش‌های فردی مساوی دانستند. گروه سومی هم پا به عرصه‌ی وجود نهادند که عدالت را مساوی با سودگروی تلقّی می‌کردند.
از نگاه دیگری نیز می‌توان سیر مفهومی عدالت در اندیشه‌ی سیاسی غرب و نظریّات گوناگون در این‌باره را در سه دیدگاه خلاصه کرد:
دیدگاه نخست عدالت را در مطابقت با قوانین آسمانی می‌داند. اگر رفتارهای انسانی با اصول، قواعد و قوانین ثابت آسمانی مطابقت داشته‌باشد، این رفتار عادلانه محسوب می‌شود. این نظریه در یونان باستان و قرون وسطا تفاوت داشته‌است. یونانیان باستان به‌ویژه افلاطون معتقد بودند که هر موجودی نوعی عالی در عالم مثالی دارد و عدالت نیز دارای وجود مثالی است. افلاطون عدالت را در اصل ویژگی نفس فرد می‌داند که در جامعه انعکاس می‌یابد. با تحقّق این فضیلت در فرد، هریک از قوای سه‌‌‌گانه‌ی عقل، خشم و شهوت در جای خود قرارمی‌گیرند و نظم خاصّی بر روابط آن‌ها حکم‌فرما می‌شود و هرکدام وظیفه‌ی خود را عهده‌دار می‌گردد. همه‌ی قوای نفسانی مانند خشم و شهوت باید زیر فرمان عقل قرار‌‌گیرند. حکومت نیز شایسته‌ی خردمندان و حکیمان است و بنابر عدالت، طبقه‌ی پاس‌داران و توده‌ی مردم باید در جای خود قرار‌‌گیرند و حکیمان بر آنان حکومت کنند و هرکس به کار ویژه‌ی خود مشغول شود و از آن تخطّی نکند.
ارسطو اما عدالت را اعطای حق به سزاوار آن می‌داند. او عدالت را فضیلتی برمی‌شمارد که به موجب آن باید به هرکس آن‌چه را دارد که حق اوست و سزاوار آن است. فضیلت هرچیز در حدّ وسط است و این حد نیز طبیعی به‌شمار می‌رود.
مسیحیان قرون وسطا عالم ملکوت و آسمانی را ‌به‌جای عالم مثالی قرار می‌دهند و عدالت را در مطابقت با آن قوانین آسمانی شریعت می‌دانند.
دیدگاه دوم عدالت را به مفهوم مطابقت با قوانین طبیعی و قانون طبیعت معرّفی می‌کند. برای آشنایی با عدالت ابتدا قانون حاکم بر طبیعت را باید شناخت و بعد خود را با آن هم‌آهنگ کرد. برای رسیدن به عدالت باید نظم حاکم بر طبیعت را شناخت. چه‌کسی می‌تواند نظم طبیعی حاکم را بشناسد و بر اساس آن قوانین عادلانه را وضع کند؟ هابز معتقد است که حاکم (لویاتان) می‌تواند این قانون را بشناسد و وضع کند وگرنه اداره‌ی این حاکم تبدیل به قانون می‌شود. در حالی که بعدها جان لاک به اراده‌ی اکثریت پرداخت. وی قانون عادلانه را درصورت رضایت و اراده‌ی اکثریت وضع‌شدنی می‌داند. عدالت در اوایل دوران مدرن در مطابقت با قانون طبیعت دانسته می‌شد، ولی در این اواخر متفاوت است.
دیدگاه سوم با دیدگاه روسو درافکنده شد. روسو اراده‌ی عمومی را مطرح می‌کند. وی معتقد است که عدالت در مطابقت با قوانین عمومی پدیدار می‌شود. روسو معتقد است برای عادلانه گردیدن قانون، باید آن را با منافع جمعی مطابق نمود، نه منافع اکثر یا منافع حاکم.
هابرماس نیز نظریه‌ی اجماع توافق و تفاهم را مطرح می‌کند. وی بر اساس این نظریه، معتقد است که برای برقراری عدالت، نظام سیاسی باید بر تفاهم و توافق مبتنی باشد.
جان راولز نیز از کسانی است که بر منافع و اراده‌ی عمومی تأکید می‌کند. وی عدالت را ‌‌‌‌‌‌‌‌به‌مثابه‌ی انصاف می‌داند و انصاف را تأمین منافع همگان می‌شمارد. از این‌رو، راولز مفهومی جدید از عدالت را درمی‌افکند که در ادامه به‌طور مبسوط خواهد‌آمد.
فصل دوم
توصیف
1-2. اهمیت و جایگاه ‌نظریه‌ی‌ راولز
راولز از مهم‌ترین فلاسفه‌ی سیاسی قرن بیستم و حتّا به تعبیر پاره‌ای اندیش‌مندان، شاخص‌ترین چهره‌ی فلسفه‌ی سیاسی این قرن می‌باشد. آثار این فیلسوف بحث‌انگیز و تأثیرگذار، بیش از پنجاه سال است که چاپ می‌شود و این نوشته‌ها به‌طور فزاینده‌ای در طول این مدّت، فلسفه‌ی سیاسی در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار داده‌است. البته تا پیش از انتشار کتاب ‌نظریه‌ی عدالت در 1971، او هیچ‌گونه شهرتی در محیط آکادمیک نداشت، اما بعد از انتشار این اثر، بلافاصله مورد توجّه صاحب‌نظران قرارگرفت؛ تـا جایی‌که بـرخی این کتاب را بـا آثار فلاسفه‌ی بزرگی مانند افلاطون، جان استورات میل و کانت مقایسه کرده‌اند. بنابراین بی‌دلیل نیست که اثر یاد شده تا کنون به بیست‌وهفت زبان ترجمه شده‌است و پس از گذشت تنها ده سال از چاپ کتاب ‌نظریه‌ی عدالت، کتاب‌‌‌نامه‌ی موضوعی نوشته‌های مرتبط با اندیشه‌ی راولز به بیش از 2500 مورد رسید و این رقم درحال حاضر پنج هزار عنوان را دربر می‌گیرد که این حجم گسترده شامل معرفی‌ها، بازخوانی‌ها، تفسیرها و نقدها می‌باشد. جالب این‌جا است که تنها فلاسفه و اندیش‌مندان سیاسی به‌ آراء وی نپرداخته‌اند، بلکه متفکران مشهوری که اساساً در سایر حوزه‌ها نیز به نظریه‌پردازی اشتغال داشته‌اند، به شرح و بسط و بررسی دیدگاه‌های این اندیش‌مند پرآوازه اقدام ورزیده‌اند که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان به توماس ناگل21 فیلسوف برجسته‌ی آمریکایی عالم متافیزیک، معرفت‌شناسی و فلسفه‌ی اخلاق اشاره کرد.
هم‌چنین کتاب ‌نظریه‌ی عدالت، راولز را در زمره‌ی فیلسوفان طراز نخست لیبرالیسم جهان قرارداد؛ هم‌چنان‌که این اثر را مهم‌ترین اثر فلسفه‌ی سیاسی لیبرالیسم در نیمه‌ی دوم قرن بیستم می‌دانند. گفتنی است که در نیم‌قرن اخیر نوشته‌های او صرف دفاع از بخش اساسی تزهای فلسفه‌ی سیاسی آنگلو‌امریکن با محوریت لیبرالیسم شده‌است و بسیاری تجدید حیات نظریه‌پردازی لیبرالی را از دهه‌ی هفتاد به بعد، مدیون وی می‌دانند و این درحالی است که تا قبل از این دهه، اثر خلاقه‌ای در زمینه‌ی اندیشه‌ی سیاسی، که تا این حد جدل‌انگیز باشد، پدید نیامده بود و درواقع اثر راولز برای تفکر سیاسی و اقتصادی در چارچوب سنّت لیبرالی، انگیزه‌ای بی‌نظیر برای بازسازی و تجدید حیات فراهم آورد.
2-2. بیان نظریه
‌‌همان‌گونه که بیان گردید، ‌نظریه‌ی عدالت جان‌راولز در سنّت کانتی قرار دارد. بحث او درباره‌ی عدالت معطوف به ساخت جامعه به‌طور کلی و نهادهای تشکیل‌دهنده‌ی آن است. نهادهای اجتماعی شیوه‌ی دست‌رسی افراد به منابع را معین می‌کنند و قواعد تعیین حقوق و امتیازات و رسیدن به قدرت سیاسی و انباشت سرمایه را در نظر دارند. ‌نظریه‌ی عدالت راولز پیرامون برخی مفاهیم اساسی تنظیم شده‌است؛ مثل “وضع نخستین”22، “پرده‌ی بی‌خبری”، “انصاف”23، “بی‌طرفی”24 و “اصول عدالت”25. جوهر اندیشه‌ی راولز عدالت ‌‌‌‌‌‌‌‌به‌مثابه‌ی انصاف است که با تاکیدات متفاوت در آثار او آمده‌است. به‌طور خلاصه، انصاف به روش اخلاقی رسیدن به اصول عدالت مربوط می‌شود و عدالت به نتایج تصمیم‌گیری منصفانه. راولز از عدالت به منزله‌ی فضیلت بی‌طرفی سخن می‌گوید، نه به مفهوم صفت فرد؛ یعنی ‌‌‌‌به‌مثابه‌ی صفت وضعی‌ای که در آن، اصول عدالت گزینش می‌شود. از دیدگاه راولز، عدالت و اصول آن اساساً ساخته‌ی انسان است و باید راهی برای رسیدن به اصول عدالت یافت؛ بنابراین در وضع نخستین مورد نظر راولز، افراد هیچ‌گونه اصلی را درست و “از پیش داده شده” نمی‌شناسند، بلکه هدفشان این است که با توجّه به وضع کلی انسان، اصولی را که از همه عقلانی‌تر است برگزینند.26
بحث راولز از وضعیت ریشه‌ای، و اصل قرارداد اجتماعی، یک مفهوم تاریخی نیست که بر یک حادثه‌ی بیرونی دلالت کر‌‌‌ده‌باشد، بلکه یک مفروض است. از سویی راولز ‌‌همانند دیگر لیبرال‌ها بحث خود را بر پایه‌ی “فردیّت” می‌نهد و جامعه را متشکل از افراد تشکیل‌دهنده‌ی آن می‌داند. از سوی دیگر وی با طرح قرارداد اجتماعی، به‌ناچار برای جامعه یک وضعیت تأسیسی ـ که انسان قبل از اقدام به این امر در “وضع طبیعی”27 و در یک “وضع نخستین” می‌زیست ـ قائل است. این وضع نخستین ‌‌همانند وضعیت طبیعی مورد توجّه طرفداران قرار دارد است.
یکی از تفاوت‌های مهم راولز با دیگر آراء مشابه در سده‌های گذشته این است که افراد در وضع نخستین و ابتدایی، یعنی قبل از تأسیس جامعه، در یک “پرده‌ی بی‌خبری” به‌سر می‌برند. به تعبیر دیگر، اگر افراد تشکیل‌دهنده‌ی جامعه که مایلند وضعیت نخستین خود را به سود جامعه رها کنند، مانند مذاکره‌کنندگان انقعاد یک قرارداد در نظر بگیریم، باید چنین استنباط کرد که افراد از دانش‌های موردی و جزئی در مورد روند مذاکره و موضوع ‌‌‌داد و ستد و موقعیت خاص دیگر شرکت‌کنندگان اطلاعاتی ندارند. هیچ مذاکره‌کننده‌ای نمی‌تواند خود را از دیگری، براساس معیار یا خصوصیاتی تمییز دهد. آن‌ها فقط به این آگاهند که مایلند اهدافی را به سود خود برآورده سازند؛ اما از چگونگی این تحقّق آگاهی ندارند. این “‌پرده‌ی بی‌خبری” برای افراد در وضعیت نخستین یک موقعیت “عادلانه” را فراهم می‌کند؛ یعنی افراد به جهت ناآگاهی درپایه‌ی یکسانی قرار دارند و کسی از پیش، خود را برتر یا فروتر نمی‌انگارد. همین حالت برابری در تأسیس جامعه، اولین پایه‌ی عدالت را فراهم می‌سازد. اعضای مذاکره‌کننده به‌طور نظام‌مند بر یک‌دیگر هیچ امتیازی ندارند؛ اما در ‌نظریه‌ی راولز مذاکره‌کننده ویژگی مهمی دارد و آن جنبه‌ی “عقلانیت” موضوع است. این عقلانیت مانع از به‌خطر افتادن مذاکره‌کننده می‌شود.28
عقلانیت در افراد اوّلیه و مؤسسان جامعه، مانع از به‌خطر افتادن منافع آن‌ها و تعدّی متقابل در تاسیس اوّلیه‌ی اجتماع شده و لذا این امر موجد عدالت است و عدالت به صورت پیشینی در جامعه‌ی اوّلیه و تأسیسی وجود دارد. بشر در چنین وضعی نسبت به هم‌نوعان خود انصاف به خرج می‌دهد و به‌دلیل محجوب بودن در پرده‌ی بی‌خبری، حقوق آن‌ها را به‌خطر نمی‌اندازد و عقل هم همین حکم را می‌کند؛ پس عدالت در این‌جا به‌منزله‌ی انصاف است. بین عقلانیت، انصاف یا عدالت و آزادی ‌رابطه‌ی مستقیم وجود دارد و برای رعایت انصاف، و لحاظ آزادی دیگران در مذاکره و ‌‌‌داد و ستد در قلمرو قرارداد اجتماعی، عین عقلانیت است.
عقلانیت راولز، ‌‌همان عقلانیت اخلاقی کانتی است که با مبانی و روحیه‌ی کاسب‌کارانه و عقلانیت صرف مادی فایده‌انگاری ـ بنا به مدعای وی ـ کاملاً متباین است.
3-2. راولز پیشین و پسین
می‌توان اندیشه‌ی راولز را به دو ‌دوره‌ی پیشین و پسین می‌توان تقسیم کرد. راولز پیشین، در نظریه‌ی عدالت و مقالات پس از آن تبلور یافته‌است. وی در این دوره اصول عدالت را دارای پشتوانه‌ی استدلالی و اخلاقی پذیرفتنی و قانع‌کننده می‌شمارد و آن‌ها را نسخه‌ای عام برای خواستاران تأسیس نظام اجتماعی عادلانه می‌انگارد. اما راولز پسین این اصول را بی‌آن‌که برخاسته از دکترین فلسفی و اخلاقی خاصّی باشند، تنها ‌‌‌‌راه‌حلی سیاسی برای تداوم نظمی می‌داند که بر محور ارزش‌های حاکم بر فرهنگ سیاسی معاصر غرب و فردیّت لیبرال پذیرفته شده در جوامع لیبرال دموکرات شکل‌‌‌گرفته‌است.
پس از نگارش کتاب ‌نظریه‌ی عدالت، نقدهای بسیاری علیه این اثر نوشته شد و پاسخ راولز به این نقدها و لحاظ پاره‌ای از آن‌ها سبب شد که او در اوایل دهه‌ی هشتاد میلادی در آثار خویش، تجدید نظرهایی درباره‌ی ‌نظریه‌ی عدالت انجام دهد و به این دلیل بین آراء راولز پیشین و راولز پسین تفاوت قائل شده‌اند و آراء پسین وی را مبنای ارزیابی نهایی اندیشه‌ی‌های این اندیش‌مند به حساب می‌آورند. از سویی محصول دو دوره تلاش فکری راولز، ارائه‌ی دو قرائت متفاوت از لیبرالیسم است:
مرحله‌ی نخست اندیشه‌ی سیاسی وی که در کتاب مشهور وی یعنی ‌نظریه‌ی عدالت متبلور می‌شود، ‌روی‌کردی فلسفی ـ اخلاقی به عدالت اجتماعی را به تصویر می‌کشد و محصول آن قرائتی از لیبرالیسم است که بر دکترین اخلاقی و فلسفی خاصی تکیه زده‌است. در راولز پیشین تلاش بر آن است که نشان داده شود لیبرال ـ دموکراسی‌های پیش‌رفته‌ی معاصر که نمونه‌ی اعلای آن نظام سیاسی ـ ‌اجتماعی آمریکا است، بیش‌ترین تناسب و سازگاری را با فضیلت عدالت دارند؛ به تعبیر دیگر، راولز در این دوره بر آن است که پایه‌های اخلاقی و فلسفی فرهنگ سیاسی و ساختار کلان اجتماعی غرب معاصر را که مشحون از باورهای لیبرالی و دموکراتیک است، تنقیح و تثبیت کند و نشان دهد که در یک جامعه‌ی سامان یافته که نهادها و مؤسسات و ساختارهای اساسی آن بر محور فضیلت عدالت و پایه‌های اخلاقی عادلانه استوار است، کدام تلقی از عدالت و کدام تصور از اصول عدالت را باید اساس و پایه‌ی تنظیم روابط اجتماعی و ترسیم ساختارهای کلان اجتماعی (از قانون اساسی و دولت گرفته تا نظام اقتصاد، آموزش، بهداشت و دادرسی) قرار دهد.
راولز در کتاب ‌نظریه‌ی عدالت درباره‌ی محتوای اصول عدالت و درون‌مایه‌ی ‌دکترین اخلاقی‌ای که باید پایه‌ی ساختار اجتماعی جامعه عادلانه قرار گیرد، به نتایجی می‌رسد که دقیقاً ‌‌همان عناصر اصلی لیبرالیسم غربی است، گرچه در اصل دوم عدالت (اصل تمایز یا اصل نابرابری‌های اجتماعی) نکاتی وجود دارد که او را به لیبرالیسم مساوات‌طلبانه29 نزدیک می‌کند و تلقی وی از لیبرالیسم را متفاوت با لیبرالیسم کلاسیک و نو‌لیبرالیسم آزادی‌خواهانه متبلور در آثار روبرت نوزیک و فردریک هایک می‌سازد.
راولز در ‌دوره‌ی دوم تفکر سیاسی خویش که رگه‌های آن از سخنرانی‌ها و مکتوبات سال 1982 به بعد (و از جمله کتاب عدالت ‌‌‌‌‌‌‌‌به‌مثابه‌ی انصاف) و در کتاب لیبرالیسم سیاسی30 وضوح کاملی می‌یاید، از این خوانش اخلاقی و فلسفی از لیبرالیسم فاصله می‌گیرد و با طرح ‌نظریه‌ی “عدالت سیاسی” و “لیبرالیسم سیاسی” بر آن است که می‌توان خوانشی از لیبرالیسم و عدالت اجتماعی ارائه داد که برخلاف کتاب ‌نظریه‌ی عدالت بر هیچ نظریه و دکترین جامع اخلاقی و فلسفی خاصی مبتنی نباشد.31
راولز در مقدمه‌ی عدالت ‌‌‌‌‌‌‌‌به‌مثابه‌ی انصاف هدف اصلی این کتاب را اصلاح اشتباهات مهم در ‌نظریه‌ی عدالت، صورت‌بندی مجدد آن، افزایش تجدیدنظرهای سودمند، رفع ناسازگاری‌ها و ابهامات موجود در مقالات متعدّد پیرامون عدالت و ایجاد هم‌آهنگی میان آن‌ها اعلام کرده‌است و خواسته‌است با تلاشی مجدد و اصلاح‌کننده، کلیه آراء و آثار و مکتوبات خویش را به یک گزاره‌ی واحد تبدیل کند32 و این امر نشان‌گر آن است که ‌نظریه‌ی عدالت وی به اعتراف این اندیش‌مند از هم‌آهنگی، شفافیت و کلیتی انسجام یافته برخوردار نبوده‌است.
4-2. اصول عدالت در نظریه‌ی راولز
دو اصل عدالت راولز عبارت از “آزادی” و “نابرابری‌های اجتماعی” است. نحوه‌ی کاربرد آزادی در ‌نظریه‌ی عدالت راولز بدین قرار است که افراد با استفاده از آزادی در موقعیتی آزادانه به مذاکره با هم می‌پردازند.
هم‌چنین در مورد اصل دوم یا نابرابری‌های اجتماعی باید افزود که به‌دلیل ندرت منابع و منافع و پیش آمدن مسأله‌ی کم‌یابی و مشکلات توزیع برابر، برابری مطلق در توزیع نه ممکن است و نه صحیح؛ زیرا وقوع چنین برابری مطلقی، هم محل تولید بوده و هم مانع و رادع انگیزه‌های مثبت کار و تلاش افراد می‌باشد؛ بنابراین نابرابری‌ای که به سود کلیت جامعه و مصالح عامه باشد، صحیح و پسندیده است و تفکر کثرت‌گرایانه راولز، حامی نابرابری‌های مشروع و در راستای منافع همگان است. اما باید کوشید برای بی‌بهرگان طبقات کم‌درآمد، وضع بهتری تحصیل شود؛ چون بنا به اخلاق کانتی، فایده‌انگاری مردود است و هرفردی باید ‌‌همانند یک غایت و نه یک ابزار انگاشته شود.
‌‌همان‌گونه که بیان گردید، ‌نظریه‌ی قرارداد اجتماعی راولز یک پدیده تاریخی نیست، بلکه یک مفروض تئوریک برای تلائم مباحث مربوط به عدالت و عناصر آن ‌‌همانند انصاف، عقلانیت و آزادی است و او کوشیده با وام‌گیری از آراء کانت، بین عقل و آزادی و در مسیر ایجاد عدالت، تعادل برقرار سازد.
از نظر راولز، قرارداد اجتماعی بر مبنای تلائم میان عدالت و عناصر انصاف، عقلانیت و آزادی، بر حق طبیعی اولویت داشته و ملاک مشروعیت قوانین و تصمیمات حکومت است؛ چون انسان‌ها یعنی مجموعه‌ای از فردیت‌های عاقل آن را وضع می‌کنند.
بدین‌ترتیب راولز کوشیده‌است با جای دادن اخلاق در دل لیبرالیسم، اندیشه‌ی عدالت را با آزادی هم‌ساز کرده و با الهام از کانت و احیای تفکر وی، طریقه‌ای نو را در مقابل اندیشه‌ی فایده‌انگارانه برای تعیین عدالت ارائه کند؛ به‌گونه‌ای‌که آزادی برابر افراد و خودآیینی آنان و اصل تقدم حق برخیر یا فایده محفوظ بماند.
از نظر راولز، جامعه سازمانی است که افراد دارای امیال و عقاید گوناگون برای تحصیل منافع متقابل آن را تأسیس کرده‌اند؛ درنتیجه آن‌چه اهمیت دارد، این است که چارچوبی برای تنظیم روابط درون این سازمان تعیین گردد؛ هم‌چنین فرصت‌ها و حقوق اوّلیه و به تعبیر راولز “کالاهای اوّلیه” به‌طور مساوی میان افراد تقسیم گردد و طرحی برای توزیع هزینه‌های این هم‌کاری و نیز منافع حاصل از آن پیش‌بینی و درباره‌ی آن‌ها توافق شود. اصول عدالت، این چارچوب را مشخص می‌کند. اهداف فردی یا مقاصد مشترک جمعی در مرحله بعد در این چارچوب قابل تحصیل است.33
‌‌همان‌طور که بیان شد، راولز ‌نظریه‌ی عدالت به معنای انصاف را پیش می‌کشد که مبتنی بر دو اصل است: اصل اول، تصدیق حق مساوی همه برای برخورداری از آزادی‌های اساسی، مثل آزادی‌های سیاسی، آزادی بیان و وجدان و حفظ و حیثیت انسانی است. اصل دوم عبارت است از این‌که نابرابری‌های اجتماعی به شرطی که برای مصالح همگان (‌به‌ویژه کسانی که بهره و نصیب کمتری می‌برند)، سازمان یافته‌باشد، موجّه و پذیرفتنی‌ است. این دو اصل بر یک‌دیگر تقدّم و تأخّر دارند و در عرض هم نیستند34 و اصل آزادی بر اصل تمایز نابرابری مقدم است.
از دید راولز، آزادی دربرگیرنده‌ی مفاهیم برابری و عدالت نیز هست و عدالت از درون آزادی سر برمی‌آورد. وی در کتاب خود ادله‌ای آورده‌است تا نشان دهد اصول وی در باب عدالت، بر اصول رقیب (فایده‌گرایی و کمال‌گرایی35) برتری دارد و این‌که چرا آدمیان عاقل در مقام انتخاب، اصول وی را بر اصول دیگر ترجیح می‌دهند.
5-2. رئوس مطالب نظریه‌ی راولز
احمد واعظی در کتاب جان رالز، از نظریه عدالت تا لیبرالیسم سیاسی رئوس دیدگاه‌های راولز را که در بیش‌تر نقدهای مربوط به اندیشه‌ی او مورد توجّه بوده، به شرح ذیل آورده‌است:
1. عدالت بالاترین فضیلت اجتماعی است و اصول آن، معیار داوری ارزشی و اخلاقی درباره‌ی ساختار اساسی جامعه و نهادها و مؤسسه‌های آن را در اختیار می‌نهد؛ هم‌چنان‌که بحث حقیقت معیار سنجش اعتبار علوم و معارف است.
2. محتوای عدالت اجتماعی از طریق یک قرارداد و توافق اجتماعی در وضعیتی خاص (‌‌وضع نخستین) که افراد آن وضعیت، از احوال شخصی خویش غافلند و به عبارتی در پس پرده‌ی بی‌خبری قرار دارند، قابل تشخیص و تعیین است.
3. شرایط حاکم بر افراد در ‌‌‌وضع نخستین، یکسان و غیرتبعیض‌آمیز است؛ ازاین‌رو وضعیت نخستین، شرایط منصفانه‌ای برای تصمیم‌گیری درباره‌ی اصول عدالت توزیعی و اجتماعی فراهم ‌می‌آورد. منصفانه بودن شرایط و روش، موجب منصفانه بودن و مقبول بودن توافق اجتماعی به‌عمل آمده‌است.